ایران در دوران صفویه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

علیرضا محمددوست در ۱۳ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۲۹

2026-07-04T11:29:13Z

سیدعلیرضا سیدموسوی: ویکی سازی

2026-07-01T05:17:12Z

ویکی سازی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۰ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۴۷
خط ۱۳۱:		خط ۱۳۱:

	== بهداشت و درمان ==		== بهداشت و درمان ==
	ایرانیان بسته به منطقه، سطح سواد و میزان تدین خود، از چهار نظام درمانی برای مداوا استفاده می‌کردند: [[طب سنتی ایران\|طب سنتی]]؛ طب با رویکرد اسلامی؛ درمان‌های عامیانه و تجربی؛ درمان‌های ماورایی و طب نوین کیمیایی.<ref>[https://journals.urd.ac.ir/article_167882_9e296908a3b5db8cbd386ecbd8b5ba43.pdf بهشتی، تاریخ درمانگری در ایران عصر صفوی با تأکید بر نقش دین و علمای اسلامی، ۱۴۰۲ش، ص۳۵-۳۷.]</ref> افزون‌بر روش‌های طبیعی درمانگری، اسلوب درمانگری ماورایی نیز نزد ایرانیان جایگاه قابل‌قبولی داشت؛<ref>[https://journals.urd.ac.ir/article_167882_9e296908a3b5db8cbd386ecbd8b5ba43.pdf بهشتی و همکاران، «تاریخ اجتماعی روش‌های درمانگری ماوراییِ ایرانیانِ روزگارِ صفوی»، ۱۴۰۱ش، ص۳۴۳.]</ref> ازجمله دعانویسی و [[تعویذ]] و رُقیَه، [[چشم‌زخم]]، [[طلسم]] و [[جادو]] و [[علوم غریبه]]، روح و [[جن]] و پری‌درمانی، [[زیارت]] و [[توسل]] و [[تربت امام حسین\|تربت‌درمانی]]، [[نذر\|نذردرمانی]]، [[صدقه]]، نیایش‌درمانی، استشفا به قرآن، استخاره برای درمان، استشفا به نیروی شاهی، اجرام آسمانی و روش‌های خرافی.<ref>[https://journals.urd.ac.ir/article_167882_9e296908a3b5db8cbd386ecbd8b5ba43.pdf بهشتی و همکاران، «تاریخ اجتماعی روش‌های درمانگری ماوراییِ ایرانیانِ روزگارِ صفوی»، ۱۴۰۱ش، ص۳۲۴.]</ref>		ایرانیان بسته به منطقه، سطح سواد و میزان تدین خود، از چهار نظام درمانی برای مداوا استفاده می‌کردند: [[طب سنتی ایران\|طب سنتی]]؛ طب با رویکرد اسلامی؛ درمان‌های عامیانه و تجربی؛ درمان‌های ماورایی و طب نوین کیمیایی.<ref>[https://journals.urd.ac.ir/article_167882_9e296908a3b5db8cbd386ecbd8b5ba43.pdf بهشتی، تاریخ درمانگری در ایران عصر صفوی با تأکید بر نقش دین و علمای اسلامی، ۱۴۰۲ش، ص۳۵-۳۷.]</ref> افزون‌بر روش‌های طبیعی درمانگری، اسلوب درمانگری ماورایی نیز نزد ایرانیان جایگاه قابل‌قبولی داشت؛<ref>[https://journals.urd.ac.ir/article_167882_9e296908a3b5db8cbd386ecbd8b5ba43.pdf بهشتی و همکاران، «تاریخ اجتماعی روش‌های درمانگری ماوراییِ ایرانیانِ روزگارِ صفوی»، ۱۴۰۱ش، ص۳۴۳.]</ref> ازجمله دعانویسی و [[تعویذ]] و رُقیَه، [[چشم‌زخم]]، [[طلسم]] و [[جادو]] و [[علوم غریبه]]، روح و [[جن]] و پری‌درمانی، [[زیارت]] و [[توسل]] و [[تربت امام حسین\|تربت‌درمانی]]، [[نذر\|نذردرمانی]]، [[صدقه]]، نیایش‌درمانی، استشفا به قرآن، [[استخاره]] برای درمان، استشفا به نیروی شاهی، اجرام آسمانی و روش‌های خرافی.<ref>[https://journals.urd.ac.ir/article_167882_9e296908a3b5db8cbd386ecbd8b5ba43.pdf بهشتی و همکاران، «تاریخ اجتماعی روش‌های درمانگری ماوراییِ ایرانیانِ روزگارِ صفوی»، ۱۴۰۱ش، ص۳۲۴.]</ref>

