ارتباط غیرکلامی همسران - تاریخچهٔ نسخه‌ها

حسین صبوری در ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۶:۵۲

2026-05-18T06:52:39Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۲۲
خط ۳:		خط ۳:
	\| زیرنویس تصویر =هدیه دادن گل به همس		\| زیرنویس تصویر =هدیه دادن گل به همس
	\| image_alt =هدیه دادن گل به همس		\| image_alt =هدیه دادن گل به همس
	\| فایل پادکست =		\| فایل پادکست =ارتباط غیرکلامی همسران.ogg
	\| حجم فایلپادکست =		\| حجم فایلپادکست =8/82
	\| تاریخ پادکست =		\| تاریخ پادکست =27-2-1405
	\| زیرنویس عنوان =		\| زیرنویس عنوان =

حسین صبوری در ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۳:۳۷

2026-05-14T03:37:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۰۷
خط ۱:		خط ۱:
	~~[[پرونده:~~ارتباط غیر کلامی همسران (5).jpg\|~~جایگزین~~=هدیه دادن گل به ~~همسر~~\|~~بندانگشتی\|تصویری از~~ هدیه دادن گل به ~~همسر]]~~		{{جعبه اطلاعات مفهوم
			\| تصویر =ارتباط غیر کلامی همسران (5).jpg
			\| زیرنویس تصویر =هدیه دادن گل به همس
			\| image_alt =هدیه دادن گل به همس
			\| فایل پادکست =
			\| حجم فایلپادکست =
			\| تاریخ پادکست =
			\| زیرنویس عنوان =

			\| عنوان اصلی =
			\| عنوان انگلیسی =
			\| عنوان عربی =
			\| عنوان علمی =
			\| شاخه علمی =
			\| نوع مفهوم =
			\| معنای اصطلاحی =
			\| حوزه کاربرد =
			\| گستره جغرافیایی =
			\| منشأ تاریخی =

			\| نخستین کاربرد =
			\| ریشه واژه =
			\| مرتبط با =
			\| اهمیت =
			\| مبدع =
			\| مروج =
			\| مقدس برای =
			\| مورد احترام =
			\| آثار مرتبط =
			}}
	<big>'''ارتباط غیر کلامی همسران؛'''</big> اصول و آداب روابط غیرزبانی بین زن و شوهر.		<big>'''ارتباط غیر کلامی همسران؛'''</big> اصول و آداب روابط غیرزبانی بین زن و شوهر.

زهرا غلامی: ایجاد لینک داخلی

2026-05-10T11:35:44Z

ایجاد لینک داخلی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۰۵
خط ۱۰:		خط ۱۰:
	==اهمیت==		==اهمیت==

	ارتباط غیرکلامی، یک ابزار مهم ارتباطی در زندگی انسان‌ها و به‌ویژه همسران بوده و بسیاری از کنش‌های انسانی زیر چتر ارتباط غیرکلامی معنا می‌یابد.<ref>مولوی و دیگران، «راهکارهای غیرکلامی در تأمین نیازهای عاطفی همسران با توجه به منابع اسلامی»، 1398ش، ص68؛ رضایی، «نقش رفتارهای غیر کلامی در ارتباطات انسانی از منظر آیات وروایات اسلامی»، 1393ش، ص47.</ref> ارتباط غیرکلامی به‌عنوان مصداقی از تعامل مثبت و سازنده، نقش مهمى در تحقّق مودّت و رحمت و رضايت زناشويى دارد. قرآن كريم، مردان را به «حسن معاشرت» با همسران خود، سفارش کرده است.<ref>سورۀ نساء، آيه 19.</ref> امام صادق نیز «تعامل زیبا» با همسر را از نيازهای اخلاقى مرد در تعامل دانسته است. احسان به همسر مورد تأکید بسیاری از روایات است و رسول خدا بهترين مردم را كسى مى‌داند كه به خانواده خود احسان كند و كارى نكند كه آنان‌ به ديگرى پناه ببرند.<ref>پسنديده، رضايت زناشويى، 1391ش، ج1، ص120-121.</ref>		ارتباط غیرکلامی، یک ابزار مهم ارتباطی در زندگی انسان‌ها و به‌ویژه همسران بوده و بسیاری از کنش‌های انسانی زیر چتر ارتباط غیرکلامی معنا می‌یابد.<ref>مولوی و دیگران، «راهکارهای غیرکلامی در تأمین نیازهای عاطفی همسران با توجه به منابع اسلامی»، 1398ش، ص68؛ رضایی، «نقش رفتارهای غیر کلامی در ارتباطات انسانی از منظر آیات وروایات اسلامی»، 1393ش، ص47.</ref> ارتباط غیرکلامی به‌عنوان مصداقی از تعامل مثبت و سازنده، نقش مهمى در تحقّق مودّت و رحمت و رضايت زناشويى دارد. قرآن كريم، مردان را به «حسن معاشرت» با همسران خود، سفارش کرده است.<ref>سورۀ نساء، آيه 19.</ref> امام صادق نیز «تعامل زیبا» با همسر را از نيازهای اخلاقى مرد در تعامل دانسته است. احسان به همسر مورد تأکید بسیاری از روایات است و رسول خدا بهترين مردم را كسى مى‌داند كه به خانواده خود [[احسان]] كند و كارى نكند كه آنان‌ به ديگرى پناه ببرند.<ref>پسنديده، رضايت زناشويى، 1391ش، ج1، ص120-121.</ref>
	[[پرونده:ارتباط غیر کلامی همسران (4).jpg\|جایگزین=در آغوش کشیدن همسر\|بندانگشتی\|تصویری از در آغوش کشیدن همسر به هنگام صحبت]]		[[پرونده:ارتباط غیر کلامی همسران (4).jpg\|جایگزین=در آغوش کشیدن همسر\|بندانگشتی\|تصویری از در آغوش کشیدن همسر به هنگام صحبت]]

