ام‌البنین - تاریخچهٔ نسخه‌ها

حمید گلزار در ۱۶ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۰۱

2026-06-06T11:01:20Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۶ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۳۱
خط ۸۸:		خط ۸۸:
	*الموسوی المقرم، عبدالرزاق، العباس (ع)، به‌تحقیق محمد الحسون، کربلا، مکتبة الروضة العبّاسیة‫، ۱۴۲۷ق.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬		*الموسوی المقرم، عبدالرزاق، العباس (ع)، به‌تحقیق محمد الحسون، کربلا، مکتبة الروضة العبّاسیة‫، ۱۴۲۷ق.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

			+++++

			'''ام‌البنین؛''' فاطمه بنت حِزام معروف به ام‌البنین همسر امام علی(ع) و مادر حضرت عباس.

			ام‌البنین بعد از شهادت حضرت زهرا(س) با امام علی(ع) ازدواج کرد. حاصل این ازدواج چهار فرزند بود.چهار فرزند ام‌البنین در واقعه عاشورا به شهادت رسیدند. نسب ام‌البنین به قبیله بنی کلاب از قبایل معروف و پر‌آوازه عرب باز‌می‌گردد.
			==معرفی و نسب==
			از تاریخ ولادت ام‌البنین اطلاع دقیقی وجود ندارد. اما برخی مورخان تاریخ ولادت او را سال پنجم هجرت تخمین زده‌اند.<ref>آقاجانی قناد، مادر فضیلت‌ها، ۱۳۸۲ش، ص۲۰ش.</ref> نسب ام‌البنین به یکی از قبایل معروف عرب به نام بنی‌کلاب باز‌ می‌گردد.پدرش حِزام بن خالد یا حرام بن خالد و مادرش لیلی یا ثمامه دختر سهل بن عامر بن مالک است.به نقل تاریخ‌نگاران؛ پدران و مادران و خاندان ام البنین در شجاعت، کرم، اخلاق، هنر و وجاهت اجتماعی و بزرگواری پس از قریش، سرآمد قبایل گوناگون عرب بوده اند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4097/24141/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%87-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%86%DB%8C%D9%86%22%D8%B3%22 طیبی، «مادر ماه; پژوهشی در زندگی و شخصیت ام البنین(س)»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه]</ref>

			تاریخ وفات ام‌البنین به نقل برخی مورخین 13 جمادی‌الثانی سال 64ه.ق و برخی مورخان ۱۸ جمادی‌الثانی ۶۴ه.ق دانسته‌اند.بنا بر قول مورخین محل دفن او قبرستان بقیع است.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/%D8%A7%D9%85%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%86%DB%8C%D9%86#cite_note-4 «ام‌البنین»، در ویکی شیعه]</ref>
			==ازدواج با حضرت علی(ع)==
			پس از شهادت حضرت زهرا(س)، امام علی(ع) به برادرش عقیل که در نسب‌شناسی بین اعراب معروف بود، توصیه کرد که برای او همسری از خاندان پاک و اصیل و دارای حسب و نسب شریف و شجاع باشد انتخاب کند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/96104/%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%86%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 میرزاجان، «شخصیت و موقعیت ام البنین در اسلام»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه]</ref> عقیل فاطمه بنت حزام را معرفی کرد و علی(ع) با او ازدواج کرد. ام‌البنین قبل از امام علی با کسی ازدواج نکرده بود.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%86%DB%8C%D9%86#cite_note-3 «ام‌البنین»، در دانشنامه اسلامی]</ref>