	== ساختار اقتصادی ==		== ساختار اقتصادی ==

حسین صبوری در ۲۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۱۷

2026-06-19T15:17:11Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۴۷
خط ۱:		خط ۱:
			{{جعبه اطلاعات مفهوم
			\| تصویر =
			\| زیرنویس تصویر =
			\| image_alt =
			\| فایل پادکست =
			\| حجم فایلپادکست =
			\| تاریخ پادکست =
			\| زیرنویس عنوان =

			\| عنوان اصلی =
			\| عنوان انگلیسی =
			\| عنوان عربی =
			\| عنوان علمی =
			\| شاخه علمی =
			\| نوع مفهوم =
			\| معنای اصطلاحی =
			\| حوزه کاربرد =
			\| گستره جغرافیایی =
			\| منشأ تاریخی =

			\| نخستین کاربرد =
			\| ریشه واژه =
			\| مرتبط با =
			\| اهمیت =
			\| مبدع =
			\| مروج =
			\| مقدس برای =
			\| مورد احترام =
			\| آثار مرتبط =
			}}
	'''{{درشت\|ایران در دوران صفویه؛}}''' سرزمینی با اتحاد سیاسی، حکومت ملی و وحدت مذهبی بر مدار تشیع دوازده‌امامی.		'''{{درشت\|ایران در دوران صفویه؛}}''' سرزمینی با اتحاد سیاسی، حکومت ملی و وحدت مذهبی بر مدار تشیع دوازده‌امامی.

حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ پیش‌نویس:ایران در دوران صفویه را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به ایران در دوران صفویه منتقل کرد

2026-06-11T09:45:15Z

حمید گلزار صفحهٔ پیش‌نویس:ایران در دوران صفویه را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به ایران در دوران صفویه منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۲۱ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۱۵
(بدون تفاوت)

حمید فاضل: پالایش متن

2026-06-10T14:35:45Z

پالایش متن

نمایش تغییرات

حمید فاضل: پالایش متن

2026-06-07T08:09:44Z

پالایش متن

نمایش تغییرات

حبیب الله نجفی در ۱۷ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۵:۲۸

2026-06-07T05:28:55Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۵۸
خط ۱:		خط ۱:
	'''{{درشت\|ایران در دوران صفویه؛}}''' سرزمینی با اتحاد سیاسیِ کشور، حکومتی ملی و وحدت ~~مذهبیِ شیعه~~ امامیه.		'''{{درشت\|ایران در دوران صفویه؛}}''' سرزمینی با اتحاد سیاسیِ کشور، حکومتی ملی و وحدت مذهبی شیعۀ امامیه.

