تربیت بدن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

زهرا غلامی: ایجاد لینک داخلی

2026-05-10T11:30:33Z

ایجاد لینک داخلی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۰۰
خط ۱۱:		خط ۱۱:
	==رابطۀ تربیت بدن با ایمان==		==رابطۀ تربیت بدن با ایمان==
	[[پرونده:حج2.jpg\|بندانگشتی\|360x360پیکسل\|حج، با پرورش جسم مرتبط بوده و در گرو «سلامتی بدن» است]]		[[پرونده:حج2.jpg\|بندانگشتی\|360x360پیکسل\|حج، با پرورش جسم مرتبط بوده و در گرو «سلامتی بدن» است]]
	تربیت بدن در اسلام شرط لازم برای تربیت دینی و ملازم با ایمان الهی است. در سبک زندگی دینی، حتی تکالیفی که جنبۀ معنوی محض دارد مانند نماز، روزه و ~~حج،~~ با پرورش جسم مرتبط بوده و در گرو «سلامتی بدن» است. همچنین در آموزه‌های دینی پرورش جسم و تربیت بدن، عامل رشد عقل و تعالی روح دانسته شده است؛ زیرا مسلمان قوی در انجام بسیاری از مسئولیت‌های اجتماعی مانند جهاد و دفاع از حیثیت و شرف و مکتب و حمایت از محرومان و مستضعفان، بهتر عمل می‌کند.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/279086/%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%80%D9%80%D9%84%D8%A7%D9%85 «تربیت بدنی در اسلام»، وب‌سایت روزنامۀ کیهان.] </ref> به‌همین دلیل حضرت علی، امام اول شیعیان در دعای معروف کمیل از خداوند می‌خواهد که اعضا و جوارح او را در راه خدمت، توان‌مند سازد. <ref>مطهری، آزادی معنوی، 1391ش، ج1، ص219.</ref>		تربیت بدن در اسلام شرط لازم برای تربیت دینی و ملازم با ایمان الهی است. در سبک زندگی دینی، حتی تکالیفی که جنبۀ معنوی محض دارد مانند نماز، [[روزه]] و [[حج]]، با پرورش جسم مرتبط بوده و در گرو «سلامتی بدن» است. همچنین در آموزه‌های دینی پرورش جسم و تربیت بدن، عامل رشد عقل و تعالی روح دانسته شده است؛ زیرا مسلمان قوی در انجام بسیاری از مسئولیت‌های اجتماعی مانند جهاد و دفاع از حیثیت و شرف و مکتب و حمایت از محرومان و مستضعفان، بهتر عمل می‌کند.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/279086/%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%80%D9%80%D9%84%D8%A7%D9%85 «تربیت بدنی در اسلام»، وب‌سایت روزنامۀ کیهان.] </ref> به‌همین دلیل حضرت علی، امام اول شیعیان در دعای معروف کمیل از خداوند می‌خواهد که اعضا و جوارح او را در راه خدمت، توان‌مند سازد. <ref>مطهری، آزادی معنوی، 1391ش، ج1، ص219.</ref>
	==گسترۀ تربیت بدن==		==گسترۀ تربیت بدن==
	در آموزه‌های دینی همانگونه که کل بدن انسان اهمیت دارد، هر عضوی از بدن آدمی نیز مهم و دارای وظیفۀ خاص است که نقش اساسی در کمال‌یابی و زندگی فردی و اجتماعی انسان و اعضای دیگر بدن دارد. در قرآن از بين اندام‌ها و محتويات بدن، به موارد ذیل و نقش حکمت‌آمیز آن در پرورش و زندگی انسان اشاره شده است: انگشتان،<ref>سورۀ بقره، آیۀ 19.</ref> خون،<ref> سورۀ بقره، آیۀ 30.</ref> پوست،<ref>سورۀ نسا، آیۀ 56.</ref> گردن،<ref> سورۀ نسا، آیۀ 92.</ref> آرنج،<ref>سورۀ مائده، آیۀ 6.</ref> دست و پا،<ref>سورۀ مائده، آیۀ 22.</ref> بينى،‌ چشم، گوش و دندان،<ref> سورۀ مائده، آیۀ 45.</ref> پيشانى،<ref>سورۀ توبه، آیۀ 35.</ref> ‌ سر،<ref>سورۀ یوسف، آیۀ 36.</ref> دهان،<ref>سورۀ رعد، آیۀ 14.</ref> ريش،<ref>سورۀ طه، آیۀ 94.</ref> سرانگشتان،<ref>سورۀ آل عمران، آیۀ 119.</ref> اندام تناسلى،<ref>سورۀ انبیا، آیۀ 91.</ref> گوشت و استخوان،<ref>سورۀ حج، آیۀ 5.</ref> قلب،<ref>سورۀ قصص، آیۀ 10.