بدا در ظهور امام مهدی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

امان الله فصیحی در ۱۴ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۰۶

2026-07-05T15:06:17Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۴ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۳۶
خط ۱:		خط ۱:
	'''{{درشت\|بَدا در ظهور امام مهدی؛}}''' تغییر در زمان و نشانه‌های غیرحتمی ظهور امام مهدی بر پایه رفتارهای اجتماعی منتظران.		'''{{درشت\|بَدا در ظهور امام مهدی؛}}''' تغییر در زمان و نشانه‌های غیرحتمی ظهور امام مهدی بر پایه رفتارهای اجتماعی منتظران.

	بدا در [[ظهور]] امام مهدی در کلام [[شیعه]]، به معنای امکان تغییر در مقدرات الهی مرتبط با رویداد ظهور است. بر پایهٔ این آموزه، اصل وقوع ظهور، وعده‌ای قطعی و تغییرناپذیر است و بدا مشمول آن نمی‌شود؛ اما زمان ظهور و نشانه‌های غیرحتمی آن تغییرپذیرند. این مفهوم کلامی، زمان ظهور را به مشیت الهی و رفتارهای اجتماعی منتظران، مانند آمادگی جامعه، خودسازی و ~~دعا،~~ وابسته می‌داند.		بدا در [[ظهور]] امام مهدی در کلام [[شیعه]]، به معنای امکان تغییر در مقدرات الهی مرتبط با رویداد ظهور است. بر پایهٔ این آموزه، اصل وقوع ظهور، وعده‌ای قطعی و تغییرناپذیر است و بدا مشمول آن نمی‌شود؛ اما زمان ظهور و نشانه‌های غیرحتمی آن تغییرپذیرند. این مفهوم کلامی، زمان ظهور را به مشیت الهی و رفتارهای اجتماعی منتظران، مانند آمادگی جامعه، خودسازی و [[دعا]]، وابسته می‌داند.

	== مفهوم‌شناسی ==		== مفهوم‌شناسی ==
	واژهٔ بَدا به معنای آشکار شدن،<ref>{{پک\|ابن‌منظور\|۱۳۶۳\|ک=لسان العرب\|ص=۶۶\|ج=۱۴}}</ref><ref>{{پک\|راغب اصفهانی\|۱۴۱۲\|ک=المفردات\|ص=۱۱۳\|ج=}}</ref> در اصطلاح کلامی امامیه، به معنای تغییر در قضای مشروط الهی، براساس برخی حوادث و عوامل ویژه است. این مفهوم با اصطلاح لوح محو و اثبات در آیهٔ ۳۹ سورهٔ رعد تبیین می‌شود.<ref>{{پک\|مجلسی\|۱۴۰۴\|ک=مرآة العقول\|ص=۱۳۲\|ج=۲}}</ref> این تعریف، بدا را به ارادهٔ الهی و نیز بسترهای تحقق آن، پیوند می‌دهد که امری متفاوت از ~~رخدادِ خلافِ~~ پیش‌بینی است.<ref>{{پک\|سجادی\|1399\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=بداء\|ص=}}</ref><ref>{{پک\|مولایی‌نیا\|۱۳۹۹\|ک=پژوهش‌نامه مذاهب اسلامی\|ف= «بررسی مسئله «بداء» از دیدگاه فریقین در قرآن و سنّت»\|ص=۵۴}}</ref> از میان سه فرض بدا در اصل [[ظهور]]، بدا در [[تعیین وقت ظهور امام مهدی\|زمان ظهور]] و بدا در [[نشانه‌های ظهور امام مهدی\|نشانه‌های ظهور]].<ref>{{پک\|سلیمیان\|۱۳۸۸\|ک=انتظار موعود\|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف\|ص=۸۹}}</ref> بدا تنها دربارهٔ زمان ظهور و نشانه‌های غیرحتمی آن پذیرفته می‌شود و اصل ظهور و نشانه‌های حتمی آن تغییرناپذیر دانسته می‌شود.<ref>{{پک\|واعظی و رضایی و فقیه‌زاده\|۱۴۰۲\|ک=فلسفه و کلام اسلامی\|ف=جستاری تطبیقی در مفهوم بداء از منظر متکلمان مسلمان و کتاب مقدس\|ص=۸۲}}</ref>		واژهٔ بَدا به معنای آشکار شدن،<ref>{{پک\|ابن‌منظور\|۱۳۶۳\|ک=لسان العرب\|ص=۶۶\|ج=۱۴}}</ref><ref>{{پک\|راغب اصفهانی\|۱۴۱۲\|ک=المفردات\|ص=۱۱۳\|ج=}}</ref> در اصطلاح کلامی امامیه، به معنای تغییر در قضای مشروط الهی، براساس برخی حوادث و عوامل ویژه است. این مفهوم با اصطلاح لوح محو و اثبات در آیهٔ ۳۹ سورهٔ رعد تبیین می‌شود.<ref>{{پک\|مجلسی\|۱۴۰۴\|ک=مرآة العقول\|ص=۱۳۲\|ج=۲}}</ref> این تعریف، بدا را به ارادهٔ الهی و نیز بسترهای تحقق آن، پیوند می‌دهد که امری متفاوت از رخداد خلاف پیش‌بینی است.<ref>{{پک\|سجادی\|1399\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=بداء\|ص=}}</ref><ref>{{پک\|مولایی‌نیا\|۱۳۹۹\|ک=پژوهش‌نامه مذاهب اسلامی\|ف= «بررسی مسئله «بداء» از دیدگاه فریقین در قرآن و سنّت»\|ص=۵۴}}</ref> از میان سه فرض بدا در اصل [[ظهور]]، بدا در [[تعیین وقت ظهور امام مهدی\|زمان ظهور]] و بدا در [[نشانه‌های ظهور امام مهدی\|نشانه‌های ظهور]]،<ref>{{پک\|سلیمیان\|۱۳۸۸\|ک=انتظار موعود\|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف\|ص=۸۹}}</ref> بدا تنها دربارهٔ زمان ظهور و نشانه‌های غیرحتمی آن پذیرفته می‌شود و اصل ظهور و نشانه‌های حتمی آن تغییرناپذیر دانسته می‌شود.<ref>{{پک\|واعظی و رضایی و فقیه‌زاده\|۱۴۰۲\|ک=فلسفه و کلام اسلامی\|ف=جستاری تطبیقی در مفهوم بداء از منظر متکلمان مسلمان و کتاب مقدس\|ص=۸۲}}</ref>

	== بستر تاریخی و اجتماعی ==		== بستر تاریخی و اجتماعی ==
خط ۱۳:		خط ۱۳:

