https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%84اعتدال - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T12:30:53Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%84&diff=46120&oldid=prevفیروزه دلداری: صفحهای تازه حاوی «'''<big>اعتدال</big>'''؛ میانهروی در امور دنیوی و معنوی. اعتدال در تمامی امور فردی، خانوادگی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی حائز اهمّیت است. قرآن ضمن سفارش به اعتدالگرایی، آن را الگوی پیشرفت جامعه دانسته است. ==مفهومشناسی== اعتدال از ریشۀ عدل، به حا...» ایجاد کرد2026-05-16T12:25:54Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''<big>اعتدال</big>'''؛ میانهروی در امور دنیوی و معنوی. اعتدال در تمامی امور فردی، خانوادگی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی حائز اهمّیت است. <a href="/w/index.php?title=%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86&action=edit&redlink=1" class="new" title="قرآن (صفحه وجود ندارد)">قرآن</a> ضمن سفارش به اعتدالگرایی، آن را الگوی پیشرفت جامعه دانسته است. ==مفهومشناسی== اعتدال از ریشۀ عدل، به حا...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''<big>اعتدال</big>'''؛ میانهروی در امور دنیوی و معنوی.<br />
<br />
اعتدال در تمامی امور فردی، خانوادگی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی حائز اهمّیت است. [[قرآن]] ضمن سفارش به اعتدالگرایی، آن را الگوی پیشرفت جامعه دانسته است.<br />
==مفهومشناسی==<br />
اعتدال از ریشۀ عدل، به حالت میانه از نظر کمی و کیفی گفته میشود؛ مانند روزها و شبهای بهار و پاییز که اندازۀ یکسانی دارند.<ref>حوزی شرتونی، اقرب الموارد، 1403ق، ج۲، ص۷۵۳.</ref> در تناسبی که لازمۀ آن برقراری مساوات باشد، اعتدال برقرار است.<ref>راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، 1430ق، ص۵۲۵</ref> با توجه به اینکه اعتدال بهمعنای میانهروی است، اسراف نقطۀ مقابل آن بهشمار میرود.<ref>جرجانی، التعریفات، 1370ش، ص۱۰.</ref> در [[قرآن]] نیز اعتدال به معانی مختلفی آمده است.<ref> سوره فرقان، آیه 67؛ سوره بقره، آیه 143؛ سوره لقمان، آیه 19، سوره قصص، آیه 22، سوره آلعمران، آیه 67.</ref><br />
<br />
==اعتدال در آموزههای اسلامی==<br />
[[قرآن]] در هر امری اعتدال را پسندیده شمرده و در بسیاری از آموزههای خود، انسان را بهسوی آن راهنمایی کرده است. میانهروی در قرآن بهعنوان راه راست یاد شده است.<ref>سوره قصص، آیه 22.</ref> دین حضرت ابراهیم در قرآن با عنوان «حنیف»، بهمعنای دین میانه، یاد شده است.<ref>سوره آلعمران، آیه 67.</ref> خداوند، [[پیامبر اکرم|پیامبر]] را به اعتدال در رفتار و گفتار، سفارش کرده است.<ref>سوره طه، آیه 3-2.</ref> [[امام علی]]، میانهروی در کارها را راه عدالت و رویگردانی از آن را ستم دانسته است.<ref>تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، 1410ق، ص۴۴۴.</ref> [[امام صادق]]، میانهروی را از محبوبترین کارها نزد خدا معرفی کرده است.<ref>حر عاملی، تفصیل وسایل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، 1414ق، ج۲۱، ص۵۵۲.</ref><br />
<br />
==اعتدال فردی==<br />
اعتدال در امور فردی بهعنوان یکی از مهمترین سویههای میانهروی، شامل موارد زیر است: <br><br />
