اختلال خواب - تاریخچهٔ نسخه‌ها

حسین صبوری در ۱۳ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۰۲

2026-06-03T14:02:54Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۳ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۳۲
خط ۱:		خط ۱:
			{{جعبه اطلاعات مفهوم
			\| تصویر =
			\| زیرنویس تصویر =
			\| image_alt =
			\| فایل پادکست =
			\| حجم فایلپادکست =
			\| تاریخ پادکست =
			\| زیرنویس عنوان =

			\| عنوان اصلی =
			\| عنوان انگلیسی =
			\| عنوان عربی =
			\| عنوان علمی =
			\| شاخه علمی =
			\| نوع مفهوم =
			\| معنای اصطلاحی =
			\| حوزه کاربرد =
			\| گستره جغرافیایی =
			\| منشأ تاریخی =

			\| نخستین کاربرد =
			\| ریشه واژه =
			\| مرتبط با =
			\| اهمیت =
			\| مبدع =
			\| مروج =
			\| مقدس برای =
			\| مورد احترام =
			\| آثار مرتبط =
			}}
	{{درشت\|'''اختلال خواب'''}}؛ هرگونه مشکل مربوط به خواب شامل بی‌خوابی، بدخوابی و کم‌خوابی.		{{درشت\|'''اختلال خواب'''}}؛ هرگونه مشکل مربوط به خواب شامل بی‌خوابی، بدخوابی و کم‌خوابی.

علی شاهرودی: ابرابزار

2026-05-10T05:49:07Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۱۹
خط ۱۰۷:		خط ۱۰۷:
	* Mousavi Asl SE, Alizadeh T, Sheikh M, Prevalence of Sleep disorders among medical students of Yasuj University of Medical Sciences, Aligoodarz Nurs College Anal Res J, 2015.		* Mousavi Asl SE, Alizadeh T, Sheikh M, Prevalence of Sleep disorders among medical students of Yasuj University of Medical Sciences, Aligoodarz Nurs College Anal Res J, 2015.
	* Ozgoli G, Armand M, Heshmat R, Alavi Majd H. Acupressure effect on sleep quality in menopausal women. CMJA 2012.		* Ozgoli G, Armand M, Heshmat R, Alavi Majd H. Acupressure effect on sleep quality in menopausal women. CMJA 2012.

			{{خواب}}

امان الله فصیحی در ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۲۴

2026-05-09T08:24:41Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۵۴
خط ۴:		خط ۴:

	== مفهوم‌شناسی ==		== مفهوم‌شناسی ==
	خواب یک فرایند فیزیولوژیک در سطح بالایی است که تحت تأثیر مسائل اجتماعی- فرهنگی و محیطی نیز قرار می‌گیرد.<ref>کریم‌زاده، « «اختلال‌های خواب در کودکان»، 1380ش، ص93-102.</ref> خواب، از ارکان اصلی چرخه شبانه‌روزیِ عملکرد بدن است که به رشد، یادگیری و تقویت حافظه کمک می‌کند. در فرایند خواب، یک دورهٔ کامل استراحت ذهن و بدن رخ می‌دهد که طیّ آن، هوشیاری و عملکرد بدن به‌صورت نسبی یا کامل متوقف می‌شود.<ref>Mohammadian, Factor associated with self-reported sleep quality in adults-a population-based study, 2018, V12, P1-6.</ref>		خواب یک فرایند فیزیولوژیک در سطح بالایی است که تحت تأثیر مسائل اجتماعی- فرهنگی و محیطی نیز قرار می‌گیرد.<ref>کریم‌زاده، « «اختلال‌های خواب در کودکان»، 1380ش، ص93-102.</ref> خواب، از ارکان اصلی چرخه شبانه‌روزیِ عملکرد [[بدن]] است که به رشد، یادگیری و تقویت حافظه کمک می‌کند. در فرایند خواب، یک دورهٔ کامل استراحت ذهن و بدن رخ می‌دهد که طیّ آن، هوشیاری و عملکرد بدن به‌صورت نسبی یا کامل متوقف می‌شود.<ref>Mohammadian, Factor associated with self-reported sleep quality in adults-a population-based study, 2018, V12, P1-6.</ref>