	== بدا در زمان ظهور ==		== بدا در زمان ظهور ==
	دربارهٔ زمان ظهور مهدی، دو دیدگاه کلامی عمده وجود دارد: دیدگاهی که زمان آن را مطلق و منحصراً وابسته به مشیت الهی ~~می‌داند،~~ و دیدگاهی که آن را مشروط به رفتار و کنش‌های منتظران تلقی می‌کند.<ref>{{پک\|سلیمیان\|۱۳۸۸\|ک=انتظار موعود\|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف\|ص=۹۷–۹۸}}</ref> بر پایهٔ دیدگاه اول، به دلیل نامشخص بودن زمان ظهور، مفهوم بدا در این زمینه جایگاهی ندارد.<ref>{{پک\|سلیمیان\|۱۳۸۸\|ک=انتظار موعود\|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف\|ص=۱۰۸}}</ref> در مقابل، موافقان مشروط بودن زمان ظهور معتقدند که میزان آمادگی جامعه می‌تواند زمان آن را تغییر دهد.<ref>{{پک\|صمدی\|۱۳۸۶\|ک=مشرق موعود\|ف=نقش مردم در تعجیل ظهور\|ص=۵۸–۵۹}}</ref><ref>{{پک\|مجلسی\|۱۴۰۳\|ک=بحارالانوار\|ص=۱۳۲\|ج=۵۲}}</ref> در این نگاه، بدا افزون‌بر جنبهٔ کلامی، دارای کارکردهای فردی و اجتماعی است<ref>{{پک\|باقری و علی‌آبادی\|۱۳۹۹\|ک=شیعه‌پژوهی\|ف=لوازم اعتقادی و کارکردهای عملی باور به بداء بر پایه آیات و روایات اهل‌بیت (ع)\|ص=۳۶–۳۷}}</ref><ref>{{پک\|ترجمان\|۱۴۰۳\|ک=مطالعات فرهنگی قرآن\|ف=بداء؛ پاسخ به شبهات دکتر ناصر القفاری و آثار فردی و اجتماعی اعتقاد به آن\|ص=۳۳۳}}</ref><ref>{{پک\|صمدی\|۱۳۸۶\|ک=مشرق موعود\|ف=نقش مردم در تعجیل ظهور\|ص=۶۱–۶۲}}</ref> و به‌عنوان کنشی فعال در پیوند با اصلاح فردی، خودسازی و مشارکت اجتماعی تعریف می‌شود.<ref>{{پک\|آزادمنش\|۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵\|ک=سیویلیکا\|ف=نقش انتظار در آمادگی برای ظهور امام زمان (عج)}}</ref> در این چارچوب فکری، معرفت‌شناسی و خودسازی، همدلی و وفاداری به ~~آرمان‌هامی‌تواند~~ به تسریع در ظهور بینجامد؛<ref>{{پک\|صمدی\|۱۳۸۶\|ک=مشرق موعود\|ف=نقش مردم در تعجیل ظهور\|ص=۶۰}}</ref><ref>{{پک/بن\|بداء۲\|ک=امام مهدی (علیه السلام) کیست؟\|ف=مهم‌ترین عوامل در زمینه‌سازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟}}</ref> در حالی که گناه، عدم همراهی با امام یا آماده نبودن جامعه موجب تأخیر در آن می‌شود.<ref>{{پک\|داستانپور\|۱۳ خرداد۱۳۹۴\|ک=خبرگزاری رسا\|ف=گناهان شیعیان عامل طولانی شدن غیبت است/ به وجود آمدن بداء سبب تأخیر در ظهور امام زمان}}</ref> در همین چارچوب، دعا برای تعجیل در فرج<ref>{{پک\|صدوق\|۱۴۰۵\|ک=کمال‌الدین و تمام‌النعمة\|ص=۴۸۵\|ج=۱}}</ref><ref>{{پک\|طوسی\|۱۴۱۱\|ک=الغیبة\|ص=۲۹۲–۲۹۳، ح۲۴۷\|ج=}}</ref><ref>{{پک\|موسوی‌اصفهانی\|۱۳۶۳\|ک=مکیال‌المکارم فی فوائد الدعاء للقائم،\|ص=۴۹۴\|ج=۲}}</ref> فراتر از یک عمل فردی، به‌عنوان یک وظیفه و استغاثه جمعی شناخته می‌شود<ref>{{پک/بن\|بداء۳\|ک=قم نیوز\|ف=تاکید بر دعای جمعی برای تعجیل فرج امام زمان (عج) در روز اربعین}}</ref> که عاملی مؤثر در فراهم ساختن زمینه‌های ظهور<ref>{{پک\|الهی‌نژاد\|۱۳۹۶\|ک=پژوهش‌های مهدوی\|ف=بررسی و تحلیل نقش دعا در تعجیل‌بخشی ظهور\|ص=۵–۸ و ۱۱}}</ref> و ایجاد امید و پویایی در میان مؤمنان است.<ref>{{پک\|ترجمان\|۱۴۰۳\|ک=مطالعات فرهنگی قرآن\|ف=بداء؛ پاسخ به شبهات دکتر ناصر القفاری و آثار فردی و اجتماعی اعتقاد به آن\|ص=۳۳۳–۳۳۷}}</ref>		دربارهٔ زمان ظهور مهدی، دو دیدگاه کلامی عمده وجود دارد: دیدگاهی که زمان آن را مطلق و منحصراً وابسته به مشیت الهی می‌داند و دیدگاهی که آن را مشروط به رفتار و کنش‌های منتظران تلقی می‌کند.<ref>{{پک\|سلیمیان\|۱۳۸۸\|ک=انتظار موعود\|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف\|ص=۹۷–۹۸}}</ref> بر پایهٔ دیدگاه اول، به دلیل نامشخص بودن زمان ظهور، مفهوم بدا در این زمینه جایگاهی ندارد.<ref>{{پک\|سلیمیان\|۱۳۸۸\|ک=انتظار موعود\|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف\|ص=۱۰۸}}</ref> در مقابل، موافقان مشروط بودن زمان ظهور معتقدند که میزان آمادگی جامعه می‌تواند زمان آن را تغییر دهد.<ref>{{پک\|صمدی\|۱۳۸۶\|ک=مشرق موعود\|ف=نقش مردم در تعجیل ظهور\|ص=۵۸–۵۹}}</ref><ref>{{پک\|مجلسی\|۱۴۰۳\|ک=بحارالانوار\|ص=۱۳۲\|ج=۵۲}}</ref> در این نگاه، بدا افزون‌بر جنبهٔ کلامی، دارای کارکردهای فردی و اجتماعی است<ref>{{پک\|باقری و علی‌آبادی\|۱۳۹۹\|ک=شیعه‌پژوهی\|ف=لوازم اعتقادی و کارکردهای عملی باور به بداء بر پایه آیات و روایات اهل‌بیت (ع)\|ص=۳۶–۳۷}}</ref><ref>{{پک\|ترجمان\|۱۴۰۳\|ک=مطالعات فرهنگی قرآن\|ف=بداء؛ پاسخ به شبهات دکتر ناصر القفاری و آثار فردی و اجتماعی اعتقاد به آن\|ص=۳۳۳}}</ref><ref>{{پک\|صمدی\|۱۳۸۶\|ک=مشرق موعود\|ف=نقش مردم در تعجیل ظهور\|ص=۶۱–۶۲}}</ref> و به‌عنوان کنشی فعال در پیوند با اصلاح فردی، خودسازی و مشارکت اجتماعی تعریف می‌شود.<ref>{{پک\|آزادمنش\|۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵\|ک=سیویلیکا\|ف=نقش انتظار در آمادگی برای ظهور امام زمان (عج)}}</ref> در این چارچوب فکری، معرفت‌شناسی و خودسازی، همدلی و وفاداری به آرمان‌ها می‌تواند به تسریع در ظهور بینجامد؛<ref>{{پک\|صمدی\|۱۳۸۶\|ک=مشرق موعود\|ف=نقش مردم در تعجیل ظهور\|ص=۶۰}}</ref><ref>{{پک/بن\|بداء۲\|ک=امام مهدی (علیه السلام) کیست؟\|ف=مهم‌ترین عوامل در زمینه‌سازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟}}</ref> در حالی که گناه، عدم همراهی با امام یا آماده نبودن جامعه موجب تأخیر در آن می‌شود.<ref>{{پک\|داستانپور\|۱۳ خرداد۱۳۹۴\|ک=خبرگزاری رسا\|ف=گناهان شیعیان عامل طولانی شدن غیبت است/ به وجود آمدن بداء سبب تأخیر در ظهور امام زمان}}</ref> در همین چارچوب، دعا برای تعجیل در فرج<ref>{{پک\|صدوق\|۱۴۰۵\|ک=کمال‌الدین و تمام‌النعمة\|ص=۴۸۵\|ج=۱}}</ref><ref>{{پک\|طوسی\|۱۴۱۱\|ک=الغیبة\|ص=۲۹۲–۲۹۳، ح۲۴۷\|ج=}}</ref><ref>{{پک\|موسوی‌اصفهانی\|۱۳۶۳\|ک=مکیال‌المکارم فی فوائد الدعاء للقائم،\|ص=۴۹۴\|ج=۲}}</ref> فراتر از یک عمل فردی، به‌عنوان یک وظیفه و استغاثه جمعی شناخته می‌شود<ref>{{پک/بن\|بداء۳\|ک=قم نیوز\|ف=تاکید بر دعای جمعی برای تعجیل فرج امام زمان (عج) در روز اربعین}}</ref> که عاملی مؤثر در فراهم ساختن زمینه‌های ظهور<ref>{{پک\|الهی‌نژاد\|۱۳۹۶\|ک=پژوهش‌های مهدوی\|ف=بررسی و تحلیل نقش دعا در تعجیل‌بخشی ظهور\|ص=۵–۸ و ۱۱}}</ref> و ایجاد امید و پویایی در میان مؤمنان است.<ref>{{پک\|ترجمان\|۱۴۰۳\|ک=مطالعات فرهنگی قرآن\|ف=بداء؛ پاسخ به شبهات دکتر ناصر القفاری و آثار فردی و اجتماعی اعتقاد به آن\|ص=۳۳۳–۳۳۷}}</ref>

