https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%81اعتکاف - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-08T07:48:18Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%81&diff=47776&oldid=prevحمید گلزار: صفحهای تازه حاوی «اعتکاف ۱۶۰۰ نفری جوانان یزدی در مسجد ملاآقا اسماعیل '''<big>اعتکاف</big>'''؛ ماندن در مسجد همراه با روزهداری برای مدت معین.<br> اعتکاف یک عبادت ویژه در اسلام است که در آن فرد برای مدتی مشخص (معمولاً سه روز یا بیشتر) در مسجد می...» ایجاد کرد2026-05-24T07:14:49Z<p>صفحهای تازه حاوی «<a href="/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%81%DB%B1.jpg&action=edit&redlink=1" class="new" title="پرونده:اعتکاف۱.jpg (صفحه وجود ندارد)">thumb|اعتکاف ۱۶۰۰ نفری جوانان یزدی در مسجد ملاآقا اسماعیل</a> '''<big>اعتکاف</big>'''؛ ماندن در مسجد همراه با روزهداری برای مدت معین.<br> اعتکاف یک عبادت ویژه در اسلام است که در آن فرد برای مدتی مشخص (معمولاً سه روز یا بیشتر) در <a href="/wiki/%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF" title="مسجد">مسجد</a> می...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:اعتکاف۱.jpg|thumb|اعتکاف ۱۶۰۰ نفری جوانان یزدی در مسجد ملاآقا اسماعیل]]<br />
'''<big>اعتکاف</big>'''؛ ماندن در مسجد همراه با روزهداری برای مدت معین.<br><br />
اعتکاف یک عبادت ویژه در اسلام است که در آن فرد برای مدتی مشخص (معمولاً سه روز یا بیشتر) در [[مسجد]] میماند و به [[عبادت]]، [[دعا]]، [[توبه]] و تفکر میپردازد. انسانها در اعتکاف با دوری از مشغلههای دنیوی، احساس نزدیکی بیشتری به خداوند پیدا میکنند. اعتکاف بهعنوانی فرصتی برای بازسازی روحی و معنوی در زندگی پرشتاب امروزی، بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است.<br />
==مفهومشناسی==<br />
اعتکاف، در لغت بهمعنای محبوسکردن، مقیم شدن<ref>سورة حج، آیه 25.</ref> ، رویآوردن به چیزی<ref>زبیدی، تاجالعروس، ج۱۲، ص۳۹۶-۳۹۷، ذیل واژه «عکف». </ref> و ملازمت آن همراه با تعظیم<ref>راغب اصفهانی، مفردات، ۱۳۹۲ق، ص۳۵۵.</ref> و در اصطلاح بهمعنای توقّف سه روز یا بیشتر در [[مسجد]] بهقصد قربت و مراعات شرایط آن است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۱۷، ص۱۵۹. </ref> <br />
==اعتکاف در آیینهای قبلی==<br />
اعتکاف، قبل از [[اسلام]] در آیینهای دیگر نیز وجود داشته است؛ مانند دستور خداوند به حضرت ابراهیم و اسماعیل مبنی بر پاکیزه داشتن [[مسجدالحرام]] برای معتکفان؛<ref>سوره بقره، آیه ۱۲۵؛ رازی، التفسیر الکبیر، ج۴، ص۴۱. </ref> مقیم شدن حضرت مریم در [[مسجدالاقصی]]؛<ref>طبرسی، مجمع البیان، ج۲، ص۷۴۰. </ref> مواجهه بنیاسرائیل با اعتکاف بتپرستان پس از عبور از دریا و اعتکاف بنیاسرائیل در اطراف گوسالۀ سامری در غیاب حضرت موسی.<ref>سوره طه، آیه ۹۱. </ref> <br />
==اعتکاف در اسلام==<br />
مشروعیت، استحباب<ref>بروجردی، جامع احادیث الشیعه، ج۱۱، ص۷۶۳.</ref> و ترغیب به سنت اعتکاف در اسلام از قرآن <ref>سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref> و روایات استفاده شده است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۱۷، ص۱۶۰.</ref> <br />
طبق روایات، همۀ گناهان گذشتۀ معتکف مؤمن و امیدوار به ثواب الهی، آمرزیده میشود و اعتکاف ده روزۀ [[ماه رمضان]]، برابر دو [[حج]] و دو عمره است.<ref>صدوق، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج 2، ص 188.</ref><br />
<br />
==تاریخچۀ برگزاری اعتکاف==<br />
