به - تاریخچهٔ نسخه‌ها

سیدعلیرضا سیدموسوی در ۷ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۵:۰۰

2026-05-28T05:00:20Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۷ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۳۰
خط ۳:		خط ۳:
	بِه، میوه‌ای پاییزی است که «بهی» و «آبی» نیز نامیده می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A8%D9%87-4 دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، ذیل واژه به، سایت واژه‌یاب.]</ref> درخت به، از خانواده گل سرخیان و از دسته‌ی سیب‌ها با برگ‌های کرک‌دار است. میوه‌ی به، زردرنگ، کروی شکل، خوش‌بو، کرک‌دار و از جمله میوه‌های باارزش غذایی بالا است. گل‌های این درخت نیز، معمولا به رنگ صورتی و سفید دیده می‌شوند. درخت به را از روش قلمه زدن، خوابانیدن شاخه و ساقه و پیوند زدن، تکثیر می‌کنند و از پایه‌ی آن نیز برای پیوند با درخت گلابی استفاده می‌کنند.<ref>میرحیدر، معارف گیاهی، ج2، ۱۳۷۵ش، ص72-73؛ <br>		بِه، میوه‌ای پاییزی است که «بهی» و «آبی» نیز نامیده می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A8%D9%87-4 دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، ذیل واژه به، سایت واژه‌یاب.]</ref> درخت به، از خانواده گل سرخیان و از دسته‌ی سیب‌ها با برگ‌های کرک‌دار است. میوه‌ی به، زردرنگ، کروی شکل، خوش‌بو، کرک‌دار و از جمله میوه‌های باارزش غذایی بالا است. گل‌های این درخت نیز، معمولا به رنگ صورتی و سفید دیده می‌شوند. درخت به را از روش قلمه زدن، خوابانیدن شاخه و ساقه و پیوند زدن، تکثیر می‌کنند و از پایه‌ی آن نیز برای پیوند با درخت گلابی استفاده می‌کنند.<ref>میرحیدر، معارف گیاهی، ج2، ۱۳۷۵ش، ص72-73؛ <br>
	نیاکی، گیاهان کشاورزی ایران، ۱۳۵۱ش، ص۳۷۰؛ <br>		نیاکی، گیاهان کشاورزی ایران، ۱۳۵۱ش، ص۳۷۰؛ <br>
	مظفریان، فلور استان یزد، ۱۳۷۹ش، ص۳۸۷.</ref> میوه‌ی این درخت، از نظر طعم، به سه دسته تقسیم می‌شود: 1. شیرین؛ 2. ترش؛ 3. ترش و شیرین (مز یا میخوش).<ref>میرحیدر، معارف گیاهی، ج2، ۱۳۷۵ش، ص74.</ref>		مظفریان، فلور استان یزد، ۱۳۷۹ش، ص۳۸۷.</ref> میوه‌ی این درخت، از نظر طعم، به سه دسته تقسیم می‌شود:
			* شیرین؛
			* ترش؛
			* ترش و شیرین (مز یا میخوش).<ref>میرحیدر، معارف گیاهی، ج2، ۱۳۷۵ش، ص74.</ref>

	==به در نقاط مختلف ایران==		==به در نقاط مختلف ایران==
	درخت به، به‌صورت وحشی در مناطقی از ایران، رویش دارد. به جنگلی نیز در نواحی گرگان، گیلان و آذربایجان در ایران، می‌روید.<ref>ثابتی، درختان و درختچه‌های ایران، ۱۳۴۴ش، ص۱۲۰؛ <br>		درخت به، به‌صورت وحشی در مناطقی از ایران، رویش دارد. به جنگلی نیز در نواحی گرگان، گیلان و آذربایجان در ایران، می‌روید.<ref>ثابتی، درختان و درختچه‌های ایران، ۱۳۴۴ش، ص۱۲۰؛ <br>

