https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%AAبوانات - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T23:48:18Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%AA&diff=32178&oldid=prevحانیه کلهر: صفحهای تازه حاوی «<big>'''بوانات'''</big>؛ شهرستانی در شمالشرقی استان فارس. بوانات، شهرستانی با مساحت ۴۶۹۷ کیلومتر مربع به مرکزیت شهر بوانات (سوریان) زیباترین شهرستان شمالی استان فارس است. این دیار بهدلیل طبیعت زیبا و بکر و تنوع آثار تاریخی، مورد توجه گردشگران دا...» ایجاد کرد2026-04-29T09:28:27Z<p>صفحهای تازه حاوی «<big>'''بوانات'''</big>؛ شهرستانی در شمالشرقی استان فارس. بوانات، شهرستانی با مساحت ۴۶۹۷ کیلومتر مربع به مرکزیت شهر بوانات (سوریان) زیباترین شهرستان شمالی استان فارس است. این دیار بهدلیل طبیعت زیبا و بکر و تنوع آثار تاریخی، مورد توجه گردشگران دا...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div><big>'''بوانات'''</big>؛ شهرستانی در شمالشرقی استان فارس.<br />
<br />
بوانات، شهرستانی با مساحت ۴۶۹۷ کیلومتر مربع به مرکزیت شهر بوانات (سوریان) زیباترین شهرستان شمالی استان فارس است. این دیار بهدلیل طبیعت زیبا و بکر و تنوع آثار تاریخی، مورد توجه گردشگران داخلی و خارجی قرار گرفته است. شهر بوانات بهواسطهٔ قرارگیری در مسیر بندرعباس به [[اصفهان]] از اهمیت ارتباطی بالایی برخوردار است. <br />
==نامگذاری==<br />
برخی معتقدند «بون» بهمعنی بهره است که با پسوند «ات» جمع بسته شده است. در نظریهٔ دیگر «بوان» بهمعنی [[بهشت]] است و به مکان سرسبز گفته میشود.<ref>[http://www.tamashanewspaper.ir/news-details/17623-نگاهی-به-جاذبه-های-گردشگری- حسینی ارسنجانی، «نگاهی به جاذبههای گردشگری «بوانات» زیباترین شهرستان شمالی استان فارس»، وبسایت تماشا.]</ref> <br />
==پیشینه==<br />
بوانات در چهارراه ارتباطیِ جنوب به شمال و شرق به غرب ایران در اعصار مختلف تاریخ بوده و کاروانهای تجاری و نیروهای نظامی بسیاری از این منطقه عبور میکردند.<ref>[http://www.tamashanewspaper.ir/news-details/17623-نگاهی-به-جاذبه-های-گردشگری- حسینی ارسنجانی، «نگاهی به جاذبههای گردشگری «بوانات» زیباترین شهرستان شمالی استان فارس»، وبسایت تماشا.]</ref> این خطه در سدهٔ هشتم قمری، محل برخی [[جنگ|جنگها]] میان آلمظفر و چوپانیان بود.<ref>حافظ ابرو، جغرافیا، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۲۰۷-۲۰۸؛ حمدالله، ذیل تاریخ گزیده، ۱۳۷۲ش، ص۲۸.</ref> بوانات در دوران [[قاجاریه]] محل ییلاق ایل عرب بود.<ref>فسایی، فارس نامۀ ناصری، ۱۳۶۷ش، ص۱۲۶۶-۱۲۶۷؛ اعتمادالسلطنه، مرآة البلدان، ۱۳۶۸ش، ص۲۰۵۷و۲۳۱۶؛ خورموجی، نزهت الاخبار (تاریخ و جغرافیای فارس)، ۱۳۸۰ش، ص۸۵و۱۱۰.</ref> <br />
==جمعیتشناسی==<br />
