حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ بیدل را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به بیدل دهلوی منتقل کرد

2026-06-06T11:05:03Z

حمید گلزار صفحهٔ بیدل را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به بیدل دهلوی منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۱۶ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۳۵
(بدون تفاوت)

حبیب الله نجفی: صفحه‌ای تازه حاوی «بیدل دهلوی '''بیدل،''' عارف بزرگ هندی و از شاعران پر اثر در زبان فارسی. بِیدِل، شاعر زبان فارسی و از عارفان بزرگ قرن یازدهم هجری در هندوستان است که جایگاه ویژه‌ای در دانش و ادب فارسی دارد. او از جمله شاعرانی اس...» ایجاد کرد

2026-05-09T12:41:09Z

صفحه‌ای تازه حاوی «300px|thumb|left|بیدل دهلوی <big>'''بیدل،'''</big> عارف بزرگ هندی و از شاعران پر اثر در زبان فارسی. بِیدِل، شاعر زبان فارسی و از عارفان بزرگ قرن یازدهم هجری در هندوستان است که جایگاه ویژه‌ای در دانش و ادب فارسی دارد. او از جمله شاعرانی اس...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:بیدل.jpg|300px|thumb|left|بیدل دهلوی]]
<big>'''بیدل،'''</big> عارف بزرگ هندی و از شاعران پر اثر در زبان فارسی.

بِیدِل، شاعر [[زبان فارسی]] و از عارفان بزرگ قرن یازدهم هجری در [[هندوستان]] است که جایگاه ویژه‌ای در دانش و ادب فارسی دارد. او از جمله شاعرانی است که افکار فلسفی و تجربه‌های عرفانی خود را با زبان شعر بیان کرده و در گسترش فرهنگ اسلامی و زبان فارسی در شبه‌قارۀ هند، نقش مؤثری داشته است.
==نام‌گذاری==
«ابوالمعانی میرزا عبدالقادر»، به‌نام «بیدل دهلوی» مشهور است.<ref>[https://namnak.com/bidel-dehlavi-bigraphy.p77038 «بیوگرافی کامل بیدل دهلوی و اشعار شاهکار عبدالقادر»، وب‌سایت نمناک.]</ref> این شاعر وقتی به سرودن شعر روی آورد، تخلص «رمزی» را برای خود انتخاب کرد؛ اما با مطالعۀ «گلستان» [[سعدی]] شیرازی، تحت تأثیر مصرع «بیدل از بی‌نشان چه جوید باز» قرار گرفت و تخلص خود را به «بیدل»، تغییر داد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84388058/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84-%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C «دربارۀ بیدل دهلوی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
==زندگی‌نامه==
بیدل، فرزند میرزا عبدالخالق، در 1054ق، در پَتنَه (عظیم‌آباد) کشور [[هند]] به ‌دنیا آمد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84388058/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84-%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C «دربارۀ بیدل دهلوی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> پدر بیدل، از قبیلۀ بَرلاس ترکان جغتایی بود که از بخارا به ‌بدخشان [[افغانستان]] و سپس به [[هندوستان]] آمده بودند. او پنج‌ساله بود که پدر خود را از دست داد. بیدل الفبای فارسی و قرآن را از مادر خود یاد گرفت؛ اما پس از یک‌ونیم سال مادر او نیز از دنیا رفت و سرپرستی بیدل را عموی او «میرزا قلندر» به‌عهده گرفت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229257/%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84 جلالی پندری، «بیدل»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> بیدل زبان‌های [[زبان فارسی|فارسی]] و [[زبان عربی|عربی]] را به‌طور کامل در مکتب‌خانه فراگرفت و با زبان‌های اردو، بنگالی، سانسکریت و ترکی نیز آشنا شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84388058/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84-%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C «دربارۀ بیدل دهلوی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> او در 1071ق، به‌مرکز اُریسه، در شمال هند رفت و در آن جا با «شاه قاسم» که استاد ادب، حکمت و عرفان بود، آشنا شد.