	ایران در ~~دوره~~ صفویه (۹۰۷–۱۱۳۵ق) براساس یک دولت متمرکز ملی متحد شد و هویت نوینی بر پایه تشیع اثنی‌عشری به دست آورد. جریان‌های فکری ناشی از آمیختگی تصوف و تشیع، زمینه‌ساز شکل‌گیری این دولت بود و در درون آن، ایران‌های متعددی تجربه شد که در مجموع سرپا ماند. علت این تداوم در انعطاف فرهنگ سیاسی سه‌رکنی تصوف، تشیع، سلطنت و توانایی تغییر مبنای مشروعیت از طریقت به شریعت بوده است. مفهوم ایران در عصر صفویه، تک‌بُعدی نیست و در دورن آن چندین معنا و ~~مؤلفه~~ نهفته است که شامل منبعی ارزشمند برای آگاهی از زندگی توده‌های مردمی، ساختار سیاسی، تشکیلات اداری، مذهب و ساختار دینی، اوضاع اجتماعی و فرهنگی طبقات اجتماعی، آداب‌ورسوم، باورها، آیین‌ها، مناسک مذهبی، اقوام و ایلات، اوضاع کشاورزی و اقتصادی مانند نظام مالیاتی، نظام زمین‌داری، شیوه آبیاری، خراج، دادوستد و شیوه تولید به‌شمار می‌رود. در این دوره هم احیاء مجدد چهارچوب جغرافیای مستقل و حاکمیت سیاسی ایرانیان و هم تکوین مفهوم ایران مانند حضور پررنگ مذهب در بین عموم مردم و نخبگان و ابواب مختلف جامعه و سیاست محقق شده است.		ایران در دورۀ صفویه (۹۰۷–۱۱۳۵ق) براساس یک دولت متمرکز ملی متحد شد و هویت نوینی بر پایه تشیع اثنی‌عشری به دست آورد. جریان‌های فکری ناشی از آمیختگی تصوف و تشیع، زمینه‌ساز شکل‌گیری این دولت بود و در درون آن، ایران‌های متعددی تجربه شد که در مجموع سرپا ماند. علت این تداوم در انعطاف فرهنگ سیاسی سه‌رکنی تصوف، تشیع، سلطنت و توانایی تغییر مبنای مشروعیت از طریقت به شریعت بوده است. مفهوم ایران در عصر صفویه، تک‌بُعدی نیست و در دورن آن چندین معنا و مؤلفۀ نهفته است که شامل منبعی ارزشمند برای آگاهی از زندگی توده‌های مردمی، ساختار سیاسی، تشکیلات اداری، مذهب و ساختار دینی، اوضاع اجتماعی و فرهنگی طبقات اجتماعی، آداب‌ورسوم، باورها، آیین‌ها، مناسک مذهبی، اقوام و ایلات، اوضاع کشاورزی و اقتصادی مانند نظام مالیاتی، نظام زمین‌داری، شیوه آبیاری، خراج، دادوستد و شیوه تولید به‌شمار می‌رود. در این دوره هم احیاء مجدد چهارچوب جغرافیای مستقل و حاکمیت سیاسی ایرانیان و هم تکوین مفهوم ایران مانند حضور پررنگ مذهب در بین عموم مردم و نخبگان و ابواب مختلف جامعه و سیاست محقق شده است.

	== ایران پیش از صفویه ==		== ایران پیش از صفویه ==
	پس از سقوط ساسانیان، ایران قرن‌ها دچار پراکندگی سیاسی و تغییر سلسله‌ها بود. اگرچه حکومت‌های قدرتمندی مانند سامانیان، سلجوقیان و ایلخانان وجود داشتند،<ref>[https://www.iisajournals.ir/article_166774.html فراهانی و همکاران، «نقش شاهان صفویه در ایجاد و تحول ساختار و نظام سیاسی-حکومتی در ایران»، ۱۴۰۱ش، ص۳۳۶.]</ref> اما صفویان نخستین دودمانی بودند که توانستند دولتی نسبتاً پایدار، یکپارچه و فراگیر و دارای هویت سیاسی-مذهبی مشخص برای ایرانِ پس از ساسانیان ایجاد کنند.<ref>[https://www.iisajournals.ir/article_166774.html فراهانی و همکاران، «نقش شاهان صفویه در ایجاد و تحول ساختار و نظام سیاسی-حکومتی در ایران»، ۱۴۰۱ش، ص۳۳۹.]</ref>		پس از سقوط ساسانیان، ایران قرن‌ها دچار پراکندگی سیاسی و تغییر سلسله‌ها بود. اگرچه حکومت‌های قدرتمندی مانند سامانیان، سلجوقیان و ایلخانان وجود داشتند،<ref>[https://www.iisajournals.ir/article_166774.html فراهانی و همکاران، «نقش شاهان صفویه در ایجاد و تحول ساختار و نظام سیاسی-حکومتی در ایران»، ۱۴۰۱ش، ص۳۳۶.]</ref> اما صفویان نخستین دودمانی بودند که توانستند دولتی نسبتاً پایدار، یکپارچه و فراگیر و دارای هویت سیاسی-مذهبی مشخص برای ایرانِ پس از ساسانیان ایجاد کنند.<ref>[https://www.iisajournals.ir/article_166774.html فراهانی و همکاران، «نقش شاهان صفویه در ایجاد و تحول ساختار و نظام سیاسی-حکومتی در ایران»، ۱۴۰۱ش، ص۳۳۹.]</ref>

