https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8Cبختگشایی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T10:00:13Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%A8%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=45319&oldid=prevمریم جاوید: صفحهای تازه حاوی «'''<big>بختگشایی</big>'''؛ مجموعه اعمال و آداب جادویی جهت باز کردن بخت بستۀ دختران ازدواجنکرده. ==مفهومشناسی== بختگشایی در لغت بهمعنای گشودن بخت بستۀ دختران ازدواج نکرده است که با طلسم و جادو انجام میشود.<ref> [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A8%D8%AE%D8%AA+%DA...» ایجاد کرد2026-05-14T08:18:58Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''<big>بختگشایی</big>'''؛ مجموعه اعمال و آداب جادویی جهت باز کردن بخت بستۀ دختران ازدواجنکرده. ==مفهومشناسی== بختگشایی در لغت بهمعنای گشودن بخت بستۀ دختران <a href="/wiki/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC" title="ازدواج">ازدواج</a> نکرده است که با طلسم و جادو انجام میشود.<ref> [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A8%D8%AE%D8%AA+%DA...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''<big>بختگشایی</big>'''؛ مجموعه اعمال و آداب جادویی جهت باز کردن بخت بستۀ دختران ازدواجنکرده.<br />
<br />
==مفهومشناسی==<br />
بختگشایی در لغت بهمعنای گشودن بخت بستۀ دختران [[ازدواج]] نکرده است که با طلسم و جادو انجام میشود.<ref> [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A8%D8%AE%D8%AA+%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه بختگشایی.]</ref> در اصطلاح نیز مجموعۀ اعمال و رفتارهایی است که همراه با برخی آداب خاص مذهبی و جادویی برای برخی امور صورت میگرفت؛ مانند: گشایش بخت بستۀ دختران ازدواجنکرده،<ref> [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%AA_%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C «بخت گشایی»، در سایت ویکی فقه، تاریخ بازدید: 22 تیر 1401ش.]</ref> زنان گرفتار در زندگی زناشویی و مردان ناموفق در کسبوکار. برخی از این اعمال هنوز هم رواج دارد.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/239308/%D8%A8%D8%AE%D8%AA-%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C اسحاقی، «بخت گشایی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: 21 تیر 1401ش.]</ref> <br />
==پیشینه==<br />
منابع علمی و تاریخی نشان میدهد که فرهنگ بخت در جامعۀ ایرانی از دورۀ ساسانی با انحرافاتی در دین زرتشتی پدیدار شد. بر اساس این فرهنگ،<ref> [https://hawzah.net/fa/Article/View/98473/%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%B3-%D9%88-%D8%A8%D8%AE%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C «بخت و شانس در آموزههای اسلامی», در پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ بازدید: 22 تیر 1401ش.] </ref> اعتقاد به نقش مؤثر بخت يا اقبال مانند یک نيروي مستقل و پنهان در زندگي و سرنوشت آدمي، با رواج جادو در رفع مصائب و مشكلات، پدیدار شد.<ref> [http://portal.nlai.ir/EI/Wiki%20Pages/%D8%A8%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%DA%AF%D8%B4%D8%A7%D9%8A%D9%8A.aspx ابراهیمی، «بخت گشایی»، در سایت دانشنامه ایران زمین، تاریخ بازدید: 21 تیر 1401ش.]</ref> این تفکر برگرفته از مصائبی همچون جنگ و قحطی در زندگی ایرانیان بود که افراد برای دستیابی به زندگی بهتر به این سو گرایش پیدا کردند. از این رو دختری که به سن ۲۰ سالگی رسیده و هنوز [[ازدواج]] نکرده بود مادر بدون آنکه دختر متوجه شود نزد رمال میرفت و با سرکتاب باز کردن چارهای برای بختگشایی دختر خود میطلبید.<ref> ایازی، ره افسانه، 1390ش، ص305.</ref> <br />
