https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%DB%8C%D8%AB%D8%A7%D8%B1ایثار - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T14:38:01Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%AB%D8%A7%D8%B1&diff=47590&oldid=prevمحمد میری: صفحهای تازه حاوی «'''<big>ایثار</big>'''؛ مقدم داشتن دیگران بر خود.<br> ایثار، بهمعنای ازخودگذشتگی، در جلب اطاعت دیگران و خودسازی مؤثر است. در آفرینش انسان، جنس زن از قابلیت بیشتری برای ازخودگذشتگی برخوردار است. خودمحوری، بخل و فقر تربیتی، از موانع مهم ایثار هستند. ==م...» ایجاد کرد2026-05-23T15:25:09Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''<big>ایثار</big>'''؛ مقدم داشتن دیگران بر خود.<br> ایثار، بهمعنای ازخودگذشتگی، در جلب اطاعت دیگران و خودسازی مؤثر است. در آفرینش انسان، جنس زن از قابلیت بیشتری برای ازخودگذشتگی برخوردار است. خودمحوری، بخل و فقر تربیتی، از موانع مهم ایثار هستند. ==م...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''<big>ایثار</big>'''؛ مقدم داشتن دیگران بر خود.<br><br />
ایثار، بهمعنای ازخودگذشتگی، در جلب اطاعت دیگران و خودسازی مؤثر است. در آفرینش انسان، جنس زن از قابلیت بیشتری برای ازخودگذشتگی برخوردار است. خودمحوری، بخل و فقر تربیتی، از موانع مهم ایثار هستند.<br />
==مفهوم شناسی==<br />
واژه ایثار در لغت به معنای برگزیدن<ref>حسيني زَبيدي، تاج العروس من جواهر القاموس، ج6، 1414ق، ص10.</ref> و برتری دادن<ref>ابنمنظور، لسان العرب، ج2، 1428ق، ص328.</ref> آمده است. برخی اندیشمندان [[مسلمان]]، ایثار را اصلی قرآنی میدانند؛ به معنی ازخودگذشتگی و مقدم داشتن ديگران بر خود در آنچه در مالکیّت انسان است و به آن كمال احتياج را دارد و در عين حال، ديگرى را بر خود مقدم میدارد.<ref>مطهری، مجموعه آثار، ج23، 1366ش، ص281.</ref> در [[قرآن کریم]] با واژۀ «یُؤثِرُونَ» به ازخودگذشتگی انصار در [[مدینه]] اشاره شده که با وجود داشتن نياز، مهاجران را بر خود برتری داده و اموالشان را به آنها میبخشیدند.<ref>سوره حشر، آیه 9.</ref> در متون اخلاقی نیز ایثار، از برترین درجات جود و سخا و بخشش مال با وجود نیاز به آن، دانسته شده است.<ref>نراقی، جامع السعادات، ج1، 1379ش، ص453.</ref> <br />
==ایثار و نظریه «خودگرایی» و «خوددوستی»==<br />
بنابر نظریه «خودگرایی»، نمیتوان برای انسان کمالی برتر از آنچه در همین زندگی مادی به دست میآورد، ترسیم نمود. در چنین وضعیتی ایثار معنا نخواهد داشت.<ref>جداری عالی، «خود دوستی و مقایسه آن با خودگروی»، 1390ش، ص127-130.</ref> در[[اندیشه اسلامی]]، فعالیتهای انسان بهصورت فطری بر «خوددوستی» (حب ذات) استوار است.<ref>مصباح یزدی، اخلاق در قرآن، ج2، 1376ش، ص42.</ref> انسان [[مسلمان]] به حقایقی فراتر از زندگی مادی باور دارد که فداکاری و ازخودگذشتگی برای رسیدن به آنها، عین «خوددوستی» است و با این ایثار، به مراتب بسیار بالاتری دست مییابد.<ref>جداری عالی، «خوددوستی و مقایسه آن با خودگروی»، 1390ش، ص118-119.</ref> <br />
==کارکردهای ایثار==<br />
اندیشمندان [[مسلمان]] برای صفت ایثار، به کارکردها و فواید زیر توجه کردهاند:<br />
===جلب اطاعت دیگران===<br />
روایات اسلامی به آشکار شدن گوهرهای کرامت انسانهای ایثارگر،<ref>التميمي الآمدي، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ج1، 1366ش، ص396.</ref> فرمانبرداری دیگران از انسان ایثارگر،<ref>التميمي الآمدي، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ج1، 1366ش، ص396.</ref> کرنش کردن در برابر او و خود را مدیون وی دانستن<ref>التميمي الآمدي، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ج1، 1366ش، ص396.</ref> و به سروَری ایثارگران<ref>التميمي الآمدي، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ج1، 1366ش، ص395.</ref> اشاره دارد. <br />
