https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AA%D8%BA%D8%B2%D9%84 2026-06-08T05:30:12Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.44.2 https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%AA%D8%BA%D8%B2%D9%84&diff=30703&oldid=prev 2026-04-22T10:48:00Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&lt;big&gt;&#039;&#039;&#039;تغزل&#039;&#039;&#039;&lt;/big&gt;؛ سرودن شعر عاشقانه.&lt;br&gt; تغزل، غزل‌سرایی و شعر عاشقانه گفتن است.&lt;ref&gt;[https://www.vajehyab.com/moein/%D8%AA%D8%BA%D8%B2%D9%84 معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه تغزل، سایت واژه‌یاب.]&lt;/ref&gt; تغزل را پافشاری بر عشق ورزیدن نیز گفته‌اند.&lt;ref&gt;ازهری، تهذیب‌اللغة، ۱۹۶۴م، ج8...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&lt;big&gt;&#039;&#039;&#039;تغزل&#039;&#039;&#039;&lt;/big&gt;؛ سرودن شعر عاشقانه.&lt;br&gt;<br /> <br /> تغزل، غزل‌سرایی و شعر عاشقانه گفتن است.&lt;ref&gt;[https://www.vajehyab.com/moein/%D8%AA%D8%BA%D8%B2%D9%84 معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه تغزل، سایت واژه‌یاب.]&lt;/ref&gt; تغزل را پافشاری بر عشق ورزیدن نیز گفته‌اند.&lt;ref&gt;ازهری، تهذیب‌اللغة، ۱۹۶۴م، ج8، ص49؛ &lt;br&gt;<br /> ابن‌منظور، لسان العرب، 1414ق، ذیل غزل.&lt;/ref&gt; تغزل، در اصطلاح ادبی، به ابیاتی در قسمت اول قصیده‌ اطلاق می‌شود که دارای مضامین عاشقانه و توصیف طبیعت باشد. تعداد ابیات غزل، بین 5 تا 15 بیت است.&lt;ref&gt;[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AA%D8%BA%D8%B2%D9%84 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه تغزل، سایت واژه‌یاب؛] &lt;br&gt;<br /> شمیسا، سیر غزل در شعر فارسی، ۱۳۶۲ش، ص۲۷؛ &lt;br&gt;<br /> نشاط، زیب سخن، ۱۳۴۶ش ج1، ص121؛ &lt;br&gt;<br /> عبادیان، تکوین غزل و نقش [[سعدی]] ، ۱۳۷۲ش، ص۲۸.&lt;/ref&gt; شاعران پارسی‌گوی متقدم، تغزل را «غزل» می‌گفتند.<br /> ==شباهت موضوعی==<br /> تغزل از نظر موضوعی، مشابه اجزائی از قصیده به نام‌های «تشبیب» و «نسیب» است که از ترفندها و شیوه‌های هنرمندانه در قصیده‌سرایی هستند.&lt;ref&gt;همایی، فنون بلاغت و صناعات ادبی، ۱۳۶۳ش، ج1، ص97؛ &lt;br&gt;<br /> مؤتمن، تحول شعر فارسی، ۱۳۳۹ش، ص13-14؛ &lt;br&gt;<br /> شمیسا، سیر غزل در شعر فارسی، ۱۳۶۲ش، ص۲4-26.&lt;/ref&gt; تشبیب، در لغت یاد ایام جوانی کردن و نسیب در لغت، غزل گفتن و شرح احوال عاشق و معشوق را بیان کردن، است. به‌همین دلیل، تشبیب و نسیب را در اصطلاح، غزلی می‌دانند که شاعر در مقدمه قصیده خود می‌آورد. <br /> ==ساختار== <br /> تغزل، بیش‌تر در ابتدای قصیده جای گرفته و گاهی، برخی از شاعران، آن را در انتهای قصیده آورده‌اند.&lt;ref&gt;شمیسا، سیر غزل در شعر فارسی، ۱۳۶۲ش، ص۲۷-28؛ &lt;br&gt;<br /> مؤتمن، تحول شعر فارسی، ۱۳۳۹ش، ص14.&lt;/ref&gt; تغزل، توسط یک یا دوبیتی که «تخلص» نام دارد، به بدنه قصیده وصل می‌شود.&lt;ref&gt;فرخـی سیستانی، دیـوان، ۱۳۳۵ش، ص۱۰۹.