اربعین - تاریخچهٔ نسخه‌ها

علی شاهرودی: /* منابع */

2026-05-31T16:59:28Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۰ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۲۰:۲۹
خط ۹۳:		خط ۹۳:
	*مؤید محسنی، مهری، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، کرمان، مرکز کرمان‌شناسی، ۱۳۸۱ش.		*مؤید محسنی، مهری، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، کرمان، مرکز کرمان‌شناسی، ۱۳۸۱ش.
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

			{{شیعه-افقی}}

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* اربعین حسینی در نقاط مختلف ایران */

2026-05-29T04:50:09Z

اربعین حسینی در نقاط مختلف ایران

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۲۰
خط ۲۶:		خط ۲۶:
	ایرانیان [[عزاداری]] اربعین حسینی را در نقاط مختلف، با شکوه بسیار برگزار می‌کنند. در شهر [[قم]]، [[هیئت\|هیئت‌های]] مذهبی، در چهلمین روز از [[شهادت]] امام حسین، به‌صورت دسته‌های کوچک و بزرگ سوگوار، به‌سوی حرم [[حضرت معصومه\|فاطمه معصومه]]، حرکت می‌کنند.<ref>معتمدی، عزاداری سنتی شیعیان، ج2، ۱۳۷۹ش، ص92-94.</ref>		ایرانیان [[عزاداری]] اربعین حسینی را در نقاط مختلف، با شکوه بسیار برگزار می‌کنند. در شهر [[قم]]، [[هیئت\|هیئت‌های]] مذهبی، در چهلمین روز از [[شهادت]] امام حسین، به‌صورت دسته‌های کوچک و بزرگ سوگوار، به‌سوی حرم [[حضرت معصومه\|فاطمه معصومه]]، حرکت می‌کنند.<ref>معتمدی، عزاداری سنتی شیعیان، ج2، ۱۳۷۹ش، ص92-94.</ref>

	در [[مشهد]] نیز هیئت‌های مذهبی، در دهه‌ی پایانی [[~~ماه~~ صفر]]، در شب‌هایی مشخص به حرم [[امام رضا]] می‌روند.<ref>معتمدی، عزاداری سنتی شیعیان، ج2، ۱۳۷۹ش، ص184.</ref> مردم [[تهران]] در اربعین، [[نذری\|نذری‌هایی]] همچون [[شله‌زرد]]، [[خورش قیمه\|قیمه]]، [[قورمه سبزی]]، [[حلیم]] و زرشک‌پلو می‌پزند و پخش می‌کنند. دسته‌های عزاداری نیز به‌صورت ثابت یا سیار، به اجرای [[تعزیه]]، سوگواری و نوحه‌خوانی مشغول می‌شوند.<ref>شهری، طهران قدیم، ج2، ۱۳۷۱ش، ص434-435.</ref>		در [[مشهد]] نیز هیئت‌های مذهبی، در دهه‌ی پایانی ماه [[صفر]]، در شب‌هایی مشخص به حرم [[امام رضا]] می‌روند.<ref>معتمدی، عزاداری سنتی شیعیان، ج2، ۱۳۷۹ش، ص184.</ref> مردم [[تهران]] در اربعین، [[نذری\|نذری‌هایی]] همچون [[شله‌زرد]]، [[خورش قیمه\|قیمه]]، [[قورمه سبزی]]، [[حلیم]] و زرشک‌پلو می‌پزند و پخش می‌کنند. دسته‌های عزاداری نیز به‌صورت ثابت یا سیار، به اجرای [[تعزیه]]، سوگواری و نوحه‌خوانی مشغول می‌شوند.<ref>شهری، طهران قدیم، ج2، ۱۳۷۱ش، ص434-435.</ref>

