امان الله فصیحی: /* تجارت در روایات و احادیث */

2026-05-09T12:26:39Z

تجارت در روایات و احادیث

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۵۶
خط ۴۷:		خط ۴۷:
	# دخالت در معامله دیگران.		# دخالت در معامله دیگران.
	==تجارت در ادبیات ایران==		==تجارت در ادبیات ایران==
	واژه تجارت، کاربرد و شیوه‌های مختلف آن، دست‌مایه‌ی نوشته‌های برخی از نویسندگان و شاعران، در طول تاریخ بوده است. برای مثال، حافظ در بیتی می‌گوید:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh132 حافظ، غزلیات، غزل شماره 132، بیت 5، سایت گنجور.]</ref><br>		واژه تجارت، کاربرد و شیوه‌های مختلف آن، دست‌مایه‌ی نوشته‌های برخی از نویسندگان و شاعران، در طول تاریخ بوده است. برای مثال، [[حافظ]] در بیتی می‌گوید:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh132 حافظ، غزلیات، غزل شماره 132، بیت 5، سایت گنجور.]</ref><br>
	{{آغاز نستعلیق}}		{{آغاز نستعلیق}}
	{{شعر\|نستعلیق}}		{{شعر\|نستعلیق}}

زهرا فاضل: صفحه‌ای تازه حاوی «'''تجارت'''؛ بازرگانی و داد و ستد کالا و خدمات با هدف به‌دست آوردن سود
تجارت، سوداگری و بازرگانی، به‌معنای خرید و فروش به نیت کسب سود است.[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه تجارت، سایت واژه‌یاب.] تجار...» ایجاد کرد

2026-04-20T13:12:57Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''تجارت'''</big>؛ بازرگانی و داد و ستد کالا و خدمات با هدف به‌دست آوردن سود تجارت، سوداگری و بازرگانی، به‌معنای خرید و فروش به نیت کسب سود است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه تجارت، سایت واژه‌یاب.]</ref> تجار...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<big>'''تجارت'''</big>؛ بازرگانی و داد و ستد کالا و خدمات با هدف به‌دست آوردن سود 

تجارت، سوداگری و بازرگانی، به‌معنای خرید و فروش به نیت کسب سود است.<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%D8%AA دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه تجارت، سایت واژه‌یاب.]</ref> تجارت، در اصطلاح، به‌معنی واگذاری مالکیت کالا یا خدمت، از طرف یک نفر یا یک نهاد (فروشنده) به طرف دیگر، در برابر دریافت چیزی از خریدار است. تجارت، به دو بخش تجارت داخلی و خارجی تقسیم می‌شود.
==تجارت در قرآن==
در قرآن، چندین آیه به اصول و قواعد تجارت پرداخته است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_282_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A8%D9%82%D8%B1%D9%87 سوره بقره، آیه 282؛] [https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_29_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%86%D8%B3%D8%A7%D8%A1 سوره نساء، آیه 29؛] [https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_37_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D9%86%D9%88%D8%B1 سوره نور، آیه 37.]</ref> علاوه بر سوداگری دنیوی و مادی، واژه تجارت در برخی از آیات قرآن برای اشاره به داد و ستد اخروی و معنوی نیز به‌کار رفته است. در این آیات، انسان از تجارتی که او را از جهاد در راه خدا و طاعت الهی دور کند، منع گردیده و در مقابل، ایمان به خدا و جهاد مالی و جانی در راه خدا، تجارتی نجات‌دهنده برای آدمی معرفی شده است.<ref>[http://www.parsquran.com/data/show.php?lang=far&sura=61&ayat=0&user=far&tran=1 سوره صف، آیات 10-11] و 61.</ref> همچنین به برپا کنندگان نماز و انفاق‌کنندگان در راه خدا، بشارت داده شده که هرگز در تجارت خود با زیان و زوال روبه‌رو نخواهند شد.
==تجارت در روایات و احادیث==
بخش‌های گوناگونی از جوامع روایی شیعه، به تجارت، انواع و روش تجارت اختصاص دارد؛ از جمله: باب کراهت ترک تجارت،<ref>حر عاملی، وسائل الشیعة، ج12، ۱۳۹۱ق، ص2.</ref> باب فضل تجارت و مواظبت از آن و یا آداب تجارت.<ref>کلینی، الکافی، ج5، ۱۴۱۳ق، ص150؛ 
ابن‌بابویه، من لایحضره الفقیـه، ج3، ۱۴۰۶ق، ص122؛ 
طوسی، تهذیب الاحکام، ج7، ۱۴۰۱ق، ص2.</ref> 

