تقسیم کار جنسیتی در اسلام - تاریخچهٔ نسخه‌ها

علی شاهرودی: ابرابزار

2026-06-04T09:47:59Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۴ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۱۷
خط ۱۰:		خط ۱۰:

	== پیشینه ==		== پیشینه ==
	در همهٔ جوامع، گونه‌ای تقسیم کار بر پایهٔ جنسیت وجود دارد که بر همین مبنا ارزش کارهای صورت گرفته توسط مرد و زن را متفاوت می‌کند.<ref>سفیری و ایمانیان، جامعه‌شناسی جنسیت، 1388ش، ص125.</ref> برخی بر این باورند که دو عامل جنس و سن، قدیمی‌ترین الگوی تقسیم کار است.<ref>براتی و مرادخانی، «تقسیم کار جنسیتی از دیدگاه اسلام»،1393ش، ص140.</ref> شکل رایج تقسیم کار در جوامع سنتی چنین بوده که کارهای خانه اعم از پخت‌وپز، نگهداری از فرزندان، شست‌وشو و نظافت منزل بر عهدهٔ زنان و فعالیت‌های بیرون منزل، با مردان باشد؛ همچنین مدیریت [[خانواده]] نیز از وظایف مردان بیان شده است.<ref>سراج‌زاده و جواهری، «برابری‌گرایی جنسیتی در میان دانشجویان و متغیرهای زمینه‌ای و نگرشی مرتبط با آن»، 1385ش، ص6-7.</ref> ~~به طور~~ کلی در خصوص تقسیم کار، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. از جمله:<ref>ناجی‌راد، موانع مشارکت زنان در فعالیت‌های سیاسی - اقتصادی ایران پس از انقلاب، 1382ش.</ref>		در همهٔ جوامع، گونه‌ای تقسیم کار بر پایهٔ جنسیت وجود دارد که بر همین مبنا ارزش کارهای صورت گرفته توسط مرد و زن را متفاوت می‌کند.<ref>سفیری و ایمانیان، جامعه‌شناسی جنسیت، 1388ش، ص125.</ref> برخی بر این باورند که دو عامل جنس و سن، قدیمی‌ترین الگوی تقسیم کار است.<ref>براتی و مرادخانی، «تقسیم کار جنسیتی از دیدگاه اسلام»،1393ش، ص140.</ref> شکل رایج تقسیم کار در جوامع سنتی چنین بوده که کارهای خانه اعم از پخت‌وپز، نگهداری از فرزندان، شست‌وشو و نظافت منزل بر عهدهٔ زنان و فعالیت‌های بیرون منزل، با مردان باشد؛ همچنین مدیریت [[خانواده]] نیز از وظایف مردان بیان شده است.<ref>سراج‌زاده و جواهری، «برابری‌گرایی جنسیتی در میان دانشجویان و متغیرهای زمینه‌ای و نگرشی مرتبط با آن»، 1385ش، ص6-7.</ref> به‌طور کلی در خصوص تقسیم کار، دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. از جمله:<ref>ناجی‌راد، موانع مشارکت زنان در فعالیت‌های سیاسی - اقتصادی ایران پس از انقلاب، 1382ش.</ref>
			* برخی بر این باورند که تفاوت‌های زیست‌شناختی سبب شده تا زنان از مشارکت در حوزهٔ عمومی ناتوان باشند و چنین داوری می‌کنند که مردان از زنان منطقی‌ترند و زنان بیشتر از عواطف تأثیر می‌گیرند و در تصمیم‌گیری ناتوان هستند.
	*برخی بر این باورند که تفاوت‌های زیست‌شناختی سبب شده تا زنان از مشارکت در حوزهٔ عمومی ناتوان باشند و چنین داوری می‌کنند که مردان از زنان منطقی‌ترند و زنان بیشتر از عواطف تأثیر می‌گیرند و در تصمیم‌گیری ناتوان هستند.
	* گروهی نیز ساختار سیاسی مردسالار را سبب تمرکزگرایی و انحصار همه‌جانبهٔ قدرت می‌دانند که از پیوند دانش و قدرت، برای تولید و بازتولید خود بهره می‌گیرد.		* گروهی نیز ساختار سیاسی مردسالار را سبب تمرکزگرایی و انحصار همه‌جانبهٔ قدرت می‌دانند که از پیوند دانش و قدرت، برای تولید و بازتولید خود بهره می‌گیرد.
	* عده‌ای دیگر معتقدند که برداشت‌های مذهبی، پیوند فرادستی و فرودستی میان مرد و زن را تعیین می‌کند. بر این اساس، به جداسازی زندگی خانوادگی از زندگی اجتماعی روی می‌آورند و بر این باور پافشاری می‌کنند که برخی امور، به‌طور ذاتی مردانه و برخی دیگر، زنانه است.		* عده‌ای دیگر معتقدند که برداشت‌های مذهبی، پیوند فرادستی و فرودستی میان مرد و زن را تعیین می‌کند. بر این اساس، به جداسازی زندگی خانوادگی از زندگی اجتماعی روی می‌آورند و بر این باور پافشاری می‌کنند که برخی امور، به‌طور ذاتی مردانه و برخی دیگر، زنانه است.
خط ۲۴:		خط ۲۳:
	=== اصول تقسیم کار در اسلام ===		=== اصول تقسیم کار در اسلام ===
	مهم‌ترین اصول تقسیم کار جنسیتی در اسلام، عبارتند از:		مهم‌ترین اصول تقسیم کار جنسیتی در اسلام، عبارتند از:

	* حاکمیت عدالت اجتماعی		* حاکمیت عدالت اجتماعی
	* کار به قدر استعداد و استحقاق به قدر کار		* کار به قدر استعداد و استحقاق به قدر کار
خط ۶۳:		خط ۶۱:

	== منابع ==		== منابع ==
			{{آغاز منابع}}
	* قرآن کریم.		* قرآن کریم.
	* ابن‌بابویه، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، قم، جامعه مدرسین، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.		* ابن‌بابویه، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، قم، جامعه مدرسین، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
خط ۸۵:		خط ۸۴:
	* القاسمی، ظاهر، نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الاسلامی (السلطة القضائیة)، بیروت، دارالنفائس، ۱۹۷۸م.		* القاسمی، ظاهر، نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الاسلامی (السلطة القضائیة)، بیروت، دارالنفائس، ۱۹۷۸م.
	* ناجی‌راد، علی، موانع مشارکت زنان در فعالیت‌های سیاسی - اقتصادی ایران پس از انقلاب، تهران، کویر، ۱۳۸۲ش.		* ناجی‌راد، علی، موانع مشارکت زنان در فعالیت‌های سیاسی - اقتصادی ایران پس از انقلاب، تهران، کویر، ۱۳۸۲ش.
			{{پایان منابع}}

علی شاهرودی در ۱۴ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۴۵

2026-06-04T09:45:50Z

نمایش تغییرات

علی شاهرودی: ابرابزار

2026-06-04T07:47:00Z

ابرابزار

نمایش تغییرات

حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ تقسیم کار جنسیتی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به تقسیم کار جنسیتی در اسلام منتقل کرد

2026-05-26T09:49:13Z

حمید گلزار صفحهٔ تقسیم کار جنسیتی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به تقسیم کار جنسیتی در اسلام منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۵ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۱۹
(بدون تفاوت)

فاطمه کمالی: صفحه‌ای تازه حاوی «'''تقسیم کار جنسیتی در اسلام؛'''الگوی تقسیم کار بر مبنای جنسیت بدون در نظر گرفتن حدود و شرایط. تقسیم کار بر اساس جنس، به فرایندهایی اطلاق می‌شود که در آنها، وظایف براساس جنسیت افراد تقسیم می‌شود. در جامعۀ مسلمان، نهادهای دینی می‌توانند...» ایجاد کرد

2026-05-09T09:45:58Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''تقسیم کار جنسیتی در اسلام؛'''</big>الگوی تقسیم کار بر مبنای جنسیت بدون در نظر گرفتن حدود و شرایط. تقسیم کار بر اساس جنس، به فرایندهایی اطلاق می‌شود که در آنها، وظایف براساس جنسیت افراد تقسیم می‌شود. در جامعۀ مسلمان، نهادهای دینی می‌توانند...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<big>'''تقسیم کار جنسیتی در اسلام؛'''</big>الگوی تقسیم کار بر مبنای جنسیت بدون در نظر گرفتن حدود و شرایط.