	ولایت به‌عنوان یک مفهوم اصیل شیعی، در ~~دوره~~ صفویه به‌واسطهٔ هم‌پوشانی‌های تصوف و تشیع مانند مقام قطب و مرشد، زمینهٔ مساعدی برای نفوذ و گسترش میان مردم یافت و قرن ۸ هجری، سرآغاز آشتی تصوف با تشیع امامیّه بود.<ref>[https://www.shiitestudies.com/article_706355.html جلالی شیجانی، «تشیع عرفانی و تأثیر آن بر ظهور صفویه»، ۱۳۹۷ش، ص۲۹.]</ref> صفویان با حمایت قزلباشان به قدرت رسیدند و در ابتدا شاه را مرشد کامل<ref>اسماعیلی، بررسی نهادهای کنترل اجتماعی در عصر صفویه در زمان شاه اسماعیل، شاه طهماسب و شاه عباس با تمرکز بر پایتخت‌ها، ۱۳۹۵ش، ص۳۹.</ref> خوانده و در ابتدا برتری وجه صوفیانه غالی بر تشیع اعتدالی را پذیرفتند. اما نهاد سلطنت، با تکیه بر سنت ایران‌شهری<ref>اسماعیلی، بررسی نهادهای کنترل اجتماعی در عصر صفویه در زمان شاه اسماعیل، شاه طهماسب و شاه عباس با تمرکز بر پایتخت‌ها، ۱۳۹۵ش، ص۱۳۳–۱۳۶.</ref> به‌تدریج مبنای مشروعیت خود را از طریقت صوفیانه به شریعت گسترش داد، به‌گونه‌ای که شاه هم مرشد طریقت و هم ظل‌الله و نایب امام مهدی نامیده می‌شد.<ref>اسماعیلی، بررسی نهادهای کنترل اجتماعی در عصر صفویه در زمان شاه اسماعیل، شاه طهماسب و شاه عباس با تمرکز بر پایتخت‌ها، ۱۳۹۵ش، ص۴۱–۴۲.</ref> این تغییر، تصوف و تشیع را از تعامل به تقابل کشاند و شاهان صفوی خود را نه‌فقط مرشد طریقت، بلکه نایبان امام زمان نیز معرفی کردند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/148702/fa تشکری و نقیبی، «تعامل و تقابل تصوف و تشیع در عصر صفوی»، ۱۳۹۳ش، ص۴۹.]</ref> این تلفیق فکری، در کنار قرار گرفتن حکومت صفوی در میان حکومت‌های سنی غرب و شرق مانند ازبکان و عثمانیان، بعد از قرن‌ها زمینهٔ نظری لازم برای ایجاد دولتی متمرکز و هویتی نوین بر پایه تشیع را در ایران فراهم کرد.<ref>کشاورز و چلونگر، بازخوانی مقدماتی تمدنی تشیع در عصر صفویه، ۱۴۰۳ش، ص۸۲–۸۳.</ref>		ولایت به‌عنوان یک مفهوم اصیل شیعی، در دورۀ صفویه به‌واسطهٔ هم‌پوشانی‌های تصوف و تشیع مانند مقام قطب و مرشد، زمینهٔ مساعدی برای نفوذ و گسترش میان مردم یافت و قرن ۸ هجری، سرآغاز آشتی تصوف با تشیع امامیّه بود.<ref>[https://www.shiitestudies.com/article_706355.html جلالی شیجانی، «تشیع عرفانی و تأثیر آن بر ظهور صفویه»، ۱۳۹۷ش، ص۲۹.]</ref> صفویان با حمایت قزلباشان به قدرت رسیدند و در ابتدا شاه را مرشد کامل<ref>اسماعیلی، بررسی نهادهای کنترل اجتماعی در عصر صفویه در زمان شاه اسماعیل، شاه طهماسب و شاه عباس با تمرکز بر پایتخت‌ها، ۱۳۹۵ش، ص۳۹.</ref> خوانده و در ابتدا برتری وجه صوفیانه غالی بر تشیع اعتدالی را پذیرفتند. اما نهاد سلطنت، با تکیه بر سنت ایران‌شهری<ref>اسماعیلی، بررسی نهادهای کنترل اجتماعی در عصر صفویه در زمان شاه اسماعیل، شاه طهماسب و شاه عباس با تمرکز بر پایتخت‌ها، ۱۳۹۵ش، ص۱۳۳–۱۳۶.</ref> به‌تدریج مبنای مشروعیت خود را از طریقت صوفیانه به شریعت گسترش داد، به‌گونه‌ای که شاه هم مرشد طریقت و هم ظل‌الله و نایب امام مهدی نامیده می‌شد.<ref>اسماعیلی، بررسی نهادهای کنترل اجتماعی در عصر صفویه در زمان شاه اسماعیل، شاه طهماسب و شاه عباس با تمرکز بر پایتخت‌ها، ۱۳۹۵ش، ص۴۱–۴۲.</ref> این تغییر، تصوف و تشیع را از تعامل به تقابل کشاند و شاهان صفوی خود را نه‌فقط مرشد طریقت، بلکه نایبان امام زمان نیز معرفی کردند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/148702/fa تشکری و نقیبی، «تعامل و تقابل تصوف و تشیع در عصر صفوی»، ۱۳۹۳ش، ص۴۹.]</ref> این تلفیق فکری، در کنار قرار گرفتن حکومت صفوی در میان حکومت‌های سنی غرب و شرق مانند ازبکان و عثمانیان، بعد از قرن‌ها زمینهٔ نظری لازم برای ایجاد دولتی متمرکز و هویتی نوین بر پایه تشیع را در ایران فراهم کرد.<ref>کشاورز و چلونگر، بازخوانی مقدماتی تمدنی تشیع در عصر صفویه، ۱۴۰۳ش، ص۸۲–۸۳.</ref>

