امان الله فصیحی در ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۳۷

2026-05-09T12:37:16Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۰۷
خط ۱:		خط ۱:
	<big>'''تزکیه'''</big>؛ پاک‌سازی نفس از آلودگی‌ها.<br>		<big>'''تزکیه'''</big>؛ پاک‌سازی نفس از آلودگی‌ها.<br>

	تزکیه، واژه‌ای عربی به‌معنای پاکیزه کردن و نیز زکات دادن است.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/%D8%AA%D8%B2%DA%A9%DB%8C%D9%87 عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه تزکیه، سایت واژه‌یاب.]</ref> تزکیه در فرهنگ اسلامی به‌معنی پیراستن نفس از اوصاف رذیله (موانع رشد) و آراستن نفس به صفات جمیله (شرایط رشد) است.<ref>نراقی، معراج السعاده، 1385ش، ص۶۵.</ref> تزکیۀ نفس، امری مهم در آموزه‌های ادیان و مکاتب اخلاقی است.		تزکیه، واژه‌ای عربی به‌معنای پاکیزه کردن و نیز [[زکات]] دادن است.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/%D8%AA%D8%B2%DA%A9%DB%8C%D9%87 عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه تزکیه، سایت واژه‌یاب.]</ref> تزکیه در فرهنگ اسلامی به‌معنی پیراستن نفس از اوصاف رذیله (موانع رشد) و آراستن نفس به صفات جمیله (شرایط رشد) است.<ref>نراقی، معراج السعاده، 1385ش، ص۶۵.</ref> تزکیۀ نفس، امری مهم در آموزه‌های ادیان و مکاتب اخلاقی است.
	==تزکیه در قرآن==		==تزکیه در قرآن==
	در قرآن، تزکیه با «فلاح»، همراه گردیده و این همراهی به‌معنای رستگاری اهل تزکیه<ref>سوره شمس، آیه 9؛ <br>		در قرآن، تزکیه با «فلاح»، همراه گردیده و این همراهی به‌معنای رستگاری اهل تزکیه<ref>سوره شمس، آیه 9؛ <br>

زهرا فاضل: صفحه‌ای تازه حاوی «'''تزکیه'''؛ پاک‌سازی نفس از آلودگی‌ها.
تزکیه، واژه‌ای عربی به‌معنای پاکیزه کردن و نیز زکات دادن است.[https://www.vajehyab.com/amid/%D8%AA%D8%B2%DA%A9%DB%8C%D9%87 عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه تزکیه، سایت واژه‌یاب.] تزکیه در فرهنگ اسلامی به‌معنی پیراستن ن...» ایجاد کرد

2026-04-20T14:17:56Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''تزکیه'''</big>؛ پاک‌سازی نفس از آلودگی‌ها. تزکیه، واژه‌ای عربی به‌معنای پاکیزه کردن و نیز زکات دادن است.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/%D8%AA%D8%B2%DA%A9%DB%8C%D9%87 عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه تزکیه، سایت واژه‌یاب.]</ref> تزکیه در فرهنگ اسلامی به‌معنی پیراستن ن...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<big>'''تزکیه'''</big>؛ پاک‌سازی نفس از آلودگی‌ها. 

تزکیه، واژه‌ای عربی به‌معنای پاکیزه کردن و نیز زکات دادن است.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/%D8%AA%D8%B2%DA%A9%DB%8C%D9%87 عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه تزکیه، سایت واژه‌یاب.]</ref> تزکیه در فرهنگ اسلامی به‌معنی پیراستن نفس از اوصاف رذیله (موانع رشد) و آراستن نفس به صفات جمیله (شرایط رشد) است.<ref>نراقی، معراج السعاده، 1385ش، ص۶۵.</ref> تزکیۀ نفس، امری مهم در آموزه‌های ادیان و مکاتب اخلاقی است.
==تزکیه در قرآن==
در قرآن، تزکیه با «فلاح»، همراه گردیده و این همراهی به‌معنای رستگاری اهل تزکیه<ref>سوره شمس، آیه 9؛ 
سوره اعلی، آیه 14.</ref> و زیان آشکار کسانی است که به تزکیۀ نفس خویش توجه ندارند.<ref>سوره شمس، آیه 91. </ref> همچنین قرآن، یکی از اهداف مهم ارسال پیامبران را تزکیۀ انسان‌ها دانسته<ref>سوره بقره، آیات 2، 129 و 151؛ 
سوره آل عمران، آیات 3 و 164؛ 
سوره جمعه، آیه 2.</ref> و آن را لطفی الهی معرفی کرده است که تنها در پرتو ارادۀ خداوند، به‌دست می‌آید.<ref>سوره نساء، آیه 94؛ 
سوره نور، آیه 21.</ref> 