	اختلال در خواب، به‌معنای اختلال در الگوی خواب یا تغییر در رفتارهای مربوط به آن است که یکی از نشانه‌های اولیهٔ بیماری‌های روانی نیز در نظر گرفته می‌شود.<ref>Mousavi, Prevalence of Sleep disorders among medical students of Yasuj University of Medical Sciences, 2015, V6, P55-62.</ref> شخصی که به این اختلال دچار می‌شود ممکن است یکی از حالت‌های مشکل در به خواب رفتن، بیداری زودهنگام یا خواب ناپیوسته در میانهٔ شب را تجربه کند. چنین فردی، احساس رضایت از خواب خود نداشته و همین منجر به ایجاد اختلال در احساس و انگیزه، افزایش خطر سقوط، افسردگی و در برخی مواقع منجر به بیماری‌های قلبی می‌شود.<ref>کریم‌زاده، « «اختلال‌های خواب در کودکان»، 1380ش، ص93-102.</ref>		اختلال در خواب، به‌معنای اختلال در الگوی خواب یا تغییر در رفتارهای مربوط به آن است که یکی از نشانه‌های اولیهٔ بیماری‌های روانی نیز در نظر گرفته می‌شود.<ref>Mousavi, Prevalence of Sleep disorders among medical students of Yasuj University of Medical Sciences, 2015, V6, P55-62.</ref> شخصی که به این اختلال دچار می‌شود ممکن است یکی از حالت‌های مشکل در به خواب رفتن، بیداری زودهنگام یا خواب ناپیوسته در میانهٔ شب را تجربه کند. چنین فردی، احساس رضایت از خواب خود نداشته و همین منجر به ایجاد اختلال در احساس و انگیزه، افزایش خطر سقوط، افسردگی و در برخی مواقع منجر به بیماری‌های قلبی می‌شود.<ref>کریم‌زاده، « «اختلال‌های خواب در کودکان»، 1380ش، ص93-102.</ref>

زهرا فاضل: صفحه‌ای تازه حاوی «{{درشت|'''اختلال خواب'''}}؛ هرگونه مشکل مربوط به خواب شامل بی‌خوابی، بدخوابی و کم‌خوابی. اختلال خواب، از جملهٔ مسائلی است که باعث بروز اختلال در زندگی و بازداشتن افراد از انجام فعالیت‌های بهینه می‌شود. دانشمندان معتقدند که خواب، از نیازهای اس...» ایجاد کرد

2026-04-23T12:43:31Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{درشت|'''اختلال خواب'''}}؛ هرگونه مشکل مربوط به خواب شامل بی‌خوابی، بدخوابی و کم‌خوابی. اختلال خواب، از جملهٔ مسائلی است که باعث بروز اختلال در زندگی و بازداشتن افراد از انجام فعالیت‌های بهینه می‌شود. دانشمندان معتقدند که خواب، از نیازهای اس...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{درشت|'''اختلال خواب'''}}؛ هرگونه مشکل مربوط به خواب شامل بی‌خوابی، بدخوابی و کم‌خوابی.

اختلال خواب، از جملهٔ مسائلی است که باعث بروز اختلال در زندگی و بازداشتن افراد از انجام فعالیت‌های بهینه می‌شود. دانشمندان معتقدند که خواب، از نیازهای اساسی بشر بوده و بزرگسالان در حدود یک‌سوم و نوزادان در حدود دوسوم از عمر خود را در خواب به سر می‌برند.

== مفهوم‌شناسی ==
خواب یک فرایند فیزیولوژیک در سطح بالایی است که تحت تأثیر مسائل اجتماعی- فرهنگی و محیطی نیز قرار می‌گیرد.<ref>کریم‌زاده، « «اختلال‌های خواب در کودکان»، 1380ش، ص93-102.</ref> خواب، از ارکان اصلی چرخه شبانه‌روزیِ عملکرد بدن است که به رشد، یادگیری و تقویت حافظه کمک می‌کند. در فرایند خواب، یک دورهٔ کامل استراحت ذهن و بدن رخ می‌دهد که طیّ آن، هوشیاری و عملکرد بدن به‌صورت نسبی یا کامل متوقف می‌شود.<ref>Mohammadian, Factor associated with self-reported sleep quality in adults-a population-based study, 2018, V12, P1-6.</ref>