</ref> حنجره،<ref>سورۀ احزاب، آیۀ 10.</ref> دو طرف پيشانى،<ref>سورۀ صافات، آیۀ 37.</ref> روده،<ref>سورۀ محمد، آیۀ 15.</ref> رگ گردن،<ref>سورۀ ق، آیۀ 16.</ref> شكم،<ref>سورۀ نجم، آیۀ 32.</ref> تَرْقُوَه،<ref>سورۀ قیامت، آیۀ 26. </ref> ساق،<ref>سورۀ قیامت، آیۀ 29.</ref> صورت،<ref>سورۀ متففین، آیۀ 24.</ref> زبان، و لب‌ها<ref>سورۀ بلد، آیۀ 9.</ref>. برای مثال کنترل زبان، مدیریت سخن و سکوت این عضو در زمان و مکان غیر ضروری، از مواردی است که در سبک زندگی اسلامی اهمیت ویژه دارد. در معارف دینی، سخن اگرچه اندک و در مسير باطل باشد، مذموم بوده و بيشتر گناهان به زبان نسبت داده شده است. همچنان‌که قسمت مهمي از عبادات و اعمال نيک انسان مانند ذکر خدا، ارشاد مردم، آموزش و تربيت، امر به معروف و نهي از منکر و جهاد نيز، با زبان انجام مي‌شود. امام صادق، سخن‌گفتن دربارۀ حق را بهتر از سکوت بر باطل دانسته است. <ref>صدوق، من لايحضره الفقيه، بی‌تا، ج4، ص396.ز</ref>		در آموزه‌های دینی همانگونه که کل بدن انسان اهمیت دارد، هر عضوی از بدن آدمی نیز مهم و دارای وظیفۀ خاص است که نقش اساسی در کمال‌یابی و زندگی فردی و اجتماعی انسان و اعضای دیگر بدن دارد. در قرآن از بين اندام‌ها و محتويات بدن، به موارد ذیل و نقش حکمت‌آمیز آن در پرورش و زندگی انسان اشاره شده است: انگشتان،<ref>سورۀ بقره، آیۀ 19.</ref> خون،<ref> سورۀ بقره، آیۀ 30.</ref> پوست،<ref>سورۀ نسا، آیۀ 56.</ref> گردن،<ref> سورۀ نسا، آیۀ 92.</ref> آرنج،<ref>سورۀ مائده، آیۀ 6.</ref> دست و پا،<ref>سورۀ مائده، آیۀ 22.</ref> بينى،‌ چشم، گوش و دندان،<ref> سورۀ مائده، آیۀ 45.</ref> پيشانى،<ref>سورۀ توبه، آیۀ 35.</ref> ‌ سر،<ref>سورۀ یوسف، آیۀ 36.</ref> دهان،<ref>سورۀ رعد، آیۀ 14.</ref> ريش،<ref>سورۀ طه، آیۀ 94.</ref> سرانگشتان،<ref>سورۀ آل عمران، آیۀ 119.</ref> اندام تناسلى،<ref>سورۀ انبیا، آیۀ 91.</ref> گوشت و استخوان،<ref>سورۀ حج، آیۀ 5.</ref> قلب،<ref>سورۀ قصص، آیۀ 10.</ref> حنجره،<ref>سورۀ احزاب، آیۀ 10.</ref> دو طرف پيشانى،<ref>سورۀ صافات، آیۀ 37.</ref> روده،<ref>سورۀ محمد، آیۀ 15.</ref> رگ گردن،<ref>سورۀ ق، آیۀ 16.</ref> شكم،<ref>سورۀ نجم، آیۀ 32.</ref> تَرْقُوَه،<ref>سورۀ قیامت، آیۀ 26. </ref> ساق،<ref>سورۀ قیامت، آیۀ 29.</ref> صورت،<ref>سورۀ متففین، آیۀ 24.</ref> زبان، و لب‌ها<ref>سورۀ بلد، آیۀ 9.</ref>. برای مثال کنترل زبان، مدیریت سخن و سکوت این عضو در زمان و مکان غیر ضروری، از مواردی است که در سبک زندگی اسلامی اهمیت ویژه دارد. در معارف دینی، سخن اگرچه اندک و در مسير باطل باشد، مذموم بوده و بيشتر گناهان به زبان نسبت داده شده است. همچنان‌که قسمت مهمي از عبادات و اعمال نيک انسان مانند ذکر خدا، ارشاد مردم، آموزش و تربيت، امر به معروف و نهي از منکر و جهاد نيز، با زبان انجام مي‌شود. امام صادق، سخن‌گفتن دربارۀ حق را بهتر از سکوت بر باطل دانسته است. <ref>صدوق، من لايحضره الفقيه، بی‌تا، ج4، ص396.ز</ref>
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	مهم‌ترین روش‌های تربیت بدن در سبک زندگی اسلامی عبارتند از:		مهم‌ترین روش‌های تربیت بدن در سبک زندگی اسلامی عبارتند از:
	===1. بهداشت و سلامت بدن===		===1. بهداشت و سلامت بدن===
