https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AA%DA%A9%D8%A8%D8%B1 2026-06-08T03:33:48Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.44.2 https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%AA%DA%A9%D8%A8%D8%B1&diff=44431&oldid=prev 2026-05-10T12:01:01Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;&lt;big&gt;تکبر&lt;/big&gt;&#039;&#039;&#039;، خودبزرگ‌بینی&lt;br&gt; تکبر در لغت به معنای بزرگوار شدن، بزرگی نمودن و خودبینی است.&lt;ref&gt;[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AA%DA%A9%D8%A8%D8%B1 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه تکبر.]&lt;/ref&gt; در اصطلاح علمای علم <a href="/wiki/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82" title="اخلاق">اخلاق</a>، حالت و صفتی نفسانی است که از خودبینی در انسان پدی...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;&lt;big&gt;تکبر&lt;/big&gt;&#039;&#039;&#039;، خودبزرگ‌بینی&lt;br&gt;<br /> تکبر در لغت به معنای بزرگوار شدن، بزرگی نمودن و خودبینی است.&lt;ref&gt;[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/%D8%AA%DA%A9%D8%A8%D8%B1 دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه تکبر.]&lt;/ref&gt; در اصطلاح علمای علم [[اخلاق]]، حالت و صفتی نفسانی است که از خودبینی در انسان پدید می‌آید و به واسطه آن، آدمی خود را بالاتر از دیگری یا دیگران می‌بیند و اعتقاد به برتری خود بر دیگران پیدا می‌کند.&lt;ref&gt;[https://lib.eshia.ir/10341/1/287 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص287]؛ دستغیب، گناهان کبیره، 1389ش، ج1، ص124.&lt;/ref&gt; <br /> ==آثار تکبر==<br /> برتر انگاشتنِ خود موجب می‌شود که آدمی، دیگران را به‌ديده‌ی تحقیر بنگرد و از دوستی و هم‌نشینی و هم‌خوراک شدن با آن‌ها پرهیز کند. چنین آدمی با تبختر راه می‌پوید، فروتنی را کنار می‌نهد و خیرخواهی دیگران را درباره خود نمی‌پذیرد.&lt;ref&gt;[https://lib.eshia.ir/10341/1/287 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص287.]&lt;/ref&gt; <br /> ==نکوهش تکبر در آموزه‌های دینی==<br /> تکبر، حجاب و مانعی بزرگ در برابر فیوضات و کسب اخلاق حسنه است.&lt;ref&gt;[https://lib.eshia.ir/10341/1/287 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص287.]&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;<br /> در آیات [[قرآن]] تأکید شده است که خداوند بر قلب متکبران قفل زده و آن را آکنده از زنگار آلودگی و حجاب می‌کند.&lt;ref&gt;سوره غافر، آیه 35.&lt;/ref&gt; متکبر از رحمت خدا به‌دور است.&lt;ref&gt;سوره أعراف، آیه 146.&lt;/ref&gt; خداوند متکبر را دوست ندارد&lt;ref&gt;سوره نحل، آیه 23.&lt;/ref&gt; و بندگانش را به تواضع و افتادگی امر کرده و از مشی متکبرانه نهی کرده است.&lt;ref&gt;سوره لقمان، آیه 18.&lt;/ref&gt; قرآن، فرجام و جایگاه شخص متکبر را دوزخ معرفی کرده است.&lt;ref&gt;سوره زمر، آیه 72.&lt;/ref&gt; &lt;br&gt;<br /> در منابع حدیث، روایات فراوانی در نکوهش تکبر از پیشوایان دینی ما صادر شده و عاقبت و عقوبت متکبران را در قیامت، ترسیم کرده‌‌اند.&lt;ref&gt;فیض کاشانی، محجة البیضاء، ص90 ؛ [https://lib.eshia.ir/71860/70/235 مجلسی، بحار الأنوار، ج70، ص235].&lt;/ref&gt; پیشوایان دین، تکبر را از ویژگی‌های کافران دانسته‌اند؛ زیرا تکبر مخالف ایمان است و مانع تسلیم انسان در برابر حقیقت و راستی و درستی می‌شود.&lt;ref&gt;[https://lib.eshia.ir/71860/70/235 مجلسی، بحار الأنوار، 1403ق، ج70، ص235.]