==زمان بختگشایی==<br />
بختگشایی معمولاً در ایامی مشخص، مقارن با مناسبتهای ملی مذهبی و همراه با آدابی معین انجام میشد؛ مانند: شب [[چهارشنبهسوری]]، روز [[سیزدهبهدر]]، [[نوروز]]، شبهای جمعه و شبهای احیای ماه [[رمضان]]، هنگام مراسم [[عقد]] و [[عروسی]] و ختنه کردن پسران برگزار میشد.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/239308/%D8%A8%D8%AE%D8%AA-%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C اسحاقی، «بخت گشایی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: 22 تیر 1401ش.]</ref> <br />
==مکانهای بختگشایی==<br />
برای این عمل غالباً مکانهای خاصی را مد نظر داشتند؛ مانند: پای منار [[مساجد]]، درون شبستان مساجد، امامزادهها، اماکن مقدس [[مسیحیان]] و [[یهودیان]]، میادین بزرگ شهر، معابر پر رفتوآمد، کنار رودخانهها، سبزهزارها، گرمابههای یهودیان، دباغخانهها و آرامگاهها.<ref> [http://portal.nlai.ir/EI/Wiki%20Pages/%D8%A8%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%DA%AF%D8%B4%D8%A7%D9%8A%D9%8A.aspx ابراهیمی، «بخت گشایی»، در سایت دانشنامه ایران زمین، تاریخ بازدید: 21 تیر 1401ش.]</ref> <br />
==آدابورسوم بختگشایی==<br />
بختگشایی معمولاً با آداب و اعمالی مذهبی؛ مانند: خواندن دعا و برخی آيات قرآني، [[روزه]] گرفتن، [[روضهخواني]] و نذرونياز همراه بود.<ref> [http://portal.nlai.ir/EI/Wiki%20Pages/%D8%A8%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%DA%AF%D8%B4%D8%A7%D9%8A%D9%8A.aspx ابراهیمی، «بخت گشایی»، در سایت دانشنامه ایران زمین، تاریخ بازدید: 21 تیر 1401ش.]</ref> در برخی شهرها این آداب علاوه بر اعمال مذهبی در ایامی مشخص صورت میگرفت بهطور مثال در شبهای احیا زنان یزدی، هنگام خواندن دعای [[جوشن کبیر]] به طنابی، ۱۰۰ گره میزدند و آن را به گردن دختر دمِ بخت میآویختند تا بختش باز شود؛ یا تهرانیها برای گشایش بخت و کار، نخستین آیات سورههای فتح، نصر، کوثر و آیۀ ۱۹ سورۀ شورى را بر روی کاسهای مینوشتند و با آب آن کاسه غسل میکردند و یا آب کاسه را در خانه و دکان میپاشیدند. همچنین معتقد بودند تکرار برخی اعداد مانند 3 و 7 نقش مهمی در بازشدن بختِ بسته دارد؛<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/239308/%D8%A8%D8%AE%D8%AA-%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C اسحاقی، «بخت گشایی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: 22 تیر 1401ش.]</ref> بهعنوان مثال شیرازیها معتقد بودند بالارفتن سه بارۀ دختران از منبر در جمعه آخر ماه [[رمضان]] موجب بختگشایی آنها میشود یا 7 مرتبه گرهزدن دو ساقۀ سبزه در روز [[سیزده به در]] توسط دختران، باعث دورشدن اهریمن و باز شدن بخت بستۀ دختران میشود.<ref> [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%AA_%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C «بخت گشایی»، در سایت ویکی فقه، تاریخ بازدید: 28 تیر 1401ش.]</ref> گاهی نیز از اسباب و وسایلی كه جنبة نمادين داشتند، برای این امر بهره میبردند؛ مانند سوارشدن دختران تهرانی در شبهای [[چهارشنبه سوری]] بر روی توپ مرواريد واقع در ميدان ارگ [[تهران]] يا بازكردن گره نخ و گشودن قفل.<ref> [http://portal.nlai.ir/EI/Wiki%20Pages/%D8%A8%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%DA%AF%D8%B4%D8%A7%D9%8A%D9%8A.aspx ابراهیمی، «بخت گشایی»، در سایت دانشنامه ایران زمین، تاریخ بازدید: 23 تیر 1401ش.]