در حدیثی از امام علی، مردم به تجارت، تشویق گردیده‌اند و به این سخن از پیامبر خدا اشاره شده که روزیِ انسان اگر 10 جزء باشد 9 جزء آن در تجارت است.<ref>ابن‌بابویه، من لایحضره الفقیـه، ج3، ۱۴۰۶ق، ص123.</ref> همچنین، امام علی در نامه‌ای به مالک ‌اشتر، تاجران را افرادی آرام و سالم خوانده و به مالک سفارش کرده تا در حق آن‌ها نیکی کند.<ref>نهج‌البلاغه، 1379ش، نامۀ ۵۳.</ref>
==تجارت در متون فقهی==
عناوین گوناگون تجاری مانند مکاسب،<ref>ابن‌بـراج، المهذب، ۱۴۰۶ق، ص۳۴۳؛ 
شهید اول، الدروس الشرعیة، ج3، ۱۴۱۴ق، ص159.</ref> بیع یا بیوع،<ref>سیدمرتضى، الانتصار، ۱۴۱۲ق، ص۲۰۷؛ 
ابن‌حمزه، الوسیلة، ۱۴۰۸ق، ص۲۳۷؛ 
علامۀ حلی، تذکرة الفقهاء، ج1، ۱۳۴۹ش، ص458 و 580؛ 
اشرفی، ۱۳۱۲ق، ص۲۷۲.</ref> متاجر<ref>علامۀ حلی، مختلف الشیعة، ج5، ۱۴۱۶ق، ص35؛ 
علامۀ حلی، قواعد الاحکام، ج3، ۱۴۱۳ق، ص328-329؛ 
شهید اول، اللمعة الدمشقیة، ۱۴۰۶ق، ص103.</ref> و تجارت<ref>بحرانی، الحدائق الناضرة، ج18، ۱۴۰۵ق، ص5؛ 
محقق حلی، شرائع الاسلام، ج1، ۱۴۱۸ق، ص107؛ 
محقق حلی، المختصر النافع، ۱۴۱۰ق، ص116.</ref> در متون فقهی مورد توجه بوده است. فقها برای تجارت 3 کاربرد در نظر گرفته‌اند:<ref>عاملی، مفتاح الکرامة، ج8، ۱۴۱۸ق، ص6.</ref> 

# مطلق کسب و اکتساب؛
# معاوضه به قصد کسب سود؛
# مطلق بیع و داد و ستد (چه سودآور باشد و چه غیر از آن).<ref>صاحب جواهر، جواهرالکلام، ج8، ۱۴۱۲ق، ص69.</ref>

ذیل این کاربردهای سه‌گانه، احکام فقهی گوناگونی بیان شده است. همچنین، موضوع تجارت از نظر حکم شرعی، ذیل یکی از سه عنوان کلی شامل مباح، حرام و مکروه می‌گنجد.<ref>طوسی، النهایة، بی‌تا، ص‌۳۷۱؛ 
ابن ادریس، السرائر، ج2، ۱۴۱۰ق، ص214؛ 
محقق حلی، شرائع الاسلام، ج2، ۱۴۱۸ق، ص263؛ 
محقق حلی، المختصرالنافع، ۱۴۱۰ق، ص116.</ref> تجارت حرام، شامل کسب و کارهایی مانند خرید و فروش شراب است که در شریعت اسلام، ممنوع شده است. تجارت مکروه، شامل کسب و کارهای شبهه‌آمیزی می‌شود که ممکن است به فعل حرام بینجامد.<ref>شهید ثانی، الروضة البهیة، ج3، بی‌تا، ص220.</ref> کسب و کارهایی که حرام یا مکروه نباشد ذیل عنوان تجارت مباح قرار می‌گیرد.
==آداب دینی تجارت==
در بیش‌تر منابع فقهی، فصلی به آداب تجارت اختصاص دارد؛ برخی از این آداب به شرح زیر است؛ 

