بایزید بسطامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* محبوبیت پس از مرگ بایزید بسطامی */

2026-05-31T13:42:02Z

محبوبیت پس از مرگ بایزید بسطامی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۰ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۱۲
خط ۶۸:		خط ۶۸:

	==محبوبیت پس از مرگ بایزید بسطامی==		==محبوبیت پس از مرگ بایزید بسطامی==
	مزار بایزید در بسطام از همان ابتدا مورد توجه اهل ذوق و عرفان بود که برای تبرک به زیارت آن می‌آمدند و گاهی نیز چندی در آنجا مجاور می‌شدند. از جمله «[[ابوسعید ابوالخیر]]» هنگام زیارت مزار بایزید می‌گفت هرکسی گم‌شدۀ خود را این‌جا پیدا می‌کند. [[~~ناصرخسرو~~]] قبادیانی و یاقوت حموی و ابن‌بطوطه نیز آرامگاه بایزید را زیارت می‌کردند. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>		مزار بایزید در بسطام از همان ابتدا مورد توجه اهل ذوق و عرفان بود که برای تبرک به زیارت آن می‌آمدند و گاهی نیز چندی در آنجا مجاور می‌شدند. از جمله «[[ابوسعید ابوالخیر]]» هنگام زیارت مزار بایزید می‌گفت هرکسی گم‌شدۀ خود را این‌جا پیدا می‌کند. [[ناصر خسرو]] قبادیانی و یاقوت حموی و ابن‌بطوطه نیز آرامگاه بایزید را زیارت می‌کردند. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

	==اثرگذاری بایزید بر بزرگان ادب و عرفان==		==اثرگذاری بایزید بر بزرگان ادب و عرفان==

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* محبوبیت پس از مرگ بایزید بسطامی */

2026-05-31T13:41:41Z

محبوبیت پس از مرگ بایزید بسطامی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۰ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۱۱
خط ۶۸:		خط ۶۸:

	==محبوبیت پس از مرگ بایزید بسطامی==		==محبوبیت پس از مرگ بایزید بسطامی==
	مزار بایزید در بسطام از همان ابتدا مورد توجه اهل ذوق و عرفان بود که برای تبرک به زیارت آن می‌آمدند و گاهی نیز چندی در آنجا مجاور می‌شدند. از جمله «[[ابوسعید ابوالخیر]]» هنگام زیارت مزار بایزید می‌گفت هرکسی گم‌شدۀ خود را این‌جا پیدا می‌کند. ناصرخسرو قبادیانی و یاقوت حموی و ابن‌بطوطه نیز آرامگاه بایزید را زیارت می‌کردند. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>		مزار بایزید در بسطام از همان ابتدا مورد توجه اهل ذوق و عرفان بود که برای تبرک به زیارت آن می‌آمدند و گاهی نیز چندی در آنجا مجاور می‌شدند. از جمله «[[ابوسعید ابوالخیر]]» هنگام زیارت مزار بایزید می‌گفت هرکسی گم‌شدۀ خود را این‌جا پیدا می‌کند. [[ناصرخسرو]] قبادیانی و یاقوت حموی و ابن‌بطوطه نیز آرامگاه بایزید را زیارت می‌کردند. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

	==اثرگذاری بایزید بر بزرگان ادب و عرفان==		==اثرگذاری بایزید بر بزرگان ادب و عرفان==

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* محبوبیت پس از مرگ بایزید بسطامی */

2026-05-31T13:40:54Z

محبوبیت پس از مرگ بایزید بسطامی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۰ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۱۰
خط ۶۸:		خط ۶۸:

	==محبوبیت پس از مرگ بایزید بسطامی==		==محبوبیت پس از مرگ بایزید بسطامی==
	مزار بایزید در بسطام از همان ابتدا مورد توجه اهل ذوق و عرفان بود که برای تبرک به زیارت آن می‌آمدند و گاهی نیز چندی در آنجا مجاور می‌شدند. از جمله ~~«ابوسعید ابوالخیر»~~ هنگام زیارت مزار بایزید می‌گفت هرکسی گم‌شدۀ خود را این‌جا پیدا می‌کند. ناصرخسرو قبادیانی و یاقوت حموی و ابن‌بطوطه نیز آرامگاه بایزید را زیارت می‌کردند. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>		مزار بایزید در بسطام از همان ابتدا مورد توجه اهل ذوق و عرفان بود که برای تبرک به زیارت آن می‌آمدند و گاهی نیز چندی در آنجا مجاور می‌شدند. از جمله «[[ابوسعید ابوالخیر]]» هنگام زیارت مزار بایزید می‌گفت هرکسی گم‌شدۀ خود را این‌جا پیدا می‌کند. ناصرخسرو قبادیانی و یاقوت حموی و ابن‌بطوطه نیز آرامگاه بایزید را زیارت می‌کردند. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

	==اثرگذاری بایزید بر بزرگان ادب و عرفان==		==اثرگذاری بایزید بر بزرگان ادب و عرفان==

حبیب الله نجفی: صفحه‌ای تازه حاوی «مسجد و آرامگاه بایزید بسطامی '''بایزید بسطامی،''' عارف پرآوازه ایرانی در قرن سوم هجری. بایَزیدِ بَسْطامی، از عارفان و فیلسوفان بزرگ مسلمان ایرانی در قرن س...» ایجاد کرد

2026-05-09T14:01:17Z

صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=مسجد و آرامگاه بایزید بسطامی|بندانگشتی|مسجد و آرامگاه بایزید بسطامی <big>'''بایزید بسطامی،'''</big> عارف پرآوازه ایرانی در قرن سوم هجری. بایَزیدِ بَسْطامی، از عارفان و فیلسوفان بزرگ مسلمان ایرانی در قرن س...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:مجموعۀ بایزید بسطامی.jpg|جایگزین=مسجد و آرامگاه بایزید بسطامی|بندانگشتی|مسجد و آرامگاه بایزید بسطامی]]
<big>'''بایزید بسطامی،'''</big> عارف پرآوازه ایرانی در قرن سوم هجری.

بایَزیدِ بَسْطامی، از عارفان و فیلسوفان بزرگ [[مسلمان]] ایرانی در قرن سوم هجری است که بنیان‌گذار حکمت اشراق دانسته شده و نظریه‌های او برای بسیاری از عارفان پسینی، مانند منصور حلاج، [[ابوالحسن خرقانی]] و [[ابوسعید ابوالخیر]] راه‌گشاه بوده است. بسیاری از محققان، وی را پیشوای عرفان ایرانی و اسلامی و چکیده‌ای از فرهنگ و ادب ایران‌زمین معرفی می‌کنند.
==وجه شهرت به بایزید بسطامی==
نام اصلی این عارف بزرگ جهان [[اسلام]]، «طیفور بن عیسی بن آدم بن سروشان» است<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-11 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ بایزید، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref> و با کنیۀ «ابوزید» یا «بایزید بسطامی» شهرت دارد<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/304628/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C?q=%D8%A8%D8%A7%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D8%AF%20%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%D9%8A&score=25.0&rownumber=1 حقیقت، «بایزید بسطامی»، مجلۀ مهر، 1345ش، ص10.]</ref> و در منابع عرفانی به لقب «سلطان العارفین» خوانده می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-11 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ بایزید، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref>

==زندگی‌نامه بایزید بسطامی==
[[پرونده:ایوان اولجایتو در مجموعۀ بایزید بسطامی.jpg|جایگزین=ایوان اولجایتو در مسجد بایزید بسطامی|بندانگشتی|ایوان اولجایتو در مسجد بایزید بسطامی]]
بایزید بسطامی فرزند عیسی، بین سال‌های ۱۳۶ق تا ۱۸۸ق در شهر بسطام که در حال‌حاضر از توابع شهرستان شاهرود محسوب می‌شود، در محلۀ زرتشتیان در خانوادۀ زاهد و [[مسلمان]] متولد شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/304628/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C?q=%D8%A8%D8%A7%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D8%AF%20%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%D9%8A&score=25.0&rownumber=1 حقیقت، «بایزید بسطامی»، مجلۀ مهر، 1345ش، ص10.]</ref>

