علی بیرانوند: صفحه‌ای تازه حاوی «توسل و زیارت ضریح حرمین عسکرین در کارگاه ساخت ضریح؛ قم '''توسل؛''' طلب قرب به خداوند با واسطه قراردادن کسی یا چیزی.
توسل، یکی از آموزه‌های دین اسلام است که همۀ مذاهب...» ایجاد کرد

2026-05-17T14:24:31Z

صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=زیارت ضریح مطهرامامین عسکریین|بندانگشتی|توسل و زیارت ضریح حرمین عسکرین در کارگاه ساخت ضریح؛ قم <big>'''توسل؛'''</big> طلب قرب به خداوند با واسطه قراردادن کسی یا چیزی.<br> توسل، یکی از آموزه‌های دین اسلام است که همۀ مذاهب...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:توسل (1).jpg|جایگزین=زیارت ضریح مطهرامامین عسکریین|بندانگشتی|توسل و زیارت ضریح حرمین عسکرین در کارگاه ساخت ضریح؛ قم]]
<big>'''توسل؛'''</big> طلب قرب به خداوند با واسطه قراردادن کسی یا چیزی.<br>

توسل، یکی از آموزه‌های [[دین]] اسلام است که همۀ مذاهب مسلمان غیر از فرقۀ وهابیت، به آن باور دارند. در این چارچوب، [[مسلمان|مسلمانان]] برای رسیدن به حاجت خود، کسی یا چیزی را نزد خدا واسطه قرار می‌دهند. [[توسل]] در مراتب بالاتر از توجه به حاجت‌های این‌جهانی، گاهی به نیت ابراز محبت به خدا یا اولیای الهی، صورت می‌گیرد. بر اساس انگاره‌های شناختی مسلمانان، توسل دارای آثار فراوانی در زندگی انسان است.

==مفهوم‌شناسی توسل==
توسل به‌معنای وسیله ‌قراردادن و دست به دامن‌شدن،<ref> [https://vajehyab.com/?q=%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%84 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژۀ توسل.]</ref> در اصطلاح به‌معنای واسطه قرار دادن کسی یا چیزی نزد خداوند است تا آن واسطه، وسیلۀ قرب انسان به خداوند یا توجه ویژۀ خدا به انسان شود. در توسل، توجه به واسطه، به‌معنای تدبیر امور و اجابت حوائج بندگان توسط او نیست و این انگاره، خلاف توحید افعالی دانسته می‌شود؛<ref> [https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/15531/%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%84 اسحاق‌نیا، «توسل»، پورتال جامع علوم و معارف قرآن.]</ref> بلکه وسیله، به‌سبب منزلت و جایگاه خود در پیشگاه خداوند، واسطۀ فیض به بندگان تلقی می‌شود.<ref> [https://www.beytoote.com/religious/sundries/rituals5-tavasol-imams.html «آداب توسل به اولیای الهی و گرفتن حاجت»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>

از این منظر، طیف گسترده‌ای از واسطه‌ها<ref>[https://lib.eshia.ir/50081/5/535 طباطبایی، ترجمۀ تفسیر المیزان، 1374ش، ج5، ص535.]</ref> مانند اسماء و صفات الهی، [[قرآن]]، اولیای الهی و اعمال نیک انسان، شفیع ‌قرار داده می‌شوند تا انسان با توسل به آنها به حاجاتی همچون آمرزش گناهان، رسیدن به کمالات معنوی، برطرف‌شدن سختی‌ها و مشکلات زندگی و دستیابی به آرزوهای مادی، نائل شود.

==فلسفۀ توسل در اسلام==
از منظر فرهنگ اسلامی، خداوند جهان را بر پایه نظام علت و معلول بنا کرده است. در این نظام، [[دعا]] و توسل از جمله روش‌های معنوی برای برآورده‌شدن نیازهای انسان‌ها در نظر گرفته شده است.