&lt;/ref&gt; <br /> ==درجات تکبر==<br /> علمای [[اخلاق]]، تکبر را دارای درجاتی دانسته‌اند؛ &lt;br&gt;<br /> اول، آن‌که متکبر با قلب و زبان و کردار، کبر خود را نشان دهد. یعنی هم قلباً خود را بهتر و برتر از دیگران بداند، هم به زبان بیاورد و اظهار مفاخره نماید و هم در رفتار و کردار خود در مسائل علمی و اعمال خود درصدد غلبه بر سایرین باشد. این حالت، بدترین درجه از تکبر است. &lt;br&gt;<br /> دوم، آن‌که قلباً و عملاً چنین باشد اما به زبان نیاورد. &lt;br&gt;<br /> سوم، آن‌که صرفاً در قلب خود چنین پنداری داشته باشد اما به زبان نیاورده و در افعال خود نیز سعی در بروز مکنونات قلبی خود نداشته باشد. گفته‌اند چنین فردی باید امیدوار باشد تا شاید از شر تکبر نهفته در مافی‌الضمیر خود خلاصی یابد.&lt;ref&gt;[https://lib.eshia.ir/10341/1/291 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص291-292]؛ غزالی، 1361ش، ج2، ص262-263.&lt;/ref&gt; <br /> ==اقسام تکبر==<br /> تکبر را بر سه قسم دانسته‌اند&lt;ref&gt;غزالی، 1361ش، ج2، ص254-255؛ فیض کاشانی، محجة البیضاء، ص91.&lt;/ref&gt; : <br /> * تکبر در قبال خداوند، نظیر تکبر نمرود و فرعون. این بدترین نوع تکبر و بالاترین درجه کفر است.&lt;ref&gt;[https://lib.eshia.ir/10341/1/290 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص290]؛ دستغیب، گناهان کبیره، 1389ش، ج2، ص125.&lt;/ref&gt; <br /> * تکبر نسبت به پیامبران با عدم پذیرش دعوت آنان و ایمان نیاوردن به آنان، مانند ابوجهل و ابولهب؛&lt;ref&gt;[https://lib.eshia.ir/10341/1/291 نراقی، معراج السعاده، 1375، ص291]؛ دستغیب، گناهان کبیره، 1389ش، ج2، ص130-129.&lt;/ref&gt; <br /> * تکبر بر بندگان خدا و خود را برتر دیدن و آنها را پست و حقیر شمردن.&lt;ref&gt;دستغیب، گناهان کبیره، 1389ش، ج2، ص131.&lt;/ref&gt; <br /> از نکات بایسته در آموزه‌های اخلاقی، منع مؤمنان از تکبر ورزیدن حتی به مشرکان و کافران است، زیرا امکان دارد آنان فرجامی نیکو بیابند و ایمان آورند و شخص متکبر از دایره ایمان خارج شود.&lt;ref&gt;حارث محاسبی، الرعایة لحقوق اللّه، بی‌تا، ص424-426.&lt;/ref&gt; <br /> ==علائم تکبر==<br /> تکبر را از نشانه‌های آن در روابط اجتماعی به‌روشنی می‌توان دریافت. مثلا اگر تصدیقِ سخنِ درست، همنشینی با دیگران، فروتر نشستن از دیگران، سبقت در [[سلام]]، اجابت دعوت فقرا و برآوردن حوائج آنان، پوشیدن لباس‌های ساده و هم‌غذا شدن با فرودستان جامعه برای کسی سخت باشد، این نشانه‌ی وجود تکبر است.&lt;ref&gt;[https://lib.eshia.ir/10341/1/295 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص295-298.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==علاج تکبر==<br /> تکبر انسان، برآمده از نادانی یا غفلت او است؛ ژرف‌اندیشی در بزرگی پروردگار و پذیرش برتری آفریدگار می‌تواند آدمی را به‌هوش آورد و او را به دقت و مراقبت در رفتار و گفتار خود وادارد تا کنشگری او نه از سر خودبینی و تفاخر، بلکه از فروتنی و تواضع برآید.&lt;ref&gt;غزالی، 1361ش، ج2، ص266-268، 272-274؛ [https://lib.eshia.ir/10341/1/292 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص 292-294.]&lt;/ref&gt; <br /> ==تفاوت تکبر با عُجب==<br /> در تکبر، آدمی خود را با دیگری مقایسه نموده و خود را برتر از او می‌پندارد اما در عُجب مقایسه‌ای در کار نیست؛ بلکه آدمی خود را در جایگاهی والا می‌انگارد و از خودش خوشش می‌آید. عُجب، خودپسندی است و تکبر، خودبینی و خودبرتربینی که لازمه‌اش وجود شخصی دیگر و خوار و پست دیدن او در قیاس با خود است.&lt;ref&gt;[https://lib.eshia.ir/10341/1/287 نراقی، معراج السعاده، 1375ش، ص287.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==<br /> * قرآن <br /> * حارث محاسبی، الرعایة لحقوق اللّه، بیروت، چاپ عبدالقادر احمد عطار، بی‌تا.<br /> * دستغیب، عبدالحسین، گناهان کبیره، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1389ش.<br /> * دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، در سایت اینترنتی واژه‌یاب، تاریخ بازیابی: 22 مهر 1400.<br /> * غزالی، محمد، کیمیای سعادت، بی‌جا، 1361ش.<br /> * فیض کاشانی، محسن، محجة‌البیضاء، بی‌جا، بی‌تا.<br /> * مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار إحیاء التراث، 1403ق.<br /> * نراقی، احمد، معراج السعاده، قم، هجرت، 1375ش.</div>

محمدحسن عباسی