از منظر مفسران قرآن، تزکیۀ نفس به افزایش تقوا در انسان می‌انجامد<ref>صدرالدین شیرازی، تفسیر قرآن کریم (صدرا)، 1370ش، ج7، ص391.</ref> و ادعای زبانیِ آن، نکوهیده است.<ref>زمخشری، الکشاف، ج1، ۱۴۱۵ق، ص51؛ 
راغب اصفهانی، المفردات، ]بی‌تا[، ص۲۱۳؛ 
طباطبایی، المیزان، ج4، ۱۳۹۴ق، ص372.</ref> تزکیه از راه برپایی نماز، پرداخت زکات، دوری از گناهان به‌دست می‌آید.<ref>طبرسی، مجمع ‌البیان، ج7، ۱۴۰۸ق، ص633؛ 
زمخشری، الکشاف، ج3، ۱۴۱۵ق، ص588-589.</ref> ادای دین، انفاق و تخصیص بخشی از اموال به مصارف خداپسندانه نیز لازمه‌ی پاکی مال و زندگی است. بیش‌تر مفسران بر این باورند که تزکیۀ مالی، بارزترین مصداق اجتماعی تزکیه است.<ref>سوره توبه، آیه 103؛ 
سوره لیل، آیه 18.</ref> به‌همین دلیل، پیامبر خدا پرداخت زکات مال را موجب ایجاد فضای رشد برای همه افراد جامعه دانسته است.<ref>سوره توبه، آیه 103.</ref>
==مراتب تزکیه در قرآن==
تزکیه، در قرآن، دارای مراتبی است:
* تزکیه خدایی (منسوب به فضل و رحمت خداوندی)؛<ref>سوره نساء، آیه 49؛ سوره نور، آیه 24.</ref>
* تزکیه نبوی (پیامبر، مجری ارادۀ خداوند در امور تربیتی)؛<ref>سوره توبه، آیه 103.</ref>
* تزکیه شخصی (تلاش‌های فردی که منجر به رشد بنده می‌شود).<ref>سوره اعلى، آیه 14؛ سوره شمس، آیه 9.</ref>
==تزکیه در روایات==
در بسیاری از روایات، تزکیه همراه با طهارت نفس، از جمله صفات ممدوح و هم‌رتبه با تعقل در نظر گرفته شده است. همچنین تزکیه را وسیله‌ای برای قرار گرفتن در مسیر درست و اطاعت خداوند می‌دانند.<ref>ابن‌بابویه، عیون اخبار الرضا، 1372ش، ج2، ص275؛ 
مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج29، ص258؛ 
لیثی، عیون المواعظ و الحکم، 1376ش، ص428، حدیث 7263.</ref> برخی از عالمان، تزکیه را راهی برای رسیدن به کمال و سعادت، مقدمه‌ای برای شناخت نفس و شناخت نفس را نیز مقدمه‌ای برای شناخت حق می‌دانند. به‌همین دلیل تا نفس انسان تزکیه نشود، معرفت خدا به‌دست نمی‌آید.<ref>غزالی، الاربعین فی اصول الدین، ص107؛ 
غزالی، میزان العمل، 1403ق، ص17.</ref>
==تزکیه در علم رجال حدیث==
در علم رجال حدیث، به فرآیند بررسی و تأیید عدالت راوی یا محدث، تزکیه گفته می‌شود. به کسانی که عمل تعدیل و تأیید راویان را انجام می‌دهند، «مُزکّی» می‌گویند.<ref>ذهبی، سیر اعلام النبلاء، ج25، ۱۴۰۹ق، ص440.</ref> در قضاوت نیز اصطلاح تزکیه و مزکّی به‌کار رفته است و اظهار نظر مزکّی، یکی از راه‌های کسب اطمینان از عدالتِ شهود است.<ref>ابن ابی‌الدم، ادب القضاء، ۱۳۹۵ق، ص۱۰۳.</ref>
==عوامل تزکیه==
از جمله راه‌های رسیدن به تزکیه می‌توان به عوامل زیر اشاره کرد: 