خط ۱۹:		خط ۱۹:
	==آثار روابط غیر کلامی همسران بر خانواده و جامعه==		==آثار روابط غیر کلامی همسران بر خانواده و جامعه==

	ارتباط غیر کلامی همسران در چارچوب تعامل منفی و غیر سازنده ممکن است به طلاق عاطفى و حتى طلاق حقوقى، نابسامانى‌هاى روابط زناشويی و فروپاشی خانواده منجر شود و زمينۀ اعتياد همسران و فرزندان و حتى خودكشى آنها را فراهم کند که برای کل جامعه بار سنگین اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و روانی دارد. به‌همین دلیل کارشناسان امور خانواده همسران را به مدیریت روابط غیرکلامی بر مبنای سبک زندگی دینی دعوت می‌کنند.<ref>پسنديده، رضايت زناشويى، 1391ش، ج1، ص7.</ref>		ارتباط غیر کلامی همسران در چارچوب تعامل منفی و غیر سازنده ممکن است به طلاق عاطفى و حتى طلاق حقوقى، نابسامانى‌هاى روابط زناشويی و فروپاشی [[خانواده]] منجر شود و زمينۀ اعتياد همسران و فرزندان و حتى خودكشى آنها را فراهم کند که برای کل جامعه بار سنگین اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و روانی دارد. به‌همین دلیل کارشناسان امور خانواده همسران را به مدیریت روابط غیرکلامی بر مبنای سبک زندگی دینی دعوت می‌کنند.<ref>پسنديده، رضايت زناشويى، 1391ش، ج1، ص7.</ref>

	==روش‌های ارتباط غیرکلامی همسران==		==روش‌های ارتباط غیرکلامی همسران==

حبیب الله نجفی: صفحه‌ای تازه حاوی «تصویری از هدیه دادن گل به همسر '''ارتباط غیر کلامی همسران؛''' اصول و آداب روابط غیرزبانی بین زن و شوهر. ارتباط غیر کلامی همسران، از عوامل مؤثر در تأمین نیازهای عا...» ایجاد کرد

2026-05-10T07:16:55Z

صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=هدیه دادن گل به همسر|بندانگشتی|تصویری از هدیه دادن گل به همسر <big>'''ارتباط غیر کلامی همسران؛'''</big> اصول و آداب روابط غیرزبانی بین زن و شوهر. ارتباط غیر کلامی همسران، از عوامل مؤثر در تأمین نیازهای عا...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:ارتباط غیر کلامی همسران (5).jpg|جایگزین=هدیه دادن گل به همسر|بندانگشتی|تصویری از هدیه دادن گل به همسر]]
<big>'''ارتباط غیر کلامی همسران؛'''</big> اصول و آداب روابط غیرزبانی بین زن و شوهر.

