https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%B5%DB%8C%D9%84%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%B8_%D9%87%D8%B1%D9%88%DB%8C 2026-06-08T07:51:33Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.44.2 https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B5%DB%8C%D9%84%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D9%88%D8%A7%D8%B9%D8%B8_%D9%87%D8%B1%D9%88%DB%8C&diff=47964&oldid=prev 2026-05-24T13:22:11Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «{{درشت|&#039;&#039;&#039;اصیل‌الدین واعظ هروی&#039;&#039;&#039;}}؛ مفسر، محدث و واعظ دربار تیموریان در قرن نهم هجری. سیدعبدالله معروف به اصیل‌الدین واعظ هروی، به دعوت سلاطین تیموری، از شیراز به <a href="/wiki/%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA" title="هرات">هرات</a> <a href="/w/index.php?title=%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%AA&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="مهاجرت (صفحه وجود ندارد)">مهاجرت</a> کرد. او به وعظ و تدریس در مدرسة گوهرشادبیگم مشغول بود و آثار علمی...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>{{درشت|&#039;&#039;&#039;اصیل‌الدین واعظ هروی&#039;&#039;&#039;}}؛ مفسر، محدث و واعظ دربار تیموریان در قرن نهم هجری.<br /> <br /> سیدعبدالله معروف به اصیل‌الدین واعظ هروی، به دعوت سلاطین تیموری، از شیراز به [[هرات]] [[مهاجرت]] کرد. او به وعظ و تدریس در مدرسة گوهرشادبیگم مشغول بود و آثار علمی مانند مزارات هرات و درج‌الدرر را نگاشت. او با شخصیت‌هایی مانند جامی و کاشفی معاصر بوده و دارای مشرب فلسفه‌ستیزی بوده است.<br /> <br /> == از کودکی تا جوانی ==<br /> امیر سیدعبدالله معروف به اصیل‌الدین واعظ هروی، فرزند عبدالرحمن از سادات دشتک شیراز است. برخی تاریخ‌نگاران بر این باورند که او به امر سلطان تیموری از شیراز به هرات رفته و در آن‌جا اقامت گزید و به‌همین دلیل، به «هروی» شهرت یافته است.&lt;ref&gt;[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9583 هوشیدری فراهانی، «دشتکی اصیل‌الدین عبدالله حسینی»، دانشنامه جهان اسلام].&lt;/ref&gt; اصیل‌الدین واعظ هروی در کتاب درج‌الدرر تصریح کرده است که در شیراز و در سال ۸۲۸ق از کتابت آن اثر فارغ شده است.&lt;ref&gt;نذیر احمد، سیدعبدالله اصیل‌الدین واعظ شیرازی، بی‌تا، ص4.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == سیرهٔ اخلاقی و عملی ==<br /> اصیل‌الدین واعظ، در کنار تدریس و تألیف به وعظ و ارشاد مردم در هرات مشغول بوده است. اصیل‌الدین شخصیتی متدین، با تقوا و سخنور بوده و همین ویژگی‌ها سبب محبوبیت او میان مردم شده بود.&lt;ref&gt;[https://fa.wikinoor.ir/wiki/اصیل‌الدین_واعظ،_عبدالله «اصیل‌الدین واعظ، عبدالله»؛ ویکی نور].&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == مذهب ==<br /> گرایش مذهبی سیدعبدالله دشتکی مورد اختلاف صاحب‌نظران است. برخی او را سنی و دیگران او را [[شیعه]] دانسته‌اند.&lt;ref&gt;[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9583 هوشیدری فراهانی، «دشتکی اصیل‌الدین عبدالله حسینی»؛ دانشنامه جهان اسلام].&lt;/ref&gt; کسانی که او را شیعه می‌دانند برخی رفتارهای او خاندانش را از روی تقیه دانسته‌اند.&lt;ref&gt;خوانساری، روضات الجنات، بی‌تا، ج5، ص212.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == جایگاه اجتماعی ==<br /> برخی اندیشمندان، دعوت سلطان تیموری از اصیل‌الدین واعظ برای هجرت از شیراز به هرات&lt;ref&gt;حسینی فسایی، فارسنامه ناصری، 1316ش، ص1057.