<ref>[https://olama-orafa.ir/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84-%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%DB%B1%DB%B1%DB%B3%DB%B3-%DB%B1%DB%B0%DB%B5%DB%B4%D9%87-%D9%82/ «زندگی‌نامه بیدل دهلویی»، وب‌سایت علما و عرفا.]</ref> او در 1075ق، به ‌دهلی پایتخت هند رفت و به‌تدریج مورد توجه و حمایت حکمرانان هندوستان، از جمله امیر «کامگارخان» و «عاقل خان رازی» قرار گرفت. بیدل در 1080ق [[ازدواج]] کرد ولی هیچ‌وقت پدر نشد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229257/%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84 جلالی پندری، «بیدل»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
==مأخذ فکری==
===1. خانواده===
پدر بیدل که شغل نظامی داشت و دارای تفکر صوفیه بود، در تربیت و گرایش بیدل به اندیشۀ عرفانی، نقش مهمی داشت. مادر بیدل نیز در آشنایی او به ‌[[قرآن]] و معارف اسلامی اثر گذاشت. بیدل با سفارش عموی خود، «میرزا قلندر»، ادبیات عرب را آموخت و با راهنمایی او به‌ حلقۀ صوفیان پیوست. همچنین، ذوق شعری و شخصیت شاعری بیدل، با تشویق و حمایت عموی او رشد کرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229257/%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84 جلالی پندری، «بیدل»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> ‌
===2. اساتید و شخصیت‌های اثرگذار===
«میرزا ظریف»، دایی بیدل که از پژوهشگران موفق بود، در شکل‌گیری شخصیت و اندیشۀ عرفانی بیدل و آشنایی او با فلسفه، کلام، فقه، حدیث و تفسیر، نقش مؤثری داشت. «قاسم هواللهی»، «شاه‌کابلی»، «شاه‌ملوک»، « شاه یکه‌آزاد»، « شیخ‌کمال بهاری» و «شاه‌فاضل»، از چهره‌های نامدار ادب و عرفان هستند که بیدل از آنها بهره‌های معنوی و روحی برده و در کتاب «چهار عنصر» خود از آنها یاد کرده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229257/%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84 جلالی پندری، «بیدل»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> ‌
===3. آشنایی با آثار و بزرگان ادب فارسی===
بیدل بعد از آشنایی و همراهی با شاعران برجسته و عالمان بزرگ، به‌ مطالعۀ آثار و اشعار بزرگان [[زبان فارسی]] پرداخت و از آنها اثر پذیرفت. تأثیر عمیق شاعران بزرگ فارسی در تمامی آثار بیدل به‌روشنی دیده می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229257/%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84 جلالی پندری، «بیدل»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
==فعالیت ادبی==
بیدل که از کودکی ذوق شعری داشت، به مطالعۀ آثار منظوم پرداخت و نخستین شعر خود را در ده‌سالگی سرود.<ref>[https://www.irna.ir/news/84388058/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84-%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C «دربارۀ بیدل دهلوی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> او سروده‌های خود را به ‌عموی خود که مربی و مشوق او بود، نشان می‌داد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229257/%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84 جلالی پندری، «بیدل»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> وقتی بیدل به ‌دهلی رفت، خانۀ او، محل شعرخوانی و تجمع شاعران بود. بزرگان شهر نیز در این جلسه‌ها شرکت می‌کردند و بیدل اشعار خود را با رسایی و استواری می‌خواند. او روزانه حدود 500 بیت در قالب‌های مختلف شعری می‌سرود و به‌دلیل ذوق و مهارت بالا، آنها را بازبینی نمی‌کرد.<ref>[https://namnak.com/bidel-dehlavi-bigraphy.p77038 «بیوگرافی کامل بیدل دهلوی و اشعار شاهکار عبدالقادر»، وب‌سایت نمناک.]</ref>