			درباه اینکه ام‌البنین بعد از فاطمه زهرا همسر دوم یا سوم علی(ع) بوده‌است اختلاف نظر وجود دارد.برخی نقل‌‌های تاریخی؛ از ازدواج علی(ع) با امامه دختر زینب به توصیه فاطمه زهرا(س) اشاره دارند.<ref>ابن‌اثیر، اسدالغابه، ۱۴۰۹ق، ج۶، ص۲۲</ref> اما برخی از نقل‌ها بنا بر روایت امام صادق(ع) ام‌البنین را اولین همسر امام علی (ع) بعد از حضرت فاطمه (س) می‌دانند.<ref>کلباسی، خصائص العباسیه، ۱۳۸۷ش، ص۶۵.</ref> گفته‌اند ام‌البنین پس از چندی به امام علی (ع) پیشنهاد داد که به جای فاطمه، که اسم اصلی‌اش بود، او را «ام البنین» صدا زنند، تا فرزندان فاطمه از ذکر نام فاطمه توسط حضرت علی(ع) به یاد مادرشان، نیفت‌اند.<ref>ربانی خلخالی، چهره درخشان قمر بنی‌هاشم، ۱۳۷۶ش، ج۱، ص۶۹.</ref>
			حاصل ازدواج ام‌البنین چهار پسر به نام‌های عباس، جعفر، عبدالله و عثمان است.به دلیل داشتن همین پسران، او را «ام البنین»، یعنی مادر پسران می خواندند. همه فرزندان ام‌البنین در واقعه کربلا به شهادت رسیدند.<ref>[https://www.abdulazim.com/ar/node/1600#portlet-mosts-visited «نگاهي به زندگي ام البنين (س)»، وب‌سایت آستان مقدس حضرت عبدالعظیم]</ref> در منابع تاریخی هیچ اشاره‌ای به ازدواج ام‌البنین بعد از علی(ی) نشده است.<ref>ربانی خلخالی، چهره درخشان قمر بنی‌هاشم، ۱۳۷۶ش، ج۱، ص48</ref>
			==پس از واقعه کربلا==
			ام‌البنین در واقعه کربلا حضور نداشت. 4 فرزند پسر اود در کربلا به شهادت رسیدند.مورخان می‌نویسند: پس از واقعه کربلا، بشیر در مدینه ام‌البنین را ملاقات می‌کند تا خبر شهادت فرزندانش را به او بدهد. ام‌البنین پس از دیدن وی می گوید: از حسین(ع) مرا خبر بده. بشیر می‌گوید: عباس را کشتند. ام‌البنین بازمی‌گوید: از حسین(ع) مرا خبر بده و به همین ترتیب خبر شهادت هر چهار فرزند بزرگوارش را به او می‌دهد. ام البنین می‌گوید:ای بشیر خبر از ابا عبداللّه الحسین بده فرزندان من و همه آن چه زیر این آسمان مینایی است فدای ابا عبدالله علیه السلام باد».<ref>محلاتی، ریاحین الشریعه، ۱۳۶۴ش، ج۳، ص۲۹۳</ref>

			*سوگواری ام البنین برای فرزندان:
			پس از خبر شهادت فرزندان ام‌البنین، او هر روز با نوه‌اش عبیدالله (فرزند حضرت عباس) به قبرستان بقیع می‌رفت و در آنجا اشعاری که خود سروده بود، می‌خواند و می‌گریست. اهل مدینه گرد ایشان جمع می‌شدند و با او در گریستن همنوا می‌شدند. حتی گفته‌اند مروان بن حکم نیز با آنان همراه می‌شد و می‌گریست. ایشان را ادیب و شاعری فصیح و اهل فضل و دانش دانسته‌اند. او در رثای حضرت عباس(ع) اشعاری را سروده بود و می‌خواند.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%86%DB%8C%D9%86#cite_note-7 «ام‌البنین»، در دانشنامه اسلامی]</ref>