&lt;/ref&gt; را گویای جایگاه اجتماعی و نفوذ وی در جامعة آن روزگار دانسته‌اند.&lt;ref&gt;[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9583 هوشیدری فراهانی، «دشتکی اصیل‌الدین عبدالله حسینی»، دانشنامه جهان اسلام].&lt;/ref&gt; برخی او را در اصالت خانوادگی، شأن و مقام اجتماعی، تقوا و داشتن بیان شیرین در وعظ، نمونة زمان خود دانسته&lt;ref&gt;خواندمیر، تاریخ حبیب السیر، 1380ش، ج4، ص334.&lt;/ref&gt; و مهارت او را در تفسیر، حدیث، انشاء و تألیف کتب، ستوده‌اند.&lt;ref&gt;[https://fa.wikinoor.ir/wiki/اصیل‌الدین_واعظ،_عبدالله «اصیل‌الدین واعظ، عبدالله»، ویکی نور؛] خواندمیر، تاریخ حبیب السیر، 1380ش، ج4، ص334.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == دیدگاه‌ها ==<br /> اصیل‌الدین دیدگاه ضدفلسفی داشت و فلاسفه را به داشتن عقاید فاسد متهم می‌کرد.&lt;ref&gt;هروی، اصیل شیرازی واعظ در هری، 1388ش، ص253.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == فعالیت‌ها ==<br /> فعالیت اصلی واعظ هروی در بلاد هرات وعظ و ارشاد مردم بود. به‌همین دلیل به «اصیل‌الدین واعظ» مشهور شد.&lt;ref&gt;هروی، مزارات هرات، 1351ش، ص107.&lt;/ref&gt; وی علاوه بر وعظ و ارشاد مردم، به تعلیم و تدریس نیز می‌پرداخت.&lt;ref&gt;حسینی فسایی، فارسنامه ناصری، 1316ش، ص1057.&lt;/ref&gt; او سیره‌نویسی به [[زبان فارسی]] رواج بخشید&lt;ref&gt;هروی، اصیل شیرازی واعظ در هری، 1388ش، ص253.&lt;/ref&gt; و کتاب درج‌الدرر را در سیرة پیامبر و به امر شادملک‌بیگم، بانوی هنردوست خاندان تیموریان، تلخیص کرد.&lt;ref&gt;نذیر احمد، سید اصیل‌الدین واعظ شیرازی، بی‌تا، ص 5.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == ارتباط با شخصیت‌ها ==<br /> واعظ هروی، از وعاظ دربار سلاطین تیموری در هرات بود؛ از شخصیت‌های معاصر او امیرعلی شیرنوایی، عبدالرحمن جامی، ملاحسین واعظ کاشفی و عطاءالله دشتکی بودند که با برخی از آنها روابط حسنه‌ای داشته و با برخی دیگر همچون جامی و کاشفی به‌دلیل مشرب فلسفی آنها مشاجراتی داشته است.&lt;ref&gt;هروی، اصیل شیرازی واعظ در هری، 1388ش، ص253.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == آثار ==<br /> از اصیل‌الدین آثار علمی زیادی باقی مانده است. هرچند، کسانی که از قرن نهم دربارة اصیل‌الدین نوشته‌اند از چهار اثر او به‌نام‌های المجتبی، المجتنی، مزارات هرات و درج‌الدرر نام برده‌اند؛ خود اصیل‌الدین در کتب درج‌الدرر از تاریخ مکمل، معالم‌الاسلام، تحفه الاحبار فی اصول الاخابر، حمل‌المتین، نزهه‌النظر و معراج‌الاعمال، نام برده است.&lt;ref&gt;هروی، اصیل شیرازی واعظ در هری،1388ش، ص254.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> == پانویس ==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> == منابع ==<br /> * «اصیل‌الدین واعظ، عبدالله»، ویکی نور، آخرین تاریخ ویرایش: ۲۸ آوریل ۲۰۲۳م.<br /> * حسینی فسایی، میرزاحسین، فارسنامه ناصری، به‌تصحیح منصور راستگار فسایی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۲ش.<br /> * خواندمیر، غیاث‌الدین، تاریخ حبیب السیر، تهران، امیرکبیر، ۱۳۸۰ش.<br /> * هوشیدری فراهانی، حوریه، «دشتکی، اصیل‌الدین عبدالله حسینی»، دانشنامه جهان اسلام، تاریخ انتشار: ۱۳۹۳ش.<br /> * موسوی خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات فی احوال العلماء والسادات، دارالاحیاء التراث العربی، بیروت، بی‌تا.<br /> * نذیر احمد، سید عبدالله اصیل‌الدین واعظ شیرازی، بی‌تا، بی‌جا.<br /> * هروی، مایل، اصیل شیرازی واعظ در هری، پیام بهارستان، د۲، ش۴، س۱، ۱۳۸۸ش.</div>

حمید گلزار