شأنیت جانشینی خداوند در زمین، بالقوه در هر انسانی وجود دارد و می‌تواند به فعلیت برسد. از این منظر، هر چه انسان بیشتر در مسیر الهی حرکت کند، صفات و کمالات الهی نیز در او بیشتر نمایان می‌شود و به مقام خلیفه‌بودن نزدیک‌تر می‌شود. بر اساس آموزه‌های مذهبی [[شیعه|شیعیان]]، پیامبران و امامان خلیفه‌های واقعی خداوند و مظهر کامل صفات الهی هستند. آن‌ها هم قدرت الهی دارند و هم واسطه‌ای برای رساندن رحمت و فیض‌الهی به بندگان خدا هستند.<ref> [https://ensani.ir/file/download/article/1560681265-10216-1-6.pdf حسینی، «پاسخ به شبهات توسل»، 1395ش، ص89.]</ref>

توسل به‌معنای کمک‌خواستن از این واسطه‌ها، بخشی از نظام خلقت است و راهی برای تقرب به خداوند و رسیدن به کمال انسانی دانسته می‌‌شود.<ref>[http://www.porsemanequran.com/content/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%84 «فلسفۀ توسل»، وب‌سایت پرسمان قرآن.]</ref> در سبک زندگی مؤمنانه، توسل بر اساس اعتقاد به امور ذیل، امری عقلایی و مشروع است:
#دستور پروردگار است؛
#وسیله‌ای است برای رسیدن به قرب الهی؛
#شخص متوسل، تمام امور و اسباب را تحت تدبیر خداوند می‌داند.<ref>[https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_183717.html مروجی طبسی و بابائی، «تبیین و تحلیل حقیقت و گسترۀ توسل در آیات و روایات»، 1399ش، ص12-13.]</ref>

==اسباب توسل==
در سبک زندگی اسلامی، توسل تنها در چارچوب [[ایمان]] به خدا و باور به اثرگذاری حقیقی او، پذیرفته است. از این منظر به هر چیزی یا هر فردی نمی‌توان توسل جست.<ref>جوادی آملی، تسنیم، 1389ش، ج22، ص406.</ref> در این راستا، توسل به اولیای الهی و تبرک‌جستن از آثار آنها، هماره میان [[مسلمان|مسلمانان]] رواج داشته است؛<ref>[https://pfk.qom.ac.ir/article_242.html صدقی، «توسل به اولیا الهی راه سلامت ایمان توحیدی»، 1387ش، ص151]</ref> تنها فرقۀ وهابیون آن را انکار می‌کنند و معتقدان به آن را مشرک و خارج از دین می‌پندارند.

در منابع دینی، علاوه بر جواز و مشروعیت توسل،<ref>[https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_183717.html مروجی طبسی و بابائی، «تبیین و تحلیل حقیقت و گسترۀ توسل در آیات و روایات»، 1399ش، ص7.]</ref> عمل به آن نیز توصیه شده است.<ref>سورۀ یوسف، آیۀ97.</ref> در جوامع روایی شیعیان، وسیله قراردادن [[اهل‌بیت]] نزد خداوند سبب رستگاری و موفقیت دانسته شده است.<ref> [https://lib.eshia.ir/11024/4/1142/%D9%85%D9%8E%D9%86%D9%92_%D8%AF%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%D9%8E_%D8%A8%D9%90%D9%86%D8%A7_%D8%A3%D9%81%D9%92%D9%84%D9%8E%D8%AD%D9%8E حرعاملی، وسائل الشیعة، 1403ق، ج4، ص1142.]</ref> در فرهنگ مسلمانان، اسماء و صفات الهی،<ref>سورۀ اعراف، آیۀ 180.</ref> اعمال صالح مانند نماز، [[روزه|روزه،]] [[صله رحم|صلۀ ارحام]] و [[انفاق]]<ref> [https://lib.eshia.ir/27307/5/596/%D8%A5%D9%90%D9%86%D9%91%D9%8E_%D8%A3%D9%8E%D9%81%D9%92%D8%B6%D9%8E%D9%84%D9%8E_%D9%85%D9%8E%D8%A7_%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%B3%D9%91%D9%8E%D9%84%D9%8E_%D8%A8%D9%90%D9%87%D9%90_%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%8E% محمدی ری‌شهری، میزان‌الحکمه، 1362ش، ج5، ص596.]</ref> و نیز انسان‌های کامل مانند [[اهل‌بیت]] و شهدا<ref>[https://lib.eshia.ir/27307/5/595/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%A6%D9%85%D9%91%D9%87_%D9%85%D9%86_%D9%88%D9%84%D8%AF_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86_%D9%85%D9%86_%D8%A3%D8%B7%D8%A7%D8%B9%D9%87%D9%85_%D9%81%D9%82%D8%AF_%D8%A3%D8%B7%D8%A7%D8%B9_%D8%A7%D9%84%D9% محمدی ری‌شهری، میزان‌الحکمه، 1362ش، ج5، ص595.]</ref> از مهم‌ترین اسباب توسل به شمار می‌روند.