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* بِه در ادبیات ایران */

2026-05-28T04:59:28Z

بِه در ادبیات ایران

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۷ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۲۹
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	مردم در ایران، به را کمتر به‌صورت خام و بیش‌تر به‌صورت خورش، مربا یا شربت استفاده می‌کنند.<ref>بهرامی، فرهنگ روستایی، ۱۳۱۶-۱۳۱۷ش، ص۲۶۰.</ref> فسنجان به، دلمه به، یخنی ترش و خورش به، از جمله غذاهای پرطرفدار ایرانی است. مصرف این خوراک‌ها، در دوره قاجاریان، رواج بیش‌تری داشته است.<ref>آشپزباشی، سفرۀ اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۴۳.</ref> از این میوه، علاوه‌ بر غذا، در کمپوت، مربا و مارمالاد نیز استفاده می‌شود.		مردم در ایران، به را کمتر به‌صورت خام و بیش‌تر به‌صورت خورش، مربا یا شربت استفاده می‌کنند.<ref>بهرامی، فرهنگ روستایی، ۱۳۱۶-۱۳۱۷ش، ص۲۶۰.</ref> فسنجان به، دلمه به، یخنی ترش و خورش به، از جمله غذاهای پرطرفدار ایرانی است. مصرف این خوراک‌ها، در دوره قاجاریان، رواج بیش‌تری داشته است.<ref>آشپزباشی، سفرۀ اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۴۳.</ref> از این میوه، علاوه‌ بر غذا، در کمپوت، مربا و مارمالاد نیز استفاده می‌شود.
	==بِه در ادبیات ایران==		==بِه در ادبیات ایران==
	میوه به، همواره میوه‌ای لذیذ با خواص درمانی و خوراکی بسیار بوده است. در شعر شاعران نامدار ایرانی نیز این واژه حضور یافته است. برای مثال، سعدی در بیتی می‌گوید:<ref>[https://ganjoor.net/saadi/divan/ghazals/sh435 سعدی، دیوان اشعار، غزلیات، غزل شماره 435، بیت 10، سایت گنجور.]</ref><br>		میوه به، همواره میوه‌ای لذیذ با خواص درمانی و خوراکی بسیار بوده است. در شعر شاعران نامدار ایرانی نیز این واژه حضور یافته است. برای مثال، [[سعدی]] در بیتی می‌گوید:<ref>[https://ganjoor.net/saadi/divan/ghazals/sh435 سعدی، دیوان اشعار، غزلیات، غزل شماره 435، بیت 10، سایت گنجور.]</ref><br>
	{{آغاز نستعلیق}}		{{آغاز نستعلیق}}
	{{شعر\|نستعلیق}}		{{شعر\|نستعلیق}}
	{{ب\|باری غرور از سر بنه و انصاف درد من بده\|ای باغ شفتالو و به، ما نیز هم بد نیستیم}}		{{ب\|باری غرور از سر بنه و انصاف درد من بده\|ای باغ شفتالو و به، ما نیز هم بد نیستیم}}
	{{پایان شعر}}		{{پایان شعر}}
	{{پایان نستعلیق}}		{{پایان نستعلیق}}

	==پانویس==		==پانویس==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* پیشینه به */

2026-05-28T04:58:22Z

پیشینه به

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۷ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۲۸
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	با توجه به اطلاعات ثبت‌شده در منابع کهن، این میوه در دوره ایران باستان نیز پرورش داده می‌شد.<ref>Jorét, Les Plantes dans l’antiquité et au moyen âge, 1904, P91.</ref> برخی از مورخان، واژه روسیه‌ای «آیوا» را برگرفته از واژه فارسی «هایواه» می‌دانند.<ref>Candolle, Origin of Cultivated Plants, 1885, P236-237.</ref> در منابعی معروف همچون بندهش نیز به این میوه اشاره شده است.<ref>بندهش، ۱۳۶۹ش، ص87-88.</ref><br>		با توجه به اطلاعات ثبت‌شده در منابع کهن، این میوه در دوره ایران باستان نیز پرورش داده می‌شد.<ref>Jorét, Les Plantes dans l’antiquité et au moyen âge, 1904, P91.</ref> برخی از مورخان، واژه روسیه‌ای «آیوا» را برگرفته از واژه فارسی «هایواه» می‌دانند.<ref>Candolle, Origin of Cultivated Plants, 1885, P236-237.</ref> در منابعی معروف همچون بندهش نیز به این میوه اشاره شده است.<ref>بندهش، ۱۳۶۹ش، ص87-88.</ref><br>