			==خصایص==

			===اصالت===
			نخستین ویژگی از خصایص ام‌البنین «اصالت»ایشان است. خاندان أم‌البنین از اصیل ترین و شریف ترین خاندان‌های عرب بودند.آباء ایشان، أشرف سادات عرب بودند، به گونه‌ای که خاندان‌های دیگر به شرافت و اصالت ایشان افتخار می‌کردند. این اصالت در ابعاد مختلفی به ظهور رسیده بود، در اینجا به اهم آنها اشاره می کنیم:
			#'''صفات پسندیده''' خاندان أم‎‌البنین صاحب مکارم اخلاق و محامد خصال بسیار در جود، کرم، شجاعت، فصاحت، عفت، طهارت، شرافت، کرامت، حمیت، عزت و ... بودند، به همین سبب مورد افتخار بزرگان عرب بودند.<ref>تاج‌الدین،المجالس الشجية في سيرة ام البنين التقية، ص ۱۳ و ۲۳ و ۲۴</ref>.
			#'''آگاه به آداب و علوم''' أم البنین در بیتی پرورش یافته بودند که به جمیع آداب و علوم زمان خود اشرافیت داشتند. '''«ثمامة»''' مادر ایشان بانویی کامل، عاقل و ادیب بود و '''«حزام»''' پدر ایشان صاحب اخلاق صالحین ابرار و خوی اصیل زادگان آزاده بود، ام‌البنین به گونه ‌ای تربیت شده بودند که به جمیع این آداب آگاهی داشتند.<ref> تاج‌الدین، المجالس الشجيه في سيره ام‌البنين التقيه، ص۸۷ و ۱۹</ref>
			#'''راستگویی''' خاندان ام‌البنین به برخورداری از لسان فصیح و بلیغ شهرت داشتند. پیامبر(صلی الله علیه و آله وسلّم) جناب لبید را که از عموهای أم البنین بودند. <ref>تاج‌الدین،المجالس الشجیه فی سیره ام‌البنین التقیه، ص 50</ref>
			===شجاعت===
			عقیل خاندان کلابیة را به حضرت علی(ع) معرفی کرده و عرضه داشتند: در میان قوم عرب نمی توان كسی را یافت كه از پدران و نیاكان امّ البنین شجاع تر و دلاورتر باشند.توصیف اجداد و اخوال ایشان به القابی چون: '''«ملاعب الأسنة»''' یعنی به بازی گیرنده نیزه‌ها، '''«قتیل البراص»''' ‏یعنی کشنده دشمن و بیماری، '''«فارس قرزل»''' سوارکار تنومند، نشان از شجاعت و دلاوری آنان دارد.<ref>شبر، جواد، ادب الطف او شعراء الحسین،۱۴۰۹ق، ج‏ 1، ص 72</ref>
			===فصاحت و بلاغت===
			در خاندان بنی کلاب شاعران برجسته ای وجود داشتند که عرب همواره به اشعار آنان استناد می کرد آنان در اوج فصاحت و بلاغت قرار داشتند. ام‌البنین در این خانواده‌ها رشد کرده بود. این ویژگی فصاحت و بلاغت گفتار، از اشعاری که در رثای فرزندان خود سروده است مشخص می‌شود.از جمله اشعار جاودانه وی که مورد تجلیل و تحسین بزرگان ادب قرار گرفته است شعر وی پس از شهادت پسرش می باشد:

			لا تدعونی ویک ام البنین

			تذکرینی بلیوث العرین

			کانت بنون لی ادعی بهم

			و الیوم اصبحتُ و لا من بنین

			اربعة مثل نسور الرّبی

			قد واصلوا الموت بقطع الوتین.<ref>طیبی، «مادر ماه؛ پژوهشی در زندگی و شخصیت ام البنین(س)»، 1392ش</ref>
			==ام‌البنین در نگاه بزرگان شیعه==
			شهیدثانی مقام ام‌البنین را چنین توصیف می‌کنند:«ام‌البنین از بانوان با معرفت و پر فضیلت بود. نسبت به خاندان نبوت، محبت و دلبستگی خالص و شدید داشت و خود را وقف خدمت به آن‌ها کرده بود. خاندان نبوت نیز برای او جایگاه والایی قائل بودند و به او احترام ویژه می گذاشتد. در روزهای عید، به احترام او به محضرش می‌رفتند و به ایشان ادای احترام می‌کردند.»<ref>ربانی خلخالی، ستاره درخشان مدینه، 1378ش، ص7</ref>

			سید محمود حسینی شاهرودی می‌گوید: «من در مشکلات، صد مرتبه صلوات برای مادر حضرت ابوالفضل العباس(ع)، ام البنین(ع)، می‌فرستم و حاجت می‌گیرم.»<ref>ربانی خلخالی، چهره درخشان قمر بنی‌هاشم ابوالفضل العباس (ع)، 1386ش، ج1، ص۴۶۴</ref>

			سید عبدالرزاق مقرم از مقتل نویسان تشیع می‌گوید: «ام البنین از بانوان با فضیلت به شمار می‌رفت. وی حق اهل بیت را خوب می‌شناخت و در محبت و دوستی با آنان خالص بود و متقابلا خود در میان آنان جایگاه بلند و مقام ارجمندی داشت.<ref>ربانی خلخالی، ستاره درخشان مدینه، 1378ش، ص7</ref>
			==توسل به ام‌البنین==
			در میان مسلمانان تشیع ام‌البنین معروف به باب‌الحوائج است. به همین جهت بسیاری از مسلمانان شیعه جهت برآورده شدن حاجات خود به ام‌البنین متوسل می‌شوند.توسل به ام‌البنین از طریق انجام نذر مانند: مانندِ انداختن سفره نذری، آش، حلوا و خیرات کردن خرما در راه خدا و بنام ایشان صورت می‌گیرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/225713/%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%86%DB%8C%D9%86 «ام‌البنین»، دائره‌المعارف بزرگ اسلامی]</ref>

