https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 2026-06-07T12:06:31Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.44.2 https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=45507&oldid=prev 2026-05-14T12:49:39Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «<a href="/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%B3.jpg&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="پرونده:اردستان۳.jpg (صفحه وجود ندارد)">جایگزین=نمایی از مسجد جامع و شهر اردستان|بندانگشتی|نمایی از مسجد جامع و شهر اردستان</a> &#039;&#039;&#039;{{درشت|اردستان؛}}&#039;&#039;&#039; شهرستانی در شمال شرق استان اصفهان شهرستان &#039;&#039;&#039;اردستان&#039;&#039;&#039; در شمال شرق اصفهان و جنوب کویر نمک قرار دارد و مسیر جاده و راه‌...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:اردستان۳.jpg|جایگزین=نمایی از مسجد جامع و شهر اردستان|بندانگشتی|نمایی از مسجد جامع و شهر اردستان]]<br /> &#039;&#039;&#039;{{درشت|اردستان؛}}&#039;&#039;&#039; شهرستانی در شمال شرق استان اصفهان<br /> <br /> شهرستان &#039;&#039;&#039;اردستان&#039;&#039;&#039; در شمال شرق اصفهان و جنوب کویر نمک قرار دارد و مسیر جاده و راه‌آهن تهران–بندرعباس از آن می‌گذرد. این شهرستان دارای دو بخش، سه شهر و بیش از ۶۰۰ آبادی است و اقلیمی گرم و خشک دارد. مردم به زبان فارسی میانه سخن می‌گویند و آثار تاریخی متنوعی از دوران ساسانی و اسلامی در آن یافت می‌شود، از جمله مسجد جامع دوطبقه و قنات دوطبقه. اردستان به دلیل حضور عرفا و امامزادگان، لقب &#039;&#039;&#039;دارالعرفان&#039;&#039;&#039; دارد. اقتصاد آن بر کشاورزی، دامپروری، صنایع دستی و کارخانه‌های فولاد و سیمان استوار است. این شهرستان سوغات محلی و مراکز علمی متعددی نیز دارد.<br /> <br /> ==همسایگان اردستان==<br /> اردستان از شمال با استان [[سمنان]]، از غرب با شهرستان‌های [[کاشان]]، [[نطنز]]، برخوار و میمه، از شرق با شهرستان نائین و از جنوب با شهرستان‌های کوهپایه و [[اصفهان]] همجوار است.&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/ ادیبی سده، «بررسی شاخص‌های کیفیت زندگی در نواحی روستایی؛ مطالعه موردی دهستان‌های بخش مرکزی شهرستان اردستان، استان اصفهان»، پاییز 1393ش، ص8.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==موقعیت اردستان==<br /> شهرستان اردستان، با مساحت ۱۱۵۹۱ کیلومترمربع، در فاصله ۱۱۸ کیلومتری شمال شرق شهر اصفهان و در جنوب کویر نمک واقع شده است.&lt;ref&gt;[http://ardestan.isfahan.pnu.ac.ir/portal/home/?856036/درباره-اردستان «شهرستان اردستان»، وب‌سایت دانشگاه پیام نور، مرکز اردستان.]&lt;/ref&gt; این شهرستان در مسیر جاده ترانزیتی [[تهران]]-[[بندر عباس]] قرار دارد و حمل و نقل جاده‌ای کشور در مسیر شمال به جنوب از تهران تا [[یزد]]، [[کرمان]]، [[زاهدان]] و بندر عباس را به هم وصل می‌کند. همچنین، عبور خط قطار تهران-بندرعباس در ۲۰ کیلومتری شهرستان، بر اهمیت موقعیت آن افزوده است.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/ عباسپور، «آداب و رسوم مردم اردستان به عنوان میراث معنوی به ثبت می‌رسد»، خبرگزاری فارس، 15 اسفند 1388ش.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==تقسیمات کشوری اردستان==<br /> شهرستان اردستان، مشتمل بر دو بخش مرکزی و زواره؛ سه نقطه شهری به نام‌های اردستان، زواره و مهاباد؛ هفت دهستان به نام‌های کچو، علیا، گرمسیر، همبرات، برزاوند، ریگستان و سفلی، و ۶۷۵ آبادی است، که از این تعداد ۲۲۷ آبادی دارای سکنه است.