جمعیت این شهرستان به سبب كوچ سالیانۀ طایفۀ حكجهای از ایل باصری، طوایف شیری از ایل عرب و طوایف لبومحمدی و كشكولی از ایل بزرگ [[ایل قشقایی|قشقایی]] در فصول مختلف سال متغیر است؛ جمعیت شهرستان بوانات بر اساس سرشماری عمومی سال ۱۳۹۵ش، ۵۰۴۱۸ نفر و جمعیت شهر بوانات ۹۷۷۶ نفر بوده است.<ref>[https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 «نتایج سرشماری جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال ۱۳۹۵»، درگاه ملی آمار.]</ref> <br />
<br />
زبان مردم بوانات فارسی است؛ اما در برخی روستاهای این منطقه، اقلیتی به [[زبان عربی]] مغشوش آمیخته با [[زبان فارسی]] سخن میگویند.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادیها، ۱۳۶۱ش، ج۹۳، ص۲۲و۶۸.</ref> این افراد، بازماندگان عربهای جزیرةالعرب هستند که در صدر اسلام به این منطقه [[مهاجرت]] کردند.<ref>خورموجی، نزهت الاخبار (تاریخ و جغرافیای فارس)، ۱۳۸۰ش، ص۱۱۰.</ref> مردم روستای کوپان بوانات نیز به زبان ترکی تکلم میکنند.<ref>[http://www.tamashanewspaper.ir/news-details/17623-نگاهی-به-جاذبه-های-گردشگری- حسینی ارسنجانی، «نگاهی به جاذبههای گردشگری «بوانات» زیباترین شهرستان شمالی استان فارس»، وبسایت تماشا.]</ref> <br />
<br />
مردم بوانات [[مسلمان]] و [[شیعه]] مذهباند.<ref>[https://shiraz-tourist.com/شهرستان-بوانات/ «شهرستان بوانات»، وبسایت شیراز توریست.]</ref> <br />
==جغرافیا==<br />
موقعیت جغرافیایی؛ شهرستان بوانات از شمال به شهرستان آباده، از شمال و شرق به شهرستان ابرکوه و شهرستان مِهریز استان یزد، از جنوب به شهرستان نیریز و از غرب به شهرستان مرودشت و آباده محدود است.<ref>[https://gardeshgaranshiraz.com/شهرستان-بوانات/ «شهرستان بوانات»، وبسایت گردشگران شیراز.]</ref> شهر بوانات در ارتفاع ۲۱۸۰ متری از سطح دریا واقع است.<ref>پاپلی یزدی، فرهنگ آبادیها و مكانهای مذهبی كشور، ۱۳۶۷ش، ص۳۲۳.</ref> <br />
<br />
آبوهوا؛ آبوهوای بوانات سرد و کوهستانی است. این منطقه [[زمستان|زمستانهای]] سرد و تابستانهای معتدل دارد.<ref>[https://www.shiraznovinnews.ir/news-details/2684-سفر-به-شهرستان-بوانات-،-بهشت-استان-فارس «سفر به شهرستان بوانات، بهشت استان فارس»، وبسایت شیراز نوین.]</ref> <br />
<br />
رشتهکوهها؛ بلندترین کوه این شهرستان ختابان نام دارد. کوه قلات و قندیله دیگر رشتهکوههای سربرافراشته در این منطقه هستند.<ref>جعفری، گیتاشناسی ایران، ج۱، ص۴۰۴و۴۱۳.</ref> <br />
<br />
منابع [[آب|آبی]] (رودها)؛ مهمترین رود این خطه بوانات است.<ref>فرهنگ جغرافیایی کوههای کشور، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۲۷۲.</ref> <br />
<br />
حیاتوحش؛ گرگ، بز کوهی، خرگوش، کبک، قوچ،<ref>[https://www.egardesh.com/city/بوانات «شهر بوانات»، وبسایت ایگردش.]</ref> کل، شغال، گنجشک، کبوتر، سارگپه، شاهین، انواع مارها، سوسمار و لاکپشت از گونههای جانوری منطقهٔ بوانات به شمار میروند.<ref>[https://shiraz-tourist.com/شهرستان-بوانات/ «شهرستان بوانات»، وبسایت شیراز توریست.]</ref> <br />