	== انگاره‌های اجتماعی ایرانیان در دوره‌های گذار ==		== انگاره‌های اجتماعی ایرانیان در دوره‌های گذار ==

زهرا غلامی: ابرابزار

2026-05-29T12:51:51Z

ابرابزار

نمایش تغییرات

زهرا غلامی در ۸ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۴۶

2026-05-29T10:46:53Z

نمایش تغییرات

امان الله فصیحی: /* اقتصادی */

2026-05-28T13:16:50Z

اقتصادی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۷ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۴۶
خط ۶۴:		خط ۶۴:
	زنان ایرانی در دورۀ صفویه، ضمن حفظ حس زنانگی خود به ویژه در نوع پوشش، حضوری مؤثر در جامعه داشتند و حریم امن خویش را محترم می‌دانستند و مردان نیز مجبور به رعایت آن بودند.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_12417.html قاضی‌خانی و بارانی، «سبک زندگی زن ایرانی از نگاه سفرنامه‌نویسان غیر ایرانی عصر صفوی»، ۱۳۹۳ش، ص۱۷۱.]</ref> نقش زنان در حیطه‌‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی از میان نوشته‌های سفرنامه‌نویسان قابل بررسی است.<ref>احمدی گسمونی، «بررسی وضعیت زنان در عهد صفویه از منظر سفرنامه‌نویسان خارجی»، ۱۳۹۴ش، بدون صفحه.</ref>		زنان ایرانی در دورۀ صفویه، ضمن حفظ حس زنانگی خود به ویژه در نوع پوشش، حضوری مؤثر در جامعه داشتند و حریم امن خویش را محترم می‌دانستند و مردان نیز مجبور به رعایت آن بودند.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_12417.html قاضی‌خانی و بارانی، «سبک زندگی زن ایرانی از نگاه سفرنامه‌نویسان غیر ایرانی عصر صفوی»، ۱۳۹۳ش، ص۱۷۱.]</ref> نقش زنان در حیطه‌‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی از میان نوشته‌های سفرنامه‌نویسان قابل بررسی است.<ref>احمدی گسمونی، «بررسی وضعیت زنان در عهد صفویه از منظر سفرنامه‌نویسان خارجی»، ۱۳۹۴ش، بدون صفحه.</ref>