	بهداشت و سلامت تن، از روش‌های مهم پروش بدن بوده و به‌معنای ایجاد کامل تندرستی جسمی و روانی و فقدان هر نوع ناتوانی بدنی و داشتن هنر پیشگیری از بیماری‌ها و طولانی‌کردن عمر بشر است که مصادیق متعدد آن در روایات اسلامی به‌صورت جزئی بیان شده است. از نظر معارف دینی، سلامت جسم در خدمت تعالی روح معرفی شده و میان این دو رابطۀ عمیق وجود دارد.<ref>رضوانی‌پور، «بهداشت جسم و جان در نگاه پیامبر اعظم(ص)»، 1386ش، ص38.</ref> در روایتی از پیامبر اسلام، پاکیزگی نیمی از ایمان قلمداد شده<ref>نراقی، جامع السعادات، 1209ق، ج3، ص310.</ref> و قرآن نیز انسان‌های پاکیزه را در ردیف توبه‌کنندگان<ref>سورۀ بقره، آیۀ 22.</ref> و غذاهای حلال را طعام پاکیزه معرفی کرده است.<ref>سوره مائده، آیۀ 99.</ref> در قرآن کلمۀ طیب بیش از 35 بار در قالب مشتقات آن برای ستایش از پاکان آمده که بیانگر اهمیت پاکیزگی و سلامت بدن و اثر آن در زندگی معنوی انسان است.<ref>رضوانی‌پور، «بهداشت جسم و جان در نگاه پیامبر اعظم(ص)»، 1386ش، ص38.</ref>		بهداشت و سلامت تن، از روش‌های مهم پروش بدن بوده و به‌معنای ایجاد کامل تندرستی جسمی و روانی و فقدان هر نوع ناتوانی بدنی و داشتن هنر پیشگیری از بیماری‌ها و طولانی‌کردن عمر بشر است که مصادیق متعدد آن در روایات اسلامی به‌صورت جزئی بیان شده است. از نظر معارف دینی، سلامت جسم در خدمت تعالی روح معرفی شده و میان این دو رابطۀ عمیق وجود دارد.<ref>رضوانی‌پور، «بهداشت جسم و جان در نگاه پیامبر اعظم(ص)»، 1386ش، ص38.</ref> در روایتی از پیامبر اسلام، [[پاکیزگی]] نیمی از ایمان قلمداد شده<ref>نراقی، جامع السعادات، 1209ق، ج3، ص310.</ref> و قرآن نیز انسان‌های پاکیزه را در ردیف توبه‌کنندگان<ref>سورۀ بقره، آیۀ 22.</ref> و غذاهای حلال را طعام پاکیزه معرفی کرده است.<ref>سوره مائده، آیۀ 99.</ref> در قرآن کلمۀ طیب بیش از 35 بار در قالب مشتقات آن برای ستایش از پاکان آمده که بیانگر اهمیت پاکیزگی و سلامت بدن و اثر آن در زندگی معنوی انسان است.<ref>رضوانی‌پور، «بهداشت جسم و جان در نگاه پیامبر اعظم(ص)»، 1386ش، ص38.</ref>
	===2. تغذیه===		===2. تغذیه===
	[[پرونده:زیتون.jpg\|بندانگشتی\|296x296پیکسل\|زیتون موجب تقویت‌ حافظه می‌شود]]		[[پرونده:زیتون.jpg\|بندانگشتی\|296x296پیکسل\|زیتون موجب تقویت‌ حافظه می‌شود]]

حبیب الله نجفی: صفحه‌ای تازه حاوی «گردهمایی بزرگ گروه‌های ورزشی بوستان‌های تهران در باغ‌موزه قصر '''تربیت بدن؛''' فرایند پرورش جسم با هدف تعالی روح در سبک زندگی اسلامی. تربیت بدن، مفهومی است در سبک زندگی اسلامی که بر ارتباط وثی...» ایجاد کرد

2026-05-10T07:01:18Z

صفحه‌ای تازه حاوی «بندانگشتی|413x413پیکسل|گردهمایی بزرگ گروه‌های ورزشی بوستان‌های تهران در باغ‌موزه قصر <big>'''تربیت بدن؛'''</big> فرایند پرورش جسم با هدف تعالی روح در سبک زندگی اسلامی. تربیت بدن، مفهومی است در سبک زندگی اسلامی که بر ارتباط وثی...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:ورزش-گروهی.jpg|بندانگشتی|413x413پیکسل|گردهمایی بزرگ گروه‌های ورزشی بوستان‌های تهران در باغ‌موزه قصر]]
<big>'''تربیت بدن؛'''</big> فرایند پرورش جسم با هدف تعالی روح در سبک زندگی اسلامی.

تربیت بدن، مفهومی است در سبک زندگی اسلامی که بر ارتباط وثیق جسم و جان در فرآیند تکمیل جنبه‌های معنوی و روحانی انسان تأکید می‌کند. برخلاف «مدیریت بدن» در سبک زندگی غربی که نگاه کالایی به کالبد جسمانی دارد و تنها آراستگی ظاهر و دست‌کاری‌های بدنی به‌منظور ترویج فردگرایی و پیروی از صنعت مُد و جهانی‌شدن فرهنگ مدرن را شامل می‌شود، «تربیت بدن» در سبک زندگی اسلامی جامع‌نگر، فرهنگ‌محور، جامعه‌گرا و معطوف به معنویت بوده و در خدمت ترویج اخلاق و رسیدن به اهداف والای انسانی است.