<br />
پوشش گیاهی؛ [[چنار]]، [[توت]]، گردو، [[سرو]]، داغداغان، زبان گنجشک، نارون، [[سنجد]]، بنه،<ref>[http://www.tamashanewspaper.ir/news-details/17623-نگاهی-به-جاذبه-های-گردشگری- حسینی ارسنجانی، «نگاهی به جاذبههای گردشگری «بوانات» زیباترین شهرستان شمالی استان فارس»، وبسایت تماشا.]</ref> شاتره، [[خاکشیر]] و گلگاوزبان از پوششگیاهی این خطه محسوب میشوند.<ref>[https://www.egardesh.com/city/بوانات «شهر بوانات»، وبسایت ایگردش.]</ref><br />
==اقتصاد==<br />
اساس اقتصاد این شهرستان بر پایۀ كشاورزی، دامداری و [[صنایع دستی|صنایعدستی]] بهویژه فرش استوار است.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادیها، ۱۳۶۱ش، ج۹۳، ص۲۲.</ref> فرآوردههای کشاورزی بوانات شامل جو، گردو، گندم، [[انگور]]، [[سیب]] و آلو میشود. کشف معدن سنگ [[عقیق]] در دَه رنگ نیز نقش مؤثری در اقتصاد این منطقه داشته است.<ref>[https://www.egardesh.com/city/بوانات «شهر بوانات»، وبسایت ایگردش.]</ref><br />
==فرهنگ و هنر==<br />
آدابورسوم؛ مردم بوانات برای [[عزاداری|عزاداریهای]] ماههای [[محرم]] و [[صفر]] ارزش زیادی قائل هستند. آنها آیینهایی از جمله نخلگردانی، [[چاووش (چاوش)|چاووش]]<nowiki/>خوانی و [[تعزیه]] در این روزها برگزار میکنند. هنر تعزیه یکی از هنرهای نمایشی کهن در شهر بوانات است و قدمت آن به حدود ۴۰۰ سال پیش باز میگردد.<ref>[https://fars.farhang.gov.ir/fa/news/246799/یکصد-مجلس-تعزیه-در-بوانات «یکصد مجلس تعزیه در بوانات»، وبسایت اداره کل فرهنگ و ارشاد استان فارس.]</ref> چاووشخوانان و مداحان این خطه در حلول ماه محرم از [[مسجد|مساجد]] به طرف [[حسینیه|حسینیهٔ]] [[امام جعفر بن محمد|امام صادق]] شهر حرکت کرده و در میان راه همراه با عزاداری، بیرقهای مشکی به اهالی و کسبه میدهند تا در سردر خانه یا محل کار خود نصب کنند.<ref>[https://fars.iqna.ir/fa/news/3839194/برگزاری-آیین-ملی-چاووش-خوانی-در-بوانات-فارس «برگزاری آیین ملی چاووشخوانی در بوانات فارس»، خبرگزاری قرآن آنلاین.]</ref> <br />
<br />
مشاهیر؛ از مشاهیر این خطه میتوان به محمدباقر بواناتی (شاعر ایرانی و آموزگار [[زبان فارسی]] در لندن)، محمدحسین استخر بواناتی (عالم)، محمدعلی بواناتی (شاعر)، علیخان بواناتی (شاعر و ادیب)، محمد بواناتی ([[نقالی|نقال]] و حماسهخوان)، جواد بواناتی (موسس روزنامهٔ آفاق)، آقا باباخان (حاکم بوانات) و محمدحسن بواناتی (شاعر) اشاره کرد.<ref>[http://sahebkhabar.ir/news/3672009/لیست-تعدادی-از-فرهیختگان-و-نخبگان-شهرستان-بوانات «لیست تعدادی از فرهیختگان و نخبگان شهرستان بوانات»، وبسایت صاحب خبران.]</ref> <br />
<br />