&lt;ref&gt;[http://ensani.ir/ ادیبی سده، «بررسی شاخص‌های کیفیت زندگی در نواحی روستایی؛ مطالعه موردی دهستان‌های بخش مرکزی شهرستان اردستان، استان اصفهان»، پاییز 1393ش، ص8.]&lt;/ref&gt; اردستان شامل محله‌های فهره، کوشک، بازار، ابالی، اسپریز، مون، راهمیان، کبودان و محال است.&lt;ref&gt;[http://www.chargoshe.ir/ «اردستان»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==اقلیم اردستان==<br /> [[آب]] و هوای این شهرستان گرم و خشک بوده و حدود دو سوم از مساحت آن را کویر پوشانده است. پوشش گیاهی این ناحیه از گونه استپ بیابانی است و کوه‌های غیرمنظمی از شعبه‌های کوه کرکس، از جنوب شهرستان می‌گذرد.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/ عباسپور، «آداب و رسوم مردم اردستان به عنوان میراث معنوی به ثبت می‌رسد»، خبرگزاری فارس.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==زبان و گویش اردستان==<br /> مردم اردستان از نژاد آریایی هستند و زبان مردم این منطقه نیز کمترین تحولات و نفوذ واژگان بیگانه را تجربه کرده است. ریشه زبان مردم این منطقه، فارسی میانه، یعنی زبان رایج در دوره [[اشکانیان]] است که بسیار شبیه به زبان متون [[اوستا]] است.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/ عباسپور، «آداب و رسوم مردم اردستان به عنوان میراث معنوی به ثبت می‌رسد»، خبرگزاری فارس.]&lt;/ref&gt; اردستان در گویش محلی با عنوان‌های ارسون، اردستون، اسوم و اسون یاد می‌شود.&lt;ref&gt;[https://www.cgie.org.ir/fa/article سعیدی و هادیان رسنانی، «اردستان»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==آثار باستانی اردستان==<br /> شهرستان اردستان دارای آثار باستانی و جاذبه‌های [[گردشگری]] متنوع است. [[قنات|قنات‌های]] این شهرستان، بیان‌گر قدمت ۲ هزار سالهٔ این منطقه است. این شهرستان دارای ۴۰۰۰ اثر تاریخی و جاذبه گردشگری است که ۳۹ اثر آن در فهرست آثار ملی ثبت شده است.&lt;ref&gt;[http://ardestan.isfahan.pnu.ac.ir/portal/home/?856036/درباره-اردستان «شهرستان اردستان»، وب‌سایت دانشگاه پیام نور، مرکز اردستان.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===مسجد جامع اردستان===<br /> [[پرونده:اردستان.png|جایگزین=تصویری هوایی از مسجد جامع اردستان|بندانگشتی|تصویری هوایی از مسجد جامع اردستان]]<br /> [[مسجد جامع اردستان]] نخستین مسجد دوطبقه در تاریخ [[اسلام]] و نمونه‌ای منحصر به فرد از مساجد چهار ایوانی [[ایران]] است. پیشینهٔ این بنا به دوره [[ساسانیان]] بازمی‌گردد و در سال ۵۵۳ق به فرمان ابوطاهر حسین بن غالی، توسط استاد محمد اصفهانی به صورت مسجدی چهار ایوانه بازسازی شد. سازه‌های آن از آجر، گچ، خشت و چوب است، که ویژگی خاص مساجد قبل از [[ایلخانان|ایلخانیان]] است. این مجموعه شامل [[مسجد]]، [[مدرسه]] حاج‌حسین نورالدین، [[آب‌انبار]]، کاروانسرا، راسته [[بازار]]، میدان [[تعزیه]]، [[حمام]] و قلعه میان شهر است. این بنا در سال ۱۳۱۰ش در فهرست آثار ملی [[ایران]] به ثبت رسید.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/ عباسپور، «آداب و رسوم مردم اردستان به عنوان میراث معنوی به ثبت می‌رسد»، خبرگزاری فارس.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===مقبره امیر اویس (سنگ سفید)===<br /> امیر اویس از سرداران عصر شاه اسماعیل [[صفویه|صفوی]] بود، که در سال ۹۲۰ق کشته شد و در این محل دفن گردی. سنگ قبر عمودی و افقی آن، منحصر به فرد است.