ارتباط غیر کلامی همسران، از عوامل مؤثر در تأمین نیازهای عاطفی همسران و شاخص خانوادۀ سالم در سبک زندگی اسلامی است. منابع دینی هدیه‌دادن، تبسم، خوش‌رویی، همنشینی و صمیمیت بدنی و چشمی، استقبال از همسر، تفریح و مسافرت، کمک در کارهای خانه، سکوت به‌موقع، آراستگی و کنترل خشم را از مهم‌ترین روابط غیر کلامی معرفی می‌کند که در سالم‌سازی روابط زوجین، آوردن سکون و آرامش در خانواده و سلامت جامعه نقش دارد.

==مفهوم‌شناسی==

ارتباط غیرکلامی، شامل تمامی نشانه‌هایی می‌شود که معنا را از طریق غیر زبان منتقل می‌کند.<ref>مولوی و دیگران، «راهکارهای غیر کلامی در تأمین نیازهای عاطفی همسران با توجه به منابع اسلامی»، 1398ش، ص68.</ref> این نوع ارتباط طیف متنوعی از کنش‌ها و معانی رفتارها از حالات چهره، نوع نگاه، رنگ رخسار تا نوع راه‌رفتن و نشستن و طرز لباس‌پوشیدن را شامل می‌شود که هر یک به‌صورت خواسته یا ناخواسته پیام‌هایی را انتقال می‌دهد و مبنای شکل‌گیری برداشت‌ها و داوری‌های همسران نسبت به همدیگر می‌شود.<ref>رضایی، «نقش رفتارهای غیرکلامی در ارتباطات انسانی از منظر آیات و روایات اسلامی»، 1393ش، ص47؛ محققیان و دیگران، «نقش ارتباط‏های غیرکلامی در تقویت بنیان خانواده از منظر اهل بیت»، 1396ش، ص109.</ref>

==اهمیت==

ارتباط غیرکلامی، یک ابزار مهم ارتباطی در زندگی انسان‌ها و به‌ویژه همسران بوده و بسیاری از کنش‌های انسانی زیر چتر ارتباط غیرکلامی معنا می‌یابد.<ref>مولوی و دیگران، «راهکارهای غیرکلامی در تأمین نیازهای عاطفی همسران با توجه به منابع اسلامی»، 1398ش، ص68؛ رضایی، «نقش رفتارهای غیر کلامی در ارتباطات انسانی از منظر آیات وروایات اسلامی»، 1393ش، ص47.</ref> ارتباط غیرکلامی به‌عنوان مصداقی از تعامل مثبت و سازنده، نقش مهمى در تحقّق مودّت و رحمت و رضايت زناشويى دارد. قرآن كريم، مردان را به «حسن معاشرت» با همسران خود، سفارش کرده است.<ref>سورۀ نساء، آيه 19.</ref> امام صادق نیز «تعامل زیبا» با همسر را از نيازهای اخلاقى مرد در تعامل دانسته است. احسان به همسر مورد تأکید بسیاری از روایات است و رسول خدا بهترين مردم را كسى مى‌داند كه به خانواده خود احسان كند و كارى نكند كه آنان‌ به ديگرى پناه ببرند.<ref>پسنديده، رضايت زناشويى، 1391ش، ج1، ص120-121.</ref>
[[پرونده:ارتباط غیر کلامی همسران (4).jpg|جایگزین=در آغوش کشیدن همسر|بندانگشتی|تصویری از در آغوش کشیدن همسر به هنگام صحبت]]

==نقش زبان بدن در ارتباط غیرکلامی همسران==

حرکات و رفتارهای اندام‌های بدن (زبان بدن) هر کدام به‌صورت نمادین بر معانی، نگرش‌ها، خلقیات خاصی دلالت می‌کنند و باعث شکل‌گیری برداشت‌های گوناگون می‌شوند؛<ref>رضایی، «نقش رفتارهای غیر کلامی در ارتباطات انسانی از منظر آیات وروایات اسلامی»، 1393ش، ص47.</ref> برای مثال آثار «تواضع» که یکی از نشانه‌های اهل ایمان محسوب‌ می‌شود، در حالات بدن و نوع راه‌رفتن و نشستن انسان نمایان است. در قرآن کریم حرکات و رفتار مؤمنان را مبتنی بر تواضع توصیف کرده که آنها به نرمی در زمین گام برمی‌دارند و هنگامی که جاهلان آنها را مخاطب سازند به آنها سلام می‌گویند.<ref>سورۀ فرقان، آیۀ 63؛ سورۀ لقمان، آیۀ 18.</ref>