پدر وی از افراد بزرگ عصر خود و حاکم «قومس» محسوب می‌شد. جد بایزید به‌نام «سروشان» از زرتشتیان بسطام بوده که به [[اسلام]] گرویده است. بایزید [[پدر]] خود را در چهارسالگی از دست داد و مادر وی که زن دین‌دار و پرهیزگار بود، تا هنگام بزرگسالی و برگشت بایزید از سفر [[حج]]، زنده بود. بایزید با مادر خود رفتار بسیار محترمانه داشت و حکایت‌های لطیف زیادی از چگونگی رابطۀ آنها نقل شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

خانوادۀ بایزید پس از مدتی از محله‌ای که «بویذان» نامیده می‌شد، [[مهاجرت]] کردند اما خانۀ بایزید که بعدها «بیت الابرار» نامیده می‌شد، همچنان در تملک نزدیکان وی باقی مانده و به [[احترام]] شخصیت معنوی بایزید، آن را مانند مصلا حفظ کردند و تنها در اوقات نماز به آن‌جا می‌رفتند. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

==تحصیل بایزید بسطامی==
[[پرونده:Bayazid Bastami Tomb.jpg|جایگزین=سنگ قبر با یزید بسطامی|بندانگشتی|سنگ قبر با یزید بسطامی]]
بایزید در کودکی به [[مدرسه]] رفت و قرائت [[قرآن]] و خواندن و نوشتن را فراگرفت. اینکه بعضی از محققان وی را «اُمّی» خوانده‌اند، به‌دلیل این است که اثر مکتوبی از وی به‌جا نمانده است. بر اساس برخی روایت‌ها، وی حافظ کل قرآن بوده و پاسخ‌هایی که با استفاده از آیات قرآنی به برخی پرسش‌ها داده است و نیز برداشت‌ها و تفسیرهای عرفانی او از برخی از آیات، حاکی از انس او با قرآن است. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

==خاستگاه فکری بایزید بسطامی==

===نبوغ ذاتی===
بایزید را از دوران [[کودک|کودکی]] دارای باطن روشن و نبوغ ذاتی دانسته‌اند که از ابتدای [[جوانی]] مجاهدات و ریاضت‌های دشوار را آغاز کرده بود. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
===اساتید===
استاد بایزید در تصوف «ابوعلی سندی» از نومسلمانان سند بود که بایزید از او علم [[توحید]] و حقایق را یاد می‌گرفت. همچنین، بایزید به‌دلیل داشتن [[روح]] تشنۀ حقایق عرفانی، در جوانی از اساتید فراوانی استفاده کرده است. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

===آموزه‌های اسلامی===
اندیشه‌ها و آموزه‌های اسلامی، به‌ویژه آموزه‌های مکتب [[اهل‌بیت]] و [[امام صادق]] و انس با [[قرآن]]، در شکل‌گیری اندیشه‌های بایزید تاثیر زیادی داشته است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83537207/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%B9%D8%B4%D9%82 «بایزید بسطامی، بنیان‌گذاری مکتب عشق»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
===اندیشه‌های عرفانی ایران باستان===
از منابع دیگر افکار بایزید، اندیشه‌های اشراقی [[ایران]] باستان بوده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/83537207/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%B9%D8%B4%D9%82 «بایزید بسطامی، بنیان‌گذاری مکتب عشق»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