	در دوره اسلامی، به را معمولا با نام عربی آن (سفرجل) در مکتوبات مرتبط با فقه،<ref>برقی، المحاسن، ۱۳۳۰ش، ص۵۴۸-۵۵۰.</ref> کشاورزی،<ref>ابن‌وحشیه، الفلاحة النبطیة، ج2، ۱۹۹۵م، ص1219-1214.</ref> علوم غذایی و دارویی<ref>اسحاق بن سلیمان اسرائیلی، الاغذیة و الادویة، ۱۴۱۲ق، ص۲۸۳-۲۸۵.</ref> و نیز آثار پزشکی، آورده‌اند. در آثار مربوط به زراعت و شیوه‌های کشت گیاهان و نباتات، معمولا به را در کنار سیب آورده<ref>جمالی یزدی، فرخ‌نامه، ۱۳۴۶ش، ص۱۲۶-۱۲۷.</ref> و اشاره کرده‌اند که درخت به، نسبت به سایر درختان میوه، به آب بیش‌تری نیاز دارد.<ref>رشیدالدین فضل الله، آثار و احیاء، ۱۳۶۸ش، ص14.</ref> شهرهای اصفهان و ساوه، به داشتن بهترین نوع این میوه معروف هستند.<ref>حمدالله مستوفی، نزهة القلوب، ۱۳۳۱ق، ص۴۹ و ۶۲.</ref> پایتخت به ایران را شهر نطنز اصفهان می‌شناسند.		در دوره اسلامی، به را معمولا با نام عربی آن (سفرجل) در مکتوبات مرتبط با فقه،<ref>برقی، المحاسن، ۱۳۳۰ش، ص۵۴۸-۵۵۰.</ref> کشاورزی،<ref>ابن‌وحشیه، الفلاحة النبطیة، ج2، ۱۹۹۵م، ص1219-1214.</ref> علوم غذایی و دارویی<ref>اسحاق بن سلیمان اسرائیلی، الاغذیة و الادویة، ۱۴۱۲ق، ص۲۸۳-۲۸۵.</ref> و نیز آثار پزشکی، آورده‌اند. در آثار مربوط به زراعت و شیوه‌های کشت گیاهان و نباتات، معمولا به را در کنار سیب آورده<ref>جمالی یزدی، فرخ‌نامه، ۱۳۴۶ش، ص۱۲۶-۱۲۷.</ref> و اشاره کرده‌اند که درخت به، نسبت به سایر درختان میوه، به آب بیش‌تری نیاز دارد.<ref>رشیدالدین فضل الله، آثار و احیاء، ۱۳۶۸ش، ص14.</ref> شهرهای اصفهان و ساوه، به داشتن بهترین نوع این میوه معروف هستند.<ref>حمدالله مستوفی، نزهة القلوب، ۱۳۳۱ق، ص۴۹ و ۶۲.</ref> پایتخت به ایران را شهر [[نطنز]] در [[اصفهان]] می‌شناسند.

	==به در طب==		==به در طب==
	در طب سنتی، به را میوه‌ای با طبع سرد و خشک معرفی کرده‌اند.<ref>ابن‌سینا، قانون، ج2، ۱۳۷۰ش، ص258.</ref> استفاده از به و ترکیبات مختلف آن، در درمان انواع بیماری‌ها، مرسوم بوده است. این میوه و دانه‌های آن، برای درمان بیماری خارش، زخم، تبخال، شوره، تعریق زیاد، احساس رفع ادرار، برشته آن برای رفع اسهال و مشکلات روده‌ای و آب به برای تنگی‌ نفس مفید است. رفع التهاب مفاصل، تقویت معده و طحال نیز از دیگر خواص درمانی به، محسوب می‌شود.<ref>الذخیرة فی علم الطب، ۱۹۲۸م، ص۹۷؛ <br>		در طب سنتی، به را میوه‌ای با طبع سرد و خشک معرفی کرده‌اند.<ref>ابن‌سینا، قانون، ج2، ۱۳۷۰ش، ص258.</ref> استفاده از به و ترکیبات مختلف آن، در درمان انواع بیماری‌ها، مرسوم بوده است. این میوه و دانه‌های آن، برای درمان بیماری خارش، زخم، تبخال، شوره، تعریق زیاد، احساس رفع ادرار، برشته آن برای رفع اسهال و مشکلات روده‌ای و آب به برای تنگی‌ نفس مفید است. رفع التهاب مفاصل، تقویت معده و طحال نیز از دیگر خواص درمانی به، محسوب می‌شود.<ref>الذخیرة فی علم الطب، ۱۹۲۸م، ص۹۷؛ <br>