اختلال در خواب، به‌معنای اختلال در الگوی خواب یا تغییر در رفتارهای مربوط به آن است که یکی از نشانه‌های اولیهٔ بیماری‌های روانی نیز در نظر گرفته می‌شود.<ref>Mousavi, Prevalence of Sleep disorders among medical students of Yasuj University of Medical Sciences, 2015, V6, P55-62.</ref> شخصی که به این اختلال دچار می‌شود ممکن است یکی از حالت‌های مشکل در به خواب رفتن، بیداری زودهنگام یا خواب ناپیوسته در میانهٔ شب را تجربه کند. چنین فردی، احساس رضایت از خواب خود نداشته و همین منجر به ایجاد اختلال در احساس و انگیزه، افزایش خطر سقوط، افسردگی و در برخی مواقع منجر به بیماری‌های قلبی می‌شود.<ref>کریم‌زاده، « «اختلال‌های خواب در کودکان»، 1380ش، ص93-102.</ref>

== مراحل خواب ==
در خصوص مراحل خواب، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

=== مرحلهٔ آرام از ولتاژ پایین (NREM) ===
این مرحله، پس از دوران شیرخواری به چهار مرحله تحت عناوین زیر تقسیم می‌شود:
# مرحلهٔ اول به خواب سبک (Light sleep) مشهور است. در این مرحله، شل شدن اعضای بدن منجر به فعال شدن یک رفلکس ماهیچه‌ای به‌نام Hypagogenic jerk می‌شود که به‌معنای پرش‌های خوابی است.
# در این مرحله، دوک‌های خواب (مجموعه‌ای از خوشه‌ها یا امواج ریتیمیک کوتاه‌مدت) یا sleep spinfles و K complexes رخ خواهد داد.
# مراحل سوم و چهارم خواب NREM به خواب موج آهسته (Sloe- wave slepp) مشهور هستند. خواب عمیق، در همین مراحل رخ می‌دهد.

=== مرحلهٔ حرکات سریع چشم (Rapid Eye movement) ===
که در آن الگوی خواب مشابه با ریتم بیداری است.<ref>[https://dr-sanaie.com/مراحل-پنجگانه-خواب/ سنایی، «مراحل پنج‌گانۀ خواب»، وب‌سایت تخصصی روان‌شناسی.]</ref>

== علل اختلال در خواب ==
کارشناسان، از مهم‌ترین دلایل اختلال در خواب را افسردگی و استرس می‌دانند. آلرژی و مشکلات تنفسی، تکرر ادرار شبانه، درد مزمن و التهاب مفاصل نیز از دیگر علت‌های این نوع از اختلال هستند.<ref>[https://arakmu.ac.ir/vcfd/fa/news/9508/اختلالات-خواب-چیست-و-چگونه-درمان-می-شود- «اختلال در خواب چیست و چگونه درمان می‌شود؟»، وب‌سایت معاونت غذا و دارو، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اراک.]</ref>

== علائم ==
علائم و نشانه‌های اختلال خواب با توجه به انواع مختلف آن، در افراد متفاوت است:
# مشکل در به خواب‌رفتن یا خواب‌ماندن؛
# ضعف و خستگی در طول روز؛
# میل شدید به چرت‌زدن در طول روز؛
# بدخلقی، زودرنجی و اضطراب؛
# حواس‌پرتی و عدم تمرکز؛
# افسردگی؛
# کاهش یا افزایش وزن.<ref>[https://arakmu.ac.ir/vcfd/fa/news/9508/اختلالات-خواب-چیست-و-چگونه-درمان-می-شود- «اختلال در خواب چیست و چگونه درمان می‌شود؟»، وب‌سایت معاونت غذا و دارو، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اراک.]</ref>

== انواع اختلال خواب ==
اختلال در خواب نیز همچون سایر بیماری‌ها، انواع مختلفی دارد:

=== پاراسومنیاها (خواب‌پریشی) ===
این اختلال منجر به حرکات و رفتارهای غیرطبیعی در خواب می‌شود مانند ناله کردن در خواب، کابوس‌های شبانه و شب‌ادراری.

=== آپنهٔ خواب ===
بروز وقفه‌های تنفسی در حین خواب.

=== حملهٔ خواب (ناکولپسی) ===
این اختلال با حمله‌های مکرر در طول روز مشخص می‌شود. احساس خستگی شدید به‌صورت ناگهانی و بدون مقدمه به خواب رفتن از آن جمله هستند.