# اطاعت از دستورات خداوند؛
# پیمودن راه حق؛<ref>مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج77، ص88؛ 
برقی، المحاسن، 1416ق، ص197.</ref>
# اراده و کمک خداوند؛<ref>سوره نور، آیه 21.</ref>
# پیامبران الهی، امامان معصوم و اولیای الهی؛
# عالمان اخلاق؛<ref>نراقی، معراج السعاده، 1385ش، ص621؛ 
محیطی، صراط سلوک، 1392ش، ص114.</ref>
# خواندن نماز و بخشش مال در راه خدا.<ref>طوسی، مصباح المتهجد،]بی‌تا[، ص236.</ref>
==موانع تزکیه==
مفسران قرآن معتقدند که عواملی همچون تکبر، بخل، کشتن انسان، شراب‌خواری، شرک و کفر، مانع از تزکیه نفس بوده<ref>سوره بقره، آیه 151؛ 
طباطبایی، المیزان، 1393ق، ج1، ص330.</ref> و موجب دور شدن از خدا و ضعف اراده می‌شود. 
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
قرآن.
* ابن ابی‌الدم، ابراهیم، ادب القضاء، به‌تحقیق محمد مصطفى زحیلی، دمشق، ۱۳۹۵ق.
* ابن‌بابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، تهران، صدوق، 1372ش.
* برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، تصحیح و تعلیق سید مهدی رجائی، مجمد جهانی اهل بیت، چ2، 1416ق.
* راغب اصفهانی، حسین، المفردات، به‌تحقیق محمدسید کیلانی، بیروت، دارالمعرفه، ]بی‌تا[.
* زمخشری، محمود، الکشاف، به‌تحقیق محمد عبدالسلام شاهین، بیروت، ۱۴۱۵ق.
* ذهبی، محمد، سیر اعلام النبلاء، بیروت، ۱۴۰۹ق.
* صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، تفسیر قرآن کریم (صدرا)، تصحیح محمد خواجوی، قم، نشر بیدار، 1370ش.
* طباطبایی، محمدحسین، المیزان، قم، ۱۳۹۴ق.
* طبرسی، فضل، مجمع ‌البیان، به‌تحقیق هاشم رسولی محلاتی و فضل‌الله یزدی طباطبایی، بیروت، ۱۴۰۸ق.
* طوسی، محمد بن حسن، مصباح المتهجد، تهران، المکتبه الاسلامیه، ]بی‌تا[.
* عمید، حسن، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 7 اردیبهشت 1401ش.
* غزالی، محمد بن محمد، الاربعین فی اصول الدین، بیروت، دارالکتب العلمیه، بی‌تا.
* غزالی، محمد بن محمد، میزان العمل، به‌تحقیق سلمان دنیا، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1403ق.
* لیثی، علی بن محمد، عیون المواعظ و الحکم، به‌تحقیق شیخ حسین حسنی بیرجندی، قم، دارالحدیث، 1376ش.
* مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
* محیطی، علی، صراط سلوک، قم، قائم آل محمد، 1392ش.
* نراقی، احمد، معراج السعاده، قم، طوبای محبت، چ1، 1385ش.

تزکیه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

امان الله فصیحی در ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۳۷