	بوشهری‌ها در این روز، نذری مخصوص خود یعنی «شله‌مرادی» ([[حلوا\|حلوای]] نذری) را مهیا می‌کنند.<ref>عرفان، تعزیه در استان بوشهر، ۱۳۷۹ش، ص۲۰.</ref> مردم [[سیرجان]] نیز پس از مراسم عزاداری اربعین، غذاهایی همچون [[آش]] بیمار، [[شله‌زرد]] و شیربرنج را میان عزاداران توزیع می‌کنند.<ref>مؤید محسنی، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۲۸۳.</ref>		بوشهری‌ها در این روز، نذری مخصوص خود یعنی «شله‌مرادی» ([[حلوا\|حلوای]] نذری) را مهیا می‌کنند.<ref>عرفان، تعزیه در استان بوشهر، ۱۳۷۹ش، ص۲۰.</ref> مردم [[سیرجان]] نیز پس از مراسم عزاداری اربعین، غذاهایی همچون [[آش]] بیمار، [[شله‌زرد]] و شیربرنج را میان عزاداران توزیع می‌کنند.<ref>مؤید محسنی، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۲۸۳.</ref>
خط ۳۴:		خط ۳۴:
	مراسم «چایینه» در ایلام نیز توسط زنان صورت می‌گیرد. در این مراسم، یک زن به نوحه‌خوانی مشغول شده و باقی زنان چایینه‌خوان، با حالتی پریشان، به سینه‌زنی می‌پردازند. در این مراسم، عزاداران با [[شربت]] و هریسه پذیرایی می‌شوند.<ref>آمانگلدی، «چایینه، رسم سنتی محرم در ایلام»، ۱۳۷۹ش، ص۱۹۷-۱۹۸.</ref>		مراسم «چایینه» در ایلام نیز توسط زنان صورت می‌گیرد. در این مراسم، یک زن به نوحه‌خوانی مشغول شده و باقی زنان چایینه‌خوان، با حالتی پریشان، به سینه‌زنی می‌پردازند. در این مراسم، عزاداران با [[شربت]] و هریسه پذیرایی می‌شوند.<ref>آمانگلدی، «چایینه، رسم سنتی محرم در ایلام»، ۱۳۷۹ش، ص۱۹۷-۱۹۸.</ref>

	اربعین مختص به ایران نبوده و شامل کشورهی شیعه نشین دیگر نیز این مراسم را برگزار می‌کنند. برای مثال [[اربعین در افغانستان]] یکی از مناسک مهم مذهبی در این کشور است.		اربعین مختص به ایران نبوده و شامل کشورهی شیعه نشین دیگر نیز این مراسم را برگزار می‌کنند. برای مثال [[اربعین در افغانستان]] یکی از مناسک مهم مذهبی در این کشور است.

	==اربعین حسینی در باور ایرانیان==		==اربعین حسینی در باور ایرانیان==
	در بیش‌تر نقاط ایران، مردم در دو ماه [[محرم]] و [[صفر]]، رخت عزا بر تن دارند<ref>مقیمی اسکویی، اسکو از ساحل دریاچۀ ارومیه تا قلۀ سهند، ۱۳۸۵ش، ص۲۹۹.</ref> و هیچ‌گونه مراسم [[شادی]] و سروری را برگزار نمی‌کنند. در این ایام، هر کار و رفتار زشتی از بین مردم رخت بربسته و افراد به انجام کار خیر، رغبت بیش‌تری می‌یابند؛ شوخی، خنده، خوش‌گذرانی و عیش و نوش نیز در این دو ماه به‌کلی متروک می‌شود و پوشیدن رخت نو نیز، ناپسند است.<ref>شهری، طهران قدیم، ج2، ۱۳۷۱ش، ص368-369.</ref>		در بیش‌تر نقاط ایران، مردم در دو ماه [[محرم]] و [[صفر]]، رخت عزا بر تن دارند<ref>مقیمی اسکویی، اسکو از ساحل دریاچۀ ارومیه تا قلۀ سهند، ۱۳۸۵ش، ص۲۹۹.</ref> و هیچ‌گونه مراسم [[شادی]] و سروری را برگزار نمی‌کنند. در این ایام، هر کار و رفتار زشتی از بین مردم رخت بربسته و افراد به انجام کار خیر، رغبت بیش‌تری می‌یابند؛ شوخی، خنده، خوش‌گذرانی و عیش و نوش نیز در این دو ماه به‌کلی متروک می‌شود و پوشیدن رخت نو نیز، ناپسند است.<ref>شهری، طهران قدیم، ج2، ۱۳۷۱ش، ص368-369.</ref>

