https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF_%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87اقتصاد توجه - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T15:53:06Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF_%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87&diff=43343&oldid=prevحمید فاضل: صفحهای تازه حاوی «'''{{درشت|اقتصاد توجه}}'''، سازوکار جهتدهی به آگاهی انسانها بهمثابه منبعی برای دستیابی به منافع اقتصادی. اقتصاد رسانه امروز از تمرکز بر اطلاعات کمیاب به تمرکز بر «توجه مخاطب» منتقل شده است، چرا که اطلاعات بهدلیل فناوریهای نوین دیگر کمیا...» ایجاد کرد2026-05-09T10:23:22Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''{{درشت|اقتصاد توجه}}'''، سازوکار جهتدهی به آگاهی انسانها بهمثابه منبعی برای دستیابی به منافع اقتصادی. اقتصاد رسانه امروز از تمرکز بر اطلاعات کمیاب به تمرکز بر «توجه مخاطب» منتقل شده است، چرا که اطلاعات بهدلیل فناوریهای نوین دیگر کمیا...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''{{درشت|اقتصاد توجه}}'''، سازوکار جهتدهی به آگاهی انسانها بهمثابه منبعی برای دستیابی به منافع اقتصادی.<br />
<br />
اقتصاد رسانه امروز از تمرکز بر اطلاعات کمیاب به تمرکز بر «توجه مخاطب» منتقل شده است، چرا که اطلاعات بهدلیل فناوریهای نوین دیگر کمیاب نیستند و کاربران با سرریز اطلاعات مواجهاند. در این چارچوب، توجه به کالایی اقتصادی تبدیل شده و جذب آن، ارزشمندترین هدف رسانهها و شبکههای اجتماعی است. توانایی جلب و نگهداشت توجه مخاطب، موجب قدرت اقتصادی و اجتماعی برای فعالان رسانهای، سیاستمداران و صنایع خلاق میشود. سنجش توجه از طریق رفتار کاربران در فضای دیجیتال امکانپذیر است و حفظ آن نیازمند نوآوری، پویایی محتوا و احترام به مخاطب است. تغییرات فناوری و تعامل مداوم با رسانهها، سبک توجه انسان معاصر را از تمرکز عمیق به توجه کلی و چندجریان اطلاعاتی تبدیل کرده است.<br />
<br />
== پیدایش فقر توجه در عصر دیجیتال ==<br />
دانش اقتصاد، سازوکار تخصیص منابع کمیاب و محدود به خواستههای بسیار و نامحدود انسان را بررسی میکند.<ref>فیلیپس، تحلیل اقتصادی: نظریه و کاربرد، 1387ش.</ref> در حوزه اقتصاد رسانه، توجه عنصر کمیاب و منبع محدود تا مدتها اطلاعات و دادهها بود.<ref>بابالحوائجی، «نقش اطلاعات در اقتصاد»، تابستان 1383ش، ص169.</ref> اما امروزه در دنیایی با دهها هزار شبکه تلویزیونی، صدها هزار کانال رادیویی، میلیونها میزبان اینترنتی، میلیاردها صفحه اینترنتی و بیش از یک تریلیارد نشانی اینترنتی، دیگر نمیتوان اطلاعات را کالایی کمیاب دانست. پیشرفت فناوری، انقلابی را در حوزه ارتباطات ایجاد کرده که اطلاعات، ویژگی کمیابی خود را از دست دادهاند و بلکه کاربران دچار سرریز اطلاعاتی شدهاند.<ref>فرهنگی و دیگران، «توجه: حکمرانی جدید در اقتصاد رسانه»، پاییز 1389ش، ص92.</ref> در چنین وضعیتی آنگونه که هربرت سایمون، برنده جایزه نوبل اقتصاد گفته است، ثروت اطلاعات، موجب فقر توجه میشود.<ref>[https://jalilyonline.ir/اقتصاد-توجه-چیست؟/ جلیلی، «اقتصاد توجه چیست؟»، وبسایت شخصی سمیه جلیلی.]</ref><br />