==آثار روابط غیر کلامی همسران بر خانواده و جامعه==

ارتباط غیر کلامی همسران در چارچوب تعامل منفی و غیر سازنده ممکن است به طلاق عاطفى و حتى طلاق حقوقى، نابسامانى‌هاى روابط زناشويی و فروپاشی خانواده منجر شود و زمينۀ اعتياد همسران و فرزندان و حتى خودكشى آنها را فراهم کند که برای کل جامعه بار سنگین اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و روانی دارد. به‌همین دلیل کارشناسان امور خانواده همسران را به مدیریت روابط غیرکلامی بر مبنای سبک زندگی دینی دعوت می‌کنند.<ref>پسنديده، رضايت زناشويى، 1391ش، ج1، ص7.</ref>

==روش‌های ارتباط غیرکلامی همسران==

دربارۀ روابط غیر کلامی همسران، با توجه به اهميت خانواده در حيات انسانى، در متون دینی روش‌های زیادی توصیه شده است، از جمله:

===1. خوش‌رويى‌===

گویاترین پیام‌ها از طریق حالات چهره منتقل می‌شود. در کلام پیشوایان دین خوش‌رویی از روش‌های غیرکلامی مؤثر در تقویت نیازهای عاطفی همسران معرفی شده است. برای مثال گشاده‌رویی هنگام دیدار همسر، حداقلِ حسن‌خلق<ref>صدوق، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج،4 ص412.</ref> و یکی از صفات انسان‌های مؤمن دانسته شده است.<ref>کلینی، الکافی، 1407ق، ج3، ص573.</ref> در متون دینی آمده است که رسول خدا همواره گشاده‌رو بود و خنده بر چهره داشت.<ref>پسنديده، رضايت زناشويى، 1391ش، ج1، ص128.</ref> اين ويژگى چنان اهميتى دارد كه در متون دینی يكى از مكارم اخلاق پيامبران، صديقان، شهدا و صالحان محسوب می‌شود.<ref>متقی، كنز العمّال فى سنن الأقوال و الأفعال، 1386ش، ج9، ص29.</ref>

===2. لبخند===

لبخند از مصادیق اصلی خوش‌رویی است، اما به‌دلیل اهمیت و اثرگذاری آن در خانواده، در منابع دینی به‌صورت ویژه مورد تأکید قرار گرفته است.<ref>مولوی و دیگران، «راهکارهای غیر کلامی در تأمین نیازهای عاطفی همسران با توجه به منابع اسلامی»، 1398ش، ص71.</ref> لبخند، موجب صمیمیت و جذب دل‌ها می‌شود، شادی می‌آورد و کینه را از دل می‌زداید.<ref>مولوی و دیگران، «راهکارهای غیر کلامی در تأمین نیازهای عاطفی همسران با توجه به منابع اسلامی»، 1398ش، ص71.</ref> به نظر کارشناسان زن و شوهری که با لبخند با یکدیگر برخورد می‌کنند به یکدیگر نشان می‌دهند که از زندگی راضی هستند و عواطف مثبت را به همدیگر انتقال می‌دهند. در روایتی از رسول خدا یکی از حقوق زن بر شوهر «ترش‌رویی» نکردن معرفی شده است.<ref>مجلسى، بحارالانوار، 1403ق، ج،100 ص254.</ref>

===3. لحن زیبا===

طنین صدای مناسب و ملایم می‌تواند روابط عاطفی زوجین را تقویت کند.<ref>حر عاملى، هدایة الامه الی احکام الائمه، 1414ق، ج،12، ص186.</ref> تغییرات و نوسانات در گفتار، پیام‌های زیادی را با خود منتقل می‌کند؛ زیر و بم شدن صدا، بلندی، آهنگ، سرعت، موزون‌بودن، و تردید و تأمل در کلام به اطلاعات خاص اشاره دارد.<ref>آذربایجانی و دیگران، روانشناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، 1382ش، ص43.</ref> به‌همین جهت در آموزه‌های دینی از زن و شوهر خواسته شده با همدیگر به‌صورت نیکو سخن بگویند.<ref>صدوق، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص554.</ref>