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* راهپیمایی اربعین حسینی */

2026-05-29T04:43:36Z

راهپیمایی اربعین حسینی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۱۳
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	==راهپیمایی اربعین حسینی==		==راهپیمایی اربعین حسینی==
	[[پرونده:پیاده روی اربعین۲.jpg\|جایگزین=پیاده‌روی اربعین حسینی، مسیر نجف به کربلا، ۱۴۰۴\|بندانگشتی\|پیاده‌روی اربعین حسینی، مسیر نجف به کربلا، ۱۴۰۴ش]]		[[پرونده:پیاده روی اربعین۲.jpg\|جایگزین=پیاده‌روی اربعین حسینی، مسیر نجف به کربلا، ۱۴۰۴\|بندانگشتی\|پیاده‌روی اربعین حسینی، مسیر نجف به کربلا، ۱۴۰۴ش]]
	پیاده‌روی به‌سوی کربلا در روز اربعین، یکی از سنت‌های رایج میان [[شیعیان]] است. از امام حسن عسکری نقل شده است که زیارت اربعین، یکی از نشانه‌های پنج‌گانه‌ی مؤمن است.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۷۸۷-788.</ref> در برخی از منابع کهن اسلامی به پیاده‌روی پیشوایان مذهب شیعه در روز اربعین به‌سوی کربلا، اشاره شده است. راه‌پیمایی اربعین حتی با وجود مخالفت زمامداران بنی‌امیه و بنی‌عباس نیز برگزار می‌شد<ref>قاضی طباطبایی، تحقیق دربارۀ اول اربعین حضرت سیدالشهداء (ع)، ۱۳۸۳ش، ص۱-2.</ref> و به نمادی برای مخالفت با حکومت‌های تحریف‌کننده [[دین]]، تبدیل شد.<br>		پیاده‌روی به‌سوی کربلا در روز اربعین، یکی از سنت‌های رایج میان [[شیعیان]] است. از [[امام حسن عسکری]] نقل شده است که زیارت اربعین، یکی از نشانه‌های پنج‌گانه‌ی مؤمن است.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۷۸۷-788.</ref> در برخی از منابع کهن اسلامی به پیاده‌روی پیشوایان مذهب شیعه در روز اربعین به‌سوی کربلا، اشاره شده است. راه‌پیمایی اربعین حتی با وجود مخالفت زمامداران بنی‌امیه و بنی‌عباس نیز برگزار می‌شد<ref>قاضی طباطبایی، تحقیق دربارۀ اول اربعین حضرت سیدالشهداء (ع)، ۱۳۸۳ش، ص۱-2.</ref> و به نمادی برای مخالفت با حکومت‌های تحریف‌کننده [[دین]]، تبدیل شد.<br>

	[[شیعیان]] برای مشارکت در این مراسم از سراسر جهان، در ماه [[صفر]] به‌سوی کربلا حرکت می‌کنند و معمولا سفر خود را به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی می‌کنند که در روز اربعین، به شهر کربلا برسند.<ref>شبر، ادب الطف او شعراء الحسین (ع)، ج1، ۱۳۸۸ق، ص41-42؛ <br>		[[شیعیان]] برای مشارکت در این مراسم از سراسر جهان، در ماه [[صفر]] به‌سوی کربلا حرکت می‌کنند و معمولا سفر خود را به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی می‌کنند که در روز اربعین، به شهر کربلا برسند.<ref>شبر، ادب الطف او شعراء الحسین (ع)، ج1، ۱۳۸۸ق، ص41-42؛ <br>

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* راهپیمایی اربعین حسینی */

2026-05-29T04:42:55Z

راهپیمایی اربعین حسینی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۱۲
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	پیاده‌روی به‌سوی کربلا در روز اربعین، یکی از سنت‌های رایج میان [[شیعیان]] است. از امام حسن عسکری نقل شده است که زیارت اربعین، یکی از نشانه‌های پنج‌گانه‌ی مؤمن است.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۷۸۷-788.</ref> در برخی از منابع کهن اسلامی به پیاده‌روی پیشوایان مذهب شیعه در روز اربعین به‌سوی کربلا، اشاره شده است. راه‌پیمایی اربعین حتی با وجود مخالفت زمامداران بنی‌امیه و بنی‌عباس نیز برگزار می‌شد<ref>قاضی طباطبایی، تحقیق دربارۀ اول اربعین حضرت سیدالشهداء (ع)، ۱۳۸۳ش، ص۱-2.</ref> و به نمادی برای مخالفت با حکومت‌های تحریف‌کننده [[دین]]، تبدیل شد.<br>		پیاده‌روی به‌سوی کربلا در روز اربعین، یکی از سنت‌های رایج میان [[شیعیان]] است. از امام حسن عسکری نقل شده است که زیارت اربعین، یکی از نشانه‌های پنج‌گانه‌ی مؤمن است.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۷۸۷-788.</ref> در برخی از منابع کهن اسلامی به پیاده‌روی پیشوایان مذهب شیعه در روز اربعین به‌سوی کربلا، اشاره شده است. راه‌پیمایی اربعین حتی با وجود مخالفت زمامداران بنی‌امیه و بنی‌عباس نیز برگزار می‌شد<ref>قاضی طباطبایی، تحقیق دربارۀ اول اربعین حضرت سیدالشهداء (ع)، ۱۳۸۳ش، ص۱-2.</ref> و به نمادی برای مخالفت با حکومت‌های تحریف‌کننده [[دین]]، تبدیل شد.<br>

