سیدحسن حسینی: صفحه‌ای تازه حاوی «کتاب تربیت دینی کودک، بازنویسی گفتارهای آیت الله حائری شیرازی {{درشت|'''تربیت؛'''}} فرایندی ساختارمند برای ساختن نسل‌های بهتر. تربیت در لغت به‌م...» ایجاد کرد

2026-05-14T11:09:23Z

صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=کتاب تربیت دینی کودک، بازنویسی گفتارهای آیت الله حائری شیرازی|بندانگشتی|کتاب تربیت دینی کودک، بازنویسی گفتارهای آیت الله حائری شیرازی {{درشت|'''تربیت؛'''}} فرایندی ساختارمند برای ساختن نسل‌های بهتر. تربیت در لغت به‌م...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:تربیت.jpg|جایگزین=کتاب تربیت دینی کودک، بازنویسی گفتارهای آیت الله حائری شیرازی|بندانگشتی|کتاب تربیت دینی کودک، بازنویسی گفتارهای آیت الله حائری شیرازی]]
{{درشت|'''تربیت؛'''}} فرایندی ساختارمند برای ساختن نسل‌های بهتر.

تربیت در لغت به‌معنای پروردن و آموختن ادب و اخلاق است. در نگاه دینی، تربیت به فعلیت رساندن استعدادهای فطری و رشد همه‌جانبهٔ انسان در مسیر کمال الهی است، در حالی‌که اندیشمندان غیردینی آن را انتقال تجربه و ارزش‌های جامعه به نسل نو می‌دانند. غزالی تربیت را شریف‌ترین کار پس از پیامبری و کانت آن را بزرگ‌ترین مسئلهٔ بشر می‌خواند. هدف تربیت، از دیدگاه متفکران، رشد فردی و اجتماعی انسان است؛ یعنی دستیابی به زندگی سالم، با فضیلت و مسئولیت‌پذیر در جامعه. در اسلام، غایت تربیت، قرب الهی و حرکت در مسیر خیر و عمل صالح است. تفاوت تعلیم و تربیت در آن است که تعلیم به آموزش دانستنی‌ها محدود می‌شود، اما تربیت پرورش تمام ابعاد وجودی انسان را دربرمی‌گیرد.

==معنای لغوی تربیت==
تربیت در لغت به‌معنای «پروردن»، «پروراندن» و «ادب و [[اخلاق]] را به کسی آموختن» است.<ref>[https://www.vajehyab.com/?q=تربیت&f=moein معین، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ دیدار: 19 آذر 1400ش.]</ref>