===4. همنشینی سازنده===

در راستای تحکیم مناسبات زن و شوهر و تقویت روابط عاطفی آنان، پیشوایان دین حضور در خانه و نشستن در کنار همسر را در پیشگاه خداوند از اعتکاف در مسجدالنبی، دوست داشتنی‌تر معرفی کرده‌اند.<ref>ورام، مجموعة ورام،1410ق، ج2، ص122.</ref> رسول خدا لقمه‌گذاشتن در دهان همسر را از مصادیق همنشینی مثبت و دارای اجر و ثواب دانسته است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، 1403ق، ج 104، ص132.</ref> همچنین سفارش شده که خانواده، هنگام غذاخوردن دور هم جمع شوند و از تنها غذاخوردن پرهیز کنند<ref>مجلسی، بحار الأنوار، 1403ق، ج ،9 ص ،221</ref> و به زن در پختن نوع غذا احترام بگذارند.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، 1403ق، ج62، ص291.</ref> به مردان توصیه شده هنگامی که کار بیرون خانه تمام شد سریع به نزد خانواده برگردند.<ref>متقی، كنز العمّال فى سنن الأقوال و الأفعال، 1386ش، ج5، ص24.</ref>

===5. ارتباط چشمی===

نگاه محبت‌آمیز بین همسران در زمان گفت‌وگو احترام، صداقت و اعتماد متقابل را نشان می‌دهد و باعث ایجاد و افزایش اعتماد و جذابیت بیشتر در رابطۀ زناشویی می‌شود. در متون دینی بر کیفیت تماس چشمی تأکید شده و نگاه محبت‌آمیز به همسر، یکی از وسایل جلب رحمت خداوند معرفی شده است.<ref>متقی، كنز العمّال فى سنن الأقوال و الأفعال، 1386ش، ج16، ص276.</ref> در مقابل از نگاه همراه با خشم و کینه نهی شده و این نوع تماس چشمی را موجب کاهش روابط عاطفی همسران دانسته‌اند.<ref>بروجردى، جامع أحادیث الشیعة، 1380ش، ج25، ص518. </ref>

===6. تماس بدنی===

تماس بدنی یکی از روش‌های ابراز علاقه به همسر است و شامل بوسیدن، نوازش‌کردن و در آغوش‌گرفتن می‌شود. در متون دینی به این گونه از ارتباط به‌عنوان راهکار ایجاد صمیمیت سفارش شده و دارای آثار معنوی دانسته شده است؛ برای مثال گرفتن از بندهای دستان همسر باعث می‌شود گناهان از لابه‌لای انگشتان وی بریزد.<ref>متقی، كنز العمّال فى سنن الأقوال و الأفعال، 1386ش، ج16، ص276. </ref>

===7. کمک در کارهای شخصی===

انجام برخی کارهای شخصی همسران توسط شریک زندگی یکی از روش‌های ارتباط غیرکلامی و ابراز محبت زوجین نسبت به یکدیگر محسوب ‌می‌شود. رسول خدا كمك به همسر را مصداق «صدقه» و نشانۀ ایمان حقیقی مى‌داند که حتی با کارهای جزئی مانند آب‌دادن به همسر و لقمه‌گذاشتن به دهان او، محقق مى‌شود.<ref>پسنديده، رضايت زناشويى، 1391ش، ج1، ص295.</ref> رسول خدا لباس خویش را خود را پاکیزه می‌کرد، گوسفند را می‌دوشید و در جاروکردن خانه و خمیرکردن آرد، به همسر خود کمک می‌کرد.<ref>دلشاد تهرانی، درسنامه اخلاق خانوادگی، 1388ش، ص85-88.</ref>

===8. هدیه‌دادن===

هدیه‌دادن در ایجاد، استقرار و افزایش سرمایه‌های معنوی بین همسران نقش دارد. هدیه در سبک زندگی مؤمنانه به‌عنوان نماد محبت و علاقه‌مندی معرفی شده<ref>آمدی، غرر الحکم، 1366ش، ص29.</ref> که باعث شادمانی و رفع کدورت می‌شود.<ref>محمدی ری‌شهری، ميزان الحكمه، 1389ش، ج13، ص5.</ref> روایات متعددی به مردان سفارش کرده است که در موقعیت‌های مختلف به همسران خود هدیه بدهند، از جمله هنگامی که از بازار به منزل برمی‌گردند.<ref>پسنديده، رضايت زناشويى، 1391ش، ج1، ص208.</ref>