===مستحبات در تجارت===
# فرا گرفتن احکام فقهی تجارت؛
# توجه برابر به مشتریان؛
# پذیرش درخواست خریدار برای پس گرفتن کالا؛
# آسان‌گیری در خرید و فروش؛
# رعایت انصاف در توزین اجناس و کالا؛
# پنهان نکردن عیب کالا.
===مکروهات در تجارت===
# سوگند خوردن برای معامله؛
# زیبا جلوه دادن کالا با هدف ایجاد رغبت کاذب در خریدار؛
# پنهان کردن عیب کالا؛
# ستایش کالا و تعریف از آن؛
# چانه زدن پس از قطعی شدن قیمت؛
# دخالت در معامله دیگران.
==تجارت در ادبیات ایران==
واژه تجارت، کاربرد و شیوه‌های مختلف آن، دست‌مایه‌ی نوشته‌های برخی از نویسندگان و شاعران، در طول تاریخ بوده است. برای مثال، حافظ در بیتی می‌گوید:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh132 حافظ، غزلیات، غزل شماره 132، بیت 5، سایت گنجور.]</ref> 
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|دلم ز حلقه زلفش به جان خرید آشوب|چه سود دید ندانم که این تجارت کرد}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

سعدی نیز در بیتی به این مضمون اشاره کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/saadi/divan/ghazals/sh37 سعدی، دیوان اشعار، غزلیات، غزل شماره 37، بیت 2، سایت گنجور.]</ref> 
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|فراق افتد میان دوستداران|زیان و سود باشد در تجارت}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}} 
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* قرآن.
* ابن‌ادریس، محمد، السرائر، قم، جامعه مدرسین قم، ۱۴۱۰ق.
* ابن‌بابویه، محمد، من لایحضره الفقیـه، به‌تحقیق حسـن اعلمی، بیـروت، دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
* ابن‌بـراج، عبـدالعزیـز، المهذب، قم، جامعه مدرسی فی الحوزه العلمیه بقم، ۱۴۰۶ق.
* ابن‌حمزه، محمد،‌ الوسیلة، به‌تحقیق محمدحسون، ‌قم، کتابخانه عمومی آیت الله مرعشی نجفی، ۱۴۰۸ق
* اشرفی، ملامحمد، شعائر الاسلام، تهران، بی‌نا، ۱۳۱۲ق.
* بحرانی، یوسف، الحدائق الناضرة، به‌تحقیق محمدتقی ایروانی و یوسف بقاعی، بیروت، ۱۴۰۵ق.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 23 فروردین 1401ش.
* حافظ، غزلیات، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 23 فروردین 1401ش.
* حر عاملی، محمد، وسائل الشیعة، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۹۱ق.
* سعدی، دیوان اشعار، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 23 فروردین 1401ش.
* سیدمرتضى، علی، الانتصار، بیروت، دار القرآن کریم، ۱۴۱۲ق.
* شهید اول، محمد، الدروس الشرعیة، قم، مؤسسه نشر اسلامی، ۱۴۱۴ق.
* شهید اول، محمد، اللمعة الدمشقیة، به‌تحقیق محمدتقی مروارید و علی‌اصغر مروارید، بیروت، دار التراث، ۱۴۰۶ق.
* شهید ثانی، زین‌الدین، الروضةالبهیة، بیروت، دارالعالم الاسلامی، بی‌تا.
* صاحب جواهر، محمدحسن نجفی، جواهرالکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۱۲ق.
* طوسی، محمد، النهایة، بیروت، دارالاندلس، بی‌تا.
* طوسی، محمد، تهذیب الاحکام، بیروت، دار صعب و دارالتعارف، ۱۴۰۱ق.
* عاملی، محمدجواد، مفتاح الکرامة، بیروت، دار التراث، ۱۴۱۸ق.
* علامۀ حلی، حسن، تذکرة الفقهاء، تهران، مؤسسه آل البیت، ۱۳۴۹ش.
* علامۀ حلی، حسن، قواعد الاحکام، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۱۳ق.
* علامۀ حلی، حسن، مختلف الشیعة، قم، جامعه مدرسین قم، ۱۴۱۶ق.
* کلینی، محمد، الکافی، به‌تحقیق محمدجواد فقیه، بیروت، مؤسسه الرساله، ۱۴۱۳ق.
* محقق حلی، جعفر، المختصر النافع، تهران، قسم الدراسات الاسلامیه، ۱۴۱۰ق.
* محقق حلی، جعفر، شرائع الاسلام، بیروت، دار الهدی للطباعه و النشر، ۱۴۱۸ق.
* نهج‌البلاغه، ترجمه سید علی نقی فیض الاسلام، تهران، فقیه، 1379ش.

تجارت - تاریخچهٔ نسخه‌ها

امان الله فصیحی: /* تجارت در روایات و احادیث */