	== بدا در نشانه‌های ظهور ==		== بدا در نشانه‌های ظهور ==

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* بدا در اصل ظهور */

2026-07-05T09:51:25Z

بدا در اصل ظهور

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۴ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۲۱
خط ۱۰:		خط ۱۰:

	== بدا در اصل ظهور ==		== بدا در اصل ظهور ==
	در منابع امامیه، ظهور امام مهدی از وعده‌های قطعی و تخلف‌ناپذیر الهی شمرده می‌شود.<ref>{{پک\|صدوق\|۱۳۷۸\|ک=عیون اخبار الرضا (ع)\|ص=۵۹\|ج=۲}}</ref><ref>{{پک\|گودرزی\|۱۳۹۸\|ک=مشرق موعود\|ف=تعیین وقت برای ظهور (توقیت)\|ص=۶۱–۶۲}}</ref> متکلمان امامیه بر این باورند که این پدیده، در هیچ شرایطی مشمول بدا نخواهد بود.<ref>{{پک\|سلیمیان\|۱۳۸۸\|ک=انتظار موعود\|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف\|ص=۹۶–۹۷}}</ref><ref>{{پک\|یوسفی و عبداللهی\|۱۴۰۲\|ک=تحقیقات قرآنی و حدیثی\|ف=تحلیل تطبیقی بداء\|ص=۵۰–۵۲}}</ref><ref>{{پک\|خدادادی، رضایی چراتی، قراباغی و محمدپور\|۱۴۰۲\|ک=پژوهشنامه کلام تطبیقی شیعه\|ف=تحلیل ارتباط قضا و قدر با بداء از نگاه فریقین\|ص=۳۳۲}}</ref>		در منابع امامیه، [[ظهور]] امام مهدی از وعده‌های قطعی و تخلف‌ناپذیر الهی شمرده می‌شود.<ref>{{پک\|صدوق\|۱۳۷۸\|ک=عیون اخبار الرضا (ع)\|ص=۵۹\|ج=۲}}</ref><ref>{{پک\|گودرزی\|۱۳۹۸\|ک=مشرق موعود\|ف=تعیین وقت برای ظهور (توقیت)\|ص=۶۱–۶۲}}</ref> متکلمان امامیه بر این باورند که این پدیده، در هیچ شرایطی مشمول بدا نخواهد بود.<ref>{{پک\|سلیمیان\|۱۳۸۸\|ک=انتظار موعود\|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف\|ص=۹۶–۹۷}}</ref><ref>{{پک\|یوسفی و عبداللهی\|۱۴۰۲\|ک=تحقیقات قرآنی و حدیثی\|ف=تحلیل تطبیقی بداء\|ص=۵۰–۵۲}}</ref><ref>{{پک\|خدادادی، رضایی چراتی، قراباغی و محمدپور\|۱۴۰۲\|ک=پژوهشنامه کلام تطبیقی شیعه\|ف=تحلیل ارتباط قضا و قدر با بداء از نگاه فریقین\|ص=۳۳۲}}</ref>

	== بدا در زمان ظهور ==		== بدا در زمان ظهور ==

سیدعلیرضا سیدموسوی در ۱۴ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۴۹

2026-07-05T09:49:56Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۴ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۱۹
خط ۱:		خط ۱:
	'''{{درشت\|بَدا در ظهور امام مهدی؛}}''' تغییر در زمان و نشانه‌های غیرحتمی ظهور امام مهدی بر پایه رفتارهای اجتماعی منتظران.		'''{{درشت\|بَدا در ظهور امام مهدی؛}}''' تغییر در زمان و نشانه‌های غیرحتمی ظهور امام مهدی بر پایه رفتارهای اجتماعی منتظران.

	بدا در ظهور امام مهدی در کلام [[شیعه]]، به معنای امکان تغییر در مقدرات الهی مرتبط با رویداد ظهور است. بر پایهٔ این آموزه، اصل وقوع ظهور، وعده‌ای قطعی و تغییرناپذیر است و بدا مشمول آن نمی‌شود؛ اما زمان ظهور و نشانه‌های غیرحتمی آن تغییرپذیرند. این مفهوم کلامی، زمان ظهور را به مشیت الهی و رفتارهای اجتماعی منتظران، مانند آمادگی جامعه، خودسازی و دعا، وابسته می‌داند.		بدا در [[ظهور]] امام مهدی در کلام [[شیعه]]، به معنای امکان تغییر در مقدرات الهی مرتبط با رویداد ظهور است. بر پایهٔ این آموزه، اصل وقوع ظهور، وعده‌ای قطعی و تغییرناپذیر است و بدا مشمول آن نمی‌شود؛ اما زمان ظهور و نشانه‌های غیرحتمی آن تغییرپذیرند. این مفهوم کلامی، زمان ظهور را به مشیت الهی و رفتارهای اجتماعی منتظران، مانند آمادگی جامعه، خودسازی و دعا، وابسته می‌داند.