==مهارت‌ها==
بیدل در علوم ریاضی، تجربی، الهیات، پزشکی، نجوم، رمل و جفر، موسیقی و تاریخ، مهارت داشت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229257/%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84 جلالی پندری، «بیدل»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
==سبک شعری==
بیدل در «سبک ‌هندی» شعر سروده و نمایندۀ سرشناس این سبک است؛ اما در نثر و نظم، سبک ویژۀ خود را نیز دارد. او در قالب‌های مختلف شعری به‌ویژه قالب غزل، شعر سروده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/84388058/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84-%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C «دربارۀ بیدل دهلوی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
==دیدگاه‌ها==
دیدگاه فلسفی و عرفانی بیدل که در بیان و آثار شاعرانۀ او آمده است، به «محیی‌الدین بن عربی» نزدیک شده و اعتقاد به ‌وحدت وجود، مهم‌ترین دیدگاه فلسفی او است. بر اساس این نگاه فلسفی، او همۀ اجزاء هستی را مظهر خدا می‌داند و برای انسان ارزش ویژه قائل است.<ref>[https://olama-orafa.ir/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84-%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%DB%B1%DB%B1%DB%B3%DB%B3-%DB%B1%DB%B0%DB%B5%DB%B4%D9%87-%D9%82/ «زندگی‌نامه بیدل دهلویی»، وب‌سایت علما و عرفا.]</ref>
==آثار==
* دیوان بیدل (غزلیات) دارای 35 هزار بیت؛
* مثنوی‌ها (4 مثنوی معروف و 3 مثنوی غیرمعروف) شامل 24 هزار بیت؛
* محیط اعظم، اولین منظومۀ عرفانی بیدل شامل 2270 بیت؛
* طلسم حیرت (مثنوی) که 3700 بیت دارد و بر وزن خسرو و شیرین سروده شده است؛
* طور معرفت یا گلگشت حقیقت (مثنوی) که دارای 1300 بیت است؛
* عرفان (مثنوی) که بیدل آن را در مدت 30 سال سروده و دارای 11 هزار بیت است؛
* تنبیه المهوسین (مثنوی) که شامل 300 بیت است؛
* قصیده‌ها، ترکیب‌بندها، ترجیع‌بندها، مخمس‌ها، قطعات و رباعیات بیدل که در جلد دوم کلیات بیدل چاپ شده و 11 هزار بیت دارد؛
* چهار عنصر، رقعات و نکات، سه اثر بیدل است که به ‌نثر نوشته شده است؛<ref>[https://namnak.com/bidel-dehlavi-bigraphy.p77038 «بیوگرافی کامل بیدل دهلوی و اشعار شاهکار عبدالقادر»، وب‌سایت نمناک.]</ref>
* رقعات یا نامه‌هایی که از بیدل به‌جا مانده که خطاب به‌ دوستان و امیران محلی بوده و دارای مضامین عرفانی، اخلاقی و مذهبی است.<ref>[https://olama-orafa.ir/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84-%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%DB%B1%DB%B1%DB%B3%DB%B3-%DB%B1%DB%B0%DB%B5%DB%B4%D9%87-%D9%82/ «زندگی‌نامه بیدل دهلویی»، وب‌سایت علما و عرفا.]</ref>
مجموع آثار او در «کلیات بیدل»، در 1299ق در بمبئی هند به ‌چاپ رسیده است.<ref>[https://olama-orafa.ir/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84-%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%DB%B1%DB%B1%DB%B3%DB%B3-%DB%B1%DB%B0%DB%B5%DB%B4%D9%87-%D9%82/ «زندگی‌نامه بیدل دهلویی»، وب‌سایت علما و عرفا.]</ref> معاصران بیدل، حدود 90 تا 100 هزار بیت را به او نسبت داده‌اند که در حال‌حاضر، 70 هزار بیت آن موجود است.<ref>[https://namnak.com/bidel-dehlavi-bigraphy.p77038 «بیوگرافی کامل بیدل دهلوی و اشعار شاهکار عبدالقادر»، وب‌سایت نمناک.]</ref>