=== بی‌خوابی ===
مشکل در به خواب رفتن یا پریدن از خواب است. این مشکل در میان جوانان و زنان بیشتر اتفاق افتاده و به سه گروه تقسیم می‌شود:
# بی‌خوابی مزمن: به‌صورت مداوم و حداقل به‌مدت یک ماه؛
# بی‌خوابی حدواسط: به‌صورت دوره‌ای و گاه‌وبیگاه؛
# بی‌خوابی موقتی: ادامه پیدا کردن بی‌خوابی به‌مدت چند شب.

=== کم‌خوابی ===
=== سندروم پای بیقرار ===
این اختلال با تکان‌های شدید پا در خواب همراه است.<ref>[https://arakmu.ac.ir/vcfd/fa/news/9508/اختلالات-خواب-چیست-و-چگونه-درمان-می-شود- «اختلال در خواب چیست و چگونه درمان می‌شود؟»، وب‌سایت معاونت غذا و دارو، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اراک.]</ref>

== تشخیص ==
امروزه، روش‌های بسیاری برای تشخیص اختلال خواب وجود دارد که از آن جمله می‌توان به پرسشنامه‌های روان‌شناختی اشاره کرد. در این میان، پرسشنامهٔ برزیلی MSQ ابزار مناسبی برای غربالگری اختلالات خواب بوده و شاخص‌های روان‌سنجی آن در مطالعات متعددی بررسی و تأیید شده‌اند. در این پرسشنامه، سؤالاتی در رابطه با مشکل در به خواب رفتن، به‌صورت مکرر از خواب پریدن، خیلی زود بیدار شدن از خواب، خواب‌آلودگی بیش از حد در روز و سر درد در هنگام بیداری، پرسیده شده و بر اساس پاسخ‌های داده شده به این نوع اختلال و سطح آن پی می‌برند.<ref>معنوی‌پور، «ویژگی‌های روان‌سنجی پرسشنامهٔ اختلال خواب»، 1394ش، ص15-20.</ref>
از دیگر راه‌های تشخیص این اختلال در افراد می‌توان به انواع آزمایش‌های «پلی سومنوگرافی<ref>PSG</ref> (تست خواب)»، «الکتروانسفالوگرام»<ref>EEG</ref> و «آزمایش خون ژنتیک» اشاره کرد.<ref>[https://arakmu.ac.ir/vcfd/fa/news/9508/اختلالات-خواب-چیست-و-چگونه-درمان-می-شود- «اختلال در خواب چیست و چگونه درمان می‌شود؟»، وب‌سایت معاونت غذا و دارو، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اراک.]</ref>

== اختلال خواب در کودکان ==
اختلال خواب در کودکان به‌معنای کاهش بیش از حد یا افزایش بیش از حد خواب متناسب با سن، انواع غیرطبیعی خواب، رفتارهای غیرطبیعی در خواب یا بروز وقایع پاتوفیزیولوژیک در خواب است. کارشناسان بر این باورند که عدم درمان این اختلال در کودکان منجر به اختلال در توجه و تمرکز، حافظه، یادگیری و رفتار آنها خواهد شد.

انواع اختلال در خواب کودکان شامل ۱. بی‌خوابی؛ ۲. خواب‌آلودگی؛ ۳. اختلال تنفسی وابسته به خواب؛ ۴. کابوس شبانه؛ ۵. اختلال‌های بیداری؛ ۶. اختلال ریتمیک حرکتی هنگام خواب و ۷. شب‌ادراری است.<ref>کریم‌زاده، « «اختلال‌های خواب در کودکان»، 1380ش، ص93-102.</ref>

== اعتیاد به اینترنت و اختلال خواب ==
کارشناسان بر این باورند که یکی از عوامل اثرگذار بر کیفیت و کمیت خواب، در سال‌های اخیر، استفادهٔ فزاینده از اینترنت<ref>Pathological internet use.</ref> یا همان اعتیاد به اینترنت است. متخصصان، اعتیاد به اینترنت را به‌معنای استفادهٔ بیش از حد و بیمارگونه از آن می‌دانند که بیشتر شامل اتاق‌های گپ، پورنوگرافی و قمار آنلاین است. تمامی این موارد، زمینه‌ساز تخریب سلامت روابط، احساسات و درنهایت روح و روان آدمی است. گاهی این نوع از اعتیاد در استفاده از کامپیوتر، موبایل و اینترنت، در زندگی روزمرهٔ افراد نیز اختلال ایجاد می‌کند.<ref>Byun, Internet addiction: metasynthesis of 1996-2006 quantitative research, 2009, V12(2), P203-7.</ref>