<br />
==کمیابی توجه==<br />
رسانه در پرتو توجه مخاطب، زنده میماند و امروزه مخاطب از میان کانالهای متکثری که برای دریافت اطلاعات، در اختیار دارد دست به انتخاب میزند و اندکی از آنها را مورد «توجه» قرار میدهد و این، بهمعنای کمیابی «توجه» است.<ref>ساروخانی، «اقناع، غایت ارتباطات»، خرداد 1383ش، ص94.</ref> بدین ترتیب، «اقتصاد رسانه» به «اقتصاد توجه» سوق یافته است. اقتصاد توجه بر این مبنا استوار است که هر گروه یا سازمانی که توانایی جذب بیشینهٔ توجه دیگران را داشته باشد قدرت حکمرانی بیشتری در حوزه اقتصاد خواهد داشت.<ref>بابالحوائجی، «نقش اطلاعات در اقتصاد»، تابستان 1383ش، ص175.</ref> در فرایند توجه، توانایی انتخاب برخی از اطلاعات و نادیده گرفتن اطلاعات دیگر برای ذهن انسان فراهم میشود. بههمین دلیل، اقناع مخاطب و جذب توجه او، همواره هدف اصلی ارتباطگران است.<ref>ساروخانی، «اقناع، غایت ارتباطات»، خرداد 1383ش، ص94-98.</ref> افزایش رقابت برای جلب توجه مخاطب، این منبع را کمیاب و کمیابتر کرده است.<ref>[https://tejaratnews.com/training/اقتصاد-توجه فخریزاده، «اقتصاد توجه؛ حواست هست که حواست نیست؟»، در وبسایت تجارت نیوز.]</ref><br />
<br />
==توجه بهمثابه کالای اقتصادی==<br />
کاملترین جلوهٔ [[اقتصاد توجه]]، در شبکههای اجتماعی مشاهده میشود. محتوای شبکههای اجتماعی را کاربران، فراهم میکنند. با افزوده شدن اعضای شبکه، توجه بیشتری به محتوای آن جلب میشود و ارزش آن بهصورت تصاعدی بالا میرود.<ref>پریمو براگاه، «جذب یا دفع»، 1381ش، ص25-26.</ref> تمام تولیدکنندگان محتوا در شبکههای اجتماعی بهدنبال آن هستند که توجه بیشتری را جذب کنند و از این راه، سرمایهدارتر باشند؛ زیرا توجه بازدیدکنندگان، درآمدهای غیرمستقیم فراوانی را برای جذبکنندگان توجه، در پی دارد. با تسخیر توجه مخاطب میتوان بخشی از آن را در اختیار متقاضیان دیگر مانند آگهیدهندگان بازرگانی قرار داد.<ref>پیکارد، اقتصاد رسانهها، 1378ش، ص27.</ref><br />
<br />
فعالان اقتصادی و مخصوصاً [[اقتصاد خلاق]] و [[صنایع فرهنگی خلاق]] و سیاستمداران، مهمترین گروههای متقاضی برای در اختیار گرفتن بخشی از توجه مخاطبان در شبکههای اجتماعی هستند. بر این اساس، بنگاههای رسانهای، توجه را یک کالای اقتصادی ارزشمند و متمایز از کالاهای دیگر میدانند و خود تلاش دارند که آن را بدست بیارند.<ref>بابالحوائجی، «نقش اطلاعات در اقتصاد»، تابستان 1383ش، ص173-174.</ref> امروزه توجه، در بسیاری از موارد از جمله [[تبلیغات انتخاباتی]] و [[تبلیغات رسانهای]] دارای ارزش راهبردی است.<br />
<br />
==سنجش توجه==<br />
توجه بهعنوان یک منبع، دارای ارزش اقتصادی است.<ref>پیکارد، اقتصاد رسانهها، 1378ش، ص27.</ref> بههمین دلیل، شیوههایی برای سنجش توجه مخاطب، طراحی شده است. در این روشها، توجه مخاطب هم از سوی توجهکننده و هم از سوی جذبکننده، سنجیده میشود. سنجش توجه در فضای سایبر بهمراتب آسانتر و معتبرتر است. بررسی شیوه ورود کاربر به یک وبسایت یا اپلیکیشن، موقعیت جغرافیایی کاربر، مدت زمان ماندگاری کاربر در برنامه یا بستر اینترنتی و مسیر حرکت او در مدت ارتباط با رسانه، سنجش دقیقی از میزان توجه کاربر را بهدست میدهد.<ref>فرهنگی و دیگران، «توجه: حکمرانی جدید در اقتصاد رسانه»، پاییز 1389ش، ص104.</ref><br />