	==== سیاسی ====		==== حضور زنان در عرصه سیاسی ====
	از قشر زنان صفوی، فقط زنان درباری در عرصه سیاسی و تغییر مواضع قدرت در حکومت حضور چشمگیر داشتند<ref>احسانی، «بررسی جایگاه و نقش زنان در دوره‌ی صفوی (907ق ـ 1135ق)»، ۱۳۹۸ش، بدون صفحه.</ref> که این میزان اثرگذاری با مقام و نسب زنان و ازدواج‌های سیاسی و جنگ بر سر قدرت فرزندان، رابطه مستقیم داشته است.<ref>نامداری الوار، «جایگاه اقتصادی و فرهنگی زنان ایرانی در جامعه عصر صفوی»، ۱۳۹۸ش، بدون صفحه.</ref>		از قشر زنان صفوی، فقط زنان درباری در عرصه سیاسی و تغییر مواضع قدرت در حکومت حضور چشمگیر داشتند<ref>احسانی، «بررسی جایگاه و نقش زنان در دوره‌ی صفوی (907ق ـ 1135ق)»، ۱۳۹۸ش، بدون صفحه.</ref> که این میزان اثرگذاری با مقام و نسب زنان و ازدواج‌های سیاسی و جنگ بر سر قدرت فرزندان، رابطه مستقیم داشته است.<ref>نامداری الوار، «جایگاه اقتصادی و فرهنگی زنان ایرانی در جامعه عصر صفوی»، ۱۳۹۸ش، بدون صفحه.</ref>

	==== اجتماعی و فرهنگی ====		==== فعالیت اجتماعی و فرهنگی زنان ====
	در عرصه اجتماعی و فرهنگی هرچند اغلب زنان برای حضور در جامعه با محدودیت‌هایی روبرو بودند و به ندرت در فعالیت‌های اجتماعی امکان حضور می‌یافتند<ref>احسانی، «بررسی جایگاه و نقش زنان در دوره‌ی صفوی (907ق ـ 1135ق)»، ۱۳۹۸ش، بدون صفحه.</ref> اما در مؤلفه‌هایی مانند فضای داخلی، چیدمان و تزئینات مسکن، نوع ساخت و معماری منزل و حتی حفظ حریم خانه، عدم استفاده از زیبایی‌های جسم زن ایرانی در تزئینات بناها و مجسمه‌ها، آراستن بدن شامل نوع پوشاک، چگونگی آرایش، طرح و نوع زینت‌ها و پیروی از مد؛ شیوه‌های گذران اوقات فراغت و تفریح مثل تماشای مسابقات چوگان، حضور در تفریح‌گاه‌های عمومی، شرکت در مراسم حکومتی، شرکت در مراسم‌های آیینی و ملی همچون مراسم محرم <ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_12417.html قاضی‌خانی و بارانی، «سبک زندگی زن ایرانی از نگاه سفرنامه‌نویسان غیر ایرانی عصر صفوی»، ۱۳۹۳ش، ص۱۹۷-۱۸۱.]</ref> و ازدواج و ختم که در آن عصر، تک‌همسکری و عدم تحمل هوو جلوه‌گر بوده است.<ref>شرلی، سفرنامه برادران شرلی، ۱۳۸۷ش، ص۷۶.</ref> همچنین زنان درباری و زنان خانواده‌های اهل علم توانستند در امر وقف<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/572167/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A7%D9%82%D9%81-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C حیدریان، «زنان واقف در عصر صفوی»، ۱۳۸۸ش، ص۱۱۹.]</ref> و فعالیت‌های ادبی آثاری از خود بر جای بگذارند.<ref>احسانی، «بررسی جایگاه و نقش زنان در دوره‌ی صفوی (907ق ـ 1135ق)»، ۱۳۹۸ش، بدون صفحه.</ref> فعالیت‌های علمی و و تعلیمی بانوان بیوت علمای شیعه و آثار ارزشمند بازمانده از آنان، نشان‌دهنده سنت بنیادین آموزش در میان آنان است.<ref>[https://jhic.ut.ac.ir/article_80293.html کرمی و مخبردزفولی، «آموزش زنان در دوره‌ی صفویه؛ زنان بیوت علمای شیعه»، ۱۳۹۹ش، ص۵۶۱.]</ref>		در عرصه اجتماعی و فرهنگی هرچند اغلب زنان برای حضور در جامعه با محدودیت‌هایی روبرو بودند و به ندرت در فعالیت‌های اجتماعی امکان حضور می‌یافتند<ref>احسانی، «بررسی جایگاه و نقش زنان در دوره‌ی صفوی (907ق ـ 1135ق)»، ۱۳۹۸ش، بدون صفحه.</ref> اما در مؤلفه‌هایی مانند فضای داخلی، چیدمان و تزئینات مسکن، نوع ساخت و معماری منزل و حتی حفظ حریم خانه، عدم استفاده از زیبایی‌های جسم زن ایرانی در تزئینات بناها و مجسمه‌ها، آراستن بدن شامل نوع پوشاک، چگونگی آرایش، طرح و نوع زینت‌ها و پیروی از مد؛ شیوه‌های گذران اوقات فراغت و تفریح مثل تماشای مسابقات چوگان، حضور در تفریح‌گاه‌های عمومی، شرکت در مراسم حکومتی، شرکت در مراسم‌های آیینی و ملی همچون مراسم محرم <ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_12417.html قاضی‌خانی و بارانی، «سبک زندگی زن ایرانی از نگاه سفرنامه‌نویسان غیر ایرانی عصر صفوی»، ۱۳۹۳ش، ص۱۹۷-۱۸۱.]</ref> و ازدواج و ختم که در آن عصر، تک‌همسکری و عدم تحمل هوو جلوه‌گر بوده است.<ref>شرلی، سفرنامه برادران شرلی، ۱۳۸۷ش، ص۷۶.</ref> همچنین زنان درباری و زنان خانواده‌های اهل علم توانستند در امر وقف<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/572167/%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A7%D9%82%D9%81-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C حیدریان، «زنان واقف در عصر صفوی»، ۱۳۸۸ش، ص۱۱۹.]</ref> و فعالیت‌های ادبی آثاری از خود بر جای بگذارند.<ref>احسانی، «بررسی جایگاه و نقش زنان در دوره‌ی صفوی (907ق ـ 1135ق)»، ۱۳۹۸ش، بدون صفحه.</ref> فعالیت‌های علمی و و تعلیمی بانوان بیوت علمای شیعه و آثار ارزشمند بازمانده از آنان، نشان‌دهنده سنت بنیادین آموزش در میان آنان است.<ref>[https://jhic.ut.ac.ir/article_80293.html کرمی و مخبردزفولی، «آموزش زنان در دوره‌ی صفویه؛ زنان بیوت علمای شیعه»، ۱۳۹۹ش، ص۵۶۱.]</ref>