پژوهش‌های بسیاری حکایت از ارتباط حضور کامپیوتر و دستیابی به اینترنت در اتاق خواب کودکان و نوجوانان با تأخیر در زمان خواب، زمان کمتر در رختخواب، زمان کلی خواب کوتاه‌تر، افزایش شیوع اختلال‌های مقاومت در زمان خواب، اضطراب در خواب، ناهنجاری‌های خواب و اختلال در تنفس در خواب دارند. امروزه، دانشمندان، از نرخ شیوع اعتیاد به اینترنت در حدود ۲۱٫۷ درصد در میان نوجوانان خبر داده‌اند.<ref>مسعودنیا، «اعتیاد به اینترنت و خطر بروز اختلال در خواب در نوجوانان»، 2012م، ص350-362.</ref>

== اختلال در خواب سالمندان ==
کارشناسان معتقدند که افزایش سن، کاهش توانایی به خواب رفتن و سبک بودن خواب، از جمله دلایل شایع اختلال خواب در میان سالمندان است. آمارها نشان می‌دهند که در حدود ۵۷ درصد از سالمندان به مشکل اختلال خواب دچار هستند.<ref>Mirzaei, Quality of sleep and methods of management of sleep disorders in elderly of Yazd city in 2016, 2017, V25, P467-75.</ref>

پژوهش‌های صورت‌گرفته حکایت از آن دارند که عواملی همچون شاخص تودهٔ بدنی، مصرف دخانیات، فشار خون بالا، دیابت و افسردگی از جمله عوامل اصلی مرتبط با افزایش اختلال در خواب در میان سالمندان هستند. همچنین، زنان سالمند نسبت به مردان، از اختلال خواب بیشتری رنج برده و این موضوع به دلایل تفاوت‌های جنسی (یائسگی زنان) و مشکلات روان‌شناختی بیشتر در زنان است.<ref>عباسی، «عوامل خطر اختلال خواب در سالمندان»، 1398ش، ص172-178.</ref>

== اختلال در خواب در دوران یائسگی ==
اختلال خواب از شایع‌ترین مشکلات زنان در دوران یائسگی است که حدود ۳۵ تا ۶۰ درصد از زنان در این دوران و حول‌وحوش آن به این اختلال دچار می‌شوند. کارشناسان معتقدند که تضعیف عملکرد شناختی، وقوع تصادفات بروز خطا در کارها، چاقی، تغییرات زیان‌بار در عملکردهای متابولیک بدن و حتی مرگ ناشی از محرومیت از خواب، از جمله نمونه‌های عوارض مستقیم اختلال خواب هستند.<ref>Mirmohammadali, Evaluation of valerians’ effect on sleep quantity and quality of menopausal women: cross-over clinical trial, 2014, V17(11).</ref>

آنها، اولین گام در درمان عوارض یائسگی و اختلال خواب در زنان را آموزش و مشاوره در زمینهٔ تغییرات مربوط به شیوهٔ زندگی در این دوران می‌دانند.<ref>Ozgoli, Acupressure effect on sleep quality in menopausal women, 2012, V2(3), P9-18.</ref> علاوه بر آن، روش‌های درمانی مکمل مانند موسیقی‌درمانی، آرام‌سازی، یوگا، طب سنتی و استفاده از گیاهان دارویی برای رفع مشکلات خواب در زنان یائسه پیشنهاد می‌شوند.<ref>موسوی، «تأثیر گیاهان دارویی بر درمان اختلال خواب زنان در سنین یائسگی، مطالعهٔ مروری»، 1400ش، ص908-919.</ref>

