https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%AF 2026-06-07T10:19:04Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.44.2 https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%AF&diff=31097&oldid=prev 2026-04-23T14:25:49Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «<a href="/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:12541.jpg&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="پرونده:12541.jpg (صفحه وجود ندارد)">جایگزین=ایزدبانو اشتاد - سکه کوشانی|بندانگشتی|ایزدبانو اشتاد روی سکه کوشانی</a> {{درشت|&#039;&#039;&#039;اشتاد&#039;&#039;&#039;}}؛ فرشتهٔ موکل راستی و درستی و ایزدبانوی دادگری. اَشتاد، ایزدبانوی راستی و درستی در <a href="/wiki/%D8%AF%DB%8C%D9%86" title="دین">دین</a> <a href="/wiki/%D8%B2%D8%B1%D8%AA%D8%B4%D8%AA" title="زرتشت">زرتشت</a> و نام برخی از شخصیت‌های تاریخی و نیز...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:12541.jpg|جایگزین=ایزدبانو اشتاد - سکه کوشانی|بندانگشتی|ایزدبانو اشتاد روی سکه کوشانی]]<br /> {{درشت|&#039;&#039;&#039;اشتاد&#039;&#039;&#039;}}؛ فرشتهٔ موکل راستی و درستی و ایزدبانوی دادگری.<br /> <br /> اَشتاد، ایزدبانوی راستی و درستی در [[دین]] [[زرتشت]] و نام برخی از شخصیت‌های تاریخی و نیز نام برخی آبادی‌ها در ایران باستان است. در گاهشمار زرتشتی، نام بیست‌وششمین روز از هر ماه را اشتاد گذاشته‌اند. بازنمایی زنانهٔ این فرشته، از انگاره‌های دگرگون شدهٔ آیین زرتشت است که این دین را از خاستگاه توحیدی آن، دور کرده است.<br /> <br /> == مفهوم‌شناسی اشتاد ==<br /> اشتاد یا اشتادروز بیست‌وششمین روز از هر ماه شمسی است که در آن، براساس منابع، [[صدقه]] دادن، جامه پوشیدن و حاجت خواستن سفارش شده است. اشتاد، همچنین، نام فرشته‌ای موکل بر مصالح و اموری است که در روز اشتاد رخ می‌دهند.&lt;ref&gt;[https://vajehyab.com/dehkhoda/اشتاد-3 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ اشتاد.]&lt;/ref&gt; باور به فرشتگان مقرب، امروزه، در میان ایرانیان [[مسلمان]] نیز وجود دارد. آنها معتقدند که هرکدام از این فرشتگان، وظیفهٔ مشخصی دارند مانند [[اسرافیل]] که مسئول دمیدن در صور و اعلام قیامت است و نیز [[جبرائیل]] که واسطهٔ وحی الهی و پیام خداوند به پیامبران است.&lt;ref&gt;[https://fa.wikifeqh.ir/فرشتگان_مقرّب «فرشتگان مقرب»، ویکی فقه.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> واژهٔ اشتاد، از «ارشتاد» یا «ارشتات» در [[زبان فارسی]] پهلوی گرفته شده&lt;ref&gt;تفضلی، تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، 1376ش، ص57.&lt;/ref&gt; که در طول زمان به اشتاد تبدیل شده است. معنای این واژه، راستی و درستی بوده و در آیین مزدیسنا بر این باورند که خداوند، جهان را در اشتادروز آفرید. [[ابوریحان بیرونی]] نیز در کتاب خود ایرانیان را به سفر کردن و خون گرفتن در این روز تشویق کرده است.&lt;ref&gt;[https://amordadnews.com/14159/ «اشتاد ایزد؛ بیست‌وششمین روز از امردادماه در گاهشمار زرتشتی»، وب‌سایت امرداد.]