زهرا فاضل: صفحه‌ای تازه حاوی «'''به'''؛ میوه‌ای خوش‌بو و کرک‌دار با خواص درمانی و خوراکی
بِه، میوه‌ای پاییزی است که «بهی» و «آبی» نیز نامیده می‌شود.[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A8%D9%87-4 دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، ذیل واژه به، سایت واژه‌یاب.] درخت به، از خانواده گل...» ایجاد کرد

2026-04-20T07:39:36Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''به'''</big>؛ میوه‌ای خوش‌بو و کرک‌دار با خواص درمانی و خوراکی بِه، میوه‌ای پاییزی است که «بهی» و «آبی» نیز نامیده می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A8%D9%87-4 دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، ذیل واژه به، سایت واژه‌یاب.]</ref> درخت به، از خانواده گل...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<big>'''به'''</big>؛ میوه‌ای خوش‌بو و کرک‌دار با خواص درمانی و خوراکی 

بِه، میوه‌ای پاییزی است که «بهی» و «آبی» نیز نامیده می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%A8%D9%87-4 دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، ذیل واژه به، سایت واژه‌یاب.]</ref> درخت به، از خانواده گل سرخیان و از دسته‌ی سیب‌ها با برگ‌های کرک‌دار است. میوه‌ی به، زردرنگ، کروی شکل، خوش‌بو، کرک‌دار و از جمله میوه‌های باارزش غذایی بالا است. گل‌های این درخت نیز، معمولا به رنگ صورتی و سفید دیده می‌شوند. درخت به را از روش قلمه زدن، خوابانیدن شاخه و ساقه و پیوند زدن، تکثیر می‌کنند و از پایه‌ی آن نیز برای پیوند با درخت گلابی استفاده می‌کنند.<ref>میرحیدر، معارف گیاهی، ج2، ۱۳۷۵ش، ص72-73؛ 
نیاکی، گیاهان کشاورزی ایران، ۱۳۵۱ش، ص۳۷۰؛ 
مظفریان، فلور استان یزد، ۱۳۷۹ش، ص۳۸۷.</ref> میوه‌ی این درخت، از نظر طعم، به سه دسته تقسیم می‌شود: 1. شیرین؛ 2. ترش؛ 3. ترش و شیرین (مز یا میخوش).<ref>میرحیدر، معارف گیاهی، ج2، ۱۳۷۵ش، ص74.</ref>
==به در نقاط مختلف ایران==
درخت به، به‌صورت وحشی در مناطقی از ایران، رویش دارد. به جنگلی نیز در نواحی گرگان، گیلان و آذربایجان در ایران، می‌روید.<ref>ثابتی، درختان و درختچه‌های ایران، ۱۳۴۴ش، ص۱۲۰؛ 
گل‌گلاب، گیاه‌شناسی، ۱۳۲۶ش، ص۲۲۷؛ 
رضایی‌نژاد، فرهنگ کامل گیاه‌ شناسی، حشره‌شناسی و زیست‌شناسی، ۱۳۸۱ش، ص۵۰۰؛ 
عماد، شناسایی گیاهان دارویی و صنعتی جنگلی و مرتعی و موارد مصرف آن‌ها، ج2، ۱۳۷۸ش، ص39.</ref> به‌جز نام‌های معروف بهی یا آبی، نام‌های محلی دیگری نیز برای این میوه در نقاط مختلف ایران وجود دارد. در آستارا به «آیوا» و «هیوا»، در مازندران، رامیان و کتول به «شَغالِ‌به» و «شالِ‌به»، در [[لاهیجان]] و رودسر به «توچ» یا «قوچ»، در رامسر و شهسوار به «سِنگه»<ref>ثابتی، درختان و درختچه‌های ایران، ۱۳۴۴ش، ص۱۲0-121؛ 
قهرمان، تطبیق نام‌های کهن گیاهان دارویی با نام‌های علمی، ج1، ۱۳۸۳ش، ص172.</ref> معروف است.
==پیشینه به==
با توجه به اطلاعات ثبت‌شده در منابع کهن، این میوه در دوره ایران باستان نیز پرورش داده می‌شد.<ref>Jorét, Les Plantes dans l’antiquité et au moyen âge, 1904, P91.</ref> برخی از مورخان، واژه روسیه‌ای «آیوا» را برگرفته از واژه فارسی «هایواه» می‌دانند.<ref>Candolle, Origin of Cultivated Plants, 1885, P236-237.</ref> در منابعی معروف همچون بندهش نیز به این میوه اشاره شده است.<ref>بندهش، ۱۳۶۹ش، ص87-88.</ref> 