	==== اقتصادی ====		==== فعالیت اقتصادی زنان ====
	در ایران با توجه به این که مخارج زندگی برعهده مردان بود، کارکردن زنان در شهرها، امری شایع و عمومی نبود. با این حال، برخی زنان در شغل‌هایی مانند خیاطى، کفش گری، پزشکی و داروسازی به فعالیت می‌پرداختند. در امور عام المنفعه با استفاده از ثروت در کمک‌رسانی به مردم، کمک به برگزاری مجالس امام حسین، پرداخت هدایا به واعظان، رسیدگی به احوال مستمندان از دیگر فعالیت‌های اقتصادی زنان بوده است. کمک به اقتصاد خانواده نیز در مناطق روستایی و عشایری از جمله بافت پارچه‌های خیمه‌ای و لباس نمود بیشتری داشت.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_12417.html قاضی‌خانی و بارانی، «سبک زندگی زن ایرانی از نگاه سفرنامه‌نویسان غیر ایرانی عصر صفوی»، ۱۳۹۳ش، ص۱۹۸-۱۹۷.]</ref>		در ایران با توجه به این که مخارج زندگی برعهده مردان بود، کارکردن زنان در شهرها، امری شایع و عمومی نبود. با این حال، برخی زنان در شغل‌هایی مانند خیاطى، کفش گری، پزشکی و داروسازی به فعالیت می‌پرداختند. در امور عام المنفعه با استفاده از ثروت در کمک‌رسانی به مردم، کمک به برگزاری مجالس امام حسین، پرداخت هدایا به واعظان، رسیدگی به احوال مستمندان از دیگر فعالیت‌های اقتصادی زنان بوده است. کمک به اقتصاد خانواده نیز در مناطق روستایی و عشایری از جمله بافت پارچه‌های خیمه‌ای و لباس نمود بیشتری داشت.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_12417.html قاضی‌خانی و بارانی، «سبک زندگی زن ایرانی از نگاه سفرنامه‌نویسان غیر ایرانی عصر صفوی»، ۱۳۹۳ش، ص۱۹۸-۱۹۷.]</ref>