==مراتب توسل==
در سبک زندگی مؤمنانه، توسل با هدف برآورده شدن حاجات دنیوی مانند [[ازدواج]]، شفای مریض و رفع فقر، پایین‌ترین مرتبۀ توسل است. بالاترین مرتبۀ توسل آن است که هدف نهایی صرفاً ابراز مودت به ذوات مقدسه مانند اهل‌بیت باشد. این قسم از توسل، نشان‌گر [[اخلاص]] و معرفت دینی انسان است.<ref> لاجوردی، اثر توسل در زندگی، 1391ش، ص36-38.</ref>

==شیوه‌های توسل==
[[پرونده:توسل (2).jpg|جایگزین=زیارت ضریح امام سوم شیعیان|بندانگشتی|زائران در حال زیارت ضریح امام سوم شیعیان]]
الف) توسل مستقیم؛ مانند [[زیارت در فرهنگ شیعه|زیارت]] اهل‌بیت از طریق تشرف به حرم آنها<ref>[https://lib.eshia.ir/71860/99/31/%D8%A5%D9%90%D9%86%D9%91%D9%8E_%D8%A8%D9%90%D8%AE%D9%8F%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%8E_%D9%84%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%82%D9%92%D8%B9%D9%8E%D8%A9%D9%8B مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج99، ص31.]</ref> یا زیارت از راه دور؛<ref>[https://lib.eshia.ir/11008/101/365/%D8%A5%D8%B0%D8%A7_%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D8%AF%D9%8E%D8%AA_%D8%A8%D9%90%D8%A3%D9%8E%D8%AD%D9%8E%D8%AF%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8F_%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%91%D9%8F%D9%82%D9%91%D9%8E%D8%A9%D9%8F_%D9%88%D9%86%D9%8E%D8%A3 مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج101، ص365.]</ref> خواندن دعاها و ذکرهایی که از اهل‌بیت روایت شده است، گریستن در مصیبت اهل‌بیت، سلام‌دادن به اهل‌بیت و فرستادن [[صلوات]].

ب) توسل غیرمستقیم؛ در این نوع از توسل، شخص از نمادهایی استفاده می‌کند که زمینۀ توجه قلبی او به اهل‌بیت را فراهم می‌کند، مانند: [[تسبیح]] و مُهر تربت [[امام حسین]]، گفتن اذکاری مانند یاعلی و یاحسین، خواندن احادیث و زندگی‌نامۀ آنها، اهدای ثواب اعمال نیک به آنها، کمک و احسان به سادات و ذریۀ اهل‌بیت، انتشار فضایل اهل‌بیت و عمل به سیرۀ آنها.<ref>[https://bonyadhad.ir/2565/ «راه‌ها و شیوه‌های توسل»، وب‌سایت بنیاد علمی فرهنگی هاد.] </ref>