===9. استقبال از همسر===

استقبال از همسر هنگام آمدن به خانه یا بدرقه او هنگام بیرون رفتن، علاوه ‌بر این‌که افزایش‌دهندۀ مهر و محبت بین آنها است، نشانۀ احترام زن و شوهر به یکدیگر است. در کلام پیشوایان دین آمده که حق مرد بر زن آن است که چراغ خانه را روشن کند، غذا را آماده کند و هنگام ورود به خانه تا جلوی درب به استقبال برود و به او خوش‌آمد بگوید.<ref>بروجردى، جامع أحادیث الشیعة، 1380ش، ج25، ص506.</ref>

===10. گوش‌دادن فعال===

در متون دینی یکی از مهارت‌های غیرکلامی همسران گوش‌دان فعال (فهمیدن درست سخن) و سرگرم‌نشدن به کارهای دیگر هنگام صحبت همسر، معرفی شده است.<ref>مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج ،72 ص 104.</ref> پیامبر خدا گوش‌دادن فعال همسران را نشانۀ مروت<ref>پاینده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص777.</ref> و باعث بهره‌مندی از یکدیگر، احترام به گویندۀ کلام دانسته<ref>آمدی، غرر الحکم، 1366ش، ص670.</ref> و گوش‌ندادن به صحبت‌های یکدیگر را مایۀ از بین‌رفتن خوبی و برکت می‌داند.<ref>پاینده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص149. </ref>

===11. کنترل خشم===

برای کنترل خشم در تعامل روزمره همسران در آموزه‌های دینی راهکارهای مختلفی ارائه شده است، از جمله:

'''الف) تغییر حالت بدن:''' تغییرهای رفتاری در هنگام بروز خشم مانند تغییر حالت بدن یکی از رفتارهای ساده ولی مؤثر برای کنترل خشم محسوب ‌می‌شود. رسول خدا هنگامی که غضبناک می‌شد، اگر ایستاده بود می‌نشست یا اگر نشسته بود، به پهلو می‌خوابید تا آرام شود.<ref>مجلسی، 1403ق، ج،70 ص272.</ref>

'''ب) مدیریت نگاه:''' کارشناسان مدیریت نگاه در هنگام خشم را یکی از راهکارهای مناسب برای کنترل این پدیده می‌دانند. امام علی نیز به مالک اشتر سفارش کرد که هنگام خشم، چشم خود را به آسمان بدوزد.<ref>ورام، مجموعۀ ورام، 1410ق ج،1 ص128.</ref> همچنین رسول خدا به زنان توصیه می‌کند که به همسران خود نگاه همراه باخشم و ناراحتی نداشته باشند.<ref>نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، 1408ق، ج12، ص39.</ref>

'''ج) سکوت به‌موقع:''' کارشناسان معتقدند سکوت به‌موقع و مناسب باعث می‌شود زوجین در هنگام خشم توانمندی شناختی بیشتری پیدا کنند تا با شناخت عوامل اصلی خشم، آن را مدیریت کنند. پیامبر اسلام به مردم توصیه کرده هنگام خشم شدید سکوت اختیار کنند که شامل روابط همسران نیز می‌شود.<refپاینده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص569.<nowiki></ref></nowiki> همچنین امام علی سکوت را دوای بیماری خشم معرفی کرده است.<ref>آمدی، غرر الحکم، 1366ش، ص670.</ref>

===12. پاکيزگی و آراستگی===

ظاهر آراسته و پاکیزگی همسران در قلمرو خانواده از روش‌های مهم ارتباط غیرکلامی و ایجاد آرامش در خانه است. در متون اسلامی به آرايش و نظافت همسران به‌ويژه زن بسيار سفارش شده است؛ آراستگی در راستای ميل طبيعی زن به زينت و خودآرايی است و نقش مهمی در سلامت و امنيت خانواده دارد. در توصیه‌های دینی، حس خودآرايی و دلبری زنان در چارچوب خانواده و نزد همسر، مورد توجه قرار گرفته است و بر اهمیت پاکيزگی و آراستگی مردان و نقش آن در سلامت روابط همسران نیز تأکید شده است.<ref>سمانچو، «جایگاه و نقش زن در آرامش خانواده»، 1398ش، ص35.</ref>