تقسیم کار بر اساس جنس، به فرایندهایی اطلاق می‌شود که در آنها، وظایف براساس جنسیت افراد تقسیم می‌شود. در جامعۀ مسلمان، نهادهای دینی می‌توانند اثرات قابل ملاحظه‌ای بر استحکام نگرش‌ها و نقش‌های جنسیتی داشته باشند.
==پیشینه==
در همۀ جوامع، گونه‌ای تقسیم کار بر پایۀ جنسیت وجود دارد که بر همین مبنا ارزش کارهای صورت ‌گرفته توسط مرد و زن را متفاوت می‌کند.<ref>سفیری و ایمانیان، جامعه‌شناسی جنسیت، 1388ش، ص125.</ref> برخی بر این باورند که دو عامل جنس و سن، قدیمی‌ترین الگوی تقسیم کار است.<ref>براتی و مرادخانی، «تقسیم کار جنسیتی از دیدگاه اسلام»،1393ش، ص140.</ref> شکل رایج تقسیم کار در جوامع سنتی چنین بوده که کارهای خانه اعم از پخت‌وپز، نگهداری از فرزندان، شست‌وشو و نظافت منزل بر عهدۀ زنان و فعالیت‌های بیرون منزل، با مردان باشد؛ همچنین مدیریت [[خانواده]] نیز از وظایف مردان بیان شده است.<ref>سراج‌زاده و جواهری، «برابری‌گرایی جنسیتی در میان دانشجویان و متغیرهای زمینه‌ای و نگرشی مرتبط با آن»، 1385ش، ص6-7.</ref>
==تفاوت نقش جنسیتی و تقسیم کار جنسیتی==
نقش جنسیتی به انتظارات غالب اجتماعی دربارۀ فعالیت‌ها و رفتارهایی گفته می‌شود که مردان و زنان بر عهده می‌گیرند.<ref>بستان، «بازنگری نظریه‌های نقش جنسیتی»، 1385ش، ص6.</ref> این تعریف با مفهوم تقسیم کار جنسیتی یکسان نیست؛ مفهوم نقش، در مورد انتظارات جامعه است که جنبۀ ذهنی دارد ولی مفهوم تقسیم کار به تقسیم و توزیع واقعی کارها و فعالیت‌ها اشاره دارد. افزون بر این، مفهوم نقش شامل رفتارها و طبق برخی تعاریف، نگرش‌ها نیز می‌شود.<ref>ساروخانی، دائرة‌المعارف علوم اجتماعی، 1370ش، ص673.</ref>