1. اعتدال در افکار: در آموزههای اسلامی به میانهروی در اندیشه، سفارش شده و از گرایش به خرافه، کفر، شرک، رهبانیت و جبر، نهی شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، 1315ق، ج۴، ص۱۹۷.</ref> <br><br />
2. اعتدال در کردار: انسانها با تعدیل اندیشه به رفتار معتدل دست مییابند. [[امام علی]] محبوبترین کارها را، میانهترین کارها در حق و گستردهترین آنها در عدالت برشمردهاند.<ref> نهج البلاغه، نامه ۳۵، ص۶۹.</ref> <br><br />
3. اعتدال در خواب و خوراک؛<ref>سوره اعراف، آیه 31.</ref><br><br />
4.اعتدال در کار و عبادت؛<ref>حرانی، تحف العقول، 1382ش، ص۴۱۰. </ref> <br><br />
5.اعتدال در مصرف و هزینه؛<ref> سوره اسراء، آیه 29.</ref><br />
<br />
==اعتدال اجتماعی== <br />
میانهروی و دوری از افراط و تفریط در امور فردی، زمینه را برای ایجاد تعادل در اجتماع فراهم میکند. در جامعۀ متوازن و متعادل، افراد بهتناسب مقتضیات زمان و داشتن سرمایۀ مناسب، میتوانند از مزایای زندگی سالم برخوردار باشند. <ref>[http://ensani.ir/file/download/article/1546076242-9873-19-4.pdf کافی و شعاع هاشمی، «میانهروی مسیری برای تعادل سبک زندگی اسلامی»، 1397ش، ص91.]</ref><br />
<br />
==اعتدال در سیاست==<br />
اعتدال در سیاست بهمعنای آن است که نهادها و نیروهای سیاسی یک کشور از لحاظ منابع قدرت و فرصتهای سیاسی از وضعیت متعادلی برخوردار باشند و بدین صورت سبب ایجاد هماهنگی و کاهش تنش و خشونت سیاسی بین آنها و دیگران شود.<ref> [http://ensani.ir/fa/article/363409/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%BE%D9%87%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 دلاوری، «اعتدالگرایی و تعادل سیاسی بایستههای سیاست اعتدال در سپهر سیاسی کنونی ایران»، 1394ش، شماره75»، نشریه راهبرد، در وبسایت جامع علوم انسانی.]</ref> <br />
<br />
==اعتدال در فرهنگ==<br />
ایجاد اعتدال فرهنگی، در گرو ایجاد و گسترش اعتدال در ذهنیت جامعه است. از جمله اقدامات اساسی برای این منظور عبارتاند از: <br><br />
الف) شناسایی افراطها و تفریطها در عرصههای مختلف جامعه و تبیین عناصر مطلوب فرهنگی.<ref>سوره اسراء، آیه 9.</ref> <br><br />
ب) ایجاد فهم مشترک با تعامل میان کانونهای تأثیرگذار فرهنگی و گشودن باب تأمل و تحقیق و گفتگوهای علمی مستقیم.<ref>ذوعلم، فرهنگ معیار از منظر قرآن کریم، 1392ش، ص25.</ref><br />
<br />
==اعتدال ایرانی==<br />
ایرانیان در فرهنگ کهن خود، انسانی را کامل میدانستند که دارای شخصیتی معتدل بوده و در امور مادی و معنوی میانهرو باشد. برقراری اعتدال با بهکارگیری عقل، داشتن معرفت درست و دوری از هوا و هوس برای ایرانیان، اهمیّت فراوانی داشت. ایشان میانهروی را مرز میان دانایی و حماقت میدانستند و دین را جز رعایت اعتدال نمیدانستند و ثَبات حکومت را با رعایت اعتدال ممکن میدانستند.<ref> [https://www.sid.ir/paper/844133/fa صالحی، «اعتدال شاخص وزین فرهنگ ایران باستان (با استناد به منابع کهن عربی)»، 1394ش.]</ref> <br />
<br />
==اعتدال در ادبیات فارسی==<br />
در [[ادبیات فارسی]] اعتدال میان شاعران نیز مورد توجه بوده است. [[ناصر خسرو]] در دیوان اشعار خود چنین سروده است:<ref>[https://ganjoor.net/naserkhosro/divann/ghaside-naser/sh136 ناصرخسرو، دیوان اشعار، قصاید، قصیده شماره 136، وبسایت گنجور.]</ref> <br />