===خودسازی===<br />
آموزههای [[اسلام]] با اشاره به جایگاه والای ازخودگذشتگی در میان خصلتهای اخلاقی،<ref>التميمي الآمدي، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ج1، 1366ش، ص396.</ref> آن را تکمیلکنندۀ مکارم اخلاق دانستهاند.<ref>التميمي الآمدي، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ج1، 1366ش، ص256.</ref> در اسلام، واداشتن نفس به ایثار، خوی و خصلت نیکان شمرده شده است.<ref>التميمي الآمدي، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ج1، 1366ش، ص396.</ref> <br />
==جنسیت و ایثار==<br />
آموزههای اسلامی و علوم جدید نشان میدهد جسم و جان دختران و زنان بهگونهای آفریده شده است که قابلیت و ظرفیت بیشتری برای ایثار در آنان وجود دارد. بر اساس دیدگاههای مطرح در [[روانشناسی رشد]]، هويت دخترانه در کنار استقلال شخصی برای صمیمیت، همکاری، مراقبت از ديگران و به تعبیر دیگر ازخودگذشتگی شکل میگیرد.<ref>لطفآبادی، روانشناسي رشد، ج2، 1395ش، ص129. </ref> آموزههای اسلامی نیز به زمینه تکوینی ایثار مادرانه تصریح دارد؛ «مادرش به او باردار شد، سستی بر روی سستی و از شیر گرفتنش دو سال است».<ref>سوره لقمان، آیه 14.</ref> در تفسیر این آیه، علت «وَهن» و سستى مادران در دوران بارداری، اختصاص دادن شيره جان و مغز استخوانشان به پرورش جنين دانسته شده است. اين مطلب در دوران «رضاع» و شير دادن نيز ادامه مىيابد.<ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج17، 1374ش، ص40. </ref> در دوران بارداری و شیردهی هورمون پرولاکتین، در بدن زن افزایش مییابد و بر اثر آن، مادر توان لازم برای هرگونه [[ایثار]] و فداکاری درباره فرزندش را پیدا میکند.<ref>علاسوند، زن در اسلام، ج2، 1390ش، ص97-112.</ref> <br />
==زمینههای ایثار==<br />
پژوهشگران [[مسلمان]] در بررسی زمینههای ایثار به عوامل و انگیزههای زیر توجه کردهاند:<br />
===انگیزۀ الهی===<br />
دین [[اسلام]]، انسانها را «خانواده خدا» و سود رساندن به آنان و شاد کردنشان را مایه محبت پروردگار میداند.<ref>کلینی، الکافی، ج2، 1365ش، ص164.</ref> پیشوایان دین هم ایثار خود را «لِوَجهِ الله» و برای خدا دانسته، هيچ پاداش و تشكّرى از دیگران نمیخواهند.<ref>سوره انسان، آیه 9.</ref> چنین آموزهها و الگوهایی، نوعدوستی و ازخودگذشتگی را سبب قُرب و نزدیک شدن به خدا میداند. قرب الهی گوهری است که انسان برای دستیابی به آن به ایثار روی میآورد.<br />
===دوستی و رفاقت===<br />
منابع اسلامی، خدای متعال را حافظ کسی میداند که دوستش را حفظ کند<ref>کلینی، الکافی، ج8، 1407ق، ص162.</ref> و برای دوستی آداب و دستورات ویژهای دارد. یکی از آداب دوستی، مقدم داشتن دوست بر خود است.<ref>التميمي الآمدي، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ج1، 1366ش، ص415.</ref> روایات به لزوم ایثار در دوستیها تصریح دارد.<ref>التميمي الآمدي، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ج1، 1366ش، ص422.</ref> <br />
===احساس مسئولیت===<br />
احساس مسئولیت اجتماعی زمینهساز توجه به دیگران بدون انتظار پاداش و چشمداشت مادی و معنوی است. در فرهنگ اسلامی، کمک به دیگران در بیشتر اوقات به دلیل حسابگری و محاسبه سود و زیان نیست، بلکه پاسخ به ندای وجدان درونی انسان است که او را به عشق بیدریغ به دیگران فرامیخواند.<ref>روشبلاو و بورونیون، روانشناسی اجتماعی ، 1371ش، ص129.</ref> <br />
==موانع ایثار==<br />
از منظر آموزههای دین [[اسلام]]، مسائل زیر میتواند مانع از تحقق ایثار یا تداوم آن شود:<br />