[[سوغاتی|سوغات]] و صنایعدستی؛ کشمش، گردو، جوزقند، [[انگور]]، مویز و آلوخورشتی از سوغاتهای لذیذ این منطقه به شمار میروند و هنرمندان بوانات به انواع هنرهای دستی از جمله [[قالیبافی]]، [[گلیمبافی]]، بافت تابلوفرش، [[خراطی]]،<ref>[http://www.tamashanewspaper.ir/news-details/17623-نگاهی-به-جاذبه-های-گردشگری- حسینی ارسنجانی، «نگاهی به جاذبههای گردشگری «بوانات» زیباترین شهرستان شمالی استان فارس»، وبسایت تماشا.]</ref> قاشقتراشی، رویهدوزی گیوه و عقیقتراشی میپردازند.<ref>[https://shiraz-tourist.com/شهرستان-بوانات/ «شهرستان بوانات»، وبسایت شیراز توریست.]</ref> <br />
<br />
غذاهای محلی؛ بانوان هنرمند بوانات انواع غذاهای محلی از جمله [[آش]] چله، دلمه و آش اسفند پخت میکنند.<ref>[https://gardeshgaranshiraz.com/شهرستان-بوانات/ «شهرستان بوانات»، وبسایت گردشگران شیراز.]</ref> <br />
==آموزش و پژوهش==<br />
در بوانات دانشگاه پیامنور<ref>[https://www.uniref.ir/Province17.html «دانشگاههای استان فارس»، وبسایت یونیرف.]</ref> و آزاد اسلامی مشغول به فعالیت هستند.<ref>[https://iau.ir/fa/center/520/مرکز-بوانات «واحد مرکز بوانات»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی.]</ref> <br />
==تقسیمات کشوری==<br />
بوانات تا سال ۱۳۷۴ش بخشی از شهرستان آباده بود. شهرستان بوانات متشکل از دو بخش مرکزی و سرچهان، یک شهر بوانات و هشت دهستان است.<ref>نشریۀ اسامی عناصر و واحدهای تقسیماتی (به همراه مراكز)، ۱۳۸۰ش، ص۳۳.</ref> <br />
==گردشگری==<br />
چهارطاقی ساسانی؛ در روستای مُنج و بر بالای تپهای در کنار رودخانه، بنای عظیمی قرار دارد که به دوران [[ساسانیان]] تعلق دارد. از این بنای عظیم تنها چهار ستون همراه با طاقهای متصل به آن برجای مانده است.<ref>[http://www.tamashanewspaper.ir/news-details/17623-نگاهی-به-جاذبه-های-گردشگری- حسینی ارسنجانی، «نگاهی به جاذبههای گردشگری «بوانات» زیباترین شهرستان شمالی استان فارس»، وبسایت تماشا.]</ref> <br />
<br />
پل آجری سوریان؛ این پل متعلق به دوران [[صفویه]] بر روی رودخانهٔ سوریان احداث شده است. از این پل با نام پل بزرگ نیز یاد میشود. این پل در فهرست [[آثار ملی ایران|آثار ملی]] به ثبت رسیده است.<ref>[http://www.tamashanewspaper.ir/news-details/17623-نگاهی-به-جاذبه-های-گردشگری- حسینی ارسنجانی، «نگاهی به جاذبههای گردشگری «بوانات» زیباترین شهرستان شمالی استان فارس»، وبسایت تماشا.]</ref> <br />
<br />
کاروانسرای بوانات؛ این کاروانسرا، قلعهای محکم و عظیم باقیمانده از دوران صفویان است که بر طبق نظر برخی باستانشناسان به دوران ساسانیان تعلق دارد. این بنا محل اطراق کاروانهای تجاری بود.<ref>[http://www.tamashanewspaper.ir/news-details/17623-نگاهی-به-جاذبه-های-گردشگری- حسینی ارسنجانی، «نگاهی به جاذبههای گردشگری «بوانات» زیباترین شهرستان شمالی استان فارس»، وبسایت تماشا.]</ref> روستای شاهرستم؛ روستای شاهرستم در ارتفاع ۲۳۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد و یکی از تاریخیترین و سرسبزترین روستاهای بوانات است. مقبرهٔ شیخ زینالدین علی بن رستم، خانههای کاهگلی قدیمی، سد ساسانی، قبرستان تاریخی با سنگهای دست نوشتهٔ بسیار زیبا و آدابورسوم مردم این خطه از جاذبههای [[گردشگری]] روستا به شمار میروند.<ref>[https://gardeshgaranshiraz.com/شهرستان-بوانات/ «شهرستان بوانات»، وبسایت گردشگران شیراز.]</ref> <br />