==تعریف اصطلاحی تربیت==
نظر اندیشمندان دینی و غیردینی در تعریف تربیت متفاوت است و این تفاوت را می‌توان در دو نکته جست‌وجو کرد:
#نگاه دینی به مقولهٔ تربیت، که موجب شده مبانی، روش‌ها و اهداف تربیت نزد این دو گروه تفاوت‌های قابل توجهی داشته باشد.
#از نظر متفکران دینی، روش‌های تربیتی مبتنی بر اندیشهٔ غیردینی، به عنصر فطرت انسان در فرایند تربیت توجه نکرده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1385631/مفهوم-شناسی-واژه-تربیت-در-لغت-و-اندیشه-متف%25 مرزانی، «مفهوم‌شناسی واژه تربیت در لغت و اندیشه متفکران»، سایت راسخون، تاریخ بارگذاری مطلب: 19 آذر 1400ش.]</ref>بنابراین می‌توان تعریف تربیت را به اعتبار خاستگاه فکری آن، به دو دسته تقسیم کرد:
*در تعریف اندیشمندان دینی از تربیت، این عناصر به چشم می‌خورد:
#به فعلیت درآوردن استعدادهای بالقوه و درونی یک شیء و ایجاد تعادل و هماهنگی میان آن‌ها.<ref>مطهری، مجموعه آثار، ۱۳۸۳ش، ج ۲۲، ص۵۵۱.</ref>
#برنامه‌ریزی و فعالیت محاسبه شده در جهت رشد [[کودک]]، سلامت [[خانواده]] و تدبیر شئون اجتماعی او.<ref>گروه نویسندگان، فلسفه تعلیم و تربیت، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۸۴.</ref>
#شکوفایی قوای جسمانی، روانی و عقلی انسان.<ref>حجتی، اسلام و تعلیم و تربیت، ۱۳۸۵ش، ص۱۰.</ref>
#رفع موانع و ایجاد مقتضیات برای آن‌که استعدادهای انسان در جهت کمال مطلق شکوفا شود.<ref>دلشاد تهرانی، سیری در تربیت اسلامی، ۱۳۸۰ش، ص۲۴.</ref>
#تدبیر نفس و باطن از طریق اعتدال بخشی تدریجی به قوا و تمایلات از طریق ریاضت.<ref>گروه نویسندگان، فلسفه تعلیم و تربیت، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۳۰۵.</ref>
*در میان اندیشمندان غیرمسلمان در حوزهٔ تعلیم و تربیت، برخی تعاریف زیر را می‌توان به‌عنوان نمونه بیان کرد:
#جان دیویی: تربیت، مجموعهٔ فرایندهایی است که گروه یا جامعه توانایی‌ها و خواسته‌های خود را از راه آن و با هدف رشد و بقای خود به اعضا و نسل‌های جدید منتقل می‌کند.<ref>گروه نویسندگان، فلسفه تعلیم و تربیت، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص۲۶۱.</ref>
#امیل دورکیم: تربیت کارکردی است که طی آن، نسل بالغ و تربیت یافتهٔ جامعه بر نسلی که هنوز پختگی کافی برای زندگی نیافته، اثر می‌گذارد. هدف از این کنش، برانگیختن و گسترش حالات جسمی، عقلی و [[زیست اخلاقی|اخلاقی]] متربی است.<ref>گروه نویسندگان، فلسفه تعلیم و تربیت، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص224 و 225.</ref>
#روسو: تربیت، هنر یا فنی است در قالب راهنمایی، حمایت و هدایت نیروهای طبیعی که برای شکوفایی استعدادهای مادرزادی متربی با رعایت قوانین رشد طبیعی و با همکاری خود او برای زیستن تحقق می‌پذیرد.<ref>گروه نویسندگان، فلسفه تعلیم و تربیت، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص224-225.</ref>
#کانت: تربیت، تأدیب و تعلیم توأم با فرهنگ با هدف کامیابی متربی برای زندگی در جامعه‌ای که به‌مراتب از جامعهٔ کنونی برتر است.<ref>گروه نویسندگان، فلسفه تعلیم و تربیت، ۱۳۸۴ش، ج۱، ص224-225.</ref>

==جایگاه تربیت==
از نگاه اندیشمندان شرق و غرب به مقولهٔ تربیت و نیز توجه به کارکردهای عمیق آن در جامعه، می‍توان به اهمیت و نقش اساسی آن در پیدایش فرهنگ و تمدن جوامع بشری پی برد. [[غزالی]] در کتاب «احیاء علوم‌الدین» تربیت را پس از پیامبری، شریف‌ترین کار آدمی خوانده و کانت آن را بزرگ‌ترین و دشوارترین مسئلهٔ آدمی دانسته است. افلاطون نیز معتقد است فنّی عالی‌تر و مقدس‌تر از تربیت نیست.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/135991/چیستی-و-اهداف-تربیت هاشمی، «چیستی و اهداف تربیت»، پورتال جامع علوم انسانی، تاریخ دیدار 19 آذر 1400ش.]</ref>

==اهداف تربیت==
پروفسور برودی، استاد تعلیم و تربیت دانشگاه‌های آمریکا، تربیت را دارای دو بُعد فردی و اجتماعی می‌داند. او در بُعد فردی، «زندگی خوب» را هدف اساسی تعلیم و تربیت فرد با شاخصه‌های زیر معرفی می‌کند:
#برخورداری از سلامت بدن
#برخورداری از امنیت عاطفی
#[[احساس]] قدرت و احترام
#[[امید]] نسبت به آینده
#و در بُعد اجتماعی، «تربیت شهروند شایسته» را هدف تعلیم و تربیت می‌داند.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/135991/چیستی-و-اهداف-تربیت هاشمی، چیستی و اهداف تربیت، پورتال جامع علوم انسانی، تاریخ دیدار: 19 آذر 1400ش.]</ref>
#جان لاک، فیلسوف انگلیسی نیز هدف آموزش و پرورش را نیرومندی تن و به‌دست آوردن [[فضیلت]] و دانش می‌داند و آن را به سه بخش بدنی، اخلاقی و فکری تقسیم می‌کند.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/135991/چیستی-و-اهداف-تربیت هاشمی، چیستی و اهداف تربیت، پورتال جامع علوم انسانی، تاریخ دیدار: 19 آذر 1400ش.]</ref>