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/ عباسپور، «آداب و رسوم مردم اردستان به عنوان میراث معنوی به ثبت می‌رسد»، خبرگزاری فارس.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===مسجد امام حسن مجتبی===<br /> این مسجد که پیشینه آن به دوره [[سلجوقیان]] و سال ۵۴۷ق بازمی‌گردد دارای سردری خوش‌طرح و مزیّن به کتیبه‌هایی با خط کوفی است و در ۱۳۱۵ش به‌عنوان یکی از [[آثار ملی ایران]] به ثبت رسیده است.<br /> <br /> ===مسجد خسرو===<br /> مسجدی سه طبقه از دوره [[قاجار]] (۱۱۳۵ق) است. این مسجد شامل مجموعه‌ای از آب‌انبار، شبستان و مهتابی است.&lt;ref&gt;[http://www.chargoshe.ir/ «اردستان»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===قنات دو طبقه اردستان===<br /> [[پرونده:اردستان۱.png|جایگزین=ورودی قنات دو طبقه مون در شهر اردستان|بندانگشتی|ورودی قنات دو طبقه مون در شهر اردستان]]<br /> این قنات که ۸۰۰ سال پیش احداث شده، تنها قنات دو طبقه جهان است. در هر طبقه از این قنات، آب به‌صورت مستقل جریان دارد و هیچ‌یک از آن دو به دیگری نفوذ نمی‌کند.&lt;ref&gt;[http://www.chargoshe.ir/ «اردستان»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===سایر آثار باستانی اردستان===<br /> در دیگر بخش‌ها و روستاهای این شهرستان نیز، آثار ارزشمندی وجود دارد، از جمله:<br /> *[[مسجد جامع]] زواره (نخستین مسجد چهار ایوانی در تاریخ اسلام: ۵۵۱ق)،<br /> *مسجد پامنار یا بنکویه در شهر زواره (دارای مناره‌ای به ارتفاع ۲۲ متر با کتیبه‌ای به خط کوفی: ۴۶۱ق)،<br /> *کاخ چهلستون در روستای سرهنگ‌آباد (ترکیبی از [[کاخ چهل‌ستون]] [[اصفهان]] و باغ عفیف‌آباد فارس، شامل مجموعه کوشک، آسیاب، حمام، قراول خانه، اسطبل، برج دیده‌بانی و یخچال منظریه: ۱۲۹۹ق)،<br /> *[[امام‌زاده|امامزاده]] سید کمال‌الدین حسین در روستای شهراب (با گچ‌بری‌ها، نقاشی‌ها، آیینه‌کاری‌ها و نقاشی پشت شیشه منحصر به فرد در داخل گنبد: ۱۲۹۹ق)،<br /> *خانه شهید مدرس در سرابه کچو، که در سال ۱۳۶۵ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/ عباسپور، «آداب و رسوم مردم اردستان به عنوان میراث معنوی به ثبت می‌رسد»، خبرگزاری فارس.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> دیگر آثار باستانی این شهرستان عبارت‌اند&lt;ref&gt;[http://www.chargoshe.ir/ سعیدی و هادیان رسنانی، «اردستان»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 15 دی 1398ش؛ «اردستان»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.]&lt;/ref&gt; از:<br /> #قنات روستای توریستی مهرآباد<br /> #آب انبار بزرگ بازار<br /> #مسجد دشت<br /> #[[حسینیه]] بزرگ و کوچک زواره<br /> #مسجد دربند<br /> #خانه احمد نظام<br /> #[[خانه]] امیران<br /> #خانه ارباب حسین مهابادی<br /> #خانه هشت بهشت نیری<br /> #زورخانه زواره<br /> #مقبره میربهاالدین حیدر زواره<br /> #مسجد ملا یعقوب<br /> #مجموعه [[بازار]]<br /> #حصار و یخچال زواره<br /> #خانه هشت [[بهشت]] زواره<br /> #برج [[کبوترخانه|کبوتر خانه]]<br /> #کاروانسراهای ظفرقند، بغم، مهاباد و موغار<br /> #کاخ امیرآباد<br /> #یخچال چرمهین<br /> #برج محمدآباد<br /> #[[آبشار]] دام دام<br /> #کارخانه سنگ‌تراشی لاسیب<br /> #مقبره پیر اویس مهابادی<br /> #خانه صدر<br /> #آتشکده مهر اردشیر<br /> <br /> ==مشاهیر اردستان==<br /> در شهرستان اردستان مقبره امامزادگان اسماعیل، موسی، قاسم، محسن و ابراهیم و همچنین عرفایی مانند پیر مرتضی، پیر جمالی، پیر سلیمان، پیر صابر، پیرعلی، پیر محمود و پیر اسحاق وجود دارد. اردستان به دلیل حضور عرفای بزرگ عصر [[ایلخانی]] و [[تیموریان|تیموری]] در این شهرستان، لقب دارالعرفان به خود گرفته است.