==آثار توسل==
آثار توسل در سبک زندگی مؤمنانه عبارت‌اند از:
*افزایش محبت و معرفت به امامان که واسطۀ فیض خداوند به بندگان هستند؛<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/167091546054373 «آثار توسل به معنویات در خانواده و تربیت دینی فرزندان»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.]</ref>
*تحصیل هویت و عزت اجتماعی؛ توسل به امامان، به‌خصوص امام حسین، [[عزت نفس|عزت]] و [[کرامت]] را در انسان تقویت می‌کند؛<ref> [https://www.hawzahnews.com/news/916021/%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7-%D8%B9-%D9%88-%D8%A7%D8%A6%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%B7%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%B9-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9 «توسل به سیدالشهدا و ائمۀ اطهار، عامل عزت و کرامت شیعه است»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
*طهارت ظاهری و باطنی؛
*رسیدن به آرامش روحی و روانی؛
*تقویت [[امید]] و معنابخشی به [[زندگی]]؛<ref>[https://www.beytoote.com/religious/sundries/rituals5-tavasol-imams.html «آداب توسل به اولیای الهی و گرفتن حاجت»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>
*[[تربیت دینی]] فرزندان و عاقبت به‌خیری آنها؛
*[[تحکیم خانواده|تحکیم]] بنیان [[خانواده]]؛<ref> [https://www.shahrekhabar.com/news/167091546054373 «آثار توسل به معنویات در خانواده و تربیت دینی فرزندان»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.]</ref>
*تقویت عقاید صحیح به‌خصوص [[توحید]] و [[ولایت‌پذیری در سبک زندگی|ولایت]]؛
*دوری از خودخواهی و خودمحوری با [[دعا]]<nowiki/>کردن برای دیگران حین توسل؛<ref>«7 [https://hamedan.iqna.ir/fa/news/4014631/7-%D8%A7%D8%AB%D8%B1-%D8%AF%D8%B9%D8%A7-%D8%A8%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%85%D8%A4%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%86 اثر دعا بر زندگی فردی و اجتماعی مؤمنان»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.]</ref>
*آمرزش گناهان؛
*شکوفایی استعدادها؛ توسل زمینه را برای اعتدال امیال و خواهش‌های نفسانی و مستعدشدن انسان برای حرکت در مسیر کمال و در نتیجه شکوفایی استعدادها فراهم می‌کند؛
*رسیدن به حاجات با فراهم‌شدن شرایط استجابت دعا؛
*سعادت و رستگاری؛<ref>[https://lib.eshia.ir/27725/1/172/%D9%85%D9%86_%D8%AF%D8%B9%D8%A7_%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%91%D9%87_%D8%A8%D9%86%D8%A7_%D8%A3%D9%81%D9%84%D8%AD_%D9%88_%D9%85%D9%86_%D8%AF%D8%B9%D8%A7%D9%87_%D8%A8%D8%BA%D9%8A%D8%B1%D9%86%D8%A7_%D9%87%D9%84%D9%83_%D9%88_%D8%A7% طوسی، أمالی، 1414ق، ج1، ص172.]</ref>
*خضوع در برابر خداوند.<ref>لاجوردی، اثر توسل در زندگی، 1391ش، ص24-27.</ref>