	[[شیعیان]] برای مشارکت در این مراسم از سراسر جهان، در [[~~ماه~~ صفر]] به‌سوی کربلا حرکت می‌کنند و معمولا سفر خود را به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی می‌کنند که در روز اربعین، به شهر کربلا برسند.<ref>شبر، ادب الطف او شعراء الحسین (ع)، ج1، ۱۳۸۸ق، ص41-42؛ <br>		[[شیعیان]] برای مشارکت در این مراسم از سراسر جهان، در ماه [[صفر]] به‌سوی کربلا حرکت می‌کنند و معمولا سفر خود را به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی می‌کنند که در روز اربعین، به شهر کربلا برسند.<ref>شبر، ادب الطف او شعراء الحسین (ع)، ج1، ۱۳۸۸ق، ص41-42؛ <br>
	فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۳.</ref> این حرکت نمادین، به یاد و نام [[امام حسین]]، امروزه چنان پرشکوه برگزار می‌شود که در ۱۳۹۳ش، جمعیتی در حدود ۲۰ میلیون نفر از مردم جهان، در اربعین حسینی، در کربلا حاضر شدند. این جمعیت در ۱۳۹۴ش، به ۲۷ میلیون نفر افزایش یافت.		فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۳.</ref> این حرکت نمادین، به یاد و نام [[امام حسین]]، امروزه چنان پرشکوه برگزار می‌شود که در ۱۳۹۳ش، جمعیتی در حدود ۲۰ میلیون نفر از مردم جهان، در اربعین حسینی، در کربلا حاضر شدند. این جمعیت در ۱۳۹۴ش، به ۲۷ میلیون نفر افزایش یافت.

	==اربعین حسینی در نقاط مختلف ایران==		==اربعین حسینی در نقاط مختلف ایران==
	[[پرونده:پیاده روی اربعین۱.jpg\|جایگزین=مراسم جاماندگان اربعین حسینی در تهران، پیاده‌روی مسیری ۱۳ کیلومتری از میدان امام حسین تا حرم حضرت عبدالعظیم حسنی\|بندانگشتی\|مراسم جاماندگان اربعین حسینی در تهران، پیاده‌روی مسیری ۱۳ کیلومتری از میدان امام حسین تا حرم حضرت عبدالعظیم حسنی، ۱۴۰۳ش]]		[[پرونده:پیاده روی اربعین۱.jpg\|جایگزین=مراسم جاماندگان اربعین حسینی در تهران، پیاده‌روی مسیری ۱۳ کیلومتری از میدان امام حسین تا حرم حضرت عبدالعظیم حسنی\|بندانگشتی\|مراسم جاماندگان اربعین حسینی در تهران، پیاده‌روی مسیری ۱۳ کیلومتری از میدان امام حسین تا حرم حضرت عبدالعظیم حسنی، ۱۴۰۳ش]]

سیدعلیرضا سیدموسوی در ۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۴:۴۲

2026-05-29T04:42:00Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۱۲
خط ۲:		خط ۲:
	<big>'''اربعین'''</big>؛ چهلمین روز درگذشت افراد و یادبود ويژه‌ امام حسین<br>		<big>'''اربعین'''</big>؛ چهلمین روز درگذشت افراد و یادبود ويژه‌ امام حسین<br>

	اربعین، در لغت به‌معنی چهلم و در فرهنگ صوفی‌ها، به‌معنی چهل روز گوشه‌نشینی برای [[ریاضت]] و [[عبادت]] است.<ref> [https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-2 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه اربعین، سایت واژه‌یاب.]</ref> همچنین اربعین، در فرهنگ [[مسلمانان]] به‌معنی چهلمین روز درگذشت متوفا و به‌ویژه چهلمین روز [[شهادت]] [[امام حسین]] است که مصادف با بیستم [[~~ماه~~ صفر]] در سال [[تقویم هجری قمری\|قمری]] است و به‌نام «[[اربعین\|اربعین حسینی]]»، شناخته می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86 معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه اربعین، سایت واژه‌یاب.]</ref>		اربعین، در لغت به‌معنی چهلم و در فرهنگ صوفی‌ها، به‌معنی چهل روز گوشه‌نشینی برای [[ریاضت]] و [[عبادت]] است.<ref> [https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-2 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه اربعین، سایت واژه‌یاب.]</ref> همچنین اربعین، در فرهنگ [[مسلمانان]] به‌معنی چهلمین روز درگذشت متوفا و به‌ویژه چهلمین روز [[شهادت]] [[امام حسین]] است که مصادف با بیستم ماه [[صفر]] در سال [[تقویم هجری قمری\|قمری]] است و به‌نام «[[اربعین\|اربعین حسینی]]»، شناخته می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86 معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه اربعین، سایت واژه‌یاب.]</ref>