==دیدگاه‌ها دربارۀ تقسیم کار==
* برخی بر این باورند که تفاوت‌های زیست‌شناختی سبب شده تا زنان از مشارکت در حوزۀ عمومی ناتوان باشند و چنین داوری می‌کنند که مردان از زنان منطقی‌ترند و زنان بیشتر از عواطف تأثیر می‌گیرند و در تصمیم‌گیری ناتوان هستند.
* گروهی نیز ساختار سیاسی مردسالار را سبب تمرکزگرایی و انحصار همه‌جانبۀ قدرت می‌دانند که از پیوند دانش و قدرت، برای تولید و بازتولید خود بهره می‌گیرد.
* عده‌ای دیگر معتقدند که برداشت‌های مذهبی، پیوند فرادستی و فرودستی میان مرد و زن را تعیین می‌کند. بر این اساس، به جداسازی زندگی خانوادگی از زندگی اجتماعی روی می‌آورند و بر این باور پافشاری می‌کنند که برخی امور، به‌طور ذاتی مردانه و برخی دیگر، زنانه است.
* برخی دیگر، خود زنان را معمار جامعۀ مردسالار تلقی می‌کنند و بانوان را سبب‌ساز برداشت «جنس دوم» دانسته‌اند؛ زیرا به توانایی‌های خود باور ندارند، تفکیک را پذیرفته‌اند و احساس «در حاشیه بودن»، «ارزش نداشتن» و «زیادی بودن» دارند و قادر به تصمیم‌گیری نیستند. خود را از «حق مالکیت»، بی‌بهره می‌انگارند و حضور مؤثری در برون و درون خانه برای خود نمی‌بینند.<ref>ناجی‌راد، موانع مشاركت زنان در فعاليت‌هاي سياسي - اقتصادي ايران پس از انقلاب، 1382ش.</ref>
==دیدگاه اسلام در تقسیم کار==
برخی تفاوت‌های طبیعی و فطری به‌گونه‌ای اجتناب‌ناپذیر، موجب تقسیم کار جنسیتی و بروز علایق شغلی متفاوت بین زن و مرد می‌شوند. در [[اسلام]] نیز تأثیر عوامل زیست‌شناختی بر تقسیم کار جنسیتی، پذیرفته شده است. در آموزه‌های اسلام وجود برخی پیش‌زمینه‌های فطری برای تقسیم کار جنسی بدون پذیرش خصلت جبری برای آنها تأیید شده و اسلام نقش جنسی مطلقی را برای مردان و زنان (حوزه عمومی برای مردان و حوزه خصوصی برای زنان) به‌طور ثابت در نظر نمی‌گیرد. افزون بر آن، فقدان نهی قرآنی یا حدیثی که نقش اجتماعی را برای زنان به‌طور مشخص تعریف کند، انعطاف‌پذیری نقش‌های جنسی زنان را در جامعه نشان می‌دهد.<ref>براتی و مرادخانی، «تقسیم کار جنسیتی از دیدگاه اسلام»، 1393ش، ص150.</ref>