==عوامل تقویت‌کنندۀ روحیۀ توسل در خانواده==
خانواده، به‌عنوان مهم‌ترین پایگاه تربیت دینی، با استفاده از مؤلفه‌های توسل توانایی پرورش شخصیت‌های دین‌مدار را دارد. برخی از این مؤلفه‌ها عبارت‌اند از:
#بالابردن سطح دانش امام‌شناسی اعضای خانواده با تبیین و شناساندن مقام، جایگاه و اثر محوری امام بر تمام موجودات عالم؛<ref> [https://lib.eshia.ir/71860/1/215/%D9%88%D9%8E%D9%85%D9%8E%D9%86_%DB%8C%D9%8F%D8%A4%D9%92%D8%AA%D9%8E_%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%AD%D9%90%DA%A9%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%A9%D9%8E_%D9%81%D9%8E%D9%82%D9%8E%D8%AF%D9%92_%D8%A3%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%90%DB%8C%D9%8E_%D8%AE% مجلسی، بحارالأنوار، 1403ق، ج1، ص215.]</ref>
#خودسازی و تخلیۀ نفس از رذایل اخلاقی و کسب فضایل اخلاقی؛
#تقویت روحیۀ بی‌نیازی و ضعف و سستی در خانواده؛
#تقویت روحیۀ [[صبر]] و [[بردباری]] در خانواده؛
#گسترش [[روابط خانوادگی]] با افراد باتقوا و صالح؛
#برگزاری مجالس ذکر اهل‌بیت در محیط خانواده؛
#مداومت بر توسل و محدود نکردن آن به هنگام مشکلات و اضطرار.<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/167091546054373 «آثار توسل به معنویات در خانواده و تربیت دینی فرزندان»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
{{آغاز منابع}}
*قرآن کریم.
*«آثار توسل به معنویات در خانواده و تربیت دینی فرزندان»، خبرگزاری بین المللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۲۲ آذر ۱۴۰۱ش.
*«آداب توسل به اولیای الهی و گرفتن حاجت»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۲۴ مهر۱۴۰۳ش.
*اسحاق‌نیا، سیدرضا، «توسل»، نشریه دائرة المعارف قرآن، شمارۀ ۹، مرداد ۱۳۹۳ش.
*«توسل به سیدالشهدا و ائمۀ اطهار، عامل عزت و کرامت شیعه است» وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۴ شهریور ۱۳۹۹ش.
*جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، قم، إسراء، ۱۳۸۹ش.
*حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، وب‌سایت کتابخانۀ آنلاین مدرسۀ فقاهت، ۱۴۰۳ق.
*حسینی، هاشم، «پاسخ به شبهات توسل»، دوفصلنامۀ تأمل، شمارۀ ۱، بهار و تابستان ۱۳۹۵ش.
*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۹ مهر ۱۴۰۳ش.
*«راه‌ها و شیوه‌های توسل»، وب‌سایت بنیاد علمی فرهنگی هاد، تاریخ درج مطلب: ۹ دی ۱۳۹۴ش.
*صدقی، محمد، «توسل به اولیای الهی راه سلامت ایمان توحیدی»، فصلنامۀ پژوهش‌های فلسفی و کلامی، آذر ۱۳۸۷ش.
*طباطبایی، محمدحسین، ترجمۀ تفسیر المیزان، وب‌سایت کتابخانۀ آنلاین مدرسۀ فقاهت، ۱۳۷۴ش.
*طبسی، نجم الدین و بابائی، محمد، «تبیین و تحلیل حقیقت و گسترۀ توسل در آیات و روایات»، فصلنامۀ فرهنگ زیارت، شمارۀ ۴۴، آذر ۱۳۹۹ش.
*طوسی، محمد بن الحسن، أمالی، وب‌سایت کتابخانۀ آنلاین مدرسۀ فقاهت، ۱۴۱۴ق.
*لاجوردی، عباس، اثر توسل در زندگی، مشهد، قدس رضوی، ۱۳۹۱ش.
*مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، وب‌سایت کتابخانۀ آنلاین مدرسۀ فقاهت، ۱۴۰۳ق.
*محمدي ري‌شهري، محمد، میزان الحکمة، وب‌سایت کتابخانۀ آنلاین مدرسۀ فقاهت، ۱۳۶۲ش.
*«۷ اثر دعا بر زندگی فردی و اجتماعی مؤمنان»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن، ۱۱ آذر ۱۴۰۰ش.
{{پایان منابع}}

توسل - تاریخچهٔ نسخه‌ها