== یوگا و درمان اختلال خواب ==
یوگا، یکی از مکاتب فلسفی و عرفانی هند است که برخی از آموزه‌ها و مهارت‌های آن، به آداب خویشتن‌داری و آموزش‌های جسمانی و ذهنی توجه کرده و برای تمامی مقاطع زندگی بشر توصیه‌هایی دارد. طرفداران یوگا بر این باور هستند که مهارت‌های یوگا، بشر را در حسی از تعادل و توازن نگاه می‌دارد. بر اساس دانش یوگا، ذهن منشأ تمامی بی نظمی‌های روحی و جسمی است. برخی از پژوهش‌های صورت‌گرفته در این زمینه نشان داده‌اند که انجام منظم حرکات بدنی و تمرینات تنفسی موجود در یوگا در کنار تمایلات هماهنگ آگاهی به فرد در این زمینه، کمک‌کننده است. یوگا، توصیه‌های زیر را در راستای کسب آرامش و خوابی آرام ارائه کرده است:
# قرار گرفتن بدن و ذهن آدمی در مسیر توازن، با انجام تمرینات روزمرهٔ یوگا؛
# خوابیدن به اندازهٔ مطلوب در راستای کسب احساس هوشیاری و سرحال بودن نه بیشتر؛
# عمیق‌کردن خواب با انجام فعالیت‌های منظم بدنی؛
# مختل‌شدن خواب با مصرف بیش از اندازهٔ غذا یا آب پیش از خواب؛
# خودداری از مصرف کافئین و سیگار پیش از خواب؛
# تلاش نکردن برای خوابیدن (در صورتی‌که دچار بی‌خوابی شده‌اید، به‌صورت موقت رختخواب را رها کرده و به انجام کار دیگری مشغول شوید)؛
# کشیدن چند نفس عمیق پیش از خواب (این عمل مانند قوی‌ترین قرص خواب‌آور عمل خواهد کرد).<ref>[http://ensani.ir/fa/article/296081/یوگا-راهی-به-سوی-کمال-قسمت-چهارم-یوگا-و-درمان-اختلالات-خواب- پدیده، «یوگا، راهی به سوی کمال (قسمت چهارم)»، شماره 203.]</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* «اختلال در خواب چیست و چگونه درمان می‌شود؟»، وب‌سایت معاونت غذا و دارو، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اراک، تاریخ بازدید: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
* پدیده، غ، «یوگا، راهی به‌سوی کمال (قسمت چهارم)»، شماره ۲۰۳، گزارش آذر ۱۳۸۷ش.
* سنایی، کامیار، «مراحل پنج‌گانهٔ خواب»، وب‌سایت تخصصی روان‌شناسی، تاریخ بازدید: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
* عباسی، عباسعلی و دیگران، «عوامل خطر اختلال خواب در سالمندان»، مجلهٔ اپیدمیولوژی ایران، دوره ۱۵، شماره ۲، ۱۳۹۸ش.
* کریم‌زاده، پروانه و خوشابی، کتایون، « «اختلال‌های خواب در کودکان»، نشریهٔ فیض، دوره ۵، شماره ۱، ۱۳۸۰ش.
* مسعودنیا، ابراهیم، «اعتیاد به اینترنت و خطر بروز اختلال در خواب در نوجوانان»، نشریهٔ تحقیقات علوم رفتاری، ۲۰۱۲م.
* معنوی‌پور، داود، «ویژگی‌های روان‌سنجی پرسشنامهٔ اختلال خواب»، علوم اعصاب شفای خاتم، دوره ۳، شماره ۳، ۱۳۹۴ش.
* موسوی، فاطمه و همکاران، «تأثیر گیاهان دارویی بر درمان اختلال خواب زنان در سنین یائسگی، مطالعهٔ مروری»، مجلهٔ دانشکدهٔ پرستاری و مامایی ارومیه، دوره ۱۹، شماره ۱۱، ۱۴۰۰ش.
* Byun S, Ruffini C, Mills JE, Douglas AC, Niang M, Stepchenkova S, et al. Internet addiction: metasynthesis of 1996-2006 quantitative research, Cyberpsychol Behav 2009.
* Mirmohammadali M, Zendehdel-Rakhshandeh T, Sadeghniyat-Haghighi K, Faghihzadeh S, Taheri M, Evaluation of valerians’ effect on sleep quantity and quality of menopausal women: cross-over clinical trial, J Kermanshah Univ Med Sci 2014,
* Mirzaei M, Gholamrezaei E, Bidaki R, Fallahzadeh H, Ravaei J, Quality of sleep and methods of management of sleep disorders in elderly of Yazd city in 2016, J Shahid Sadoughi Univ Med Sci 2017.
* Mohammadian M, Khosravi A, Nohi Sh, Mousavi SA, Factor associated with self-reported sleep quality in adults-a population-based study, J Knowl Health, 2018.
* Mousavi Asl SE, Alizadeh T, Sheikh M, Prevalence of Sleep disorders among medical students of Yasuj University of Medical Sciences, Aligoodarz Nurs College Anal Res J, 2015.
* Ozgoli G, Armand M, Heshmat R, Alavi Majd H. Acupressure effect on sleep quality in menopausal women. CMJA 2012.