==سیرۀ عملی بایزید بسطامی==
[[پرونده:مقبره بایزید بسطامی.jpg|جایگزین=مقبره بایزید بسطامی|بندانگشتی|مقبره بایزید بسطامی]]
بایزید در بسطام بیشتر اوقات خود را در خانقاه به [[عبادت]] و مراقبت و تعلیم مریدان می‌گذرانید و در هنگام [[نماز]] به [[مسجد]] می‌رفت و کسانی را که از راه‌های دور برای دیدن وی می‌آمدند، می‌پذیرفت. او بیشتر عمر خود را در بسطام گذرانید و اقامت در زادگاه خود را بر سفر ترجیح می‌داد و فقط گاهی به‌سبب مخالفت و تکفیر فقهای بسطام مجبور به‌ترک موقت آن شهر می‌شد. او داشتن زن و فرزند را مانع سلوک زاهدانه و صوفیانه می‌دانست. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
==بایزید و امام صادق==
بسیاری از تذکره‌نویسان و [[عالمان]] شیعی بر ارتباط بایزید بسطامی با امام [[امام صادق|جعفر صادق]] تاکید کرده و گفته‌اند که وی مدتی سقای امام بوده است؛ اما برخی محققان از لحاظ تاریخی دربارۀ این ارتباط تردید کرده‌اند. <ref>[https://www.sid.ir/paper/190126/fa شمس، «تأملی در پیوند تاریخی بایزید بسطامی با امام جعفرصادق»، 1392ش، ص147.]</ref>
==مشرب عرفانی==
اعتقاد به یگانگی خداوند، مبنای اندیشۀ عرفانی بایزید بسطامی است. در تفکر عرفانی وی، عشق نیز جایگاه خاصی دارد و بایزید برای رسیدن به کمال عشق، از خود عبور می‌کند و به معشوق نزدیکتر می‌شود. عشق عرفانی در مرحلۀ بعدی او را به فنا می‌کشاند؛ به گونه‌ای که از خود وی هیچ نمی‌ماند و هر چه هست معشوق است و ندای «سبحان ما اعظم شانی» او آغاز می‌شود. وی در هر دو عالم غیر از معشوق نمی‌بیند و هستی را متعین در «حق» می‌دانست.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1757685/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D8%A8-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D9%88?q=%D8%A8%D8%A7%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D8%AF%20%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%D9%8A&score=23.0&rownumber=16 مدرسی و مهرآور گیگلو، «بایزید بسطامی و مشرب عرفانی او»، 1391ش، ص121]</ref>
==روابط با بزرگان عرفان==
بایزید با برخی از بزرگ‌ترین صوفیان دوران اولیۀ اسلامی هم‌دوره بوده است که از جملۀ آنها «احمد بن خضرویۀ بلخی»، «ابراهیم ستنبۀ هروی»، «حاتم اصم»، «یحیی بن معاذ رازی»، «شفیق بلخی» و «ابوتراب نخشبی» را می‌توان نام برد. این بزرگان به بسطام می‌آمدند و از گفت‌وگوهای بایزید با آنها در منابع مختلف سخن رفته است. همچنین وی با «ذوالنون مصری» نیز از طریق مکاتبه یا با فرستادن مریدان خود ارتباط داشته است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

==شهرت==
بایزید بسطامی، از اواسط عمر خود عارفی پرآوازه بود و شهرت وی به شهرهای دور و نزدیک آن روزگار رسید. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

==تکفیر بایزید بسطامی==
شهرت و سخنان «شطح‌آمیز» و جسورانۀ بایزید باعث مخالفت برخی عالمان و زاهدان هم‌دورۀ وی شد و تا ۷ بار وی را تکفیر کرده و از بسطام اخراج کردند؛ اما به‌دلیل محبوبیت مردمی، آسیبی به او نرسید.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

==شاگردان ومریدان خاص بایزید بسطامی==
بایزید مریدان زیادی داشت که از میان آنها، «عیسی بن آدم»، برادرزادۀ وی و «ابوموسی دبیلی»، بیشترین گفتار و حکایت‌ها را از بسطامی نقل کرده‌اند. سعید منجورانی، سعید راعی، خطاب طرزی و ابومنصور جینوی نیز از مریدان او بودند که همه بعد از ملاقات با او به راه زهد و [[عبادت]] روی آوردند و از ناقلان سخنان و حکایت‌های وی به‌شمار می‌رفتند. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