	== مفهوم‌شناسی ==		== مفهوم‌شناسی ==

سیدعلیرضا سیدموسوی در ۱۴ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۴۹

2026-07-05T09:49:05Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۴ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۱۹
خط ۱:		خط ۱:
	'''{{درشت\|بَدا در ظهور امام مهدی؛}}''' تغییر در زمان و نشانه‌های غیرحتمی ظهور امام مهدی بر پایه رفتارهای اجتماعی منتظران.		'''{{درشت\|بَدا در ظهور امام مهدی؛}}''' تغییر در زمان و نشانه‌های غیرحتمی ظهور امام مهدی بر پایه رفتارهای اجتماعی منتظران.

	بدا در ظهور امام مهدی در کلام ~~شیعه،~~ به معنای امکان تغییر در مقدرات الهی مرتبط با رویداد ظهور است. بر پایهٔ این آموزه، اصل وقوع ظهور، وعده‌ای قطعی و تغییرناپذیر است و بدا مشمول آن نمی‌شود؛ اما زمان ظهور و نشانه‌های غیرحتمی آن تغییرپذیرند. این مفهوم کلامی، زمان ظهور را به مشیت الهی و رفتارهای اجتماعی منتظران، مانند آمادگی جامعه، خودسازی و دعا، وابسته می‌داند.		بدا در ظهور امام مهدی در کلام [[شیعه]]، به معنای امکان تغییر در مقدرات الهی مرتبط با رویداد ظهور است. بر پایهٔ این آموزه، اصل وقوع ظهور، وعده‌ای قطعی و تغییرناپذیر است و بدا مشمول آن نمی‌شود؛ اما زمان ظهور و نشانه‌های غیرحتمی آن تغییرپذیرند. این مفهوم کلامی، زمان ظهور را به مشیت الهی و رفتارهای اجتماعی منتظران، مانند آمادگی جامعه، خودسازی و دعا، وابسته می‌داند.

	== مفهوم‌شناسی ==		== مفهوم‌شناسی ==

حمید فاضل: حمید فاضل صفحهٔ پیش‌نویس:بدا در ظهور امام مهدی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به بدا در ظهور امام مهدی منتقل کرد

2026-07-04T19:48:11Z

حمید فاضل صفحهٔ پیش‌نویس:بدا در ظهور امام مهدی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به بدا در ظهور امام مهدی منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۱۳ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۲۳:۱۸
(بدون تفاوت)

حمید فاضل: /* منابع */ ابرابزار

2026-07-04T19:43:18Z

منابع: ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۳ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۲۳:۱۳
خط ۲۲:		خط ۲۲:

	== منابع ==		== منابع ==
			{{آغاز منابع}}
	* {{یادکرد وب\|عنوان=نقش انتظار در آمادگی برای ظهور امام زمان\|نشانی=https://civilica.com/doc/2598575/\|تاریخ=۱۴۰۵\|تاریخ بازبینی=۳۰ خرداد ۱۴۰۵\|وبگاه=سیویلیکا\|نام خانوادگی۱=آزادمنش\|نام۱=مطهره}}		* {{یادکرد وب\|عنوان=نقش انتظار در آمادگی برای ظهور امام زمان\|نشانی=https://civilica.com/doc/2598575/\|تاریخ=۱۴۰۵\|تاریخ بازبینی=۳۰ خرداد ۱۴۰۵\|وبگاه=سیویلیکا\|نام خانوادگی۱=آزادمنش\|نام۱=مطهره}}
	* {{یادکرد وب\|عنوان=آیا در نشانه‌های حتمی ظهور و یمانی، امکان تغییر، بداء و عدم وقوع مطرح است\|نشانی=https://noo.rs/3Jlxc\|تاریخ=۲۰ دی ۱۳۹۴\|تاریخ بازبینی=۳۰ خرداد ۱۴۰۵\|شناسه={{شناسه یادکرد\|بداء۱!}}\|وبگاه=پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه}}		* {{یادکرد وب\|عنوان=آیا در نشانه‌های حتمی ظهور و یمانی، امکان تغییر، بداء و عدم وقوع مطرح است\|نشانی=https://noo.rs/3Jlxc\|تاریخ=۲۰ دی ۱۳۹۴\|تاریخ بازبینی=۳۰ خرداد ۱۴۰۵\|شناسه={{شناسه یادکرد\|بداء۱!}}\|وبگاه=پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه}}
خط ۳۷:		خط ۳۸:
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=راغب اصفهانی\|نام=حسین بن محمد\|عنوان=المفردات\|سال=۱۴۱۲\|مکان=دمشق\|ناشر=الدار الشامیه\|پیوند=\|کوشش=\|مترجم=\|شابک=\|دوره=}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=راغب اصفهانی\|نام=حسین بن محمد\|عنوان=المفردات\|سال=۱۴۱۲\|مکان=دمشق\|ناشر=الدار الشامیه\|پیوند=\|کوشش=\|مترجم=\|شابک=\|دوره=}}
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=زهادت\|نام=عبدالمجید\|عنوان=معارف و عقاید 5\|سال=۱۳۹۶\|مکان=قم\|ناشر=مرکز مدیریت حوزه علمیه قم\|پیوند=\|کوشش=\|مترجم=\|شابک=۶۰۰۷۵۵۰۸۰X\|دوره=}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=زهادت\|نام=عبدالمجید\|عنوان=معارف و عقاید 5\|سال=۱۳۹۶\|مکان=قم\|ناشر=مرکز مدیریت حوزه علمیه قم\|پیوند=\|کوشش=\|مترجم=\|شابک=۶۰۰۷۵۵۰۸۰X\|دوره=}}
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=سجادی\|نام=سید جعفر\|مدخل=بداء\|دانشنامه=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|سال=1399\|ناشر=مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|مکان=تهران\|کوشش=سید کاظم موسوی بجنوردی\|پیوند مدخل=https://www.cgie.org.ir/fa/article/228402/~~%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%A1~~}}		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=سجادی\|نام=سید جعفر\|مدخل=بداء\|دانشنامه=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|سال=1399\|ناشر=مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|مکان=تهران\|کوشش=سید کاظم موسوی بجنوردی\|پیوند مدخل=https://www.cgie.org.ir/fa/article/228402/بداء}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=سلیمیان\|نام۱=خدامراد\|تاریخ=۱۳۸۸\|عنوان=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف\|پیوند=https://www.entizar.ir/article_73891.html\|ژورنال=انتظار موعود\|دوره=نهم\|شماره=سی\|صفحات=۸۹–۱۱۶}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=سلیمیان\|نام۱=خدامراد\|تاریخ=۱۳۸۸\|عنوان=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف\|پیوند=https://www.entizar.ir/article_73891.html\|ژورنال=انتظار موعود\|دوره=نهم\|شماره=سی\|صفحات=۸۹–۱۱۶}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=صبایی\|نام۱=مهدی\|تاریخ=۱۳۹۷\|عنوان=امکان پیدایشی دیگر در نشانه‌های حتمی ظهور\|پیوند=https://www.tkalam.ir/article_38941.html\|ژورنال=تحقیقات کلامی\|دوره=ششم\|شماره=بیست\|صفحات=۲۱۵–۲۳۳\|نام۲=محمدتقی\|نام خانوادگی۲=شاکر\|نام۳=رسول\|نام خانوادگی۳=رضوی}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=صبایی\|نام۱=مهدی\|تاریخ=۱۳۹۷\|عنوان=امکان پیدایشی دیگر در نشانه‌های حتمی ظهور\|پیوند=https://www.tkalam.ir/article_38941.html\|ژورنال=تحقیقات کلامی\|دوره=ششم\|شماره=بیست\|صفحات=۲۱۵–۲۳۳\|نام۲=محمدتقی\|نام خانوادگی۲=شاکر\|نام۳=رسول\|نام خانوادگی۳=رضوی}}
خط ۵۹:		خط ۶۰:
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=هاشمی\|نام۱=سیدعبدالله\|تاریخ=۱۳۹۸\|عنوان=بررسی امکان تعیین وقت ظهور\|پیوند=https://www.mashreqmag.ir/article_122800.html\|ژورنال=مشرق موعود\|دوره=سیزدهم\|شماره=دوم\|صفحات=۴۷–۶۸}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=هاشمی\|نام۱=سیدعبدالله\|تاریخ=۱۳۹۸\|عنوان=بررسی امکان تعیین وقت ظهور\|پیوند=https://www.mashreqmag.ir/article_122800.html\|ژورنال=مشرق موعود\|دوره=سیزدهم\|شماره=دوم\|صفحات=۴۷–۶۸}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=یوسفی\|نام۱=رقیه\|تاریخ=۱۴۰۲\|عنوان=تحلیل تطبیقی بداء\|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2160821/تحلیل-تطبیقی-بداء\|ژورنال=تحقیقات قرآنی و حدیثی\|دوره=پنجم\|شماره=نهم\|صفحات=۴۷–۶۴\|نام۲=طاهره\|نام خانوادگی۲=عبداللهی\|نام۳=\|نام خانوادگی۳=}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=یوسفی\|نام۱=رقیه\|تاریخ=۱۴۰۲\|عنوان=تحلیل تطبیقی بداء\|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2160821/تحلیل-تطبیقی-بداء\|ژورنال=تحقیقات قرآنی و حدیثی\|دوره=پنجم\|شماره=نهم\|صفحات=۴۷–۶۴\|نام۲=طاهره\|نام خانوادگی۲=عبداللهی\|نام۳=\|نام خانوادگی۳=}}
			{{پایان منابع}}