==مفهوم‌شناسی==
واژۀ عربی «تربیت» به‌معنی افزودن، پرورش‌دادن، رویاندن،<ref>فراهیدی، العین، 1414ق، ج1، ص649.</ref> سرپرستی، رساندن به سرانجام نیکو، تکامل و به اعتدال‌درآوردن است.<ref>زبیدی، تاج العروس، 1386ش، ج2، ص464.</ref> شهید مطهری معتقد است که تربیت از قبیل صنعت و به‌معنای پیراستن و آراستن نیست بلکه به فعلیت‌رساندن استعدادی است که در گیاه، حیوان و یا انسان وجود دارد؛ این فرآیند باید بر اساس تكوین و استفاده از مقررات دقیق خلقت باشد تا استعدادها به فعلیت برسد.<ref>مطهری، مجموعه آثار شهید مطهری، 1376ش، ج2، ص89.</ref> «تربیت بدن» در لغت، به‌معنای پرورش «تن» و جسم انسان<ref>راغب اصفهانی، مفردات، 1412ق، ص‌112؛ عمید، فرهنگ فارسی عمید، 1374ش، ج1، ص386.</ref> به کمک فعالیت‌های گوناگون ورزشی است که اگر مجموعۀ این فعالیت‌ها متناسب با ویژگی‌های سنی انجام شود، فرد را برای یادگیری مهارت‌های مختلف آماده می‌کند.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1298117/%D8%A7%D8%B5%D9%88%D9%84-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%AF%D9%86%DB%8C «اصول تربيت بدني»، و‌ب‌سایت راسخون.] </ref> اصطلاح تربیت بدن در ادبیات علوم تربیتی و پژوهش‌های دینی، یک اصطلاح ارزشی در سبک زندگی اسلامی تلقی شده و شامل احکام، برنامه‌ها و فعالیت‌هایی می‌شود که در نگهداری و رشد بدن در جهت تکمیل جنبه‌های روحی و معنوی انسان و به فعلیت‌رساندن قوا و استعدادهای گوناگون او نقش ایفا می‌کند. از این منظر، تربیت بدن به‌معنای عیارکردن بدن و تمام اعضای آن با معیارهایی است که در آموزه‌های دینی آمده است.<ref>آزاد ارمکی و غراب، «جایگاه بدن در دین»، 1389ش، ص32-34؛ مطهری، مجموعه آثار، 1376ش، ج22، ص: 723؛ [https://www.imna.ir/news/612544/%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AA%D8%A7-%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D9%86%D8%A7%D9%85-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8% «از تاریخچه تشکیل تا علت نام‌گذاری روز تربیت‌بدنی»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>
==تربیت بدن در سبک زندگی غربی==
تربیت بدن در سبک زندگی غربی، ذیل نگاه مادی و تک‌بعدی به انسان و سیطرۀ فرهنگ سکولار، در حد ورزش و فعالیت‌های جسمی به‌منظور کنترل بیشتر بر بدن مطرح است و به ارتباط بدن با جنبه‌های معنوی و تعالی روحی انسان توجهی ندارد. دنیای امروز در پی صنعت فرهنگ، به دنبال صنعتی‌سازی بدن است. به‌همین دلیل در فرهنگ مدرن، به‌جای تربیت بدن، بر مفهوم مدیریت بدن و جنبه‌های بصری و نمایشی آن تأکید می‌شود که اعمالی ﻧﻈﻴﺮ ‫ﺗﺎﺗﻮ، ﭘﻴﺮﺳﻴﻨﮓ، ﺑﺮﻳﺪن ﺑﺨﺸﻲ از ﺑﺪن، چابک‌سازی، ﺑﺪنﺳﺎزی، رژﻳﻢ‌ﮔﺮﻓﺘﻦ، جراحی‌های زیبایی، آرایش و مدگرایی را دربرمی‌گیرد. به نظر محققان، خرده‌فرهنگ مدیریت بدن در سبک زندگی غربی، از ‫راه رﺳﺎﻧﻪﻫﺎی ﺟﻤﻌﻲ مانند ﺳﻴﻨﻤﺎ، روزﻧﺎﻣﻪ، ﻣﺎﻫﻮاره، اﻳﻨﺘﺮﻧﺖ و شبکه‌های اجتماعی به سایر کشورها و جوامع، نفوذ کرده و در آنها گسترش می‌یابد‌. <ref>خواجه‌نوری و دیگران، «سبک زندگی و مدیریت بدن»، 1390ش، ص31-35.</ref>
==‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬تربیت بدن در سبک زندگی اسلامی‬‬==