&lt;/ref&gt; اشتاد، همچنین نام برخی از شخصیت‌های تاریخی به شرح زیر بوده است:<br /> # در برخی از منابع به دو برادر به‌نام‌های «اشتاد» و «یزدان» اشاره شده که از بزرگان [[دیلمستان]] بوده‌اند.&lt;ref&gt;ذبیحی و ستوده، از آستارا تا استاراباد، 1354ش، ج6، ص323.&lt;/ref&gt;<br /> # اشتاد پیروز از پهلوانان [[شاهنامه]] که در رکاب خسروپرویز حضور داشته است.&lt;ref&gt;فردوسی، شاهنامه، 1960-1971م، ج9، ص117-119.&lt;/ref&gt;<br /> # اشتاد گشسپ از دانشمندان زمان خسروپرویز که به دانایی شهرت داشته است.&lt;ref&gt;فردوسی، شاهنامه، 1960-1971م، ج9، ص254.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> علاوه بر آن، اشتاد، نام برخی آبادی‌های ایران نیز بوده است؛ مانند:<br /> # اشتاذآباد؛ آبادی در اطراف [[ساوه]].&lt;ref&gt;قمی، تاریخ قم، 1353ش، ص116.&lt;/ref&gt;<br /> # اشتاذوان؛ نام روستایی در فراهان.&lt;ref&gt;قمی، تاریخ قم، 1353ش، ص141.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اشتاد در جهان رستاخیز ==<br /> [[پرونده:965.jpg|جایگزین=ایزدبانو اشتاد - سکه کوشانی|بندانگشتی|ایزدبانو اشتاد روی سکه کوشانی]]<br /> براساس پژوهش‌های صورت‌گرفته، باور مربوط به جهان پس از مرگ و فرجام آدمی در تمامی ادیان دیده می‌شود. دین [[آیین زرتشت|زرتشت]] نیز از این قاعده مستثنی نبوده و در این میان، روح آدمی پس از مرگ باید از مراحلی تعیین شده، عبور کرده و داوری نهایی انسان انجام شود. براساس آموزه‌های دین زرتشت، داوری فردی روح آدمی و نیز فرجام جهان، برعهدهٔ ایزدان و ایزدبانوانی است که هر کدام، کارکرد و نقش خاصی در این زمینه دارند. ایزدانی همچون مهر، بهرام، رشن و ایزدبانوانی همچون اشتاد، در این زمینه فعالیت داشته و بر پل چینوَد به بررسی کردارهای آدمیان می‌پردازند.&lt;ref&gt;[https://urd.ac.ir/fa/50087/کارکرد-آخرت-شناسانه-ایزد-بانوان-زرتشتی-50087/ خالدی، «کارکرد آخرت شناسانۀ ایزدبانوان زرتشتی»، وب‌سایت دانشگاه ادیان و مذاهب، معاونت پژوهش.]&lt;/ref&gt; اشتاد، نماد زنانهٔ دادگری است که به‌همراه زامیاد، روح مردگان را برای داوری بازپسین بر روی تازو قرار می‌دهند.&lt;ref&gt;طاهری، ایزدبانوان در فرهنگ و اساطیر ایران و جهان، 1393ش، ص127.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> همچنین، سنجش اعمال انسان در روز [[قیامت]]، براساس آموزه‌های دین اسلام و [[مذهب تشیع]] نیز برعهدهٔ [[پیامبر اسلام]]، امامان و صالحان است. همچنین، شاهدانی در آن روز دربارهٔ اعمال انسان‌ها [[شهادت]] می‌دهند که شامل خداوند، پیامبران، امامان معصوم، فرشتگان، زمین، اعضا و جوارح بدن و زمان هستند.&lt;ref&gt;[https://fa.wikishia.net/view/قیامت «قیامت»، ویکی شیعه.]&lt;/ref&gt; در دین اسلام نیز باور به عبور تمامی انسان‌ها از پلی در مسیر دوزخ و [[بهشت]] وجود دارد که به «[[پل صراط]]» معروف است. این پل در دین زرتشت، به پل «چینوَد» شهرت دارد.&lt;ref&gt;صدوق، آمالی، مجلس 33.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اشتاد یشت ==<br /> هجدهمین یشت [[اوستا]]، بخشی در ستایش اشتاد از ایزدبانوان زرتشتی است که به «اشتاد یشت» شهرت دارد. این بخش از کتاب اوستا که به یشت‌های آخرین تعلق دارد، بسیار کوتاه بوده و شامل دعاهایی در ۹ بند است.