&lt;/ref&gt; اگر تغزل در انتهای شعر آورده شود، پیش از آنکه شاعر به دعای ختم قصیده برسد، غزلی با مطلع مصرّع مطرح می‌کند تا خستگی شنونده رفع شده و تأثیری نیکوتر بر او بگذارد.&lt;ref&gt;مجیرالدین بیلقانی، دیوان، ۱۳۵۸ش، ص۱۷۱-۱۷۳؛ &lt;br&gt;<br /> فلکی شروانی، دیوان، ۱۳۴۵ش، ص۴۳-۵۰؛ &lt;br&gt;<br /> مؤتمن، تحول شعر فارسی، ۱۳۳۹ش، ص14؛ &lt;br&gt;<br /> شمیسا، سیر غزل در شعر فارسی، ۱۳۶۲ش، ص۲7.&lt;/ref&gt; <br /> ==پیشینه== <br /> در اشعار سده‌های 4 و 5ق، تغزل در شعر فارسی آشکارتر است.&lt;ref&gt;مؤتمن، تحول شعر فارسی، ۱۳۳۹ش، ص209؛ &lt;br&gt;<br /> شمیسا، سیر غزل در شعر فارسی، ۱۳۶۲ش، ص41.&lt;/ref&gt; نخستین تغزل‌های شعر فارسی توسط رودکی سروده شده&lt;ref&gt;تاریخ سیستان، ۱۳۱۴ش، ص317-323.&lt;/ref&gt; و در دوره غزنویان، توسط شاعرانی همچون فرخی، منوچهری و عنصری به حد کمال رسیده است. در سده 6ق، دگرگونی‌های عمیقی در تغزل صورت گرفت. پس از آن، تغزل به‌صورت کامل از قصیده جدا شده و نوع جدیدی از قالب شعری به‌نام «غزل» در ادبیات فارسی ایجاد شد.&lt;ref&gt;خانلری، دربارۀ وزن شعر، 1396ش، ص۱۱۲؛ &lt;br&gt;<br /> شمیسا، سیر غزل در شعر فارسی، ۱۳۶۲ش، ص41-42؛ &lt;br&gt;<br /> مؤتمن، تحول شعر فارسی، ۱۳۳۹ش، ص221 و 240.&lt;/ref&gt; این روند تحول‌یافته، در قرن 7ق، توسط غزلیات سعدی به کمال رسید. از آن پس، غزل‌های سروده‌شده توسط شاعران پارسی‌زبان به لطافت و تأثیرگذاری، در جهان، مشهور شدند.<br /> ==تفاوت تغزل و غزل==<br /> برخی از پژوهشگران به بررسی تفاوت‌های تغزل و غزل پرداخته‌اند: <br /> # در تغزل، ابیات دارای ارتباط معنایی بوده و حالتی روایی دارند،&lt;ref&gt;عبادیان، تکوین غزل و نقش سعدی، ۱۳۷۲ش، ص۲۹.&lt;/ref&gt; زیرا شاعر ناگزیر است که داستانی را در آن مطرح کرده و پس از تخلص، در متن قصیده، آن را دنبال کند.&lt;ref&gt;نشاط، زیب سخن، ۱۳۴۶ش ج1، ص122؛ &lt;br&gt;<br /> شمیسا، سیر غزل در شعر فارسی، ۱۳۶۲ش، ص34 و 38-39.&lt;/ref&gt; <br /> # عشقی که در تغزل مطرح می‌شود، عشقی زمینی و مادی است، اما در غزل، به عشقی آسمانی و معنوی اشاره می‌شود. بنابراین، تغزل، همواره به‌دنبال نشاط و وصال بوده و غزل همواره گویای هجران و فراق است.&lt;ref&gt;شمیسا، سیر غزل در شعر فارسی، ۱۳۶۲ش، ص39؛ &lt;br&gt;<br /> مؤتمن، تحول شعر فارسی، ۱۳۳۹ش، ص242.&lt;/ref&gt; <br /> # وزن و زبان تغزل، همان وزن مطرح‌شده در قصیده است. اما، غزل همواره دارای وزن و زبانی خوش و مطبوع بوده است.&lt;ref&gt;نشاط، زیب سخن، ۱۳۴۶ش ج1، ص122؛ &lt;br&gt;<br /> مؤتمن، تحول شعر فارسی، ۱۳۳۹ش، ص210.&lt;/ref&gt; <br /> # شخصیت عاشق در تغزل، سلحشورانه و در غزل خاضعانه است.&lt;ref&gt;مؤتمن، تحول شعر فارسی، ۱۳۳۹ش، ص242-257.&lt;/ref&gt; <br /> ==تغزل در ادبیات فارسی==<br /> به واژه تغزل و شیوه‌های سُرایش آن، در نظم و نثرهای فارسی اشاره شده است. برای مثال، سیف فرغانی در شعر خود می‌گوید:&lt;ref&gt;[https://ganjoor.net/seyf/divan-seyf/ghazalsk/sh309 سیف فرغانی، دیوان اشعار، غزلیات، شماره 309، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 18 خرداد 1401ش.]