*'''کشورهای اسلامی:''' اعتکاف از صدر اسلام میان [[مسلمانان]] وجود داشته و امروزه این مراسم در دهۀ آخر [[ماه رمضان]] در بسیاری از کشورهای اسلامی، در مساجد مختلف مانند [[مسجدالحرام]] و [[مسجدالنبی]] برگزار میشود.<ref> [http://www.iust.ac.ir/content/16510/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%81-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D8%AF%D8%A7 «اعتکاف راهی بهسوی خدا»، وبسایت پایگاه مقاومت حضرت امیرالمومنین دانشگاه علم و صنعت.]</ref><br />
*'''ایران:''' اعتکاف در زمان [[صفویه]] در شهرهای ایران، بهویژه قزوین و [[اصفهان]] بهدلیل زحمات دانشمندانی چون شیخ بهایی و شیخ لطفاللّه میسی عاملی اصفهانی، رونق خاصی داشته است. این مراسم پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی]] نیز در بسیاری از شهرها در روزهای ۱۳، ۱۴ و ۱۵ [[ماه رجب]] برگزار میشود. بر اساس پژوهشهای انجام شده، اعتکاف ابتدا در شهر قم توسط میرزا مهدی بروجردی برگزار شده و سپس به تدریج به دیگر شهرهای ایران سرایت کرده است.<ref> [http://www.iust.ac.ir/content/16510/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%81-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D8%AF%D8%A7 «اعتکاف راهی بهسوی خدا»، وبسایت پایگاه مقاومت حضرت امیرالمومنین دانشگاه علم و صنعت.]</ref><br />
<br />
==ارکان==<br />
[[روزه]] و توقف در [[مسجد]] با شرایط و احکام خاص، دو رکن اصلی اعتکاف است. <br />
==زمان و مدت==<br />
از منظر فقه اسلامی، در هر زمانی که [[روزه]] صحیح باشد اعتکاف نیز صحیح است؛ اما بهترین زمان آن، [[ماه رمضان]]، بهخصوص دهۀ آخر آن<ref>شهید ثانی، الروضة البهیة، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۱۴۹؛ جزیری، الفقه علی المذاهب الاربعه، ۱۴۰۶ق، ج۱، ص۵۸۲.</ref> و نیز [[ایامالبیض]] (۱۳، ۱۴ و ۱۵) [[ماه رجب]] است.<ref>فاضل موحدی لنکرانی، اعتکاف و احکام آن، 1427ق، ص18.</ref> <br />
مدت اعتکاف در فقه شیعه، سه روز<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۱۷، ص۱۶۶. </ref> و از طلوع فجر روز اول تا غروب روز سوم است؛<ref>نراقی، مستند الشیعة فی أحکام الشریعه، ج۱۰، ص۵۴۷-۵۴۹. </ref> اما برخی فقهای اهلسنت یک شبانهروز و برخی، زمان کوتاهتر را نیز کافی میدانند.<ref>زحیلی، الفقه الاسلامی و ادلته، ج۳، ص۱۷۵۲. </ref> <br />
==مکان==<br />
[[پرونده:itekaf1.jpg|300px|thumb|left|نمایی از مراسم اعتکاف در [[مسجد]]]]دستهای از روایات، اعتکاف را در یکی از مساجد چهارگانه ([[مسجدالحرام]]، [[مسجدالنبی]]، [[مسجد کوفه]] و مسجد بصره) جایز دانستهاند. دستهای دیگر، [[مسجد جامع]] را نیز پذیرفتهاند؛<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۱ق، ج۴، ص۱۷۶.</ref> از این منظر، اعتکاف در [[مسجد جامع]] هر شهر بهقصد رجاء<ref>خمینی، تحریر الوسیلة، ج۱، ص۳۰۵.</ref> جایز است.<ref>طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، کتاب الاعتکاف، ص399.</ref> <br />
==شرایط== <br />
شرایط اعتکاف عبارتاند از:<br />
*عقل؛<br />
*اسلام؛<br />
*قصد قربت؛<br />
*اذن شوهر برای زن و اذن پدر و مادر برای فرزند در صورت اذیّتشدن؛<br />
*روزه (اعم از روزۀ رمضان، قضا، [[نذر]])؛<ref>نراقی، مستندالشیعة فی أحکام الشریعه، ج۱۰، ص۵۴۵.</ref><br />
*عدم خروج از [[مسجد]]؛<br />
*نداشتن رابطه جنسی.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۱۵، ص۶۳؛ طباطبایی حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ج۸، ص۵۳۹؛ کاظمی، مسالک الافهام، ج۱، ص۳۵۰؛ صادقی تهرانی، الفرقان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۷۲.</ref><br />
