زهرا فاضل: صفحه‌ای تازه حاوی «نگاره ای از اشی با استفاده از مجموعهٔ تصویری آزادِ «ناردون»؛ نگارگر: ممّد نقّاش‌باشی {{درشت|'''اشی'''}}؛ فرشتهٔ موکل ثروت و برکت در ایران باستان. اَشی (Aši)، در انگاره‌های ایرانیان باستان، اسطوره‌ای است که با صفاتی همچو...» ایجاد کرد

2026-04-23T14:18:31Z

صفحه‌ای تازه حاوی «بندانگشتی|نگاره ای از اشی با استفاده از مجموعهٔ تصویری آزادِ «ناردون»؛ نگارگر: ممّد نقّاش‌باشی {{درشت|'''اشی'''}}؛ فرشتهٔ موکل ثروت و برکت در ایران باستان. اَشی (Aši)، در انگاره‌های ایرانیان باستان، اسطوره‌ای است که با صفاتی همچو...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:اشی2.jpg|بندانگشتی|نگاره ای از اشی با استفاده از مجموعهٔ تصویری آزادِ «ناردون»؛ نگارگر: ممّد نقّاش‌باشی]]
{{درشت|'''اشی'''}}؛ فرشتهٔ موکل ثروت و برکت در ایران باستان.

اَشی (Aši)، در انگاره‌های ایرانیان باستان، اسطوره‌ای است که با صفاتی همچون [[برکت]] و ثروت، یاری‌رسانی به دوستان، تأثیر و ارتباط با زنان ([[ازدواج]] و [[فرزندآوری]]) شناخته می‌شود. اشی، برخلاف باورهای همتای یونانی خود، آورنده و بخشندهٔ زندگانی شاد و آرام بوده است.

== مفهوم‌شناسی آشی ==
[[پرونده:اشی.jpg|جایگزین=صورت فلکی ذات‌الکرسی (Cassiopeia)|بندانگشتی|صورت فلکی ذات‌الکرسی (Cassiopeia)]]

=== ریشه‌شناسی و ارتباط با صورت فلکی ذات‌الکرس ===
یاشی در لغت‌نامهٔ دخدا، کلمه‌ای اوستایی معرفی شده که به‌معنای [[فرشتۀ توانگر]] و نمایندهٔ بخشایش ایزدی بوده است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/اشی-3?q=اشی دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ اشی.]</ref> در برخی منابع، اشی را صورت فلکی «ذات‌الکرسی»<ref>Cassiopeia/Cassiope.</ref> یا کرسی‌نشین دانسته‌اند که از جمله صورت‌های فلکی پیراقطبی بوده و در تمامی شب‌های سال در آسمان شمالی دیده می‌شود. ذات‌الکرسی همچون سایر اجرام و پدیده‌های آسمانی بر باورداشت‌های مردمان باستان، تأثیری بسیار داشته است.

=== تحول انگاره اشی در باورهای ایران باستان ===
در زبان اوستایی به این صورت فلکی «اشی» گفته شده و در نوشته‌های پارسی‌میانه نیز آن را «اَرت» یا «اَرد» و با صفات ونگوهی به‌معنای نیک خوانده‌اند. اشی، در اصل به‌معنای بهره و فراوانی بوده و پس از مدتی با تطورات و کژتابی‌های انگاره‌ای، به‌صورت ایزدبانوی بهره‌مندی و فراوانی در می‌آید. در این تغییر انگاره، ایرانیان باستان، اشی را همچون دختری زیبا تصور می‌کردند که بر تخت کیهانی نشسته و وظیفهٔ نگهبانی را بر عهده داشته است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1401885/انسان-شناختی-و-اسطوره-شناختی «انسان‌شناسی و اسطوره‌شناسی»، وب‌سایت تبیان].</ref>

=== تفسیر اسلامی و تمایز از آیةالکرسی ===
باور ایرانیان [[مسلمان]] به نگهبانی از سوی خداوند را نیز می‌توان در آیاتی از [[قرآن]] کریم که تحت نام «آیه‌الکرسی» شناخته می‌شوند، بررسی کرد. این آیات که مجموعه‌ای از صفات جمال و جلال خداوندی بوده شامل صفات فعلی خداوند از جمله مالکیت بر جهان هستی و [[شفاعت]] نیز می‌شود.