==درگذشت==
بیدل در 1133ق، در دهلی درگذشت و در خانه‌اش به‌خاک سپرده شد؛ اما بازماندگان و دوستان بیدل، پیکر او را به‌ وطن اصلی او، [[افغانستان]] منتقل کردند.<ref>[https://www.irna.ir/news/84388058/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84-%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C «دربارۀ بیدل دهلوی»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
==عرس (بزرگداشت) بیدل==
عُرس، کلمۀ ویژۀ بزرگداشت شاعران و عرفا است که بعد از درگذشت بیدل دهلوی در جهان رواج پیدا کرده ‌است. عرس بیدل (بزرگداشت بیدل)، هر سال در 25 کشور جهان، از جمله در [[ایران]] و [[افغانستان]]، برگزار می‌شود.<ref> [https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/21179/%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84-%D8%A8%D9%84%D8%BA%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7.html «بیدل از بلغارستان تا آمریکا»، وب‌سایت روزنامۀ همشهری.]</ref>
==جایگاه بیدل==
===1. در جهان===
بیدل در جهان، مهجور و ناشناخته باقی مانده ‌است. دلیل آن مضامین فلسفی و دشوار بودن ‌فهم اشعار بیدل دانسته شده ‌است.<ref>[https://khz.farhang.gov.ir/fa/news/265531/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D8%A8%D8%B1-%D8%A8%D9%87%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AE%D9%88%D8%B2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 «مروری بر کارنامۀ بیدل پژوهی اکبر بهداروند در نمایشگاه کتاب خوزستان »، وب‌سایت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.]</ref>
===2. در ایران===
بیدل در [[ایران]] تا قبل از [[انقلاب اسلامی]]، به‌دلیل سبک شعری خاص و پیچیدگی مضمون شعرهای او، شناخته ‌شده نبود؛ اما بعد از انقلاب اسلامی، در ایران شهرت پیدا کرده است.<ref>[https://rasanews.ir/fa/news/446968/%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AA-%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AF%DB%8C%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «شهرت بیدل در ایران مدیون انقلاب اسلامی است»، خبرگزاری رسا.]</ref> «بنیاد بیدل» در سال 1395ش به‌منظور توسعه و ترویج ادبیات فارسی در خارج از ایران و تحقیق در آثار و اندیشۀ بیدل دهلوی تأسیس شده‌ است.<ref>[http://anjom.ir/%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D8%A8%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84-%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C/ «افتتاح بنیاد بیدل دهلوی»، وب‌سایت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.]</ref>
===3. در افغانستان===
اشعار بیدل جزء مواد درسی در ساختار آموزش سنتی [[افغانستان]] بوده است. تدریس و استناد به‌ اشعار بیدل در میان عالمان دینی این کشور و بیدل‌خوانی در میان مردم عادی و دربار شاهان افغانستان مرسوم بود. برگزاری عرس بیدل که از سال 1333ش در افغانستان رواج پیدا کرده بود، تا کنون ادامه دارد.<ref>[https://mandegardaily.com/?p=71771 «میرزا عبدالقادر بیدل و افغانستان»، وب‌سایت روزنامۀ ماندگار.]</ref>
===4. در شبه‌قارۀ هند و آسیای میانه===