<br />
==جذب و نگهداشت اقتصاد توجه==<br />
برای جذب توجه کاربر به رسانه میتوان از نوآوری در محتوا، خلق ایده، شیوه تولید محصول و شیوه ارائه آن استفاده کرد. اما نگهداشت توجه مخاطب به شیوههای پیچیدهتری نیاز دارد.<ref>ساروخانی، «اقناع، غایت ارتباطات»، خرداد 1383ش، ص113.</ref> ایجاد تغییر، یکی از راههای حفظ توجه مخاطب برای زمان طولانیتر است. ترکیب کردن ساختارهای خطی و غیرخطی توجه نیز میتواند به نگهداشت آن یاری برساند. پویایی در ارائه محتوا نیز توجه مخاطب را برای مدت طولانیتری حفظ میکند.<ref>[https://jalilyonline.ir/اقتصاد-توجه-چیست؟/ جلیلی، «اقتصاد توجه چیست؟»، وبسایت شخصی سمیه جلیلی.]</ref> محور اصلی در تمام این راهکارها، توجه رسانه به مخاطب است. رسانهای که میخواهد توجه مخاطب را جذب کند باید توجه خود به مخاطب را نشان دهد.<ref>بابالحوائجی، «نقش اطلاعات در اقتصاد»، تابستان 1383ش، ص176.</ref> و با احترام به او، اعتماد او را جلب کند.<br />
<br />
==دگرگونی در اقتصاد توجه==<br />
فناوریهای ارتباطی مانند اینترنت موجب افزایش تعامل روزانه انسانها با رسانه شده و همین امر، خاستگاه تغییراتی در سبکهای شناختی انسان معاصر شده است. پژوهشی که میان دانشآموزان آمریکایی انجام شد، نشان داد که انسانها در مرحله گذار از توجه عمیق به توجه کلی هستند. منظور از توجه عمیق، تمرکز کامل بر یک موضوع در زمان طولانی است. انسان در این گونه از توجه، جریان خاصی از اطلاعات را انتخاب میکند و محرکهای خارجی دیگر را نادیده میگیرد؛ اما در توجه کلی، چندین جریان اطلاعات بهصورت همزمان انتخاب میشود و کاربر تمرکزش را بهسرعت میان این موضوعات گوناگون، تغییر میدهد.<ref>فرهنگی و دیگران، «توجه: حکمرانی جدید در اقتصاد رسانه»، پاییز 1389ش، ص109.</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
*بابالحوائجی، فهیمه، «نقش اطلاعات در اقتصاد»، در فصلنامه اطلاعشناسی، شماره ۴، تابستان ۱۳۸۳ش.<br />
*پریمو براگاه، کارلوس آلبرتو، «جذب یا دفع»، پیام یونسکو، شماره ۳۴۳، ۱۳۸۱ش<br />
*پیکارد، جی، اقتصاد رسانهها، ترجمه داود حیدری، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانهها، ۱۳۷۸ش.<br />
*جلیلی، سمیه، «اقتصاد توجه چیست؟»، وبسایت شخصی سمیه جلیلی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ آگوست ۲۰۲۱م.<br />
*ساروخانی، باقر، «اقناع، غایت ارتباطات»، در نامه علوم اجتماعی، شماره ۲۳، خرداد ۱۳۸۳ش<br />
*فخریزاده، فرزاد، «اقتصاد توجه؛ حواست هست که حواست نیست؟»، در وبسایت تجارت نیوز، تاریخ درج مطلب: ۶ خرداد ۱۳۹۸ش.<br />
*فرهنگی، علیاکبر و دیگران، «توجه: حکمرانی جدید در اقتصاد رسانه»، فصلنامه پژوهشهای ارتباطی، شماره ۶۳، پاییز ۱۳۸۹ش.<br />
*فیلیپس، چارلز موریس، تحلیل اقتصادی: نظریه و کاربرد، ترجمه اکبر کمیجانی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۷ش.</div>حمید فاضل