			==پانویس==
			{{پانویس}}
			==منابع==
			*آقاجانی قناد، علی، مادر فضیلت‌ها، قم، مرکز پژوهش‌های صدا و سیما، ۱۳۸۲ش.
			*ابن اثیر، علی بن محمد، اسد الغابه، بیروت، دار الفکر، ۱۴۰۹ق/۱۹۸۹م.
			*«ام‌البنین»، در دانشنامه اسلامی، تاریخ بازدید: 4اردیبهشت 1402ش.
			*«ام‌البنین»، در ویکی شیعه، تاریخ بازدید: 4اردیبهشت 1402ش.
			*طیبی، ناهید، «مادر ماه; پژوهشی در زندگی و شخصیت ام البنین(س)»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ بازدید: 4اردیبهشت 1402ش.
			*میرزاجان،محمدرضا، «شخصیت و موقعیت ام البنین در اسلام»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ بازدید: 4اردیبهشت 1402ش.
			*تاج‌الدین، مهدی، المجالس الشجیه فی سیره ام‌البنین التقیه، بی‌نا، بی‌تا.
			*محلاتی، ذبیح‌الله، ریاحین الشریعة، تهران، ۱۳۶۴ش.
			*شبر، جواد، ادب الطف او شعراء الحسین، بیروت،‌ دارالمرتضی، ۱۴۰۹ق.
			*ربانی خلخالی، علی، چهره درخشان قمر بنی هاشم ابوالفضل العباس، قم، مکتب الحسین، ۱۳۷۶ش.
			*ربانی خلخالی، علی، ستاره درخشان مدینه؛ حضرت ام البنین (س) همسر باوفای امیر المومنین (ع)، قم، مکتب الحسین، ۱۳۷۸ش.
			*«ام‌البنین»، در دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: 4اردیبهشت 1402ش.

فاطمه کمالی: صفحه‌ای تازه حاوی «قبر حضرت ام‌البنین در قبرستان بقیع '''ام‌البنین؛''' همسر امام علی و مادر چهار شهید کربلا. فاطمه بنت حِزّام، مشهور به ام‌البنین، از قبیلۀ بنی‌کِلاب بود و بین سا...» ایجاد کرد

2026-05-05T12:14:45Z

صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=قبر حضرت ام‌البنین-قبرستان بقیع|بندانگشتی|قبر حضرت ام‌البنین در قبرستان بقیع '''<big>ام‌البنین؛</big>''' همسر امام علی و مادر چهار شهید کربلا. فاطمه بنت حِزّام، مشهور به ام‌البنین، از قبیلۀ بنی‌کِلاب بود و بین سا...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:ام‌البنین (5).jpg|جایگزین=قبر حضرت ام‌البنین-قبرستان بقیع|بندانگشتی|قبر حضرت ام‌البنین در قبرستان بقیع]]
'''<big>ام‌البنین؛</big>''' همسر امام علی و مادر چهار شهید کربلا.

فاطمه بنت حِزّام، مشهور به ام‌البنین، از قبیلۀ بنی‌کِلاب بود و بین سال‌های پنجم و ششم هجری تولد یافت. او با [[امام علی]] ازدواج کرد و چهار پسر شجاع به نام‌های عباس، جعفر، عبدالله و عثمان داشت که همه در کربلا به [[شهادت]] رسیدند. ام‌البنین به وفاداری، ادب و دلبستگی به [[اهل‌بیت]] مشهور بود و پس از [[عاشورا]]، مصائب اهل‌بیت را ترویج کرد. در ایران، [[سفره نذری|سفره‌های نذری]] به نام او پهن می‌شود و باور دارند حضور او بر سفره نشانه قبولی نذر است. آرامگاه او در بقیع است و روز سیزدهم جمادی‌الثانی به نام «روز بزرگداشت مادران و همسران شهدا» ثبت شده است.