<br />
مسجد جامع سوریان؛ مسجد جامع سوریان در مرکز شهر بوانات واقع شده و قدمت آن به قرن ششم قمری باز میگردد.<ref>[https://shiraz-tourist.com/شهرستان-بوانات/ «شهرستان بوانات»، وبسایت شیراز توریست.]</ref> <br />
<br />
غار کانگوهر؛ این غار مهمترین و بزرگترین معدن سنگ آهن است که بهدلیل داشتن کانیهای قوی و با ارزش معدنی چون آهن و منگنز، کان گوهر نامیده شده است.<ref>[https://shiraz-tourist.com/شهرستان-بوانات/ «شهرستان بوانات»، وبسایت شیراز توریست.]</ref> <br />
<br />
از دیگر جاذبههای گردشگری بوانات میتوان به امامزاده حمزه، منطقهٔ حفاظتشدهٔ توت سیاه، [[چشمه|چشمهٔ]] پیرکدویه، منطقهٔ شکارممنوع درهباغ، قلعهٔ سیمکان، بقعهٔ محمد حنفیه، کاروانسرای میدان، قلعه بزم، دشت کهکویه مزایجان، جنگل مزایجان، امامزاده [[بیبی]] مزایجان، امامزاده شاهزاده علیاکبر جیان، چهل چشمه و آبشار روستای منج اشاره کرد.<ref>[https://shiraz-tourist.com/شهرستان-بوانات/ «شهرستان بوانات»، وبسایت شیراز توریست.]</ref> <br />
==مشکلات زیستمحیطی==<br />
ضایعات حاصل از معدنکاری، از خطرناکترین آلایندههای محیطزیست هستند که در صورت عدم حذف آنها به آبهای سطحی و زیرزمینی وارد شده و موجب تشکیل کمپلکسهای سمی میشوند و خطرهای بسیاری برای محیطزیست ایجاد میکنند. تحقیقات نشان از این دارد که معدن مس بوانات بر میزان آلودگی در [[آب]]، خاک و گیاهان منطقه تأثیر بهسزایی داشته است.<ref>شکری، بررسی تأثیر معدن مس بوانات بر محیطزیست منطقه، ۱۳۹۹ش، ص۶۵.</ref> <br />
==زیرساخت==<br />
بوانات فرودگاه ندارد. برای سفر با قطار نیز باید از ایستگاه مرودشت استفاده کرد.<ref>[https://shiraz-tourist.com/شهرستان-بوانات/ «شهرستان بوانات»، وبسایت شیراز توریست.]</ref> <br />
<br />
بیمارستان حضرت ولی عصر، مرکز خدمات جامع سلامت شهری سوریان و جیان از مراکز درمانی بوانات هستند.<ref>[https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/1240 «معرفی شهر بوانات»، وبسایت چهارگوشه ایران زیبا.]</ref> <br />
==امکانات رفاهی==<br />
[[هتل]] پارسیان، پرسپولیس، کریمخان زند و چمران از مراکز اقامتی بوانات هستند.<ref>[https://www.egardesh.com/city/بوانات «شهر بوانات»، وبسایت ایگردش.]</ref>همچنین اقامتگاههای بومگردی نیز آماده پذیرایی از گردشگران هستند.<ref>[https://shiraz-tourist.com/شهرستان-بوانات/ «شهرستان بوانات»، وبسایت شیراز توریست.]</ref> <br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
==منابع==<br />
*اعتمادالسلطنه، محمدحسن، مرآة البلدان، بهتحقیق عبدالحسین نوایی وهاشم محدث، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۸ش.<br />