	==اربعین در فرهنگ ایرانیان==		==اربعین در فرهنگ ایرانیان==
	ایرانیان در چهلمین روز درگذشت افراد، مراسم یادبود برگزار می‌کنند. در این روز، آشنایان و اعضای [[خانواده]] متوفا، معمولا بر سر مزار او حاضر شده، برای شادی روح او [[قرآن]] خوانده، به یاد او، خیرات کرده و از پیشگاه خداوند، برای متوفا درخواست آمرزش می‌کنند<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۲۳-۲۲۴؛ <br>		ایرانیان در چهلمین روز درگذشت افراد، مراسم یادبود برگزار می‌کنند. در این روز، آشنایان و اعضای [[خانواده]] متوفا، معمولا بر سر مزار او حاضر شده، برای شادی روح او [[قرآن]] خوانده، به یاد او، خیرات کرده و از پیشگاه خداوند، برای متوفا درخواست آمرزش می‌کنند<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۲۳-۲۲۴؛ <br>

زهرا فاضل: صفحه‌ای تازه حاوی «پیاده روی اربعین حسینی '''اربعین'''؛ چهلمین روز درگذشت افراد و یادبود ويژه‌ امام حسین
اربعین، در لغت به‌معنی چهلم و در فرهنگ صوفی‌ها، به‌معنی چهل روز گوشه‌نشینی برای ریاضت و عبادت است. [https://www.vajehyab.c...» ایجاد کرد

2026-04-20T12:03:36Z

صفحه‌ای تازه حاوی «300px|thumb|left|پیاده روی اربعین حسینی <big>'''اربعین'''</big>؛ چهلمین روز درگذشت افراد و یادبود ويژه‌ امام حسین اربعین، در لغت به‌معنی چهلم و در فرهنگ صوفی‌ها، به‌معنی چهل روز گوشه‌نشینی برای ریاضت و عبادت است.<ref> [https://www.vajehyab.c...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:اربعین.jpg|300px|thumb|left|پیاده روی اربعین حسینی]]
<big>'''اربعین'''</big>؛ چهلمین روز درگذشت افراد و یادبود ويژه‌ امام حسین 

اربعین، در لغت به‌معنی چهلم و در فرهنگ صوفی‌ها، به‌معنی چهل روز گوشه‌نشینی برای [[ریاضت]] و [[عبادت]] است.<ref> [https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86-2 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه اربعین، سایت واژه‌یاب.]</ref> همچنین اربعین، در فرهنگ [[مسلمانان]] به‌معنی چهلمین روز درگذشت متوفا و به‌ویژه چهلمین روز [[شهادت]] [[امام حسین]] است که مصادف با بیستم [[ماه صفر]] در سال [[تقویم هجری قمری|قمری]] است و به‌نام «[[اربعین|اربعین حسینی]]»، شناخته می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86 معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه اربعین، سایت واژه‌یاب.]</ref>
==اربعین در فرهنگ ایرانیان==
ایرانیان در چهلمین روز درگذشت افراد، مراسم یادبود برگزار می‌کنند. در این روز، آشنایان و اعضای [[خانواده]] متوفا، معمولا بر سر مزار او حاضر شده، برای شادی روح او [[قرآن]] خوانده، به یاد او، خیرات کرده و از پیشگاه خداوند، برای متوفا درخواست آمرزش می‌کنند<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۲۳-۲۲۴؛ 
ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ج1، ۱۳۵۵ش، ص169.</ref> و خانواده‌ها به اطعام کسانی که در این چهل روز با آن‌ها همدردی کرده‌اند، می‌پردازند. برخی از مردم، مراسم چهلم (اربعین) را پایانی برای مراسم‌های عزاداری آن [[خانواده]] می‌دانند.<ref>فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۳.</ref>
==اربعین حسینی==
[[شیعیان]]، هر سال در چهلمین روز شهادت [[امام حسین]]، بزرگ‌ترین مراسم سوگواری جهان را برپا می‌کنند.<ref>فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۳.</ref> ایرانیان، با سیاه‌پوش کردن [[مسجد|مساجد]] و [[تکیه|تکیه‌ها]]، نصب پرچم‌های عزا بر سر در [[خانه|خانه‌ها]] و [[حسینیه|حسینیه‌ها]]، برگزاری مراسم [[عزاداری]]، خواندن زیارت عاشورا و پخش [[نذری]]، سنت بزرگ‌داشت اربعین حسینی را اجرا کرده و آن را به نسل‌های پسینی منتقل می‌کنند.<ref>معتمدی، عزاداری سنتی شیعیان، ج1، ۱۳۷۹ش، ص146.</ref> 

به‌نقل از برخی منابع کهن، نخستین بار، جابر بن عبدالله انصاری که از یاران [[حضرت محمد]] بود، در چهلمین روز شهادت امام حسین، خود را به کربلا رسانید و در کنار قبر حسین، به سوگواری پرداخت.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۷۸۷؛ 
مجلسی، بحارالانوار، ج65، ۱۴۰۳ق، ص130.</ref> در گزارش دیگری آمده که در همین روز، خاندان امام حسین در پایان دوران اسارت و در راه بازگشت از شام، به کربلا آمدند و بر سر مزار شهیدان کربلا، سوگواری کردند. 