برخی از فقهای اهلسنت، همچون شافعی و احمد بن حنبل (طبق قول معروف او) [[روزه]] در اعتکاف را لازم نمیدانند.<ref>نک: شیخ طوسی، الخلاف، ج۲، ص۲۲۸؛ زحیلی، الفقه الاسلامی و ادلته، ج۳، ص۱۷۶۲.</ref> <br />
خروج از مسجد بهمنظور رفع نیاز مؤمن، تشییع جنازه، [[عیادت|عیادت بیمار]]، [[نماز جمعه]]، اقامۀ شهادت، رفع نیازهای ضروری مانند تهیۀ خوراک لازم، تخلّی و غسل واجب، جایز است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۱۷، ص۱۸۰-۱۸۲.</ref> <br />
==مبطلات و احکام==<br />
مبطلات روزه و همچنین آمیزش در شب،<ref>نراقی، مستند الشیعة فی أحکام الشریعه، ج۱۰، ص۵۷۱.</ref> اعتکاف را باطل میکند.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ج۱۷، ص۲۰۷.</ref> بطلان اعتکاف واجب بهوسیلۀ آمیزش، موجب [[کفّاره]] است (آزاد کردن برده یا دو ماه روزه گرفتن و یا اطعام شصت فقیر).<ref>طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، ج۲، ص۲۶۰.</ref> <br />
==فواید و آثار==<br />
برخی از مهمترین آثار اعتکاف عبارتاند از:<br />
*آمرزش گناهان و فراهم شدن زمینۀ [[توبه]]؛<br />
*نزدیکی به خدا و جلب محبت او؛<br />
*دستیابی به بهشت الهی؛<br />
*تقویت اراده؛<br />
*انس با معنویات؛<br />
*دوری از غفلت؛<br />
*تواضع و فروتنی؛<br />
*کاهش جرم و فساد؛<br />
*آشنایی با مؤمنان و تمرین آداب مراوده؛<ref> [https://www.ziaossalehin.ir/fa/content/6012 «اعتکاف و آثار آن»، پایگاه انترنتی ضیاء الصالحین.]</ref><br />
*ایجاد زمینۀ مناسب برای اندیشیدن و تعقل؛<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/159057/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%81-%D9%88-%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D8%A2%D9%86-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%B2-%DA%86%D9%87-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «اعتکاف و فلسفه آن چیست و از چه زمانی شروع شده است؟»، وبسایت راسخون.]</ref><br />
*دعوت به خوبیها؛<br />
*سنتی نیکو برای جامعه؛<br />
*دفاع از ارزشها.<ref>[http://www.iust.ac.ir/content/16510/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%81-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3-%D8%A8%D8%A7-%D8%AE%D8%AF%D8%A7 «اعتکاف راهی بهسوی خدا»، وبسایت پایگاه مقاومت حضرت امیرالمومنین دانشگاه علم و صنعت.]</ref><br />
*<br />
==گسترش اعتکاف در ایران==<br />
===تاثیر انقلاب اسلامی===<br />
یکی از دستاوردهای [[انقلاب اسلامی]]، گسترش اعتکاف است؛ اعتکاف قبل از انقلاب مورد توجه نبود و در قم فقط در مسجد امام حسن عسگری برگزار میشد ولی امروزه در سراسر کشور و در تمام شهرها و روستاها اعتکاف برگزار میشود.<ref>[https://www.mehrnews.com/amp/1331616/ گسترش اعتکاف در کشور یکی از دستاوردهای انقلاب است، خبرگزاری مهر]</ref><br />
===گرایش نسل جوان به اعتکاف===<br />
استقبال جوانان و نوجوانان دختر و پسر از اعتکاف در ایران بهطور قابل توجهی افزایش یافته است. اعتکاف، به عنوان یک فرصت معنوی برای خلوت با خداوند، خودسازی و دوری از مشغلههای دنیوی، برای بسیاری از جوانان جذابیت خاصی دارد. استقبال جوانان از اعتکاف نشاندهنده نیاز آنان به معنویت، آرامش و خودسازی در دنیای پرشتاب امروزی است. این برنامه به جوانان کمک میکند تا از زندگی مادی فاصله بگیرند، به درون خود بازگردند و ارتباط عمیقتری با خداوند برقرار کنند. تجربه زیست معناگرا و دور از مادیات، برای بسیاری از جوانان که در دنیای [[مصرفگرایی]] زندگی میکنند، تازه و الهامبخش است.<ref>[https://ava724.ir/%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D9%82%D9%84%D8%A8-%D8%AA%D9%BE%D9%86%D8%AF%D9%87%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%81-%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%84/ «جوانان، قلب تپنده اعتکاف»، وبسایت روزنامه آوای خراسان جنوبی]</ref> <br />