</ref> از دیگر اعتقادات تهرانیان قدیم، زمانی بود که پنبهزنی در حیاط خانه مشغول کار میشد، به ترفندی او را برای صرف چای به داخل خانه میکشاندند و بهسرعت دختر دم بخت را به شکلی که پنبهزن نبیند، از میان کمان پنبهزنی عبور میدادند و اعتقاد داشتند که بهزودی زه کمان هنگام کار پنبهزن پاره و به این ترتیب بخت دخترشان باز میشود.<ref> [https://www.beytoote.com/art/negah-gozashte/unfortunately2-solving1-old.html «بخت گشایی»، در سایت بیتوته, تاریخ بازدید: 22 تیر 1401ش.]</ref> <br />
==بختگشایی در آموزههای اسلامی==<br />
از اعتقادات ایرانیان [[مسلمان]]، ایمان به قضاوقدر و مشيت الهي در تعیین بخت افراد بود که همچون نيرويي تغييرناپذير در سرنوشت بشر تاثیرگذار بود؛<ref> [http://portal.nlai.ir/EI/Wiki%20Pages/%D8%A8%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%DA%AF%D8%B4%D8%A7%D9%8A%D9%8A.aspx ابراهیمی، «بخت گشایی»، در سایت دانشنامه ایران زمین،تاریخ بازدید: 21 تیر 1401ش.]</ref> اما در دورههای مختلف بهدلیل سوءبرداشت مردم از برخی احادیث و سوءاستفاده گروهی از مدعیان دروغین، زمینۀ ترویج خرافات در [[ایران]] فراهم شد.<ref> ایازی، ره افسانه، 1390ش، ص304.</ref> آنها برای آن که در سرنوشت تغییری ایجاد نمایند بسیار تلاش کرده و برای نیل به این هدف نیز از هیچ کوششی از جمله پیشگویی، سحر و جادو یا پیشبینی آینده فروگذار نمیکردند. هرچند در [[دین اسلام]] بحث قضاوقدر و تغییر سرنوشت، با [[توکل]] به خدا و توسل به اولیای الهی، یکی از مبانی و اصول اعتقادی [[مسلمانان]] است؛ اما چیزی به نام شانس و بخت بهمعنای تقدیر قابل تغییر، وجود ندارد که رخدادها در جهان، تصادفی پدیدار گردند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/98473/%D8%B4%D8%A7%D9%86%D8%B3-%D9%88-%D8%A8%D8%AE%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C «بخت و شانس در آموزههای اسلامی», در پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ بازدید: 22 تیر 1401ش.]</ref> مثلا در آموزههای اسلامی به تحکیم [[خانواده]] و ترویج [[ازدواج]] آسان تأکید شده و دلیل اصلی تأخیر در ازدواج (بستهشدن بخت) سختگیری خانوادهها و رسومات اشتباه معرفی شده است.<ref> [https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-2/33711-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D8%B9-%D8%B9%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF «پاسخ مراجع تقلید دربارۀ بسته شدن بخت»، در پایگاه خبری برنا، تاریخ بازدید: 28 تیر 1401ش.]</ref> در روایات و سیرۀ اهل بیت، راهحلیهایی برای ازدواج بههنگام و رفع موانع آن، بیان شده؛ مانند: روزهگرفتن و خواندن نماز جعفر طیار.<ref> [https://www.pasokhgoo.ir/content/%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%E2%80%8C%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C. «دعای بخت گشایی»، در سایت پاسخگویی به سوالات شرعی، تاریخ بازدید: 23 تیر 1401ش.]</ref> همچنین توسل به اهلبیت و شفیع قرار دادن آنها در درگاه خداوند، مورد تأکید قرار گرفته و در کتابهای دعا مانند [[مفاتیح الجنان]]، دعاییهایی برای این منظور، نقل شده است.<ref>اکبری، خرافهها و واقعیتها، 1391ش، ص67 </ref> <br />
==احکام فقهی بختگشایی==<br />