حمید فاضل: پالایش متن

2026-07-04T19:41:27Z

پالایش متن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۳ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۲۳:۱۱
خط ۴:		خط ۴:

	== مفهوم‌شناسی ==		== مفهوم‌شناسی ==
	واژهٔ بَدا به معنای آشکار شدن،<ref>{{پک\|ابن‌منظور\|۱۳۶۳\|ک=لسان العرب\|ص=۶۶\|ج=۱۴}}</ref><ref>{{پک\|راغب اصفهانی\|۱۴۱۲\|ک=المفردات\|ص=۱۱۳\|ج=}}</ref> در اصطلاح کلامی امامیه، به معنای تغییر در قضای مشروط الهی، براساس برخی حوادث و عوامل ویژه است. این مفهوم با اصطلاح لوح محو و اثبات در آیهٔ ۳۹ سورهٔ رعد تبیین می‌شود.<ref>{{پک\|مجلسی\|۱۴۰۴\|ک=مرآة العقول\|ص=۱۳۲\|ج=۲}}</ref> این تعریف، بدا را به ارادهٔ الهی و نیز بسترهای تحقق آن، پیوند می‌دهد که امری متفاوت از رخدادِ خلافِ پیش‌بینی است.<ref>{{پک\|سجادی\|1399\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=بداء\|ص=}}</ref><ref>{{پک\|مولایی‌نیا\|۱۳۹۹\|ک=پژوهش‌نامه مذاهب اسلامی\|ف= «بررسی مسئله «بداء» از دیدگاه فریقین در قرآن و سنّت»\|ص=۵۴}}</ref> از میان سه فرض بدا در اصل [[ظهور]]، بدا در [[تعیین وقت ظهور امام مهدی\|زمان ظهور]] و بدا در [[نشانه‌های ظهور امام مهدی\|نشانه‌های ظهور]].<ref>{{پک\|سلیمیان\|۱۳۸۸\|ک=انتظار موعود\|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف\|ص=۸۹}}</ref> بدا تنها دربارهٔ زمان ظهور و نشانه‌های غیرحتمی آن پذیرفته می‌شود و اصل ظهور و نشانه‌های حتمی آن تغییرناپذیر دانسته می‌شود.<ref>{{پک\|واعظی و رضایی و فقیه‌زاده\|۱۴۰۲\|ک=فلسفه و کلام اسلامی\|ف=جستاری تطبیقی در مفهوم بداء از منظر متکلمان مسلمان و کتاب مقدس\|ص=۸۲~~}}</ref><ref>{{پک\|طالعی\|۱۳۹۵\|ک=مطالعات قرآن و حدیث سفینه\|ف=تعلیقات علی بن محمد عاملی بر احادیث ابواب عدل\|ص=۱۶۵~~}}</ref>		واژهٔ بَدا به معنای آشکار شدن،<ref>{{پک\|ابن‌منظور\|۱۳۶۳\|ک=لسان العرب\|ص=۶۶\|ج=۱۴}}</ref><ref>{{پک\|راغب اصفهانی\|۱۴۱۲\|ک=المفردات\|ص=۱۱۳\|ج=}}</ref> در اصطلاح کلامی امامیه، به معنای تغییر در قضای مشروط الهی، براساس برخی حوادث و عوامل ویژه است. این مفهوم با اصطلاح لوح محو و اثبات در آیهٔ ۳۹ سورهٔ رعد تبیین می‌شود.<ref>{{پک\|مجلسی\|۱۴۰۴\|ک=مرآة العقول\|ص=۱۳۲\|ج=۲}}</ref> این تعریف، بدا را به ارادهٔ الهی و نیز بسترهای تحقق آن، پیوند می‌دهد که امری متفاوت از رخدادِ خلافِ پیش‌بینی است.<ref>{{پک\|سجادی\|1399\|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|ف=بداء\|ص=}}</ref><ref>{{پک\|مولایی‌نیا\|۱۳۹۹\|ک=پژوهش‌نامه مذاهب اسلامی\|ف= «بررسی مسئله «بداء» از دیدگاه فریقین در قرآن و سنّت»\|ص=۵۴}}</ref> از میان سه فرض بدا در اصل [[ظهور]]، بدا در [[تعیین وقت ظهور امام مهدی\|زمان ظهور]] و بدا در [[نشانه‌های ظهور امام مهدی\|نشانه‌های ظهور]].<ref>{{پک\|سلیمیان\|۱۳۸۸\|ک=انتظار موعود\|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف\|ص=۸۹}}</ref> بدا تنها دربارهٔ زمان ظهور و نشانه‌های غیرحتمی آن پذیرفته می‌شود و اصل ظهور و نشانه‌های حتمی آن تغییرناپذیر دانسته می‌شود.<ref>{{پک\|واعظی و رضایی و فقیه‌زاده\|۱۴۰۲\|ک=فلسفه و کلام اسلامی\|ف=جستاری تطبیقی در مفهوم بداء از منظر متکلمان مسلمان و کتاب مقدس\|ص=۸۲}}</ref>