<br />
==پژوهشها و آثار علمی==<br />
دربارۀ اعتکاف آثار متعددی توسط علما تدوین شدهاند؛ برای مثال، محمد بن ادریس شافعی و داوود اصفهانی تکنگاریهایی با عنوان «کتابالاعتکاف» تدوین کردهاند. <br><br />
از فقهای متقدم امامیه از ابوالفضل صابونی و شیخ صدوق نوشتههایی تحت همین عنوان بهجا مانده است. «الاعتکافیه» از معینالدین سالم بن بدران بصری، «الاعتکافیه یا ماء الحیات و صافی الفرات» از شیخ لطفالله میسی اصفهانی، «الکفاف فی مسائل الاعتکاف» از مولی محمدجعفر شریعتمدار استرآبادی، «الاعتکافیه» از سیدمحمدعلی شهرستانی، آثاری هستند که در دوره میانه و متأخر از سوی فقهای [[شیعه]] تدوین شدهاند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/5647/1/%D8%A7%D8%B9%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%81 «اعتکاف»، وبسایت تابناک.]</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
*قرآن.<br />
*«اعتکاف و آثار آن»، پایگاه انترنتی ضیاء الصالحین، تاریخ درج مطلب: ۸ آوریل 2017م.<br />
*«اعتکاف»، وبسایت تابناک، تاریخ بازدید: 5 دی 1401ش.<br />
*«اعتکاف و فلسفه آن چیست و از چه زمانی شروع شده است؟»، وبسایت راسخون، تاریخ بارگزاری: 27 خرداد 1389ش.<br />
*«اعتکاف راهی بهسوی خدا»، وبسایت پایگاه مقاومت حضرت امیرالمومنین دانشگاه علم و صنعت، تاریخ بارگزاری: 5 آبان 1401ش.<br />
*بروجردی، سیدحسین، جامع احادیث الشیعه، تهران، فرهنگ سبز، چ1، 1429ق.<br />
*جزیری، عبدالرحمان، الفقه علی المذاهب الاربعه، بیروت، بینا، ۱۴۰۶ق.<br />
*«جوانان، قلب تپنده اعتکاف»، وبسایت روزنامه آوای خراسان جنوبی، تاریخ انتشار: 27 دی 1403ش.<br />
*خمینی، روحالله، تحریر الوسیله، نجف، مطبعة الاداب، بیتا.<br />
*راغب اصفهانی، حسین، مفردات الفاظ القرآن، بهتحقیق ندیم مرعشلی، قاهره، بینا، ۱۳۹۲ق.<br />
*زبیدی، مرتضی، تاجالعروس، بیروت، دار الفکر، چ1، 1414ق.<br />
*زحیلی، وهبة بن مصطفی، الفقه الاسلامی و ادلته، دمشق، دار الفکر، چ2، 1405ق.<br />
*سمرقندی، علاءالدین، تحفه الفقهاء، بیروت، بینا، ۱۴۰۵ق.<br />
*شهید ثانی، زینالدین، الروضة البهیة، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.<br />
*صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن، قم، فرهنگ اسلامی، چ2، 1365ش.<br />
*صدوق، محمد بن على، من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چ2، 1413ق.<br />
*طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی، بیروت، مؤسسة الاعلمی، چ2، 1409هق.<br />
*طوسی، محمد بن حسن، الخلاف، قم، بینا، ۱۴۰۷ق.<br />
*فاضل لنکرانی، محمد، اعتکاف و احکام آن، قم، مرکز فقهی ائمه اطهار، چ1، 1427ق.<br />
*کاظمی، فاضل، مسالک الافهام إلی آیات الأحکام، بیجا، بینا، بیتا.<br />
*کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، به کوشش علیاکبر غفاری، بیروت، بینا، ۱۴۰۱ق.<br />
*محقق حلی، جعفر بن حسن، شرائع الاسلام، نجف، بینا، ۱۳۸۹ق.<br />
*نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم، 1404ق.<br />
*نراقی، احمد، مستند الشیعه فی احکام الشریعه، قم، مؤسسة آل البیت، چ1، 1415ق.<br />
<br />
==پیوند به بیرون==<br />
*[https://itikaf.ir/ وبسایت ستاد مرکزی اعتکاف]</div>حمید گلزار