برگزاری مراسم و بزرگداشت این روز، با آداب و مناسک خاصی همراه است<ref>طوسی، تهذیب‌الاحکام، ج6، ۱۳۷۶ش، ص125؛ 
ابن‌طاووس، اقبال الاعمال، ۱۳۴۹ش، ص589.</ref> و بزرگان مذهب شیعه، اهتمام ويژه‌ای به برپایی مراسم [[روضه‌خوانی]] و سوگواری در منازل و [[تکیه‌خانه|تکیه‌خانه‌ها]] دارند.
==راهپیمایی اربعین حسینی==
[[پرونده:پیاده روی اربعین۲.jpg|جایگزین=پیاده‌روی اربعین حسینی، مسیر نجف به کربلا، ۱۴۰۴|بندانگشتی|پیاده‌روی اربعین حسینی، مسیر نجف به کربلا، ۱۴۰۴ش]]
پیاده‌روی به‌سوی کربلا در روز اربعین، یکی از سنت‌های رایج میان [[شیعیان]] است. از امام حسن عسکری نقل شده است که زیارت اربعین، یکی از نشانه‌های پنج‌گانه‌ی مؤمن است.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۴۱۱ق، ص۷۸۷-788.</ref> در برخی از منابع کهن اسلامی به پیاده‌روی پیشوایان مذهب شیعه در روز اربعین به‌سوی کربلا، اشاره شده است. راه‌پیمایی اربعین حتی با وجود مخالفت زمامداران بنی‌امیه و بنی‌عباس نیز برگزار می‌شد<ref>قاضی طباطبایی، تحقیق دربارۀ اول اربعین حضرت سیدالشهداء (ع)، ۱۳۸۳ش، ص۱-2.</ref> و به نمادی برای مخالفت با حکومت‌های تحریف‌کننده [[دین]]، تبدیل شد. 

[[شیعیان]] برای مشارکت در این مراسم از سراسر جهان، در [[ماه صفر]] به‌سوی کربلا حرکت می‌کنند و معمولا سفر خود را به‌گونه‌ای برنامه‌ریزی می‌کنند که در روز اربعین، به شهر کربلا برسند.<ref>شبر، ادب الطف او شعراء الحسین (ع)، ج1، ۱۳۸۸ق، ص41-42؛ 
فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۴ش، ص۴۶۳.</ref> این حرکت نمادین، به یاد و نام [[امام حسین]]، امروزه چنان پرشکوه برگزار می‌شود که در ۱۳۹۳ش، جمعیتی در حدود ۲۰ میلیون نفر از مردم جهان، در اربعین حسینی، در کربلا حاضر شدند. این جمعیت در ۱۳۹۴ش، به ۲۷ میلیون نفر افزایش یافت.
==اربعین حسینی در نقاط مختلف ایران==
[[پرونده:پیاده روی اربعین۱.jpg|جایگزین=مراسم جاماندگان اربعین حسینی در تهران، پیاده‌روی مسیری ۱۳ کیلومتری از میدان امام حسین تا حرم حضرت عبدالعظیم حسنی|بندانگشتی|مراسم جاماندگان اربعین حسینی در تهران، پیاده‌روی مسیری ۱۳ کیلومتری از میدان امام حسین تا حرم حضرت عبدالعظیم حسنی، ۱۴۰۳ش]]
ایرانیان [[عزاداری]] اربعین حسینی را در نقاط مختلف، با شکوه بسیار برگزار می‌کنند. در شهر [[قم]]، [[هیئت|هیئت‌های]] مذهبی، در چهلمین روز از [[شهادت]] امام حسین، به‌صورت دسته‌های کوچک و بزرگ سوگوار، به‌سوی حرم [[حضرت معصومه|فاطمه معصومه]]، حرکت می‌کنند.<ref>معتمدی، عزاداری سنتی شیعیان، ج2، ۱۳۷۹ش، ص92-94.</ref>