از نظر غالب فقهای [[شیعه]] در اکثر موارد، گفتار و رفتار افراد موجب عدم توفیقات و گره در امور میشود. البته در مواردی نادر بستهشدن بخت با سحر و جادو چنان که در [[قرآن]] و روایات نیز به آن اشاره شده، رخ میدهد که میتوان با خواندن آیه الکرسی، [[صدقه]]دادن و توکلکردن به خداوند از گزند آن دور ماند.<ref> [https://www.borna.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-2/33711-%D9%BE%D8%A7%D8%B3%D8%AE-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D8%B9-%D8%B9%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF «پاسخ مراجع تقلید دربارۀ بسته شدن بخت»، در پایگاه خبری برنا، تاریخ بازدید: 28 تیر 1401ش.] </ref> <br />
==بخت گشایی در ایران باستان==<br />
در [[ایران]] باستان مردم اعتقاد داشتند که موجودات خبيث و نیروهای اهریمنی، سرنوشت آدمي را تغيير ميدهند و بخت انسان را سياه يا بسته ميكنند.<ref> [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%AA_%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C «بخت گشایی»، در سایت ویکی فقه، تاریخ بازدید: 22 تیر 1401ش.]</ref> از اینرو با اعمال جادويي مانند توسل به ایزدان میتوان به بخت خوب دست یافت و بخت بسته را گشود.<ref> [https://fa.wikifeqh.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%AA_%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C «بخت گشایی»، در سایت ویکی فقه، تاریخ بازدید: 22 تیر 1401ش.]</ref> در [[دین زردشت]] نیز در آیین زروانی، به بختگشودن اشاره شده است.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/239308/%D8%A8%D8%AE%D8%AA-%DA%AF%D8%B4%D8%A7%DB%8C%DB%8C اسحاقی، «بخت گشایی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: 22 تیر 1401ش.]</ref> <br />
==بخت گشایی در ادبیات== <br />
مفاهیم بخت، سیاهبختی و نیکبختی، بختگشایی در ادبیات نیز راه یافت و توسط شعرا و ادبا بهکار میرفت و غالباً از بخت نیک و بخت بد سخن میگفتند. در [[زبان فارسی]] از واژههایی مانند روزگار، آسمان، سپهر، فلک، اختر برای بیان تأثیر نیروهایی از عالم بالا بر سرنوشت آدمیان استفاده شده است. در میان شاعران صحبت از بخت و بختگشایی بسیار رواج داشت. سعدی از اصطلاح بدبختی و نیکبختی مردم در آثار خود بسیار استفاده کرده است. همچنین [[فردوسی]] دربارۀ بخت خوب چنین گفته است:<ref> [https://ganjoor.net/ferdousi/shahname/jamshid/sh1 فردوسی، شاهنامه بخش 1، در وبسایت گنجور.]</ref><br />
{{آغاز نستعلیق}}<br />
{{شعر|نستعلیق}}<br />
{{ب|جهان انجمن شد بر آن تخت او|شگفتی فرومانده از بخت او}}<br />
{{پایان شعر}}<br />
{{پایان نستعلیق}}<br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
* ابراهیمی، معصومه، «بخت گشایی»، در سایت دانشنامه ایران زمین، تاریخ بازدید: 21 تیر 1401ش.<br />
* اسحاقی، جعفر، «بخت گشایی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 6 دی 1398ش.<br />
* اکبری، محمود، خرافهها و واقعیتها، قم، فتیان، 1391ش.<br />
* ایازی، محمدعلی، ره افسانه، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1390ش.<br />
* «بخت گشایی»، در سایت ویکی فقه، تاریخ بازدید: 22 تیر 1401ش.<br />
* «بخت و شانس در آموزههای اسلامی», در پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 13 مهر 1398ش. <br />
* «پاسخ مراجع تقلید دربارۀ بسته شدن بخت»، در پایگاه خبری برنا، تاریخ درج مطلب: 20 فروردین 1390ش.<br />
* «دعای بخت گشایی»، در سایت پاسخگویی به سوالات شرعی، تاریخ درج مطلب: 12 اردیبهشت 1401ش.<br />
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، در وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: 21 تیر 1401ش.<br />
* فردوسی، ابوالقاسم، شاهنامه، در وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: 23 تیر 1401ش.</div>مریم جاوید