&lt;ref&gt;[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239850/اشتاد-یشت بهرامی، «اشتاد یشت».]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == اشتاد در ادبیات فارسی ==<br /> واژهٔ اشتاد، در بسیاری از اشعار شاعران فارسی‌زبان نیز آمده است؛ برای مثال، در فرهنگ نظام به این فرشتهٔ موکل اشاره شده است:&lt;ref&gt;[https://vajehyab.com/dehkhoda/اشتاد-3 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ اشتاد.]&lt;/ref&gt;{{سخ}}<br /> {{آغاز نستعلیق}}<br /> {{شعر|نستعلیق}}<br /> {{ب|روانت باد ویژه، جان و دل شاد|نگهدارت سروش وشن و اشتاد}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{پایان نستعلیق}}<br /> <br /> [[فردوسی]] در شاهنامه بارها به این فرشتهٔ موکل اشاره کرده است:&lt;ref&gt;[https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/shirooye/sh1 فردوسی، شاهنامه، بخش 1، وب‌سایت گنجور.]&lt;/ref&gt;{{سخ}}<br /> {{آغاز نستعلیق}}<br /> {{شعر|نستعلیق}}<br /> {{ب|چنین گفت اشتاد کای شادکام|من اندر نهانی ندارم پیام}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{پایان نستعلیق}}<br /> <br /> [[مسعود سعد سلمان]] نیز در توصیفات خود، شعری را به‌نام «اشتاد روز» ارائه کرده است:&lt;ref&gt;[https://ganjoor.net/masood/towsifat/naam-e-roozha/sh26 مسعود سعد سلمان، توصیفات، نام روزهای فرس، وب‌سایت گنجور.]&lt;/ref&gt;{{سخ}}<br /> {{آغاز نستعلیق}}<br /> {{شعر|نستعلیق}}<br /> {{ب|اشتاد روز و تازه ز گل بوستان|ای دوست می ستان ز کف دوستان}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{پایان نستعلیق}}<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> {{آغاز منابع}}<br /> * «اشتاد ایزد؛ بیست‌وششمین روز از امردادماه در گاهشمار زرتشتی»، وب‌سایت امرداد، تاریخ بارگذاری: ۲۲ مرداد ۱۳۹۸ش.<br /> * بهرامی، عسکر، «اشتاد یشت»، تاریخ بارگذاری: ۱۲ خرداد ۱۳۹۹ش.<br /> * تفضلی، احمد، تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، به‌تحقیق ژاله آموزگار، تهران، سخن، ۱۳۷۶ش.<br /> * خالدی، احمد، «کارکرد آخرت شناسانهٔ ایزدبانوان زرتشتی»، وب‌سایت دانشگاه ادیان و مذاهب، معاونت پژوهش، تاریخ بازدید: ۳۰ خرداد ۱۴۰۲ش.<br /> * دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۳۰ خرداد ۱۴۰۲ش.<br /> * ذبیحی، مسیح و ستوده، منوچهر، از آستارا تا استاراباد، تهران، انجمن آثار ملی، ۱۳۵۴ش.<br /> * طاهری، صدرالدین، ایزدبانوان در فرهنگ و اساطیر ایران و جهان، تهران، اساطیر، ۱۳۹۳ش.<br /> * فردوسی، شاهنامه، به تحقیق برتلس و دیگران، مسکو، ۱۹۶۰–۱۹۷۱م.<br /> * فردوسی، شاهنامه، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۹ خرداد ۱۴۰۲ش.<br /> * «فرشتگان مقرب»، ویکی فقه، تاریخ بازدید: ۳۱ خرداد ۱۴۰۲ش.<br /> * قمی، حسن بن محمد، تاریخ قم، ترجمهٔ حسن بن علی قمی، به‌تحقیق جلال‌الدین تهرانی، تهران، مطبعهٔ مجلس، ۱۳۵۳ش.<br /> * «قیامت»، ویکی شیعه، تاریخ بازدید: ۳۰ خرداد ۱۴۰۲ش.<br /> * مسعود سعد سلمان، توصیفات، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۹ خرداد ۱۴۰۲ش.<br /> {{پایان منابع}}</div>

زهرا فاضل