انسان در جهان‌بینی اسلامی، مرکب از دو بعد جسم و جان است؛ جان که در ادبیات دینی به «نفس» تعبیر می‌شود، موجودی مجرد است که در بدن دمیده می‌شود؛<ref>حلّی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، بی‌تا، ص۳۲۹.</ref> بدن از این منظر، منشأ و زمينۀ پيدايش جان یا روح است <ref>طباطبایی، الميزان فی تفسیر القرآن، بی‌تا، ج‌1، ص‌352.</ref> و به‌همین دلیل، تربیت بدن در سبک زندگی اسلامی، معطوف به بعد روحانی و سعادت معنوی انسان است. از آنﺟﺎ ﻛﻪ دﻳﻦ اسلام ﺑﻪ ﻣﺴﺎﻳﻞ ﻣﺘﻌﺎﻟﻲ اﻫﻤﻴﺖ ﺑﻴﺶﺗﺮ ﻣﻲدﻫﺪ، توجه ﺑﻪ ﺑﺪن نیز ذیل نگاه جامع تربیتی، ﻣﻮرد ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ است. برای مثال، در اسلام دﺳﺘﻮرات ﻓﺮاوانی دربارۀ آراﻳﺶ زﻧﺎن و رابطۀ آن ﺑﺎ ﻋﺒﺎدت مطرح شده است؛ در همین راستا، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻇﺎﻫﺮی بدن ﺑﻪﺷﻜﻞ اﻣﺮوزی، مسئله و اولویت زن مسلمان نیست؛ زن مسلمان ﻛﻪ ﻫﺮ روز در ﺳﺎﻋﺖ ﻣﻌﻴﻦ ﻧﻤﺎز ﺑﻪ‌ﺟﺎ آورد، ﻧﻤﻲﺗﻮاﻧﺪ ﻫﺮ ﺑﺎر آراﻳﺶ‌ﻛﺮده ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد.<ref>خواجه‌نوری و دیگران، «سبک زندگی و مدیریت بدن»، 1390ش، ص41.</ref> ‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬
==رابطۀ تربیت بدن با ایمان==
[[پرونده:حج2.jpg|بندانگشتی|360x360پیکسل|حج، با پرورش جسم مرتبط بوده و در گرو «سلامتی بدن» است]]
تربیت بدن در اسلام شرط لازم برای تربیت دینی و ملازم با ایمان الهی است. در سبک زندگی دینی، حتی تکالیفی که جنبۀ معنوی محض دارد مانند نماز، روزه و حج، با پرورش جسم مرتبط بوده و در گرو «سلامتی بدن» است. همچنین در آموزه‌های دینی پرورش جسم و تربیت بدن، عامل رشد عقل و تعالی روح دانسته شده است؛ زیرا مسلمان قوی در انجام بسیاری از مسئولیت‌های اجتماعی مانند جهاد و دفاع از حیثیت و شرف و مکتب و حمایت از محرومان و مستضعفان، بهتر عمل می‌کند.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/279086/%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%80%D9%80%D9%84%D8%A7%D9%85 «تربیت بدنی در اسلام»، وب‌سایت روزنامۀ کیهان.] </ref> به‌همین دلیل حضرت علی، امام اول شیعیان در دعای معروف کمیل از خداوند می‌خواهد که اعضا و جوارح او را در راه خدمت، توان‌مند سازد. <ref>مطهری، آزادی معنوی، 1391ش، ج1، ص219.</ref>
==گسترۀ تربیت بدن==
در آموزه‌های دینی همانگونه که کل بدن انسان اهمیت دارد، هر عضوی از بدن آدمی نیز مهم و دارای وظیفۀ خاص است که نقش اساسی در کمال‌یابی و زندگی فردی و اجتماعی انسان و اعضای دیگر بدن دارد. در قرآن از بين اندام‌ها و محتويات بدن، به موارد ذیل و نقش حکمت‌آمیز آن در پرورش و زندگی انسان اشاره شده است: انگشتان،<ref>سورۀ بقره، آیۀ 19.</ref> خون،<ref> سورۀ بقره، آیۀ 30.</ref> پوست،<ref>سورۀ نسا، آیۀ 56.</ref> گردن،<ref> سورۀ نسا، آیۀ 92.</ref> آرنج،<ref>سورۀ مائده، آیۀ 6.</ref> دست و پا،<ref>سورۀ مائده، آیۀ 22.</ref> بينى،‌ چشم، گوش و دندان،<ref> سورۀ مائده، آیۀ 45.</ref> پيشانى،<ref>سورۀ توبه، آیۀ 35.</ref> ‌ سر،<ref>سورۀ یوسف، آیۀ 36.</ref> دهان،<ref>سورۀ رعد، آیۀ 14.</ref> ريش،<ref>سورۀ طه، آیۀ 94.</ref> سرانگشتان،<ref>سورۀ آل عمران، آیۀ 119.</ref> اندام تناسلى،<ref>سورۀ انبیا، آیۀ 91.</ref> گوشت و استخوان،<ref>سورۀ حج، آیۀ 5.</ref> قلب،<ref>سورۀ قصص، آیۀ 10.</ref> حنجره،<ref>سورۀ احزاب، آیۀ 10.</ref> دو طرف پيشانى،<ref>سورۀ صافات، آیۀ 37.</ref> روده،<ref>سورۀ محمد، آیۀ 15.</ref> رگ گردن،<ref>سورۀ ق، آیۀ 16.</ref> شكم،<ref>سورۀ نجم، آیۀ 32.</ref> تَرْقُوَه،<ref>سورۀ قیامت، آیۀ 26. </ref> ساق،<ref>سورۀ قیامت، آیۀ 29.</ref> صورت،<ref>سورۀ متففین، آیۀ 24.</ref> زبان، و لب‌ها<ref>سورۀ بلد، آیۀ 9.</ref>. برای مثال کنترل زبان، مدیریت سخن و سکوت این عضو در زمان و مکان غیر ضروری، از مواردی است که در سبک زندگی اسلامی اهمیت ویژه دارد. در معارف دینی، سخن اگرچه اندک و در مسير باطل باشد، مذموم بوده و بيشتر گناهان به زبان نسبت داده شده است. همچنان‌که قسمت مهمي از عبادات و اعمال نيک انسان مانند ذکر خدا، ارشاد مردم، آموزش و تربيت، امر به معروف و نهي از منکر و جهاد نيز، با زبان انجام مي‌شود. امام صادق، سخن‌گفتن دربارۀ حق را بهتر از سکوت بر باطل دانسته است. <ref>صدوق، من لايحضره الفقيه، بی‌تا، ج4، ص396.ز</ref>