البته در چارچوب آموزه‌های اسلامی، بازنمایی صورت فلکی ذات‌الکرسی بی‌ارتباط با آیت‌الکرسی و اشاره به صفات خدا است و واژهٔ کرسی در [[آیت الکرسی|آیه‌الکرسی]] اشاره به حکومت، سلطه و تدبیر خداوند دارد.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، 1371ش، ج2، ص272-274.</ref> خواندن این آیه، در مواقع اضطرار و سختی و نیز در برخی نمازهای واجب و مستحبی، در میان مسلمانان رایج است.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/آیة_الکرسی «آیه الکرسی»، ویکی شیعه.]</ref>

== اشی در اندیشهٔ ایرانیان ==
=== اشی در اندیشه‌های پیش از زرتشت ===
در آن دوران، ایرانیان، اشی را مینوی پاداش می‌دانستند که تهی از جنبه‌های اخلاقی بوده و هر فرد نیکبخت و خوش‌اقبالی، توانایی به‌دست آوردن آن را داشته است.<ref>بویس، زردشتیان، باورها و آداب دینی آنها، 1376ش، ص85.</ref> به‌همین دلیل، برخی اشی را در دوران پیش از [[زرتشت]]، ایزدبانوی بخت و اقبال نیز معرفی کرده‌اند.

=== اشی در اندیشه‌های زرتشتیان ===
اشی پس از ظهور دین [[یکتاپرستی ایرانیان|یکتاپرست]] زرتشت در میان ایرانیان، لقب «گنجور» را کسب می‌کند که زرتشت برای او استفاده می‌کرده و به‌معنای «دارایی بخشنده» بوده است.<ref>پورداوود، اوستا، 1381ش، یسن 43، بند 12.</ref> این صفت در اوستا، دارای بُعد اخلاقی بوده و مفهوم پاداش برای نیکی و کیفر برای بدی را می‌رسانده است. در ادبیات زرتشتی، از اشی به‌عنوان «اشی نیک» یاد می‌شود تا با مفهوم غیراخلاقی رایج آن در دوران پیش از زرتشت متفاوت باشد.<ref>بویس، زردشتیان، باورها و آداب دینی آنها، 1376ش، ص307.</ref>

=== اشی در گاهان ===
در گاهان، نام اشی ۱۹ مرتبه آمده و مفهومی فراتر از پاداش را منعکس می‌کند. در گاهان، اشی به‌معنای آن چیزی است که برمبنای عمل فرد نصیب او می‌شود. اشی، نمایانگر دو چیز است: ۱. پاداشی که به پرهیزگاران تعلق می‌گیرد؛ ۲. پادافراهی (کیفر) که نصیب دوزخیان می‌شود.<ref>کلنز، مقالاتی دربارهٔ زردشت و دین زردشتی، 1386ش، ص18.</ref> باور به پاداشی در خور اعمال آدمی، در [[دین]] [[اسلام]] نیز وجود دارد. ایرانیان [[مسلمان]]، امروزه بر این باورند که برای اعمال نیک خود، ثواب و برای اعمال بد خود، عقاب در زندگی دنیوی و اخروی کسب خواهند کرد. ثواب، پاداش و جزا خیری است که از سوی پروردگار به بندگان مؤمن در برابر [[ایمان]] و کارهای نیک داده شده و عقاب نیز سزا و جزای ناخوشایندی است که به بندگان کافر یا عاصی در ازای کفر و کارهای ناروا داده می‌شود.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/ثواب_و_عقاب «ثواب و عقاب»، ویکی شیعه.]</ref>