&lt;ref&gt;[http://www.farsnews.ir/ عباسپور، «آداب و رسوم مردم اردستان به عنوان میراث معنوی به ثبت می‌رسد»، خبرگزاری فارس.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==مذهب در اردستان==<br /> بیشتر مردم اردستان، [[مسلمان]] و [[شیعه]] دوازده امامی هستند. اقلیت‌های مذهبی به‌صورت پراکنده و اندک در این شهرستان سکونت دارند.<br /> <br /> ==جمعیت اردستان==<br /> بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۰ش، جمعیت کل شهرستان اردستان ۴۱٬۴۰۵ نفر (۱۲٬۹۳۰ خانوار) است.&lt;ref&gt;[http://ardestan.isfahan.pnu.ac.ir/portal/home/?856036/درباره-اردستان «شهرستان اردستان»، وب‌سایت دانشگاه پیام نور، مرکز اردستان.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==اقتصاد اردستان==<br /> اقتصاد اردستان بر پایه [[کشاورزی]]، باغداری، [[دامپروری]] و [[صنایع دستی]] استوار است. وجود کارخانه فولاد و سیمان بر رونق اقتصادی این شهرستان افزوده است. از جمله محصولات کشاورزی این منطقه می‌توان به [[جو]]، [[گندم]]، سبزیجات و صیفی‌جات، [[انار]] و [[بادام]] اشاره کرد.&lt;ref&gt;[http://ardestan.isfahan.pnu.ac.ir/portal/home/?856036/درباره-اردستان «شهرستان اردستان»، وب‌سایت دانشگاه پیام نور، مرکز اردستان.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==سوغات و محصولات سنتی اردستان==<br /> انار، چاغاله بادام، غلات، محصولات لبنی همچون [[ماست]]، [[شیر]]، [[کشک]] و [[کره]]، [[نان]] سنتی و سبزیجات محلی، سوغات این شهرستان است.<br /> <br /> ==مراکز علمی==<br /> *مراکز علمی این شهرستان عبارت است&lt;ref&gt;[http://www.chargoshe.ir/ «اردستان»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا].&lt;/ref&gt; از:<br /> *دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردستان<br /> *دانشگاه پیام نور مرکز اردستان<br /> *دانشگاه جامع علمی کاربردی مهاباد<br /> *دانشگاه آزاد اسلامی واحد زواره<br /> *دانشگاه پیام نور مرکز زواره<br /> *[[حوزه علمیه]] برادران آیت‌الله مدرس اردستان<br /> *حوزه علمیه خواهران زینب کبری اردستان<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> ==منابع==<br /> *ادیبی سده، مهدی و همکاران، «بررسی شاخص‌های کیفیت زندگی در نواحی روستایی؛ مطالعه موردی دهستان‌های بخش مرکزی شهرستان اردستان، استان اصفهان»، مطالعات و پژوهش‌های شهری منطقه‌ای، شماره ۲۲، پاییز ۱۳۹۳ش.<br /> *«اردستان»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا، تاریخ بازدید: ۵ خرداد ۱۴۰۱ش.<br /> *سعیدی، عباس و هادیان رسنانی، الهه، «اردستان»، دائره المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۸ش.<br /> *«شهرستان اردستان»، وب‌سایت دانشگاه پیام نور، مرکز اردستان، تاریخ بازدید: ۴ خرداد ۱۴۰۱ش.<br /> *عباسپور، حمیدرضا، «آداب و رسوم مردم اردستان به عنوان میراث معنوی به ثبت می‌رسد»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۳۸۸ش.<br /> *مشتاقی اردستانی، مهدی، اردستان در گذر تاریخ، آوای منجی، ۱۳۹۱ش.</div>

معصومه نفیسی راد