==روش‌های تربیت بدن==
مهم‌ترین روش‌های تربیت بدن در سبک زندگی اسلامی عبارتند از:
===1. بهداشت و سلامت بدن===
بهداشت و سلامت تن، از روش‌های مهم پروش بدن بوده و به‌معنای ایجاد کامل تندرستی جسمی و روانی و فقدان هر نوع ناتوانی بدنی و داشتن هنر پیشگیری از بیماری‌ها و طولانی‌کردن عمر بشر است که مصادیق متعدد آن در روایات اسلامی به‌صورت جزئی بیان شده است. از نظر معارف دینی، سلامت جسم در خدمت تعالی روح معرفی شده و میان این دو رابطۀ عمیق وجود دارد.<ref>رضوانی‌پور، «بهداشت جسم و جان در نگاه پیامبر اعظم(ص)»، 1386ش، ص38.</ref> در روایتی از پیامبر اسلام، پاکیزگی نیمی از ایمان قلمداد شده<ref>نراقی، جامع السعادات، 1209ق، ج3، ص310.</ref> و قرآن نیز انسان‌های پاکیزه را در ردیف توبه‌کنندگان<ref>سورۀ بقره، آیۀ 22.</ref> و غذاهای حلال را طعام پاکیزه معرفی کرده است.<ref>سوره مائده، آیۀ 99.</ref> در قرآن کلمۀ طیب بیش از 35 بار در قالب مشتقات آن برای ستایش از پاکان آمده که بیانگر اهمیت پاکیزگی و سلامت بدن و اثر آن در زندگی معنوی انسان است.<ref>رضوانی‌پور، «بهداشت جسم و جان در نگاه پیامبر اعظم(ص)»، 1386ش، ص38.</ref>
===2. تغذیه===
[[پرونده:زیتون.jpg|بندانگشتی|296x296پیکسل|زیتون موجب تقویت‌ حافظه می‌شود]]
تغذیۀ بدن در سبک زندگی اسلامی در پرورش جسم و به تبع آن در تربیت روح انسان نقش تعیین‌کننده دارد؛ زیرا نیاز انسان به غذا، مهم‌ترین و حیاتی‌ترین نیاز روزمرۀ او است که از تولد تا مرگ وی را همراهی می‌کند و رشد بدن، طول عمر، تندرستی، آرامش اعصاب و روان، خلق‌وخوی، توانمندی و تولیدمثل به تغذیه بستگی دارد. 250 آیۀ قرآن و صد‌ها روایت به تغذیه یا نقش آن در پرورش بدن و یا تأثیر تغذیه بر اخلاق و رفتار پرداخته است. برای مثال «عسل» موجب رشد حافظه، صافی دل و شفا، «انگور»، عامل تبدیل‌کردن اندوه و افسردگی به شادابی، «خرما»، موجب بردباری، «زیتون» موجب تقویت‌ حافظه و «سیب» باعث تقویت اعصاب و رنگ رخسار معرفی شده است.<ref>آخوندی، «نگاهی به غذا و تغذیه از منظر اسلامی»، 1387ش، ص175-180.</ref>
===3. کار و تلاش===
از روش‌های مهم تربیت بدن در سبک زندگی اسلامی، کار و تلاش جسمی است که روح انسان را نیز پرورش می‌دهد. بر اساس آموزه‌های اسلامی، بیکارى نه‌تنها موجب از میان‌رفتن استعدادهاى درونى انسان مى‌شود و او را به فردى «تن‌پرور» تبدیل می‌کند، بلکه انسان را دچار انواع مفاسد اخلاقى و اجتماعى می‌سازد. <ref> [https://hawzah.net/fa/Article/View/96587/%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%DA%A9%D8%B1%D9%85-%D8%B5%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B9% پاک‌نیا، «کار و اشتغال در سیره پیامبر(ص)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.] </ref> اندیشمندان مسلمان، پرورش تن را مقابل بیکاری و تن‌پروری دانسته و تن‌پروری را «نفس‌پروری» یا دنباله‌روی از تمایلات نفسانی می‌دانند.<ref>مطهری، مجموعه آثار شهید مطهری،1376ش، ج22، ص 856.</ref>
===4. ورزش و تربیت‌بدنی===
[[پرونده:پیاده-روی-خانوادگی.jpg|بندانگشتی|295x295پیکسل|پیاده‌روى عالی‌ترین ورزش از نگاه اسلام است]]
[[پرونده:ورزش-پهلوانی.jpg|راست|بندانگشتی|288x288پیکسل|ورزش باستانی]]