===خودمحوری و خودپسندی===<br />
افراد خودمحور تنها منافع و مشكلات خود را میبینند. آنها بهاندازهای دغدغـه نيازها و مشكلاتشان را دارند كه نيازها و مشكلات ديگران را درك نمیکنند.<ref>آذربایجانی و همکاران، روانشناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، 1387ش، ص351 و360.</ref> چنین نگرشی به خود و غیر خود، مانع بزرگی در برابر رفتار ایثارگرانه است.<br />
===بخل===<br />
بخل در روایات اسلامی، از بدترین، دردناکترین و مؤثرین مشکلات روحی و اخلاقی دانسته شده است.<ref>ابنبابویه، من لا یحضره الفقیه، ج4، 1404ق، ص379.</ref> انسان بخیل از خوراک مردم نمیخورد تا مردم از خوراک او نخورند<ref>کلینی، الکافی، ج4، 1407ق، ص41.</ref> و زمانی که دوستش بیشترین نیاز را به مال او<ref>کلینی، الکافی، ج2، 1407ق، ص641.</ref> یا به یاری او دارد از پای مینشیند و یاریاش نمیکند.<ref>حر عاملی، وسائل الشيعه، ج12، 1409ق، ص34.</ref> <br />
===فقر تربیتی===<br />
از منظر برخی پژوهشگران، کتابهای درسی نسبت به بسیاري از مؤلفههای ایثار بیتوجه است و در آنها از نظاموارههاي جامع براي طرح مبحث ایثار پیروی نمیشود.<ref>سعیدی رضوانی و سنایی پور، «بررسی مقایسهای نظرات دانشجویان دختر و پسر نسبت به منابع سرگذشت نامهای شهیدان»، 1389ش، ص200.</ref> در متون تعلیم و تربیت اسلامی همه عناصر تعلیم و تربیت و ارتباط آنها بهصورت یک چشمانداز نظاممند، نیامده و به تربیـت اسـلامی همچون یک روش کامل زندگی پرداخته نشده است.<ref>نلر، انسانشناسی تربیتی، 1379ش، ص71-72.</ref> این شرایط بهطور طبیعی فقر تربیتی در پی دارد و این خود مانعی برای همآوایی با فرهنگ ایثار است.<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
* قرآن <br />
* ابنمنظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، 1428ق.<br />
* ابنبابویه، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، قم، جامعه مدرسین، 1404ق.<br />
* آذربايجاني، مسعود و همكاران، روانشناسی اجتماعي با نگرش بـه منـابع اسلامي، قم، سمت، 1387ش.<br />
* التميمي الآمدي، عبد الواحد بن محمد، تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، 1366ش. <br />
* جداری عالی، محمد، «خوددوستی و مقایسه آن با خودگروی»، فصلنامه علمی قبسات، س16، ش60، 1390ش.<br />
* حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، آل البیت، 1409ق.<br />
* حسيني زَبيدي، محمد مرتضى، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دارالفكر، 1414ق.<br />
* روشبلاو، آن ماری و بورونیون، اُدیل، روانشناسی اجتماعی (مقدمهای بر نظریهها و آئینها)، ترجمه سید محمد دادگران، تهران، مروارید، 1371ش.<br />
* سعیدی رضوانی، محمود و سناییپور، علیرضا، «بررسی مقایسهای نظرات دانشجویان دختر و پسر نسبت به منابع سرگذشت نامهای شهیدان»، همایش ملی ایثار و شهادت و توسعه کشور، دانشگاه رازی، 1389ش.<br />
* ﻋﻼﺳﻮﻧﺪ، ﻓﺮﯾﺒﺎ، زن در اﺳﻼم، قم، دﻓﺘﺮ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ﺗﺤﻘﯿﻘﺎت زﻧﺎن، 1390ش.<br />
* کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1407ق.<br />
* لطفآبادی، حسین، روانشناسي رشد، تهران، سمت، 1395ش.<br />
* مصباح یزدی، محمدتقی، اخلاق در قرآن، قم، مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1376ش.<br />
* مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، تهران، صدرا، 1366ش. <br />
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1374ش.<br />
* نراقی، محمدمهدی، جامع السعادات، قم، اسماعیلیان، 1379ش.<br />
* نلر، جورج، انسانشناسی تربیتی، ترجمه محمدرضا آهنیان و یحیی قائدي، تهران، آییژ، 1379ش.</div>محمد میری