در سیرۀ پیشوایان آیین [[اسلام]]، الگوی تقسیم کار بر مبنای جنسیت بدون در نظر گرفتن حدود و شرایط آن پذیرفته شده است.<ref>براتی و مرادخانی، «تقسیم کار جنسیتی از دیدگاه اسلام»، 1393ش، ص148-149.</ref> شاهد آن نیز روایتی است که حضرت علی و حضرت فاطمه از رسول خدا تقاضا کردند، کارها را بین آن‌ها تقسیم کند. [[پیامبر اکرم|پیامبر]] کارهای داخل خانه را بر عهده فاطمه گذاشت و امور خارج از منزل را به علی سپرد.<ref>[https://lib.eshia.ir/11025/20/172 حر عاملي، تفصیل وسائلِ الشیعة إلی تحصیل مسائل الشَریعة، 1409ق، ج20، ص172.]</ref>
==فعالیت‌های اقتصادی زنان در اسلام==
زنان در دوران جاهلیت، فعالیت‌های اقتصادی گوناگون داشتند که پس ‌از آمدن [[اسلام]] مخالفتی با آن نشد و همین امر، گواه پذیرش و انعطاف اسلام در قبول اشتغال زنان در حوزه‌های گوناگون است. زنان گاه در کنار مرد [[خانواده]] یا به‌صورت مستقل برای ارتزاق خود و خانواده‌ به فعالیت‌های [[کشاورزی]] و [[دام‌پروری]]، صنایع‌دستی، [[بافندگی]] و [[ریسندگی]]، درست کردن کره و روغن یا دباغی پوست، می‌پرداختند. همچنین برخی زنان به تجارت در بازارهای محلی یا عمومی مثل بازار عُکاظ، اشتغال داشتند و برخی دیگر در طول سال محصولات دست‌سازشان را می‌فروختند؛<ref>الصباغ، المرأة فی التاریخ العربی، 1975م، ص121.</ref> زنان تاجر؛ زنانی بودند که شخصیتی قوی داشتند و دوراندیش بودند و می‌توانستند با مردم روابط و پیوند خوبی برقرار کنند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4599/33730/%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%8C-%D9%88-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%81%D9%82%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D9%88-%D8%AD%D8%A7%D9%84 الصراف، «اشتغال زنان از دیدگاه قرآن و سنت و نظر فقهای گذشته و حال»، 1380ش.]</ref> ازجمله اینان می‌توان به «ام مُنذِر بنت قیس» اشاره کرد که در زمان [[رسول خدا]] [[خرما]] می‌فروخت. همچنین برخی زنان تجارت خارجی می‌کردند و ثروتمند بودند، «اسماء بنت مَخرَمة بن جَندَل» عطرفروش بود و از یمن عطر وارد می‌کرد و در [[مدینه]] می‌فروخت.<ref>الصباغ، المرأة فی التاریخ العربی، 1975م، ص122-123.</ref> «هند بنت عُتبة» و «خدیجه بنت خُوَیلِد»، اولین همسر [[پیامبر خدا]] نیز از دیگر زنان در این حوزه بودند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4599/33730/%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%8C-%D9%88-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%81%D9%82%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D9%88-%D8%AD%D8%A7%D9%84 الصراف، «اشتغال زنان از دیدگاه قرآن و سنت و نظر فقهای گذشته و حال»، 1380ش.]</ref> افزون بر این کارها، زنان در زمینۀ فکری و ادبی نیز نقش داشتند و شاعر، حکیم و مرجع رفع اختلاف بودند؛<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4599/33730/%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%BA%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%D8%B3%D9%86%D8%AA%D8%8C-%D9%88-%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%81%D9%82%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D9%88-%D8%AD%D8%A7%D9%84 الصراف، «اشتغال زنان از دیدگاه قرآن و سنت و نظر فقهای گذشته و حال»، 1380ش.]</ref> [[اسلام]] حتی در برخی موارد زنان را به حضور در فعالیت‌ها و به عهده گرفتن وظایف و مناصبی می‌خواند که به مقتضای جامعۀ نوپیدای اسلام بود. در مکه و زمان رسول خدا امور حسبه (مالی) را «سَمراء بنت نَهیک الاسَدیة» بر عهده داشت. او با شلاق کسانی را که در داد و ستد، غش و فریبکاری داشتند، مجازات می‌کرد.<ref>القاسمی، نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الاسلامی (السلطة القضائیه)، 1978م، ص250.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* براتی، شهناز، مراد خانی، مهری، «تقسیم کار جنسیتی از دیدگاه اسلام»، پژوهش‌نامۀ اسلامی زنان و خانواده، سال دوم، شمارۀ دوم، 1393ش.
* بستان، حسین، «بازنگری نظریه‌های نقش جنسیتی»، پژوهش زنان، شماره 1 و 2، 1385ش.
* حر عاملي، محمد بن حسن، تفصیل وسائلِ الشیعة إلی تحصیل مسائل الشَریعة، تحقیق مؤسسة آل البيت عليهم السلام، قم، مؤسسه آل البيت عليهم السلام، 1409ق.
* ساروخانی، باقر، دایره‌المعارف علوم اجتماعی، تهران، کیهان، 1370ش.
* سراج‌زاده، سیدحسین و جواهری، فاطمه، «برابری‌گرایی جنسیتی در میان دانشجویان و متغیرهای زمینه‌ای و نگرشی مرتبط با آن»، مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، شمارۀ 2، دورۀ 7، 1385ش.
* سفیری، خدیجه و ایمانیان، سارا، جامعه‌شناسی جنسیت، تهران، جامعه‌شناسان، 1388ش.
* الصباغ، لیلی، المرأة فی التاریخ العربی، دمشق، وزارت فرهنگ و ارشاد ملی، 1975م.
* الصراف، شیما، «اشتغال زنان از دیدگاه قرآن و سنت و نظر فقهای گذشته و حال»، ترجمۀ عبدالله امینی، مجلۀ پیام زن، شمارۀ 116، 1380ش.
* القاسمی، ظاهر، نظام الحکم فی الشریعة و التاریخ الاسلامی (السلطة القضائیة)، بیروت، دارالنفائس، 1978م.
* ناجی‌راد، علی، موانع مشاركت زنان در فعاليت‌هاي سياسي - اقتصادي ايران پس از انقلاب، تهران، کویر، 1382ش.