در دوره اسلامی، به را معمولا با نام عربی آن (سفرجل) در مکتوبات مرتبط با فقه،<ref>برقی، المحاسن، ۱۳۳۰ش، ص۵۴۸-۵۵۰.</ref> کشاورزی،<ref>ابن‌وحشیه، الفلاحة النبطیة، ج2، ۱۹۹۵م، ص1219-1214.</ref> علوم غذایی و دارویی<ref>اسحاق بن سلیمان اسرائیلی، الاغذیة و الادویة، ۱۴۱۲ق، ص۲۸۳-۲۸۵.</ref> و نیز آثار پزشکی، آورده‌اند. در آثار مربوط به زراعت و شیوه‌های کشت گیاهان و نباتات، معمولا به را در کنار سیب آورده<ref>جمالی یزدی، فرخ‌نامه، ۱۳۴۶ش، ص۱۲۶-۱۲۷.</ref> و اشاره کرده‌اند که درخت به، نسبت به سایر درختان میوه، به آب بیش‌تری نیاز دارد.<ref>رشیدالدین فضل الله، آثار و احیاء، ۱۳۶۸ش، ص14.</ref> شهرهای اصفهان و ساوه، به داشتن بهترین نوع این میوه معروف هستند.<ref>حمدالله مستوفی، نزهة القلوب، ۱۳۳۱ق، ص۴۹ و ۶۲.</ref> پایتخت به ایران را شهر نطنز اصفهان می‌شناسند.
==به در طب==
در طب سنتی، به را میوه‌ای با طبع سرد و خشک معرفی کرده‌اند.<ref>ابن‌سینا، قانون، ج2، ۱۳۷۰ش، ص258.</ref> استفاده از به و ترکیبات مختلف آن، در درمان انواع بیماری‌ها، مرسوم بوده است. این میوه و دانه‌های آن، برای درمان بیماری خارش، زخم، تبخال، شوره، تعریق زیاد، احساس رفع ادرار، برشته آن برای رفع اسهال و مشکلات روده‌ای و آب به برای تنگی‌ نفس مفید است. رفع التهاب مفاصل، تقویت معده و طحال نیز از دیگر خواص درمانی به، محسوب می‌شود.<ref>الذخیرة فی علم الطب، ۱۹۲۸م، ص۹۷؛ 
ابن‌ربن، فردوس الحکمة، ۱۹۲۸م، ص۳۹۲-۳۹۳ و ۳۹۷؛ 
حنین بن اسحاق، جالینوس الى غلوقن فی التأتی لشفاء الامراض، ۱۹۸۲م، ص۳۰۰.</ref> 

اخوینی بخاری نیز، این میوه را در کنار میوه‌هایی همچون سیب، انار و سنجد قرار داده و آن‌ها را قابض معرفی کرده است. در گذشته، ترکیب لعاب حاصل از جوشانده‌ی دانه به با کمی زعفران را برای درمان سرخی چشم تجویز می‌کردند.<ref>اخوینی بخاری، هدایة المتعلمین، ۱۳۴۴ش، ص۱۵۷ و ۲۷۲ و ۳۷۶.</ref> خواصی دیگر همچون مفید بودن دانه خیس کرده به برای درمان زبری گلو، روغن به برای تقویت کلیه و مثانه و رفع سوزش مجاری ادراری<ref>ابن‌سینا، قانون، ج2، ۱۳۷۰ش، ص259.</ref> معرفی کرده‌اند. 