بیدل درگذشته در شبه‌قارۀ [[هند]] و آسیای میانه، جایگاهی ویژه داشت و جلسۀ بیدل‌خوانی مانند شاهنامه‌خوانی و مثنوی‌خوانی در آنجا برگزار می‌شد. همچنین شعر بیدل، در فرهنگ ‌عامه، هنر موسیقی و آوازخوانی حضوری پررنگ داشت و جزء مواد درسی در برنامۀ آموزشی کودکان بود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/229257/%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84 جلالی پندری، «بیدل»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
==بیدل‌پژوهی==
بر اساس یک پژوهش در [[ایران]]، تا سال 1388ش، 151 عنوان کتاب، 208 مقاله و 24 پایان‌نامه دربارۀ بیدل به‌ زبان فارسی نگاشته شده ‌است.<ref>[https://www.isna.ir/news/Khorasan-Razavi-97539/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D8%AF%D9%84-%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%DB%8C «بررسی سیر بیدل‌پژوهی»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
==نمونه‌ای از غزل‌های بیدل:==
گلبرگ حسن<ref>[https://ganjoor.net/bidel/ghazalbi/sh915 بیدل دهلوی، غزلیات، غزل915، وب‌سایت گنجور.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|تا عرق،‌ گلبرگ حسنت یک دو شبنم آب داد|خانۀ خورشید رخت ناز بر سیلاب داد}}
{{ب|کس به ‌ضبط دل چه پردازد که عرض جلوه‌ات|حیرت آیینه را هم جوهر سیماب داد}}
{{ب|در محبت غافل از آداب نتوان زیستن|حسن‌ گوش حلقه‌های زلف را هم تاب داد}}
{{ب|نرگس مست بتان را وانکرد از خواب ناز|آنکه عاشق را چو شبنم دیدۀ بی‌خواب داد}}
{{ب|هرزه جولان بود سعی جستجوهای امید|یاس گل‌ کرد و سراغ مطلب نایاب داد}}
{{ب|می‌تپد خلقی به‌ خون از یاد استغنای ناز|بیش ازین نتوان دم تیغ تغافل آب داد}}
{{ب|خواب امنی در جهان بی‌تمیزی داشتم|چشم واکردن سرم در عالم اسباب داد}}
{{ب|داشت غافل سرکشی‌های شباب از طاعتم|قامت خم‌گشته یاد ازگوشۀ محراب داد}}
{{ب|اضطراب‌ شعله عرض مسند خاکستر است|هرکه رفت ازخویش عبرت بر من بی‌تاب داد}}
{{ب|استقامت در مزاج عافیت خون کرده‌ام|رشتۀ امید من نگسسته نتوان تاب داد}}
{{ب|بی‌طراوت بود بیدل‌ کوچه‌باغ انتظار|گریۀ نومیدی آخر چشم ما را آب داد}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* «افتتاح بنیاد بیدل دهلوی»، وب‌سایت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تاریخ درج مطلب: 27 آذر 1398ش.
* «بررسی سیر بیدل‌پژوهی»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۸ مرداد ۱۳۹۵ش.
* بیدل دهلوی، غزلیات، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: 12 دی 1401ش.
* «بیوگرافی کامل بیدل دهلوی و اشعار شاهکار عبدالقادر»، وب‌سایت نمناک، تاریخ بازدید: 10 دی 1401ش.
* جلالی پندری، یدالله، «بیدل»، وب‌سایت دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 19 خرداد 1399ش.
* «دربارۀ بیدل دهلوی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 9 تیر 1400ش.
* «زندگی‌نامۀ بیدل دهلوی»، وب‌سایت علما و عرفا، تاریخ بازدید: 12 دی 1401ش.
* «شهرت بیدل در ایران مدیون انقلاب اسلامی است»، خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ شهريور ۱۳۹۵ش.
* «بیدل از بلغارستان تا آمریکا»، وب‌سایت روزنامۀ همشهری، تاریخ درج مطلب: 6 تیر 1397ش.
* «مروری بر کارنامۀ بیدل پژوهی اکبر بهداروند در نمایشگاه کتاب خوزستان»، وب‌سایت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تاریخ درج مطلب: 9 بهمن 1395ش.
* «میرزا عبدالقادر بیدل و افغانستان» وب‌سایت روزنامۀ ماندگار، تاریخ درج مطلب: 16 تیر 1397ش.

بیدل دهلوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ بیدل را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به بیدل دهلوی منتقل کرد