==آثار بایزید بسطامی==
از بایزید اثر مکتوبی برجای نمانده است، اما حکایتها و اقوال وی در کتاب‌های مختلف آمده و همچنین در برخی منابع، رباعی‌هایی نیز به او نسبت داده شده است. روایات و اقوال مربوط به بایزید به‌واسطۀ افراد [[خانواده|خانواده‌]] یا از طریق مریدان و نیز کسانی که به دیدار او می‌آمدند، نقل و منتشر شد. در سده‌های بعد این اقوال از طریق واسطه‌های دیگر مانند جنید بغدادی از [[زبان فارسی|فارسی]] به [[زبان عربی|عربی]] ترجمه شد و به سرزمین‌های غربی [[اسلام]] نیز راه یافت. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

==نوآوری بایزید بسطامی==
نوآوری بسطامی را در فلسفه، مسئلۀ «وحدت وجود» و «موجود» دانسته‌اند که برای اولین بار در تاریخ فلسفۀ اسلامی توسط وی مطرح شده است.<ref>[https://www.farsnews.ir/semnan/news/14000918000261/%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%82%D8%A8%D8%B1-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D8%B2%D9%88%D8%AF%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%B3%D9%86%DA%AF-%D9%82%D8%A8%D8%B1-%D9%82%D8%A8%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%87 «سنگ قبر جدید بایزید بسطامی به‌زودی رونمایی می‌شود»، خبرگزاری فارس]</ref>

==درگذشت بایزید بسطامی==
بایزید بسطامی در ۷۳ سالگی در بسطام درگذشت. سال وفات او در منابع کهن‌تر به دو صورت ۲۶۱ق و ۲۳۴ق ثبت شده است. <ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-11 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ بایزید، وب‌سایت واژه‌یاب.]</ref>

==یادبود از بایزید بسطامی==

===آرامگاه بایزید بسطامی===
آرامگاه بایزید، در شهر بسطام، در شش کیلومتری شاهرود، در «مجموعۀ تاریخی بایزید بسطامی» <ref> [https://rch.ac.ir/article/Details/5837 سلطان‌زاده، «آرامگاه بایزید بسطامی»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> واقع شده است که شامل بقعۀ امامزاده محمد بن جعفرصادق، صومعۀ بایزید، [[مسجد]] بایزید، آرامگاه غازان‌خان، مسجد و منار، برج کاشانه و مدرسۀ شاهرخیه است و از جاذبه‌های گردشگری مذهبی [[ایران]] محسوب می‌شود. <ref>[https://www.irna.ir/photo/83344556/%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C «مجموعه تاریخی بایزید بسطامی»، خبرگزاری ایرنا.] </ref>
===مسجد بایزید===
مسجد بایزید و منارۀ مجاور آن از دیگر آثار قدیمی در مجموعۀ بایزید بسطامی است. این مسجد شامل دو [[شبستان]] است که شبستان بزرگ به شبستان مردانه و شبستان کوچک‌ به شبستان زنانه مشهور است.<ref> [https://rch.ac.ir/article/Details/5837 سلطان‌زاده، «آرامگاه بایزید بسطامی»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
===ثبت ملی===
مجموعۀ تاریخی بایزید بسطامی در سال ۱۳۱۰ش در فهرست [[آثار ملی ایران]] به ثبت رسید و اکنون پروندۀ ثبت آن در فهرست جهانی در حال تهیه است.<ref>[https://www.irna.ir/photo/83344556/%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C «مجموعه تاریخی بایزید بسطامی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

==محبوبیت پس از مرگ بایزید بسطامی==
مزار بایزید در بسطام از همان ابتدا مورد توجه اهل ذوق و عرفان بود که برای تبرک به زیارت آن می‌آمدند و گاهی نیز چندی در آنجا مجاور می‌شدند. از جمله «ابوسعید ابوالخیر» هنگام زیارت مزار بایزید می‌گفت هرکسی گم‌شدۀ خود را این‌جا پیدا می‌کند. ناصرخسرو قبادیانی و یاقوت حموی و ابن‌بطوطه نیز آرامگاه بایزید را زیارت می‌کردند. <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/228267/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C لاجوردی، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