==تولد و نسب ام‌البنین==
فاطمه بنت حِزّام، مشهور به «[[ام‌البنین]]»، از قبیلۀ بنی‌کِلاب بود.<ref>مظفر، موسوعه بطل العلقمی، ۱۴۲۹ق، ج۱، ص۱۰۰.</ref> تاریخ‌نویسان نام مادر او را لیلی یا ثَمامه [[دختر]] سهیل بن عامر ذکر کرده‌اند.<ref>ابن‌عنبه، عمدة الطالب، 138ق، ص356.</ref> از زمان [[تولد]] او اطلاعات دقیقی در دست نیست؛ اما با توجه به برخی شواهد می‌توان تولد او را بین سال‌های پنجم و ششم هجری دانست.<ref>آقاجانی قناد، مادر فضیلت‌ها، 1382ش، ص20.</ref>

==داستان تولد ام‌البنین==
حِزام پدر ام‌البنین [[خواب]] دید که بر روی زمین حاصل‌خیزی نشسته و مرواریدی در دست دارد که پیوسته آن را برانداز می‌کند و محو [[زیبایی]] او شده است، در آن حال سواره‌ای از او تقاضای خرید مروارید را می‌کند. حِزام تعبیر این خواب را از معبران پرسید، آنها گفتند به‌زودی صاحب دختری می‌شود که شخصیت والایی به [[خواستگاری]] او خواهد آمد که او (حزام) نیز به‌واسطۀ این [[ازدواج]] به بزرگی خواهد رسید.<ref>الزهیری الجعفری و میرزاجان، «شخصیت و موقعیت ام‌البنین در اسلام«، 1386ش، ص39.</ref>

==ازدواج و خانواده ام‌البنین==
مدتی پس از [[شهادت]] حضرت [[فاطمه زهرا]]، [[امام علی]] از برادرش عقیل خواست تا بانویی از تبار دلیرمردان عرب را به او معرفی کند تا برای او پسری شجاع به دنیا آورد.<ref>مامقانی، تنقیح المقال فی احوال الرّجال،1350ش، ج3، ص70</ref> عقیل، «ام‌البنین» را که پدر و اجدادش از شجاع‌ترین و دلیرترین افراد قوم عرب بودند، معرفی کرد.<ref>[https://lib.eshia.ir/71735/7/429 الأمین، أعیان الشیعة، 1403ق، ج7، ص429.]</ref>

ام‌البنین نیز در این‌باره خوابی دید که حاکی از مبارک بودن این ازدواج بود.<ref>پاک‌نیا، «ویژگی‌ها و فضائل حضرت ام البنین»، 1387ش، ص20-21. </ref> ثمرۀ این ازدواج، چهار پسر به نام‌های عباس، جعفر، عبدالله و عثمان بود و به همین خاطر او را «ام‌البنین» می‌نامیدند. فرزندان او همگی در [[کربلا]] به [[شهادت]] رسیدند و نسل او از طریق [[عبدالله]] فرزند عباس بن علی ادامه یافت.<ref>جعفرزاده، بانوی ادب، حضرت ام البنین،1394ش، ص47.</ref>

==ویژگی‌های اخلاقی ام‌البنین==
ام‌البنین را شاعر و خوش‌بیان<ref>امین، أعیان الشیعة، 1403ق، ج8، ص389.</ref> معرفی کرده‌اند. او نسبت به [[اهل‌بیت]] دلبستگی خاصی داشت و خود را [[وقف]] خدمت به آنان کرده بود.<ref>ربانی خلخالی، ستارۀ درخشان مدینه حضرت ام‌البنین، 1378ش، ص7.</ref> ارادت او به این خاندان به‌گونه‌ای بود که وقتی خبر شهادت فرزندانش را برایش آوردند به آن توجهی نکرد و جویای خبری از [[امام حسین]] شد.<ref>دخیل، العباس، 1401ق، ج1، ص325.</ref> در تاریخ این امر را کم‌سابقه دانسته‌اند که زنی فرزندان هَووی خود را چنان دوست داشته باشد که حتی آنان را بر فرزندان خود مقدم بدارد.<ref>عبدالأمیر انصاری، ام‌البنین نمادی از خودگذشتگی، 1375ش، ص38.</ref> ام‌البنین نزد اهل‌بیت جایگاه خاصی داشت تا آنجا که در ایام عید به محضرش می‌رفتند و به او ادای احترام می‌کردند.<ref>ربانی خلخالی، ستارۀ درخشان مدینه حضرت ام‌البنین، 1378ش، ص7.</ref> [[حضرت زینب]] پس از واقعۀ کربلا همواره مقام او را گرامی می‌داشت و به دیدارش می‌رفت.<ref>آقاجانی قناد، مادر فضیلت‌ها، 1382ش، ص13.</ref> برخی ویژگی‌های او عبارت‌اند از:

===وفاداری ام‌البنین===
ام‌البنین در خاندانی پرورش یافته بود که به وفاداری شهره بودند؛ او پس از شهادت [[امام علی]]، ازدواج نکرد.<ref>ابن شهرآشوب، المناقب آل ابی‌طالب، بی‌تا، ج3، ص305.</ref> حس وفاداری در فرزندان او نیز بارز بود که نمونه‌ای از آن، در وفاداری فرزندانش به امام حسین در کربلا آشکار شد.<ref>سالکی، ام‌البنین،1382ش، ص56.</ref>

===ادب ام‌البنین===
او زمانی که وارد [[خانه|خانۀ]] امام علی شد خود را خادم فرزندان [[حضرت فاطمه|حضرت زهرا]] می‌دانست و با آنان همواره باادب رفتار می‌کرد، این ویژگی در فرزندانش نیز مشخص بود؛ به‌گونه‌ای که حضرت عباس همواره امام حسین را «یا سیدی» و «یا [[اباعبدالله]]» خطاب می‌کرد.<ref>الحائری، معالی السبطین، بی‌تا، ج1، ص443.</ref>

===شجاعت ام‌البنین===
ام‌البنین همچون خاندانش [[شجاع]] و دلیر بود. پس از شهادت امام حسین و یارانش برای [[عزاداری]] در [[بقیع]] حضور می‌یافت. شهامت او در آن فضای خفقان‌بار سبب می‌شد تا سایر مردم هم به پشتوانۀ او در آنجا حضور یابند.<ref>طبری، تاریخ طبری، بی‌تا، ج6، ص296.</ref>

==شهادت فرزندان ام‌البنین==
حضرت زینب پس از بازگشت به [[مدینه]]، به دیدار او رفت و شهادت چهار فرزندش در [[کربلا]] را به او اطلاع داد.<ref>[https://lib.eshia.ir/70570/1/125 الموسوی المقرم، العباس، 1427ق، ص 125.]</ref> در گزارشی تاریخی آمده است که وقتی خبر شهادت فرزندانش را شنید از احوال امام حسین پرسید و گفت اگر حسین زنده باشد، شهادت فرزندانم آسان است.<ref>مامقانی، تنقیح المقال فی احوال الرجال،1350ش، ج2، ص231.</ref>