ورزش و تربیت‌بدنی از روش‌های اصلی و مهم تربیت بدن است. در آموزه‌های دینی بیشتر به ورزش و مسابقاتی توصیه کرده‌اند که در سازندگی و پرورش جسمی در کنار جنبۀ سرگرمی و تفریحی نقش بیشتری دارند و موجب کسب آمادگی رزمی در مقابل دشمن و دفاع از ارزش‌های دینی می‌شوند.<ref>نیکوبخت، تربیت بدنی در آیینۀ فرهنگ و ادبیات ایران، 1380ش، ص38.</ref> بر اساس معارف اسلامی، ورزش و کسب نیرومندی، زمانی ارزشمند است که در مسیر الهی قرار گیرد و سبب تقویت ایمان و معنویت در انسان شود. برای مثال، در منابع روایی روحیۀ پهلوانی، ایثار و گذشت از ویژگی‌های شایستۀ ورزشکار دانسته شده است که باید در جامعۀ ورزشی تقویت شود. اسلام به‌منظور اهداف دفاعی و حفظ مکتب و متناسب با زمان، به ورزش‌های خاص توصیۀ بیشتری کرده است.<ref>«ورزش‌های اسلامی و بایسته‌های اخلاقی آن»، 1385ش، ص102.</ref> در صدر اسلام به سوارکاری، تیراندازی، شنا، کشتی، شمشیرزنی و پیاده‌روی تأکید شده که هر کدام به نحوی در تقویت بنیه‌های جسمانی، مهارت رزمی در مقابل دشمنان و تهذیب و تزکیۀ انسان نقش دارد. برای مثال پیاده‌روى عالی‌ترین ورزش از نگاه اسلام بوده که سعی بین صفا و مروه در مکه، نماد آشکار از پیاده‌روی به سوی حق است. <ref>[https://kayhan.ir/fa/news/279086/%D8%AA%D8%B1%D8%A8%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%80%D9%80%D9%84%D8%A7%D9%85 «تربیت بدنی در اسلام»، وب‌سایت روزنامۀ کیهان.] </ref>
===5. پوشش===
پوشش بدن از روش‌هایی است که بدن انسان را با معیارهای سبک زندگی اسلامی عیار می‌کند و در رشد و پرورش نیروهای جسمانی در جهت کمال انسان نقش مهمی دارد. از مهم‌ترین کارکردهای لباس، افزون بر حفاظت از گرما و سرما، پوشش زشتی‌های بدن و حفظ عفت و حیا و طهارت باطنی و قلبی انسان است. به‌همین دلیل به مردان و زنان توصیه شده تا لباس متناسب با شرایط و محیط اجتماعی بپوشند. برای مثال، از آن‌جایی که همه بدن زنان برای مردان جذابیت دارد‌،<ref>سورۀ نور، آیۀ 31.</ref> باید تمام بدن خود، جز صورت و دو دست را بپوشانند و از روسری بلند که سینه‌های آنها را می‌پوشاند و لباس بلند استفاده کنند.<ref>سورۀ احزاب، آیۀ 59.</ref> به مردان نیز توصیه شده است که بدن خود را با لباس‌های مناسب بپوشانند. همچنین بر مردان جایز نیست تا از لباس‌های تنگ استفاده کنند به‌طوری که اندام‌های آنها را به نحوی نمایان کند که موجب تحریک و ایجاد مفسده شود. این عنوان می‌تواند مصادیق گوناگونی با توجه به شرایط محیطی و مانند آن داشته باشد.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/276574/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%B4-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%88-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 «اهمیت و ارزش لباس و پوشش در اسلام»، وب‌سایت روزنامۀ کیهان؛] مطهری، مسئلۀ حجاب، ۱۳۸۶ش، ص81-86. </ref>
===6. عبادت و تزکیۀ نفس===
[[پرونده:نماز1.jpg|بندانگشتی|293x293پیکسل|از روش‌های بسیار مهم پرورش بدن، عبادت است]]
از روش‌های بسیار مهم پرورش بدن، عبادت و تلاش برای تزکیۀ نفس است. عبادت علاوه‌بر اثرگذاری‌های معنوی در طهارت باطن و جان انسان در پرورش جسم و آماده‌سازی برای تعالی انسان نقشی مهم دارد در قرآن بر ذکر خدا برای کسب آرامش تأکید شده است.<ref>سورۀ رعد، آیۀ 28.</ref> برای مثال نماز در سبک زندگی دینی صرف‌نظر از جنبۀ عبادی، دارای آثار جسمی و روحی است و اقامۀ صحیح آن اگر همراه با حضور قلب و تفکر باشد تأثیر به‌سزایی در کاستن اضطراب و استرس روانی، هماهنگ‌کردن قوای روحی و جسمی، از میان‌بردن غرور، ایجاد انضباط، حضور ذهن، ایجاد آرامش باطن و اطمینان قلب دارد. همچنین نماز به‌دلیل آداب و شرایط خاص خود، مانند غصبی‌نبودن لباس و مکان، نقش تعیین‌کننده در حس مسئولیت‌پذیری و پرورش قوای جسمی و فکری انسان دارد.<ref>حسن‌زاده، «نماز و تأثیرات بهداشتی و روحی روانی بر انسان»، 1401ش، ص277.</ref>