	== بستر تاریخی و اجتماعی ==		== بستر تاریخی و اجتماعی ==
خط ۱۶:		خط ۱۶:

	== بدا در نشانه‌های ظهور ==		== بدا در نشانه‌های ظهور ==
	در منابع روایی، نشانه‌های ظهور به دو دستهٔ حتمی و غیرحتمی تقسیم شده‌اند.<ref>{{پک\|مفید\|۱۴۱۳\|ک=الارشاد\|ص=۳۷۰\|ج=۲}}</ref> در بداپذیری نشانه‌های غیرحتمی، میان دانشمندان اختلافی نیست، اما دربارهٔ امکان بدا در نشانه‌های حتمی مانند خروج سفیانی و صیحه آسمانی<ref>{{پک\|زهادت\|۱۳۹۶\|ک=معارف و عقاید ۵\|ص=۲۶۲\|ج=۲}}</ref> دو نگاه اصلی وجود دارد:<ref>{{پک\|خالد\|۱۴۰۲\|ک=مطالعات حدیث‌پژوهی\|ف=تحلیل مهدویت (ظهور، بداء، حکومت مهدوی) در احادیث امام جواد علیه‌السلام\|ص=۶۴}}</ref><ref>{{پک/بن\|بداء۱\|ک=پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه\|ف=آیا در نشانه‌های حتمی ظهور و یمانی، امکان «تغییر»، «بداء» و «عدم وقوع» مطرح است}}</ref> گروه نخست بر تغییرناپذیری نشانه‌های حتمی تأکید دارند و آنها را وقایعی اجتناب‌ناپذیر می‌دانند که بدا در آنها راه ندارد؛<ref>{{پک\|هادی‌زاده، توحید\|۱۳۹۹\|ک=مشرق موعود\|ف=بداء و نشانه‌های حتمی ظهور\|ص=۱۱۱}}</ref><ref>{{پک\|طاهری دهنوی، جلالی\|۱۵ بهمن ۱۴۰۲\|ک=سیویلیکا\|ف=تحلیل و بررسی روایات علائم حتمی ظهور و بداءپذیری در آنها}}</ref><ref>{{پک\|پورسعیدی\|۱۳۹۶\|ک=سخن جامعه\|ف=نسخ و بداء در ظهور و علایم ظهور منجی عالم و بررسی اتهام فخررازی و توابعش به شیعیان\|ص=۱۴}}</ref> گروه دوم با استناد به مبانی قرآنی بدا و فلسفهٔ دعا برای تعجیل، وقوع بدا در این نشانه‌ها را ممکن می‌شمارند.<ref>{{پک\|محمدی ری‌شهری\|۱۳۹۳\|ک=دانشنامه امام مهدی\|ص=۴۳۲\|ج=۷}}</ref><ref>{{پک\|طباطبایی\|۱۳۶۳\|ک=المیزان\|ص=۳۸۱\|ج=۱۱}}</ref><ref>{{پک\|صبایی، شاکر و رضوی\|۱۳۹۷\|ک=تحقیقات کلامی\|ف=امکان پیدایشی دیگر در نشانه‌های حتمی ظهور\|ص=۷۹–۸۱}}</ref><ref>{{پک\|برنجکار، ترجمان\|۱۳۹۱\|ک=علوم حدیث\|ف=آموزهٔ بداء و علم الهی\|ص=۳۶}}</ref> رویکرد سومی نیز وجود دارد که می‌کوشد میان این دو دیدگاه جمع کند و حتمی بودن را نه به معنای تغییرناپذیری مطلق، بلکه به معنای حتمی از سوی خدا تفسیر می‌کند؛ در این نگاه، بدا ممکن است در اوصاف زمانی یا مکانی آن رخ دهد، نه در اصل وقوع نشانه.<ref>{{پک\|سلیمیان\|۱۳۸۸\|ک=انتظار موعود\|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف\|ص=۱۰۹–۱۱۳}}</ref><ref>{{پک\|آیتی\|۱۳۹۰\|ک=تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور\|ص=۳۴–۴۳\|ج=}}</ref>		در منابع روایی، نشانه‌های ظهور به دو دستهٔ حتمی و غیرحتمی تقسیم شده‌اند.<ref>{{پک\|مفید\|۱۴۱۳\|ک=الارشاد\|ص=۳۷۰\|ج=۲}}</ref> در بداپذیری نشانه‌های غیرحتمی، میان دانشمندان اختلافی نیست، اما دربارهٔ امکان بدا در نشانه‌های حتمی مانند خروج سفیانی و صیحه آسمانی<ref>{{پک\|زهادت\|۱۳۹۶\|ک=معارف و عقاید ۵\|ص=۲۶۲\|ج=۲}}</ref> دو نگاه اصلی وجود دارد:<ref>{{پک\|خالد\|۱۴۰۲\|ک=مطالعات حدیث‌پژوهی\|ف=تحلیل مهدویت (ظهور، بداء، حکومت مهدوی) در احادیث امام جواد علیه‌السلام\|ص=۶۴}}</ref><ref>{{پک/بن\|بداء۱\|ک=پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه\|ف=آیا در نشانه‌های حتمی ظهور و یمانی، امکان «تغییر»، «بداء» و «عدم وقوع» مطرح است}}</ref> گروه نخست بر تغییرناپذیری نشانه‌های حتمی تأکید دارند و آنها را وقایعی اجتناب‌ناپذیر می‌دانند که بدا در آنها راه ندارد؛<ref>{{پک\|هادی‌زاده، توحید\|۱۳۹۹\|ک=مشرق موعود\|ف=بداء و نشانه‌های حتمی ظهور\|ص=۱۱۱}}</ref><ref>{{پک\|پورسعیدی\|۱۳۹۶\|ک=سخن جامعه\|ف=نسخ و بداء در ظهور و علایم ظهور منجی عالم و بررسی اتهام فخررازی و توابعش به شیعیان\|ص=۱۴}}</ref> گروه دوم با استناد به مبانی قرآنی بدا و فلسفهٔ دعا برای تعجیل، وقوع بدا در این نشانه‌ها را ممکن می‌شمارند.<ref>{{پک\|محمدی ری‌شهری\|۱۳۹۳\|ک=دانشنامه امام مهدی\|ص=۴۳۲\|ج=۷}}</ref><ref>{{پک\|طباطبایی\|۱۳۶۳\|ک=المیزان\|ص=۳۸۱\|ج=۱۱}}</ref><ref>{{پک\|صبایی، شاکر و رضوی\|۱۳۹۷\|ک=تحقیقات کلامی\|ف=امکان پیدایشی دیگر در نشانه‌های حتمی ظهور\|ص=۷۹–۸۱}}</ref><ref>{{پک\|برنجکار، ترجمان\|۱۳۹۱\|ک=علوم حدیث\|ف=آموزهٔ بداء و علم الهی\|ص=۳۶}}</ref> رویکرد سومی نیز وجود دارد که می‌کوشد میان این دو دیدگاه جمع کند و حتمی بودن را نه به معنای تغییرناپذیری مطلق، بلکه به معنای حتمی از سوی خدا تفسیر می‌کند؛ در این نگاه، بدا ممکن است در اوصاف زمانی یا مکانی آن رخ دهد، نه در اصل وقوع نشانه.<ref>{{پک\|سلیمیان\|۱۳۸۸\|ک=انتظار موعود\|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف\|ص=۱۰۹–۱۱۳}}</ref><ref>{{پک\|آیتی\|۱۳۹۰\|ک=تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور\|ص=۳۴–۴۳\|ج=}}</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==
خط ۴۳:		خط ۴۳:
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=صدوق\|نام=محمد بن علی\|عنوان=کمال الدین و تمام النعمة\|سال=۱۴۰۵\|مکان=قم\|ناشر=جامعه مدرسین\|پیوند=\|کوشش=علی‌اکبر غفاری\|مترجم=\|شابک=\|دوره=}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=صدوق\|نام=محمد بن علی\|عنوان=کمال الدین و تمام النعمة\|سال=۱۴۰۵\|مکان=قم\|ناشر=جامعه مدرسین\|پیوند=\|کوشش=علی‌اکبر غفاری\|مترجم=\|شابک=\|دوره=}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=صمدی\|نام۱=قنبرعلی\|تاریخ=۱۳۸۶\|عنوان=نقش مردم در تعجیل ظهور\|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/358049/نقش-مردم-در-تعجیل-ظهور\|ژورنال=مشرق موعود\|دوره=دوم\|شماره=چهار\|صفحات=۵۷–۷۲}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=صمدی\|نام۱=قنبرعلی\|تاریخ=۱۳۸۶\|عنوان=نقش مردم در تعجیل ظهور\|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/358049/نقش-مردم-در-تعجیل-ظهور\|ژورنال=مشرق موعود\|دوره=دوم\|شماره=چهار\|صفحات=۵۷–۷۲}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=طالعی\|نام۱=عبدالحسین\|تاریخ=۱۳۹۵\|عنوان=تعلیقات علی بن محمد عاملی بر احادیث ابواب عدل\|پیوند=https://www.noormags.ir/view/en/articlepage/1123442/تعلیقات-علی-بن-محمد-عاملی-بر-احادیث-ابواب-عدل\|ژورنال=مطالعات قرآن و حدیث سفینه\|دوره=سیزدهم\|شماره=پنجاه\|صفحات=۱۴۳–۱۷۸}}
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=طباطبایی\|نام=سید محمدحسین\|عنوان=المیزان فی تفسیر القرآن\|سال=۱۳۶۳\|مکان=قم\|ناشر=اسماعیلیان\|پیوند=\|کوشش=\|مترجم=\|شابک=\|دوره=}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=طباطبایی\|نام=سید محمدحسین\|عنوان=المیزان فی تفسیر القرآن\|سال=۱۳۶۳\|مکان=قم\|ناشر=اسماعیلیان\|پیوند=\|کوشش=\|مترجم=\|شابک=\|دوره=}}
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=طوسی\|نام=محمد بن حسن\|عنوان=الغیبه\|سال=۱۴۱۱\|مکان=قم\|ناشر=مؤسسه معارف اسلامی\|پیوند=\|کوشش=\|مترجم=\|شابک=\|دوره=}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=طوسی\|نام=محمد بن حسن\|عنوان=الغیبه\|سال=۱۴۱۱\|مکان=قم\|ناشر=مؤسسه معارف اسلامی\|پیوند=\|کوشش=\|مترجم=\|شابک=\|دوره=}}