در [[مشهد]] نیز هیئت‌های مذهبی، در دهه‌ی پایانی [[ماه صفر]]، در شب‌هایی مشخص به حرم [[امام رضا]] می‌روند.<ref>معتمدی، عزاداری سنتی شیعیان، ج2، ۱۳۷۹ش، ص184.</ref> مردم [[تهران]] در اربعین، [[نذری|نذری‌هایی]] همچون [[شله‌زرد]]، [[خورش قیمه|قیمه]]، [[قورمه سبزی]]، [[حلیم]] و زرشک‌پلو می‌پزند و پخش می‌کنند. دسته‌های عزاداری نیز به‌صورت ثابت یا سیار، به اجرای [[تعزیه]]، سوگواری و نوحه‌خوانی مشغول می‌شوند.<ref>شهری، طهران قدیم، ج2، ۱۳۷۱ش، ص434-435.</ref>

بوشهری‌ها در این روز، نذری مخصوص خود یعنی «شله‌مرادی» ([[حلوا|حلوای]] نذری) را مهیا می‌کنند.<ref>عرفان، تعزیه در استان بوشهر، ۱۳۷۹ش، ص۲۰.</ref> مردم [[سیرجان]] نیز پس از مراسم عزاداری اربعین، غذاهایی همچون [[آش]] بیمار، [[شله‌زرد]] و شیربرنج را میان عزاداران توزیع می‌کنند.<ref>مؤید محسنی، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، ۱۳۸۱ش، ص۲۸۳.</ref>

[[گیلان|گیلانی‌ها]] در این روز، مراسم «علم واچینی» برگزار کرده<ref>شهاب کومله‌ای، فرهنگ عامۀ کومله، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۵-۱۸۶.</ref> و علاوه‌ بر غذاهای [[نذری]]، به توزیع [[شربت]]، [[خرما]] و [[حلوا]]، می‌پردازند.<ref>کتاب گیلان، ج3، ۱۳۷۴ش، ص451.</ref> منبرخانه‌های شاهرود که محلی برای برگزاری عزاداری‌های زنان این مناطق است، در ایام اربعین با [[تعزیه|تعزیه‌های]] اجرایی توسط زنان و پخش غذاهای [[نذری]]، رونق می‌گیرند.<ref>فاتح، «منبرخانه‌ها، مکان‌های سوگواری زنانه در شاهرود»، ۱۳۸۳ش، ص۱۷۲.</ref>

مراسم «چایینه» در ایلام نیز توسط زنان صورت می‌گیرد. در این مراسم، یک زن به نوحه‌خوانی مشغول شده و باقی زنان چایینه‌خوان، با حالتی پریشان، به سینه‌زنی می‌پردازند. در این مراسم، عزاداران با [[شربت]] و هریسه پذیرایی می‌شوند.<ref>آمانگلدی، «چایینه، رسم سنتی محرم در ایلام»، ۱۳۷۹ش، ص۱۹۷-۱۹۸.</ref>

اربعین مختص به ایران نبوده و شامل کشورهی شیعه نشین دیگر نیز این مراسم را برگزار می‌کنند. برای مثال [[اربعین در افغانستان]] یکی از مناسک مهم مذهبی در این کشور است.
==اربعین حسینی در باور ایرانیان==
در بیش‌تر نقاط ایران، مردم در دو ماه [[محرم]] و [[صفر]]، رخت عزا بر تن دارند<ref>مقیمی اسکویی، اسکو از ساحل دریاچۀ ارومیه تا قلۀ سهند، ۱۳۸۵ش، ص۲۹۹.</ref> و هیچ‌گونه مراسم [[شادی]] و سروری را برگزار نمی‌کنند. در این ایام، هر کار و رفتار زشتی از بین مردم رخت بربسته و افراد به انجام کار خیر، رغبت بیش‌تری می‌یابند؛ شوخی، خنده، خوش‌گذرانی و عیش و نوش نیز در این دو ماه به‌کلی متروک می‌شود و پوشیدن رخت نو نیز، ناپسند است.<ref>شهری، طهران قدیم، ج2، ۱۳۷۱ش، ص368-369.</ref>

در مناطق جنوبی [[ایران]]، زنان در طول این دو ماه، زیورآلات خود را از تن بیرون می‌کنند.<ref>مختارپور، «محرم در کیش»، ۱۳۸۳ش، ص۱۳۶.</ref> مردم، به‌خصوص زنان، بخشی از نذری‌های اربعین را به‌منظور [[تبرک]]، نگه داشته و آن را برای حاجت‌روایی می‌خورند.<ref>شهاب کومله‌ای، فرهنگ عامۀ کومله، ۱۳۸۶ش، ص۱۸۶-۱۸۷.</ref>
==اربعین در ادبیات فارسی==
واژه اربعین، از دیرباز در ادبیات رسمی و [[ادبیات شفاهی|شفاهی]] ایرانیان به‌کار رفته و معمولا در اشاره به چهل روز، آمده است. برای مثال، [[حافظ]] در [[شعر فارسی|شعر]] خود می‌گوید:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh483 حافظ، غزلیات، غزل شماره 483، بیت 2، سایت گنجور.]</ref> 
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|که ای صوفی شراب آن‌گه شود صاف|که در شیشه برآرد اربعینی}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