&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;<br /> {{آغاز نستعلیق}}<br /> {{شعر|نستعلیق}}<br /> {{ب|او شاه‌بیت نظم جهانست زینهار|جز مهر و مه ردیف مکن در تغزلش }}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{پایان نستعلیق}} <br /> <br /> شهریار نیز در شعر خود به این واژه اشاره کرده است:&lt;ref&gt;[https://ganjoor.net/shahriar/gozidegh/sh24 شهریار، گزیده غزلیات، غزل شماره 24، بیت 1، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 18 خرداد 1401ش.]&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;<br /> {{آغاز نستعلیق}}<br /> {{شعر|نستعلیق}}<br /> {{ب|منم که شعر و تغزل پناهگاه من است|چنان‌که قول و غزل نیز در پناه من است }}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{پایان نستعلیق}} <br /> <br /> قاآنی نیز در قصیده‌ای به جایگاه تغزل در قصیده (مدح) اشاره کرده است:&lt;ref&gt;[https://ganjoor.net/ghaani/ghasidegh/sh209 قاآنی، قصاید، قصیده شماره 209، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 18 خرداد 1401ش.] &lt;/ref&gt;&lt;br&gt;<br /> {{آغاز نستعلیق}}<br /> {{شعر|نستعلیق}}<br /> {{ب|زانسان که مراد شعرا مدح ملوک ست|هرچند مقدم به مدیحست تغزل}}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{پایان نستعلیق}}<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع== <br /> * ابن‌منظور، لسان العرب، بیروت، دار صادر، 1414ق.<br /> * ازهری، محمد، تهذیب‌اللغة، به‌تحقیق عبدالعظیم محمود و محمدعلی نجار، قاهره، دار المعرفه، ۱۹۶۴م.<br /> * تاریخ سیستان، به‌تحقیق محمدتقی بهار، تهران، زوار، ۱۳۱۴ش.<br /> * خانلری، پرویز، دربارۀ وزن شعر، تهران، توس، 1396ش.<br /> * دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 18 خرداد 1401ش. <br /> * سیف فرغانی، دیوان اشعار، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 18 خرداد 1401ش.<br /> * شمیسا، سیروس، سیر غزل در شعر فارسی، تهران، علم، ۱۳۶۲ش.<br /> * شهریار، گزیده غزلیات، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 18 خرداد 1401ش.<br /> * عبادیان، محمود، تکوین غزل و نقش سعدی، تهران، ابتکار، ۱۳۷۲ش.<br /> * فرخـی سیستانی، دیـوان، به‌تحقیق محمـد دبیرسیاقی، تهران، اقبال، ۱۳۳۵ش.<br /> * فلکی شروانی، محمد، دیوان، به‌تحقیق طاهری‌شهاب، تهران، کتاب‌خانه ابن‌سینا، ۱۳۴۵ش.<br /> * قاآنی، قصاید، سایت گنجور، تاریخ بازدید: 18 خرداد 1401ش.<br /> * مجیرالدین بیلقانی، دیوان، به‌تحقیق محمدآبادی، تبریز، مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران، ۱۳۵۸ش.<br /> * معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 18 خرداد 1401ش.<br /> * مؤتمن، زین‌العابدین، تحول شعر فارسی، تهران، کتاب‌فروشی حافظ، ۱۳۳۹ش.<br /> * نشاط، محمود، زیب سخن، تهران، علمی، ۱۳۴۶ش.<br /> * همایی، جلال‌الدین، فنون بلاغت و صناعات ادبی، تهران، توس، ۱۳۶۳ش.</div>

زهرا فاضل