حمید فاضل: پالایش متن

2026-07-04T19:29:59Z

پالایش متن

حمید فاضل: /* منابع */

2026-07-04T19:00:39Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۳ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۲۲:۳۰
خط ۲۲:		خط ۲۲:

	== منابع ==		== منابع ==
	~~{{آغاز منابع}}~~
	* {{یادکرد وب\|عنوان=نقش انتظار در آمادگی برای ظهور امام زمان (عج)\|نشانی=https://civilica.com/doc/2598575/\|تاریخ=۱۴۰۵\|تاریخ بازبینی=۳۰ خرداد ۱۴۰۵\|وبگاه=سیویلیکا\|نام خانوادگی۱=آزادمنش\|نام۱=مطهره}}		* {{یادکرد وب\|عنوان=نقش انتظار در آمادگی برای ظهور امام زمان (عج)\|نشانی=https://civilica.com/doc/2598575/\|تاریخ=۱۴۰۵\|تاریخ بازبینی=۳۰ خرداد ۱۴۰۵\|وبگاه=سیویلیکا\|نام خانوادگی۱=آزادمنش\|نام۱=مطهره}}
	* {{یادکرد وب\|عنوان=آیا در نشانه‌های حتمی ظهور و یمانی، امکان «تغییر»، «بداء» و «عدم وقوع» مطرح است\|نشانی=https://noo.rs/3Jlxc\|تاریخ=۲۰ دی ۱۳۹۴\|تاریخ بازبینی=۳۰ خرداد ۱۴۰۵\|شناسه={{شناسه یادکرد\|بداء۱!}}\|وبگاه=پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه}}		* {{یادکرد وب\|عنوان=آیا در نشانه‌های حتمی ظهور و یمانی، امکان «تغییر»، «بداء» و «عدم وقوع» مطرح است\|نشانی=https://noo.rs/3Jlxc\|تاریخ=۲۰ دی ۱۳۹۴\|تاریخ بازبینی=۳۰ خرداد ۱۴۰۵\|شناسه={{شناسه یادکرد\|بداء۱!}}\|وبگاه=پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه}}
خط ۶۱:		خط ۶۰:
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=هاشمی\|نام۱=سیدعبدالله\|تاریخ=۱۳۹۸\|عنوان=بررسی امکان تعیین وقت ظهور\|پیوند=https://www.mashreqmag.ir/article_122800.html\|ژورنال=مشرق موعود\|دوره=سیزدهم\|شماره=دوم\|صفحات=۴۷–۶۸}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=هاشمی\|نام۱=سیدعبدالله\|تاریخ=۱۳۹۸\|عنوان=بررسی امکان تعیین وقت ظهور\|پیوند=https://www.mashreqmag.ir/article_122800.html\|ژورنال=مشرق موعود\|دوره=سیزدهم\|شماره=دوم\|صفحات=۴۷–۶۸}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=یوسفی\|نام۱=رقیه\|تاریخ=۱۴۰۲\|عنوان=تحلیل تطبیقی بداء\|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2160821/تحلیل-تطبیقی-بداء\|ژورنال=تحقیقات قرآنی و حدیثی\|دوره=پنجم\|شماره=نهم\|صفحات=۴۷–۶۴\|نام۲=طاهره\|نام خانوادگی۲=عبداللهی\|نام۳=\|نام خانوادگی۳=}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=یوسفی\|نام۱=رقیه\|تاریخ=۱۴۰۲\|عنوان=تحلیل تطبیقی بداء\|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2160821/تحلیل-تطبیقی-بداء\|ژورنال=تحقیقات قرآنی و حدیثی\|دوره=پنجم\|شماره=نهم\|صفحات=۴۷–۶۴\|نام۲=طاهره\|نام خانوادگی۲=عبداللهی\|نام۳=\|نام خانوادگی۳=}}
	~~{{پایان منابع}}~~

حمید فاضل: ویرایش جزئی

2026-07-04T18:47:29Z

ویرایش جزئی

نمایش تغییرات

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۳ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۲۳:۱۳
خط ۲۲:		خط ۲۲:

	== منابع ==		== منابع ==
			{{آغاز منابع}}
	* {{یادکرد وب\|عنوان=نقش انتظار در آمادگی برای ظهور امام زمان\|نشانی=https://civilica.com/doc/2598575/\|تاریخ=۱۴۰۵\|تاریخ بازبینی=۳۰ خرداد ۱۴۰۵\|وبگاه=سیویلیکا\|نام خانوادگی۱=آزادمنش\|نام۱=مطهره}}		* {{یادکرد وب\|عنوان=نقش انتظار در آمادگی برای ظهور امام زمان\|نشانی=https://civilica.com/doc/2598575/\|تاریخ=۱۴۰۵\|تاریخ بازبینی=۳۰ خرداد ۱۴۰۵\|وبگاه=سیویلیکا\|نام خانوادگی۱=آزادمنش\|نام۱=مطهره}}
	* {{یادکرد وب\|عنوان=آیا در نشانه‌های حتمی ظهور و یمانی، امکان تغییر، بداء و عدم وقوع مطرح است\|نشانی=https://noo.rs/3Jlxc\|تاریخ=۲۰ دی ۱۳۹۴\|تاریخ بازبینی=۳۰ خرداد ۱۴۰۵\|شناسه={{شناسه یادکرد\|بداء۱!}}\|وبگاه=پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه}}		* {{یادکرد وب\|عنوان=آیا در نشانه‌های حتمی ظهور و یمانی، امکان تغییر، بداء و عدم وقوع مطرح است\|نشانی=https://noo.rs/3Jlxc\|تاریخ=۲۰ دی ۱۳۹۴\|تاریخ بازبینی=۳۰ خرداد ۱۴۰۵\|شناسه={{شناسه یادکرد\|بداء۱!}}\|وبگاه=پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه}}
خط ۳۷:		خط ۳۸:
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=راغب اصفهانی\|نام=حسین بن محمد\|عنوان=المفردات\|سال=۱۴۱۲\|مکان=دمشق\|ناشر=الدار الشامیه\|پیوند=\|کوشش=\|مترجم=\|شابک=\|دوره=}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=راغب اصفهانی\|نام=حسین بن محمد\|عنوان=المفردات\|سال=۱۴۱۲\|مکان=دمشق\|ناشر=الدار الشامیه\|پیوند=\|کوشش=\|مترجم=\|شابک=\|دوره=}}
	* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=زهادت\|نام=عبدالمجید\|عنوان=معارف و عقاید 5\|سال=۱۳۹۶\|مکان=قم\|ناشر=مرکز مدیریت حوزه علمیه قم\|پیوند=\|کوشش=\|مترجم=\|شابک=۶۰۰۷۵۵۰۸۰X\|دوره=}}		* {{یادکرد کتاب\|نام خانوادگی=زهادت\|نام=عبدالمجید\|عنوان=معارف و عقاید 5\|سال=۱۳۹۶\|مکان=قم\|ناشر=مرکز مدیریت حوزه علمیه قم\|پیوند=\|کوشش=\|مترجم=\|شابک=۶۰۰۷۵۵۰۸۰X\|دوره=}}
	* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=سجادی\|نام=سید جعفر\|مدخل=بداء\|دانشنامه=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|سال=1399\|ناشر=مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|مکان=تهران\|کوشش=سید کاظم موسوی بجنوردی\|پیوند مدخل=https://www.cgie.org.ir/fa/article/228402/~~%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%A1~~}}		* {{یادکرد دانشنامه\|نام خانوادگی=سجادی\|نام=سید جعفر\|مدخل=بداء\|دانشنامه=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی\|سال=1399\|ناشر=مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی\|مکان=تهران\|کوشش=سید کاظم موسوی بجنوردی\|پیوند مدخل=https://www.cgie.org.ir/fa/article/228402/بداء}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=سلیمیان\|نام۱=خدامراد\|تاریخ=۱۳۸۸\|عنوان=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف\|پیوند=https://www.entizar.ir/article_73891.html\|ژورنال=انتظار موعود\|دوره=نهم\|شماره=سی\|صفحات=۸۹–۱۱۶}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=سلیمیان\|نام۱=خدامراد\|تاریخ=۱۳۸۸\|عنوان=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف\|پیوند=https://www.entizar.ir/article_73891.html\|ژورنال=انتظار موعود\|دوره=نهم\|شماره=سی\|صفحات=۸۹–۱۱۶}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=صبایی\|نام۱=مهدی\|تاریخ=۱۳۹۷\|عنوان=امکان پیدایشی دیگر در نشانه‌های حتمی ظهور\|پیوند=https://www.tkalam.ir/article_38941.html\|ژورنال=تحقیقات کلامی\|دوره=ششم\|شماره=بیست\|صفحات=۲۱۵–۲۳۳\|نام۲=محمدتقی\|نام خانوادگی۲=شاکر\|نام۳=رسول\|نام خانوادگی۳=رضوی}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=صبایی\|نام۱=مهدی\|تاریخ=۱۳۹۷\|عنوان=امکان پیدایشی دیگر در نشانه‌های حتمی ظهور\|پیوند=https://www.tkalam.ir/article_38941.html\|ژورنال=تحقیقات کلامی\|دوره=ششم\|شماره=بیست\|صفحات=۲۱۵–۲۳۳\|نام۲=محمدتقی\|نام خانوادگی۲=شاکر\|نام۳=رسول\|نام خانوادگی۳=رضوی}}
خط ۵۹:		خط ۶۰:
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=هاشمی\|نام۱=سیدعبدالله\|تاریخ=۱۳۹۸\|عنوان=بررسی امکان تعیین وقت ظهور\|پیوند=https://www.mashreqmag.ir/article_122800.html\|ژورنال=مشرق موعود\|دوره=سیزدهم\|شماره=دوم\|صفحات=۴۷–۶۸}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=هاشمی\|نام۱=سیدعبدالله\|تاریخ=۱۳۹۸\|عنوان=بررسی امکان تعیین وقت ظهور\|پیوند=https://www.mashreqmag.ir/article_122800.html\|ژورنال=مشرق موعود\|دوره=سیزدهم\|شماره=دوم\|صفحات=۴۷–۶۸}}
	* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=یوسفی\|نام۱=رقیه\|تاریخ=۱۴۰۲\|عنوان=تحلیل تطبیقی بداء\|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2160821/تحلیل-تطبیقی-بداء\|ژورنال=تحقیقات قرآنی و حدیثی\|دوره=پنجم\|شماره=نهم\|صفحات=۴۷–۶۴\|نام۲=طاهره\|نام خانوادگی۲=عبداللهی\|نام۳=\|نام خانوادگی۳=}}		* {{یادکرد ژورنال\|نام خانوادگی۱=یوسفی\|نام۱=رقیه\|تاریخ=۱۴۰۲\|عنوان=تحلیل تطبیقی بداء\|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2160821/تحلیل-تطبیقی-بداء\|ژورنال=تحقیقات قرآنی و حدیثی\|دوره=پنجم\|شماره=نهم\|صفحات=۴۷–۶۴\|نام۲=طاهره\|نام خانوادگی۲=عبداللهی\|نام۳=\|نام خانوادگی۳=}}
			{{پایان منابع}}