شاعران مختلفی، اشعار بسیار زیبایی را در وصف اربعین حسینی سروده‌اند که از آن جمله می‌توان به ترکیب‌بند معروف محتشم کاشانی اشاره کرد:<ref>فرهنگ مردم لرستان، ۱۳۷۷ش، ص136.</ref> 
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|اربعین شهدای کربلاست|زین الم کون و مکان اندر عزاست}}
{{ب|شد شهید راه دین سلطان حسین|زاده زهرا امام راستین }}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

شاعرانی دیگر نیز ابیاتی را در وصف وقایع این روز، سروده‌اند، مانند:<ref>رضایی، زمزمۀ کربلا، ۱۳۵۳ش، ص76.</ref> 
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|ای پدر جان، دخترت از شام ویران آمده|قلب سوزان آمده }}
{{ب|زین سفر بابا سکینه با اسیران آمده|خیز مهمان آمده}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
{{آغاز منابع}}
*آمانگلدی، ضمیر، «چایینه، رسم سنتی محرم در ایلام»، تهران، مجموعه مقالات نخستین همایش محرم و فرهنگ مردم ایران، ۱۳۷۹ش.
*ابن‌طاووس، علی، اقبال الاعمال، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۴۹ش.
*انجوی شیرازی، ابوالقاسم، شادابی، سعید، فرهنگ مردم لرستان، تهران، افلاک، ۱۳۷۷ش.
*حافظ، غزلیات، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۹ فروردین ۱۴۰۱ش.
*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۹ فروردین ۱۴۰۱ش.
*رضایی، عبدالحسین، زمزمۀ کربلا، مشهد، ندای اسلام، ۱۳۵۳ش.
*شبر، جواد، ادب الطف او شعراء الحسین (ع)، بیروت، دار المرتضی، ۱۳۸۸ق.
*شکورزاده، ابراهیم، عقاید و رسوم مردم خراسان، تهران، سروش، ۱۳۶۳ش.
*شهاب کومله‌ای، حسین، فرهنگ عامۀ کومله، رشت، گیلکان، ۱۳۸۶ش.
*شهری، جعفـر، طهران قدیم، تهران، معین، ۱۳۷۱ش.
*طوسی، محمد، تهذیب ‌الاحکام، به‌تحقیق علی‌اکبر غفاری، تهران، صدوق، ۱۳۷۶ش.
*طوسی، محمد، مصباح المتهجد، بیروت، مؤسسه فقه الشیعه، ۱۴۱۱ق.
*عرفان، حیدر، تعزیه در استان بوشهر، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۷۹ش.
*اصلاح عربانی، ابراهیم، کتاب گیلان، تهران، گروه پژوهشگران ایران، ۱۳۷۴ش.
*فاتح، صدیقه، «منبرخانه‌ها، مکان‌های سوگواری زنانه در شاهرود»، تهران، همایش بین‌المللی محرم و فرهنگ مردم، ۱۳۸۳ش.
*قاضی طباطبایی، محمدعلی، تحقیق دربارۀ اول اربعین حضرت سیدالشهداء (ع)، تهران، طبع و نشر، ۱۳۸۳ش.
*ماسه، هانری، معتقدات و آداب ایرانی، ترجمۀ مهدی روشن ضمیر، تبریز، شفیعی، ۱۳۵۵ش.
*مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
*مختارپور، رجبعلی، «محرم در کیش»، تهران، همایش بین‌المللی محرم و فرهنگ مردم، ۱۳۸۳ش.
*معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۹ فروردین ۱۴۰۱ش.
*معتمدی، حسین، عزاداری سنتی شیعیان، قم، عصر ظهور، ۱۳۷۹ش.
*مقیمی اسکویی، حمیدرضا و موسى‌زاده، اسفندیار، اسکو از ساحل دریاچۀ ارومیه تا قلۀ سهند، اسکو، شهرداری اسکو، ۱۳۸۵ش.
*موسوی گرمارودی، محمدصادق و دیگران، فرهنگ عاشورا، تهران، طبع و نشر، ۱۳۸۴ش.
*مؤید محسنی، مهری، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، کرمان، مرکز کرمان‌شناسی، ۱۳۸۱ش.
{{پایان منابع}}