در طب مردمی نیز نوشیدن دم‌کرده‌ی دانه‌ی به، یا مکیدن آن برای درمان سرفه و سینه درد بسیار مفید دانسته می‌شود.<ref>اسدیان خرم‌آبادی، باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام، ۱۳۵۸ش، ص۲۶۷.</ref> 

در دانش پزشکی امروز نیز میوه به را سرشار از ویتامین‌های «آ» و «ب»، املاح آهکی و تانن می‌دانند. همچنین این میوه را سرشار از پروتید، گلوسید، لیپید و آب دانسته و میزان کالری در هر 100 گرم از به را در حدود 112 کالری اعلام کرده‌اند.
==به در باور مردم==
به، از میوه‌هایی است که در جشن‌های ایرانیان، مانند مهرگان و جشن سده، به‌عنوان یک میوه‌ی اسرارآمیز با خواص دفع بلا، حضور داشته است. شاخه‌های این درخت را نیز به‌عنوان درختی مقدس، در سفره هفت‌سین قرار می‌دادند.<ref>صفا، گاه‌شماری و جشن‌های ملی ایرانیان، 1391ش، ص۴۸؛ 
شعبانی، آداب و رسوم نوروز، ۱۳۷۸ش، ص۶۶.</ref> 

امروزه در برخی از نقاط ایران، میوه به را از میوه‌های برکت‌زا می‌دانند. مردم در کومله معتقدند که در هنگام شکوفه زدن درختان انار و به، امکان صید بچه ماهی‌های فراوانی پیش خواهد آمد.<ref>شهاب کومله‌ای، فرهنگ عامۀ کومله، ۱۳۸۶ش، ص۱۶۲.</ref> همچنین به زنان در ماه سوم بارداری، به می‌دهند تا فرزند او زیبا شود.<ref>قزوینی، عجایب المخلوقات، ۱۳۶۱ش، ص۲۳۰-۲۳۱.</ref>
==به در فرهنگ غذایی ایرانیان==
مردم در ایران، به را کمتر به‌صورت خام و بیش‌تر به‌صورت خورش، مربا یا شربت استفاده می‌کنند.<ref>بهرامی، فرهنگ روستایی، ۱۳۱۶-۱۳۱۷ش، ص۲۶۰.</ref> فسنجان به، دلمه به، یخنی ترش و خورش به، از جمله غذاهای پرطرفدار ایرانی است. مصرف این خوراک‌ها، در دوره قاجاریان، رواج بیش‌تری داشته است.<ref>آشپزباشی، سفرۀ اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۴۳.</ref> از این میوه، علاوه‌ بر غذا، در کمپوت، مربا و مارمالاد نیز استفاده می‌شود.
==بِه در ادبیات ایران==
میوه به، همواره میوه‌ای لذیذ با خواص درمانی و خوراکی بسیار بوده است. در شعر شاعران نامدار ایرانی نیز این واژه حضور یافته است. برای مثال، سعدی در بیتی می‌گوید:<ref>[https://ganjoor.net/saadi/divan/ghazals/sh435 سعدی، دیوان اشعار، غزلیات، غزل شماره 435، بیت 10، سایت گنجور.]</ref> 
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|باری غرور از سر بنه و انصاف درد من بده|ای باغ شفتالو و به، ما نیز هم بد نیستیم}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
*آشپزباشی، علی‌اکبر، سفرۀ اطعمه، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۳ش.
*ابن‌ربن، علی، فردوس الحکمة، به‌تحقیق محمد زبیر صدیقی، برلین، چاپخانه آفتاب، ۱۹۲۸م.
*ابن‌سینا، قانون، ترجمۀ عبدالرحمان شرفکندی، تهران، سروش، ۱۳۷۰ش.
*ابن‌وحشیه، احمد، الفلاحة النبطیة، به‌تحقیق توفیق فهد، دمشق، ]بی‌نا[، ۱۹۹۵م.