==پاسداشت نهضت عاشورا توسط ام‌البنین==
ام‌البنین پس از واقعۀ [[کربلا]]، با نوحه‌سرایی و مرثیه‌خوانی مصائب [[اهل‌بیت]] در واقعۀ کربلا را برای مردم بیان می‌کرد.<ref>اصفهانی، مقاتل الطالبین، 1372ش، ص90.</ref> برخی در این‌باره، اشعاری را به او نسبت داده‌اند.<ref>سماوی، ابصارالعین فی ابصارالحسین،1341ق، ص64.</ref>
==ام‌البنین در فرهنگ ایرانیان==
[[پرونده:ام‌البنین (3).jpg|جایگزین=سفره ام‌البنین در بین الحرمین|بندانگشتی|سفره حضرت ام‌البنین(س) در شب شهادتشان در بین‌الحرمین، کربلا]]
[[شیعیان]] [[ایران]] بر اساس یک باور فرهنگی، برای دور کردن بلا و دستیابی به حاجت‌های خود، به این بانو متوسل می‌شوند و از او طلب یاری می‌کنند. در ذیل به مواردی از آن اشاره می‌شود:
===سفرۀ ام‌البنین===
[[پرونده:ام‌البنین (1).jpg|جایگزین=آش اماج کماج|بندانگشتی|زنان خراسانی درحال پخت آش آیین نذر اُماج کُماج]]
مردم برخی از روستاها و شهرهای [[ایران]]، سفره‌ای [[نذری]] به نام ام‌البنین برپا می‌کنند که به «سفرۀ مادر حضرت ابوالفضل» یا «سفرۀ مادر حضرت عباس» نیز شهرت دارد. همچنین سفره‌ای به نام «[[سفره بی‌بی سه‌شنبه|بی‌بی سه‌شنبه]]» در مناطقی مانند [[خراسان]]<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۸.</ref> به حضرت ام‌البنین و در جاهایی دیگر مانند شاهرود<ref>شریعت‌زاده، فرهنگ مردم شاهرود، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۳۹۰-۳۹۴.</ref> به حضرت [[فاطمه زهرا|فاطمۀ زهرا]] نسبت داده‌اند و به نام آن دو بی‌بی «سفرۀ ام‌البنین» و «سفرۀ حضرت فاطمه» نامیده‌اند.<ref>بلوکباشی، «امّ الْبَنین در فرهنگ عامه»، وب‌سایت مرکز دائرةالمعارف اسلامی.</ref>
===آش و حلوای نذری===
[[آش]] و [[حلوا]] دیگر نذری‌هایی است که به نام ام‌البنین می‌دهند. در بیشتر مناطق به نام «آش مادر ابوالفضل» و «حلوای ام‌البنین»<ref>فقیری، «سفره‌ها در شیراز»، هنر و مردم، 1350ش، ص۵۴.</ref> شهرت دارد و در خراسان به نام آش «[[اماج|اُماج]] کُماج» معروف است.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۸.</ref>
===قبول نذر===
تصوری در میان برخی از نذردهندگان وجود داشته است که اگر نذرشان در پیشگاه خداوند پذیرفته شود، حضرت ام‌البنین شب‌هنگام با حضور خود در پای سفره، آرد مخصوص [[آش]] یا [[حلوا]] یا کاچی نذری نذری‌دهنده را تبرک می‌کند. ایشان، بر این باورند که با حضور ام‌البنین، اثر و نشانه‌ای بر آرد می‌افتد و آن را نشانۀ قبولی نذر و برآورده شدن حاجات می‌پندارند.<ref>تجربه‌کار، «بعضی از رسوم باستانی»، 1335ش، ص197.</ref>
==کرامات ام‌البنین==
برای ام‌البنین کرامت‌هایی نقل کرده‌اند، از جمله گفته‌شده که اگر در مشکلات، صدمرتبه [[صلوات]] برای ام‌البنین فرستاده شود، حاجت فرد داده خواهد شد.<ref>ربانی خلخالی، چهره درخشان قمر بنی‌هاشم ابوالفضل العباس، ۱۳۷۶ش، ج۱، ص۴۶۴.</ref>

==کتابشناسی ام‌البنین==
در مورد شخصیت و زندگانی ام‌البنین، آثار متعددی به نگارش در آمده است که به پاره‌ای از آنها اشاره می‌شود:
*زنان [[بنی‌هاشم]]: آمنه، اسماء بنت عُمَیس، ام‌هانی و ام‌البنین (ع)، محسن شیدایی‌پور و محمدتقی شایسته‌پور؛ ام‌البنین (ع)، قاسم رجبیان؛
*تاریخ و سیرۀ ام‌البنین (ع): مادر [[علمدار]] [[کربلا]]، اشرف زهیری جعفری؛
*[[زندگی]] حضرت ام‌البنین (ع) و کرامات آن بانو، اشرف زهیری جعفری؛
*همسفر با ام‌البنین، طوبی (عفیفه) معتمد لاری؛
*ام‌البنین (ع) در آینۀ شعر: با مقدمه‌ای در زندگانی و [[کرامت|کرامات]] حضرت، علی‌اکبر مهدی‌پور و محمد خرم‌فر.<ref>
[https://www.ibna.ir/fa/report/272116/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%A8%D9%86%DB%8C%D9%86-%D8%B9-%D9%82%D9%85 «کتابشناسی آثار منتشرشده در مورد حضرت ام‌البنین در قم»، خبرگزاری کتاب ایران، تاریخ درج مطلب: 30 بهمن 1397ش.]</ref>

==وفات و آرامگاه ام‌البنین==
در خصوص تاریخ دقیق وفات ام‌البنین اختلاف است، برخی آن را سیزدهم [[جمادی الثانی|جمادی‌الثانی]]<ref>ربانی خلخالی، چهره درخشان قمر بنی‌هاشم ابوالفضل العباس، ۱۳۷۶ش، ج2، ص76.</ref> و برخی دیگر هجدهم جمادی‌الثانی سال ۶۴ هجری<ref>زهیری، السیدة أم‌البنین سیرتها - کراماتها، ۲۰۰۶م، ص169-170.</ref> دانسته‌اند. آرامگاه او در قبرستان [[بقیع]] واقع شده است.<ref>ربانی خلخالی، چهره درخشان قمر بنی‌هاشم ابوالفضل العباس، ۱۳۷۶ش، ج2، ص76.</ref>