*«برگزاری آیین ملی چاووشخوانی در بوانات فارس»، خبرگزاری قرآن آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۰ شهریور ۱۳۹۸ش.<br />
*پاپلی یزدی، محمدحسین، فرهنگ آبادیها و مكانهای مذهبی كشور، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۶۷ش.<br />
*جعفری، عباس، گیتاشناسی ایران، تهران، گیتاشناسی، ۱۳۶۸ش.<br />
*حافظ ابرو، عبدالله، جغرافیا، بهتحقیق صادق سجادی، تهران، میراث مکتوب، ۱۳۷۸ش.<br />
*حسینی ارسنجانی، محیالدین، «نگاهی به جاذبههای گردشگری «بوانات» زیباترین شهرستان شمالی استان فارس»، وبسایت تماشا، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۱ش.<br />
*خورموجی، محمدجعفر، نزهت الاخبار (تاریخ و جغرافیای فارس)، بهتحقیق آل داود، تهران، طبع و نشر، ۱۳۸۰ش.<br />
*«دانشگاههای استان فارس»، وبسایت یونیرف، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۱ش.<br />
*«سفر به شهرستان بوانات، بهشت استان فارس»، وبسایت شیراز نوین، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۱ش.<br />
*شکری، خداکرم و شبان، مجید، بررسی تأثیر معدن مس بوانات بر محیطزیست منطقه، فصلنامه علمی محیطزیست و توسعه فرابخشی، شماره ۶۷، ۱۳۹۹ش.<br />
*«شهر بوانات»، وبسایت ایگردش، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۱ش.<br />
*«شهرستان بوانات»، وبسایت شیراز توریست، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۱ش.<br />
*«شهرستان بوانات»، وبسایت گردشگران شیراز، تاریخ درج مطلب: ۱۵ مرداد ۱۳۹۷ش.<br />
*فرهنگ جغرافیایی آبادیهای كشور (اقلید)، تهران، ادارۀ جغرافیایی ارتش، ۱۳۶۱ش.<br />
*فرهنگ جغرافیایی كوههای كشور، تهران، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ۱۳۷۹ش.<br />
*فسایی، حسن، فارس نامۀ ناصری، بهتحقیق منصور رستگار فسایی، تهران، امیرکبیر، ۱۳۶۷ش.<br />
*قاضی احمد قمی، خلاصة التواریخ، بهتحقیق احسان اشراقی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۶۳ش.<br />
*«لیست تعدادی از فرهیختگان و نخبگان شهرستان بوانات»، وبسایت صاحب خبران، تاریخ درج مطلب: ۲۸ بهمن ۱۳۹۳ش.<br />
*مستوفی، حمدالله، ذیل تاریخ گزیده، بهتحقیق ایرج افشار، تهران، محمود افشار، ۱۳۷۲ش.<br />
*«معرفی شهر بوانات»، وبسایت چهارگوشه ایران زیبا، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۱ش.<br />
*«نتایج سرشماری جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال ۱۳۹۵»، درگاه ملی آمار، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۱ش.<br />
*نشریۀ اسامی عناصر و واحدهای تقسیماتی (به همراه مراكز)، تهران، وزارت كشور، ۱۳۸۰ش.<br />
*«واحد مرکز بوانات»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۱ش.<br />
*«یکصد مجلس تعزیه در بوانات»، وبسایت اداره کل فرهنگ و ارشاد استان فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مهر ۱۳۹۵ش.</div>حانیه کلهر