*اخوینی بخاری، ربیع، هدایة المتعلمین، به‌تحقیق جلال متینی، مشهد، دانشگاه فردوسی، ۱۳۴۴ش.
*اسحاق بن سلیمان اسرائیلی، الاغذیة و الادویة، به‌تحقیق محمد صباح، بیروت، مؤسسه عزالدین، ۱۴۱۲ق.
*اسدیان خرم‌آبادی، محمد و دیگران، باورها و دانسته‌ها در لرستان و ایلام، تهران، مرکز مردم‌شناسی ایران، ۱۳۵۸ش.
*الذخیرة فی علم الطب، منسوب به ثابت بن قره، به‌تحقیق جورجی صبحی، قاهره، چاپ صبحی، ۱۹۲۸م.
*برقی، احمد، المحاسن، به‌تحقیق جلال‌الدین محدث ارموی، قم، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۳۰ش.
*بندهش، ترجمۀ مهرداد بهار، تهران، توس، ۱۳۶۹ش.
*بهرامی، تقی، فرهنگ روستایی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۱۶-۱۳۱۷ش.
*ثابتی، حبیب‌الله، درختان و درختچه‌های ایران، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۴ش.
*جمالی یزدی، مطهر، فرخ‌نامه، به‌تحقیق ایرج افشار، تهران، فرهنگ ایران زمین، ۱۳۴۶ش.
*حمدالله مستوفی، نزهة القلوب، به‌تحقیق لسترنج، لیدن، ]بی‌نا[، ۱۳۳۱ق.
*حنین بن اسحاق، جالینوس الى غلوقن فی التأتی لشفاء الامراض، به‌تحقیق محمد سلیم سالم، قاهره، الهیئه المصریه العامه للکتاب، ۱۹۸۲م.
*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 30 بهمن 1400ش.
*رشیدالدین فضل الله، آثار و احیاء، به‌تحقیق منوچهر ستوده و ایرج افشار، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۸ش.
*رضایی‌نژاد، علی، فرهنگ کامل گیاه‌ شناسی، حشره‌شناسی و زیست‌شناسی، تهران، کارنگ، ۱۳۸۱ش.
*سعدی، دیوان اشعار، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 30 بهمن 1400ش.
*شعبانی، رضا، آداب و رسوم نوروز، تهران، الهدی، ۱۳۷۸ش.
*شهاب کومله‌ای، حسین، فرهنگ عامۀ کومله، رشت، گیلکان، ۱۳۸۶ش.
*صفا، ذبیح‌الله، گاه‌شماری و جشن‌های ملی ایرانیان، تهران، مرکز مطالعات و هماهنگی فرهنگی، 1391ش.
*طلاس، عمار مصطفى، المعجم الطبی النباتی، دمشق، دارالطلاس، ]بی‌تا[.
*عماد، مهدی، شناسایی گیاهان دارویی و صنعتی جنگلی و مرتعی و موارد مصرف آن‌ها، تهران، مؤسسه توسعه روستایی ایران، ۱۳۷۸ش.
*گل‌گلاب، حسین، گیاه‌شناسی، تهران، ]بی‌نا[، ۱۳۲۶ش.
*قزوینی، زکریا، عجایب المخلوقات، تهران، عطار، ۱۳۶۱ش.
*قهرمان، احمد و اخوت، احمدرضا، تطبیق نام‌های کهن گیاهان دارویی با نام‌های علمی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۳ش.
*مظفریان، ولی‌الله، فلور استان یزد، تهران، استانداری یزد، ۱۳۷۹ش.
*میرحیدر، حسین، معارف گیاهی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۷۵ش.
*نیاکی، صحت، گیاهان کشاورزی ایران، اهواز، دانشگاه جندی شاپور، ۱۳۵۱ش.
*Candolle, A. de., Origin of Cultivated Plants, New York, 1885.
*Jorét, Ch., Les Plantes dans l’antiquité et au moyen âge, Paris, 1904.