=== اشی در اوستای متأخر ===
یشت هفدهم، اَردیشت، از کهن‌ترین یشت‌ها در ستایش اشی است. در این یشت، اشی شخصیت یافته و به ایزدبانوی فراوانی، برکت، بخت و اقبال تبدیل شده است. اشی را همچنین، ایزدبانویی زیبا، خوش‌اندام، سودبخش، دارای قدرت درمان و خرد معرفی کرده‌اند که به یاران و همراهان خود، ثروت، نعمت، جلال و شکوه می‌بخشد. علاوه بر آن، اشی در بخش‌هایی از [[اردیشت]]، به‌عنوان ایزدبانوی باروری معرفی شده که مردان عقیم، زنان ناپاک، دختران مجرد و پسران نابرنا در [[آیین زرتشت|آیین]] او جایی نداشته و نمی‌توانستند در مراسم او شرکت کنند.<ref>آموزگار، تاریخ اساطیری ایران، 1386ش، ص30.</ref>

کارشناسان معتقدند که در پایان این یشت، بر اصول اخلاقی و ارزش‌های بنیادی [[خانواده]] تأکید شده و به گِله‌های اشی از سه گروه زنان ناپاکی که باردار نمی‌شوند، زنان ناپاکی که به همسران خود خیانت می‌کنند و مردان ستمگری که دختران را ربوده و پس از باردار شدن، آنها را رها می‌کنند، اشاره شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/139727/fa حسینی، «بررسی جایگاه ایزدبانو اشی در باورهای ایران باستان»، 1389ش، ص73.]</ref>

== کارکردهای اشی ==
=== ۱. بخشندهٔ ثروت، آسایش و پاداش ===
اشی، ایزدبانوی خوشی، آسایش و ثروت بوده و روی آوردن او به هر خاندانِ نیک، منجر به افزایش ثروت و بی‌نیازی آنها می‌شده است.<ref>یشتها، ابراهیم پورداوود، ج1 و 2، 1381ش، ارت یشت، بندهای 7، 8 و 14.</ref> علاوه بر آن، اشی نشان‌دهندهٔ پاداشی است که به پرهیزگاران داده شده و نیز کیفری است که نصیب ناپاکان می‌شود

=== ۲. یاری رساندن به ایرانیان و افراد نیک ===
یاری‌رسانی به ایرانیان در برابر دشمنان و به پیروزی رساندن آنها، از دیگر کارکردهای ایزدبانو اشی بوده است. بسیاری از شهریاران و دلاوران در طول تاریخ [[ایران باستان]]، همچون جمشید، فریدون و هوشنگ پیشدادی، به این [[فرشتۀ موکل]] [[توسل]] جسته و از او یاری طلب می‌کردند.<ref>یشتها، ابراهیم پورداوود، ج1 و 2، 1381ش، اردیشت: بندهای 12 و 13.</ref> کارشناسان بر این باورند که فرهنگ توسل و توکل، از دیرباز در میان ایرانیان وجود داشته و آنها همواره به بزرگان دینی خود [[توسل]] و به خداوند توکل می‌کرده‌اند.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13930312000186/توکل-برخدا-و-توسل-به-معصومین-رمز-پیروزی-انقلاب-اسلامی-بود «توکل بر خدا و توسل به معصومین رمز پیروزی انقلاب اسلامی بود»، خبرگزاری فارس.]</ref>

=== ۳. ارتباط با زنان ===
اشی، گاهی در قالب ایزدبانوی باروری و برای کمک به وضع حمل زنان به آنها یاری رسانده و گاهی نیز با دختران همراهی کرده و برای سفیدبختی آنها تلاش می‌کرده است. اشی را از جمله ایزدبانوانی معرفی کرده‌اند که دوست‌دار عشق پاک، باروری و فرزندآوری بوده است.<ref>یشتها، ابراهیم پورداوود، 1381ش، اردیشت: بندهای 9-11.</ref>