==نقش جنسیت در ارتباط غیرکلامی همسران==

تحقیقات نشان می‌دهد که زن و شوهر به‌دلیل تفاوت‌های جنسیتی و روانی درک یکسانی از ارتباط غیرکلامی ندارند و به‌همین دلیل دقت و توجه هر کدام به تفاوت‌ها و ظرافت‌های نشانه‌های غیرکلامی و نمادشناسی جنسیتی یکدیگر مهم است. مردان هنگام ایستادن و نشستن، در مقایسه با زنان فضای بزرگ‌تری را کنترل می‌کنند در حالی که زن‌ها اغلب وضعیت جسمانی بسته‌تری دارند. زنان بیشتر از مردان تماس چشمی برقرار می‌کنند.<ref>گیدنز و ساتن، جامعه‌شناسی، 1400ش، ص345-346.</ref> همچنین تحقیقات نشان می‌دهد که زنان از نظر فرستادن و تعبیر و تفسیر نشانه‌های غیرکلامی بهتر از مردان بوده و می‌توانند در مورد احساسات و واکنش‌های خود از طریق حالات چهره و قرینه‌های غیرکلامی، پیام‌ها را انتقال دهند.<ref>سالاری‌فر و دیگران، روان‌شناسی اجتماعی، 1393ش، ص42-43.</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==

*قرآن کریم.
*
*آذربایجانی، مسعود و دیگران، روانشناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، تهران، پژوهشکدۀ حوزه و دانشگاه و انتشارات سمت، 1382ش.
*
*آمدی، عبدالواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1366ش.
*
*بروجردى، آقا حسین، جامع أحادیث الشیعة، تهران، فرهنگ سبز، 1380ش.
*
*پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحه، تهران، دنیاى دانش، 1382ش.
*
*پسنديده، عباس‌، رضايت زناشويى، ‌قم، موسسه علمى فرهنگى دار الحديث، 1391ش.
*
*حر عاملى، محمد بن حسن، هدایة الامه إلى أحکام الائمه، مشهد، آستان قدس رضوی، 1414ق.
*
*حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشيعه، قم، آل‌البيت، بی‌تا.
*
*دلشاد تهرانی، مصطفی، درسنامۀ اخلاق خانوادگی، تهران، دریا، 1388ش.
*
*رضایی، ایرج، «نقش رفتارهای غیر کلامی در ارتباطات انسانی از منظر آیات و روایات اسلامی»، مجلۀ بصیرت و تربیت اسلامی، دورۀ 11، شمارۀ 31، 1393ش.
*
*سمانچو، پاناپا، «جایگاه و نقش زن در آرامش خانواده»، مجلۀ پژوهش‌های اسلامی جنسیت و خانواده، سال دوم، شمارۀ 3، پاییز و زمستان 1398ش.
*
*سالاری‌فر، محمدرضا و دیگران، روان‌شناسی اجتماعی (با نگرش به منابع اسلامی)، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1393ش.
*
*صدوق، محمد بن على‌، من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1413ق.
*
*طباطبایی، محمدحسین، تفسیر المیزان، ترجمۀ سید محمدباقر موسوى همدانى، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1374ش.
*
*کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1407ق.
*
*گیدنز، آنتونی و ساتن، فیلیپ، جامعه‌شناسی، ترجمۀ حسن چاوشیان، تهران، علمی، 1400ش.
*
*متقی، حسام‌الدین هندی، كنز العمّال فى سنن الأقوال و الأفعال، بيروت، مكتبة التراث الإسلامى، 1397ق.
*
*مجلسى، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار إحیاء التراث، 1403ق.
*
*محققیان، زهرا و دیگران، «نقش ارتباط‏های غیرکلامی در تقویت بنیان خانواده از منظر اهل‌بیت»، مجلۀ مشکات، دورۀ 36، شمارۀ 4، اسفند 1396ش.
*
*محمدی ری‌شهری، محمد، ميزان الحكمه، قم، دارالحدیث، 1389ش.
*
*مولوی، محمدحسین و دیگران، «راهکارهای غیر کلامی در تأمین نیازهای عاطفی همسران با توجه به منابع اسلامی»، مجلۀ اسلام و پژوهش‌های روان‌شناختی، سال پنجم، شمارۀ دوم، پاییز و زمستان 1398ش.
*
*نوری، حسین بن محمدتقى، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، مؤسسة آل‌بیت، 1408ق.
*
*ورام بن أبی‌فراس، مسعود بن عیسى، مجموعة ورام، قم، مکبته فقه،1410ق.