==اثرگذاری بایزید بر بزرگان ادب و عرفان==
تأثیر بایزید در آثار بزرگانی چون [[سعدی]]، [[جامی]]، [[خاقانی]]، [[ناصرخسرو]] و ابن بطوطه دیده می‌شود و [[مولانا]] ۲۵۰ بیت خود را به او اختصاص داده است. [[شمس تبریزی]] با وجود مخالفت با بایزید، او را پیشوای عارفان می‌نامد و [[عطار نیشابوری|عطار]] ۵۶ صفحه از تذکرة الاولیا را به وی اختصاص داده است. <ref>[https://www.irna.ir/news/83537207/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B3%D8%B7%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DA%A9%D8%AA%D8%A8-%D8%B9%D8%B4%D9%82 «بایزید بسطامی، بنیان‌گذاری مکتب عشق»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
==اندیشه‌های عرفانی بایزید در شبه‌قاره هند==
اندیشه‌های بایزید در شبه‌قاره‌ هند، نفوذ زیاد دارد و نخستین بار توسط «هجویری»، در قرن پنجم هجری در شبه‌قاره منتشر شد. پس از آن سلسله‌های صوفیۀ هند مانند سهروردیه، چشتیه، نقشبندیه، شطاریه و قادریه هر یک به نوعی از اندیشه‌های بایزید تأثیر پذیرفتند و برخی از آنها، بایزید را در سلسلۀ سند خود جای دادند. <ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1032831/%d8%a8%d8%a7%db%8c%d8%b2%db%8c%d8%af-%d8%a8%d8%b3%d8%b7%d8%a7%d9%85%db%8c-%d8%af%d8%b1-%d8%b4%d8%a8%d9%87-%d9%82%d8%a7%d8%b1%d9%87-%db%8c-%d9%87%d9%86%d8%af?q=%d8%a8%d8%a7%d9%8a%d8%b2%d9%8a%d8%af%20%d8%a8%d8%b3%d8%b7%d8%a7%d9%85%d9%8a&score=23.0&rownumber=11 کریمی، «بایزید بسطامی در شبه‌قارۀ هند»، مجلۀ مطالعات شبه‌قاره، 1392ش، ص152.] </ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
{{آغاز منابع}}
*«بایزید بسطامی، بنیانگذار مکتب عشق»، خبرگزرای ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آبان ۱۳۹۸ش.
*حقیقت، عبدالرفیع، «بایزید بسطامی»، مجلۀ مهر، سال دوازدهم، شماره ۱۱، بهمن ۱۳۴۵ش.
*سلطان‌زاده، حسین، «آرامگاه بایزید بسطامی»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: ۱۳۹۳ش.
*«سنگ قبر جدید بایزید بسطامی به‌زودی رونمایی می‌شود، سنگ قبر قبلی به سرقت رفته بود»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۸ آذر ۱۴۰۰ش.
*شمس، محمدجواد، «تأملی در پیوند تاریخی بایزید بسطامی با امام جعفرصادق»، مجلۀ پژوهشنامۀ ادیان، دورۀ ۷، شمارۀ ۱۳، ۱۳۹۲ش.
*کریمی، سعید، «بایزید بسطامی در شبه قارۀ هند»، مجلۀ مطالعات شبه‌قاره، سال پنجم، شماره ۱۷، زمستان ۱۳۹۲ش.
*مدرسی، فاطمه و مهرآور گیگلو، قاسم، «بایزید بسطامی و مشرب عرفانی او»، مجلۀ زبان و ادب فارسی، دورۀ چهارم، شماره ۱۰، ۱۳۹۱ش.
*لاجوردی، فاطمه، «بایزید بسطامی»، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ تیر ۱۴۰۱ش.
*«مجموعۀ تاریخی بایزید بسطامی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۹ خرداد ۱۳۹۸ش.
{{پایان منابع}}