اهداف تربیت را در مبانی انسان‌شناختی [[اسلام]] نیز می‌توان یافت. هدف غایی تعلیم و تربیت از نظر اسلام، قرب به ذات مقدسی دانسته شده که مستجمع جمیع صفات جمالیه و کمالیه است. در این دیدگاه حرکت و هدایت آدمی به‌سوی خیر اعلی و مقصد نهایی و در صراط مستقیم عبودیت حضرت حق با عمل صالح، تواصی به حق و تواصی به [[صبر]] توصیه شده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/137438/اهداف-تعليم-و-تربيت-از-ديدگاه-اسلام «اهداف تعلیم و تربیت از دیدگاه اسلام»، سایت راسخون، تاریخ دیدار: 19 آذر 1400ش.]</ref>

==تفاوت «تعلیم» با «تربیت»==
گاهی دو واژهٔ «تعلیم» (آموزش) و «تربیت» (پرورش) مترادف دانسته شده و به‌جای هم استفاده می‌شوند، اما این دو مفهوم - در عین نزدیکی تنگاتنگ - تفاوت‌هایی نیز با هم دارند. برخی از این تفاوت‌ها به‌شرح زیر است:
#تعلیم تنها مختص موجودات دارای شعور است، اما تربیت موجودات بدون شعور را نیز شامل می‌شود.
#هدف تربیت گسترده‌تر از تعلیم است؛ به این معنا که تربیت با تمام استعدادهای جسمانی، روحانی، عقلی و عاطفی انسان در عرصهٔ نظر و عمل مربوط می‌شود، اما تعلیم فقط با آموزش مقولات و مفاهیم ذهنی سر و کار دارد.<ref>[https://fa.the-koran.org/content/اهداف-و-مفاهيم-تعليم-و-تربيت «اهداف و مفاهیم تعلیم و تربیت»، پایگاه تخصصی قرآن کریم، تاریخ دیدار: 21 آذر 1400ش.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
* «اهداف تعلیم و تربیت از دیدگاه اسلام»، سایت راسخون، تاریخ دیدار: ۲۱ آذر ۱۴۰۰ش.
* «اهداف و مفاهیم تعلیم و تربیت»، سایت تخصصی قرآن کریم، تاریخ دیدار: ۲۱ آذر ۱۴۰۰ش، برگرفته از کتاب «اولین سخن»، نوشته: جعفر حاجی کریم نظری.
* حجتی، سید محمدباقر، اسلام و تعلیم و تربیت، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۵ش.
* دلشاد تهرانی، مصطفی، سیری در تربیت اسلامی، تهران، ذکر، چاپ چهارم، ۱۳۸۰ش.
* گروه نویسندگان، فلسفه تعلیم و تربیت، قم، دفتر همکاری حوزه و دانشگاه، چاپ هفتم، ۱۳۸۴ش.
* مرزانی، راضیه، «مفهوم‌شناسی واژه تربیت در لغت و اندیشه متفکران»، سایت راسخون، تاریخ بارگذاری مطلب: ۱۹ آذر ۱۴۰۰ش.
* مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ سوم، بی‌تا.
* مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، قم، صدرا، چاپ یازدهم، ۱۳۸۳ش.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ دیدار: ۱۹ آذر ۱۴۰۰ش.
* هاشمی، سیدحسین، «چیستی و اهداف تربیت»، پورتال جامع علوم انسانی، تاریخ دیدار ۱۹ آذر ۱۴۰۰ش.
{{پایان منابع}}

تربیت - تاریخچهٔ نسخه‌ها