{{آغاز نستعلیق}}<br />
{{شعر|نستعلیق}}<br />
{{ب|جانور گردد همی از راستی |چون برآمیزد طبایع به اعتدال}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
{{پایان نستعلیق}}<br />
عنصری نیز در قصاید، این مفهوم را چنین به نظم در آورده است:<ref>[https://ganjoor.net/onsori/oghas/sh42 عنصری، قصاید، شماره 42، وبسایت گنجور.]</ref><br />
{{آغاز نستعلیق}}<br />
{{شعر|نستعلیق}}<br />
{{ب|گر نبینندش دیدار بر دیده و بال |اعتدالست التفاتش مر طبایع را نگر}}<br />
{{ب|کار ناید زان طبایع کو بماند ز اعتدال |هیچ هندو ننگرد از بیم او در آینه}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
{{پایان نستعلیق}}<br />
<br />
==اعتدال در دنیای امروز==<br />
امروزه [[اینترنت]] با توجه به ماهیت، محتوا و ویژگیهایی نظیر دسترسی آسان، ناشناس ماندن کاربران، خلوت با نامحرم را ممکن کرده و زمینه را برای انواع انحرافهای اخلاقی آسان ساخته است، خودکنترلی در فضای مجازی، از مصادیق کارآمد اعتدال به شمار میآید.<ref>حمیدیان، اعتیاد به اینترنت و موبایل،1390ش، ص137.</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
<br />
==منابع==<br />
<br />
* قرآن<br />
* نهج البلاغه<br />
* پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحة، قم، انصاریان، 1383ش.<br />
* تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم و دررالکلم، قم، دارالکتاب الإسلامی، 1410ق.<br />
* جرجانی، علی بن محمد، التعریفات، قاهره، دارالکتاب المصری، 1370ش. <br />
* حر عاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسایل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسة آلالبیت، 1414ق.<br />
* حرانی، حسن بن شعبه، تحف العقول عن آلالرسول، قم، جامعه مدرسین، 1382ش. <br />
* حمیدیان، فرود، اعتیاد به اینترنت و موبایل: بررسى عوارض وابستگى به اینترنت، موبایل و بازىهاى کامپیوترى، تهران، قطره، 1390ش.<br />
* حوزی شرتونی، سعید، اقرب الموارد، قم، کتابخانه عمومی آیتالله مرعشی نجفی، ۱۴۰۳ق.<br />
* دلاوری، ابوالفضل، «اعتدالگرایی و تعادل سیاسی بایستههای سیاست اعتدال در سپهر سیاسی کنونی ایران»، نشریه راهبرد، سال 24، شماره 75، تابستان 1394ش. <br />
* ذوعلم، علی، فرهنگ معیار از منظر قرآن کریم، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چ دوم، 1392ش.<br />
* راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، بیروت، دارالقلم، 1430ق.<br />
* صالحی، پیمان، «اعتدال شاخص وزین فرهنگ ایران باستان (با استناد به منابع کهن عربی)»، همایش ملی گفتمان اعتدال، در پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، 1394ش.<br />
* عنصری بلخی، حسن بن احمد، دیوان اشعار، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: 12 دی 1401ش.<br />
* کافی، مجید و شعاع هاشمی، سیده مرضیه، «میانهروی مسیری برای تعادل سبک زندگی اسلامی»، فصلنامه اسلام و علوم اجتماعی، سال10، شماره 19، بهار و تابستان 1397ش.<br />
* مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، تهران، دار الکتب الاسلامیة، 1315ق.<br />
* ناصرخسرو، دیوان اشعار، قصاید، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: 12 دی 1401ش.</div>فیروزه دلداری