علاوه بر آن، اشی همواره به‌عنوان ایزدبانویی پاک و [[پارسا]] معرفی شده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/517072/تجلی-کارکردهای-ایزدبانو-اَشی-در-زنان-شاهنامه جمشیدی، «تجلی کارکردهای ایزدبانو اشی در زنان شاهنامه»، 1400ش، ص128-129.]</ref> براساس تحقیقات صورت‌گرفته، خانواده‌های ایرانی، همواره به [[فرزندآوری]]، [[حیا]] و [[عفت]] اهمیت داده و در طول تاریخ، پایبندی به اصول و ارزش‌های بنیادی خانواده در میان ایرانیان وجود داشته است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2237820/نجابت-از-ویژگیهای-مهم-خانواده-های-ایرانی-است-رسانه-ملی-ویژگیهای «نجابت از ویژگی‌های مهم خانواده‌های ایرانی است؛ رسانۀ ملی ویژگی‌های مخاطبان را در نظر بگیرد»، خبرگزاری مهر.]</ref> باور به اشی و صفات برجستهٔ او در دوران [[اقوام ایرانی|ایران]] باستان، حکایت از دیرینگی این فرهنگ در میان ایرانیان دارد.

=== ۵. ارتباط با ایزدان جنگ، ثروت و پاداش ===
اشی با ایزد مهر در ارتباط بوده و در توزیع ثروت مهر، او را یاری رسانده است.<ref>بویس، تاریخ کیش زرتشت، 1376ش، ص84.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* آموزگار، ژاله، تاریخ اساطیری ایران، چ۹، تهران، سمت، ۱۳۸۶ش.
* «انسان‌شناسی و اسطوره‌شناسی»، وب‌سایت تبیان، تاریخ بازدید: ۸ مرداد ۱۴۰۲ش.
* «آیه الکرسی»، ویکی شیعه، تاریخ بازدید: ۱۱ تیر ۱۴۰۲ش.
* بویس، مری، زردشتیان، باورها و آداب دینی آنها، ترجمهٔ عسکر بهرامی، چ۹، تهران، ققنوس، ۱۳۷۶ش.
* پورداوود، ابراهیم، اوستا، یشت‌ها، چ۴، تهران، اساطیر، ۱۳۸۱ش.
* «توکل بر خدا و توسل به معصومین رمز پیروزی انقلاب اسلامی بود»، خبرگزاری فارس، تاریخ بارگذاری: ۱۲ خرداد ۱۳۹۳ش.
* «ثواب و عقاب»، ویکی شیعه، تاریخ بازدید: ۱۱ خرداد ۱۴۰۲ش.
* جمشیدی، زهرا، «تجلی کارکردهای ایزدبانو اشی در زنان شاهنامه»، پژوهشنامهٔ ادب حماسی، سال ۱۴، شمارهٔ ۳۴، ۱۴۰۰ش.
* حسینی، نغمه، «بررسی جایگاه ایزدبانو اشی در باورهای ایران باستان»، نشریهٔ ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی، دورهٔ ۶، شمارهٔ ۱۸، ۱۳۸۹ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۰ خرداد ۱۴۰۲ش.
* کلنز، ژان، مقالاتی دربارهٔ زردشت و دین زردشتی، ترجمهٔ حمیدرضا قائم مقامی، چ۱، تهران، فرزان، ۱۳۸۶ش.
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۱ش.
* «نجابت از ویژگی‌های مهم خانواده‌های ایرانی است؛ رسانهٔ ملی ویژگی‌های مخاطبان را در نظر بگیرد»، خبرگزاری مهر، تاریخ بارگذاری: ۲۹ بهمن ۱۳۹۲ش.
* یشت‌ها، ابراهیم پورداوود، تهران، اساطیر، ۱۳۸۱ش.
{{پایان منابع}}

اشی - تاریخچهٔ نسخه‌ها