==آثار و پیامدهای تربیت بدن==
در منابع مختلف اسلامی، موارد ذیل را به‌عنوان آثار و جلوه‌های اجتماعی و فرهنگیِ تربیت بدن برشمرده‌اند: ایمان به خدا، رابطۀ صحیح با خلق، دفاع از مظلومان، مبارزه با ظلم، عفت، راستگویی، راست‌کرداری، امانت‌داری، وفای به عهد، نگهداشتن حق نان و نمک، مهان‌نوازی، آزادگی،<ref>نیکوبخت، تربیت بدنی در آیینه فرهنگ و ادبیات ایران، 1380ش، ص89-90.</ref> طولانى‌شدند عمر، بالا رفتن سطح سلامت و توانایى، تأمین رفاه جسمى و روانى، جلب رضایت خداوند، تکمیل‌شدن ایمان، عمل به اقتضاى فطرت، افزون‌شدن فصاحت انسان، نام نیک پیداکردن، محوشدن بوى بد در انسان، احیاى قلب، بى‏نیازى از طبیب، برکت در رزق و جلوگیرى از تهیدستى، نجات از اضطراب، کامل‌شدن نعمت از سوی خداوند، از بین‌رفتن تنبلى و مصونیت از وسواس شیطانى. <ref>رضوانی‌پور، «بهداشت جسم و جان در نگاه پیامبر اعظم»، 1386ش، ص40.</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
*قرآن کریم.
*آخوندی، مصطفی، «نگاهی به غذا و تغذیه از منظر اسلامی»، مجلۀ حصون، شمارۀ 15، 1387ش.
*آزاد ارمکی، تقی و غراب، ناصرالدین، «جایگاه بدن در دین»، فصلنامۀ انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال ششم، شمارۀ 18، بهار 1389ش.
*«از تاریخچه تشکیل تا علت نام‌گذاری روز تربیت‌بدنی»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مهر ۱۴۰۱ش.
*«اصول تربيت بدني»، و‌ب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 28 تير 1396ش.
*«اهمیت و ارزش لباس و پوشش در اسلام»، وب‌سایت روزنامۀ کیهان، تاریخ درج مطلب: آبان ۱۴۰۲ش.
*پاک‌نیا، عبدالکریم، «کار و اشتغال در سیرۀ پیامبر»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 9 تیر 1397ش.
*«تربیت بدنی در اســلام»، وب‌سایت روزنامۀ کیهان، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آذر ۱۴۰۲ش.
*تهانوي، محمدعلی، كشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، بیروت، ناشرون، 1996م.
*حسن‌زاده، محمدجواد، «نماز و تأثیرات بهداشتی و روحی روانی بر انسان»، همایش ملی مدیریت، اقتصاد و علوم اسلامی، 1401ش.
*حلی، حسین بن یوسف، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تصحیح حسن حسن‌زاده آملی، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، بی‌تا.
*خواجه‌نوری، بیژن و دیگران، «سبک زندگی و مدیریت بدن »، مجلۀ زن و جامعه، سال دوم، شمارۀ 4، زمستان 1390ش.
*راغب اصفهانی، أبوالقاسم حسين بن محمد، مفردات، بیروت، دارالقلم، 1412ق.
*رضوانی‌پور، محمدرضا، «بهداشت جسم و جان در نگاه پیامبر اعظم»، مجلۀ پاسدار اسلام، شمارۀ 306، 1386ش.
*زبیدی، محمدمرتضی، تاج العروس، بی‌جا، دارالهدایه، 1386ش.
*صدوق، محمد بن علي، من لايحضره الفقيه، قم، دفتر انتشارات اسلامي، 1413ق.
*طباطبایی، محمدحسین، الميزان فی تفسیر القرآن، قم، اسماعیلیان، بی‌تا.
*عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، تهران، امیرکبیر، 1374ش.
*فراهیدی، خلیل بن احمد، العین، قم، اسوه، 1414ق.
*مطهری، مرتضی، آزادی معنوی، تهران، صدرا، 1391ش.
*مطهری، مرتضی، مجموعه آثار شهید مطهری، تهران، صدار، 1376ش.
*مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، تهران، صدرا، ۱۳۸۶ش.
*نراقی، محمدمهدی، جامع السعادات، بیروت، علمی، 1209ق.
*نیکوبخت، محمد، تربیت بدنی در آیینۀ فرهنگ و ادبیات ایران، تهران، دانشگاه شهید بهشتی، 1380ش.
*«ورزش‌های اسلامی و بایسته‌های اخلاقی آن»، مجلۀ طوبی، شمارۀ 6، 1385ش.