==بزرگداشت ام‌البنین==
در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران، روز سیزدهم جمادی‌الثانی، مصادف با رحلت ام‌البنین، به نام «روز بزرگداشت مادران و همسران شهدا» نام‌گذاری شده است.<ref>[http://www.radioiran.ir/ChannelNewsDetails/?m=010001&n=41379 «روز تکریم مادران و همسران شهدا»، وب‌سایت رادیو ایران، تاریخ درج مطلب: 30 بهمن 1397ش.]</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
{{آغاز منابع}}
*ابن شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، قم، علامه، بی‌تا.
*اصفهانی، ابوالفرج، مقاتل الطالبین، به‌تحقیق سید احمد صقر، قم، شریف‌رضی، ۱۳۷۲ش.
*امین، سیدمحسن، اعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۳ق.
*آقاجانی قناد، علی، مادر فضیلت‌ها، قم، مرکز پژوهش‌های صداوسیما، ۱۳۸۲ش.
*پاک‌نیا، عبدالکریم، «ویژگی‌ها و فضائل حضرت ام‌البنین»، مبلغان، شمارۀ ۱۰۴، ۱۳۸۷ش،
*تجربه‌کار، نصرت، «بعضی از رسوم باستانی»، مجلۀ مردم‌شناسی، شماره ۲، تهران، ۱۳۳۵ش.
*جعفرزاده، جلیل، بانوی ادب، حضرت ام‌البنین، ری، سمیع، ۱۳۹۴ش.
*الحائری، شیخ محمدمهدی، معالی السبطین، بیروت، مؤسسة النعمان، بی‌تا.
*دخیل، علی‌محمد، العباس، بیروت، موسسۀ اهل بیت، ۱۴۰۱ق.
*ربانی خلخالی، علی، چهره درخشان قمر بنی‌هاشم ابوالفضل العباس، قم، مکتب الحسین، ۱۳۷۶ش.
*ربانی خلخالی، علی، ستارۀ درخشان مدینه حضرت ام‌البنین، قم، مکتب الحسین، ۱۳۷۸ش.
*«روز تکریم مادران و همسران شهدا»، وب‌سایت رادیو ایران، تاریخ درج مطلب: ۳۰ بهمن، ۱۳۹۷ش.
*الزهیری الجعفری، شیخ اشرف، میرزاجان، محمدرضا، «شخصیت و موقعیت ام‌البنین در اسلام«، میقات حج، شمارۀ ۶۲، ۱۳۸۶ش.
*زهیری، داود بن عبدالله، السیدة أم‌البنین سیرتها - کراماتها، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۲۰۰۶م.
*سالکی، محمدعلی، ام‌البنین، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۸۲ش.
*سماوی، محمد بن طاهر، ابصار العین فی ابصار الحسین، نجف، حیدریة، ۱۳۴۱ق.
*شریعت‌زاده، علی‌اصغر، فرهنگ مردم شاهرود، تهران، بی‌نا، ۱۳۷۱ش.
*شکورزاده، ابراهیم، عقاید و رسوم مردم خراسان، تهران، سروش، ۱۳۶۳ش.
*طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، به‌تحقیق محمدابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی، بی‌تا.
*عبدالامیر انصاری، محمدرضا، ام‌البنین نمادی از خودگذشتگی، برگردان موسی دانش، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۵ش.
*فقیری، ابوالقاسم، «سفره‌ها در شیراز»، هنر و مردم، تهران، مرداد ۱۳۵۰ش، شم‍اره ۱۰۶.
*«کتابشناسی آثار منتشرشده در مورد حضرت ام‌البنین در قم»، خبرگزاری کتاب ایران، تاریخ درج مطلب: ۳۰ بهمن ۱۳۹۷ش.
*مامقانی، شیخ عبدالله، تنقیح المقال فی احوال الرجال، نجف، مطبعة المرتضویة، ۱۳۵۰ش.
*الموسوی المقرم، عبدالرزاق، العباس (ع)، به‌تحقیق محمد الحسون، کربلا، مکتبة الروضة العبّاسیة‫، ۱۴۲۷ق.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
{{پایان منابع}}