سمیه عزیزی: صفحه‌ای تازه حاوی «'''جایگاه زن در انقلاب اسلامی'''، نقش اجتماعی زن بر اساس آموزه‌ها و ارزش‌های برآمده از انقلاب اسلامی. در اسلام، زن به‌عنوان انسان والا و عنصر اصلی تشکیل خانواده و مايۀ پرورش انسان‌هاى متعالی و زمینه‌سازِ تربیت و صلاح [[جامعه]...» ایجاد کرد

2026-05-14T12:05:17Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''<big>جایگاه زن در انقلاب اسلامی</big>'''، نقش اجتماعی زن بر اساس آموزه‌ها و ارزش‌های برآمده از انقلاب اسلامی. در اسلام، زن به‌عنوان انسان والا و عنصر اصلی تشکیل خانواده و مايۀ پرورش انسان‌هاى متعالی و زمینه‌سازِ تربیت و صلاح [[جامعه]...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''<big>جایگاه زن در انقلاب اسلامی</big>'''، نقش اجتماعی زن بر اساس آموزه‌ها و ارزش‌های برآمده از [[انقلاب اسلامی]].

در [[اسلام]]، [[زن]] به‌عنوان [[انسان]] والا و عنصر اصلی تشکیل [[خانواده]] و مايۀ پرورش انسان‌هاى متعالی و زمینه‌سازِ تربیت و صلاح [[جامعه]] است.<ref>«[https://lib.eshia.ir/12521/5/46 نكته‌هاى ناب (گزيده بيانات رهبر فرزانه انقلاب در جمع دانشجويان و دانشگاهيان) »، 1388ش، ج5، ص46.]</ref> [[خداوند]] برای جنس زن، شئون مادری، خواهری و دختری را در عرصۀ [[خانواده]] قرار داده تا در حیطۀ خود به تعالی برسد.<ref>[http://eheyat.com/?p=269330 «بانوی تراز در گفتمان امام خمینی (ره) و امام خامنه ای»، پایگاه اطلاع‌رسانی حیات رزمندگان اسلام.]</ref>
از منظر [[اسلام]]، [[زن]]، ریحانه است<ref>[https://lib.eshia.ir/10565/20/251/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D8%A3%D8%A9_%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86%D9%87 البروجردی، جامع أحاديث الشيعة، 1373ش، ج‌20، ص251.]</ref> و در ارزش‌های الهی و انسانی همانند [[ایمان]]، [[صدق]]، [[صبر]] و سایر فضایل بشری، با [[مرد]] برابر است<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/%D8%A2%DB%8C%D9%87_35_%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D8%AD%D8%B2%D8%A7%D8%A8 سوره احزاب، آیه 35.]</ref> و [[خداوند]]، خلقتِ جسمی و روحی [[زن]] را متناسب با وظایف او بنا کرده است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1317 «زن در اسلام»، پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای.]</ref> حفظِ حرمت و کرامتِ زن و برخوردِ ملاطفت‌آمیز با او، احساس امنیت و آرامش را برای زن، ایجاد می‌کند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1317 «زن در اسلام»، پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای.]</ref> در [[اسلام]]، برای زن، حضور در اجتماع و کار کردن، ممنوع نیست؛ اما کارِ زن نباید در شغلِ اصلی او که حفظِ [[خانواده]] و [[فرزندپروری|تربیتِ فرزند]] است، خلل ایجاد کند.<ref>[https://lib.eshia.ir/12521/5/48 «نكته‌هاى ناب (گزيده بيانات رهبر فرزانه انقلاب در جمع دانشجويان و دانشگاهيان) »،1388ش، ج5، ص48.]</ref> این دیدگاه بر خلاف رویکردی است که زن را موجود درجه دو و او را مایۀ لذت‌جویی [[مرد]] می‌انگارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/12521/5/49 «نكته‌هاى ناب (گزيده بيانات رهبر فرزانه انقلاب در جمع دانشجويان و دانشگاهيان) »، 1388ش، ج5، ص 47-53.]</ref>
==نقش زنان در پیروزی انقلاب اسلامی ایران==
رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیت‌الله خامنه‌ای، مشارکت زنان در نهضت اسلامی را رمز پیروزی [[انقلاب اسلامی|انقلاب ایران]] دانسته است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1273 «حقوق زن»، پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای.]</ref> پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی]] و نیز در زمان جنگ تحمیلی، در برخی مناطق، تشکیل اجتماع انقلابی توسط بانوان قبل از مردان صورت گرفته و مردان شجاع و مقاوم، توسط زنانِ نقش‌آفرین در [[انقلاب اسلامی|انقلاب]]، پرورش یافته‌اند.<ref>[https://www.jz.ac.ir/post/8173-%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF افتخاری، «زن تراز انقلاب اسلامی باید زمینه ساز تمدن جهانی باشد»، وب‌سایت جامعة الزهرا.]</ref> [[انقلاب اسلامی]] با پیروی از [[دین]]، نگاه ابزاری به زن را برداشت و به تبیین جایگاه زن در عرصه‌های خانوادگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی و احقاق حقوق زنان پرداخت<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13991219000270/%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF «نشست کشوری زن تراز انقلاب اسلامی در جامعه‌الزهرا(س) برگزار شد»، خبرگزاری فارس.]</ref> و الگویی متفاوت از شرق و غرب برای زنان ترسیم کرد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5329840/%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%B2%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D9%88-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA علی‌آبادی، «زن تراز انقلاب اسلامی، زن انسان‌ساز و تمدن‌پرداز است»، خبرگزاری مهر.]</ref> [[امام خمینی]]، بنیان‌گذار جمهوری اسلامی، با بیان اینکه زن، انسان‌ساز است و مرد از دامن زن به معراج می‌رود، بر شخصیت عفیفانه و مؤثر زنان تأکید کرد<ref>[https://www.jz.ac.ir/post/8173-%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF افتخاری، «زن تراز انقلاب اسلامی باید زمینه ساز تمدن جهانی باشد»، جامعة الزهرا.]</ref> و روز ولادت [[فاطمه زهرا|فاطمۀ زهرا]] را به‌عنوان [[روز زن]]، معرفی کرد و ایستادگی و تقوا را برای بانوان لازم شمرد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=19808 «بیانات در دیدار جمعی از مداحان سراسر کشور»، پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای.]</ref> در همین چارچوب، حضور فعالِ بانوان در انقلاب و هشت‌سال دفاع مقدس<ref>[http://radiogoftogoo.ir/NewsDetails/?m=170106&n=991436 کاوسی، «زن تراز انقلاب اسلامی زنی است كه هویت دارد»، رادیو گفت‌و‌گو.]</ref> حاصل ارزش‌بخشی به زنان بعد از [[انقلاب اسلامی|انقلاب]] و مشروع بودنِ تحصیل، اشتغال و حضور اجتماعی زنان از دستاورد‌های [[انقلاب اسلامی]] بوده است.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13991219000270/%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF «نشست کشوری زن تراز انقلاب اسلامی در جامعه‌الزهرا(س) برگزار شد»، خبرگزاری فارس.]</ref>
==شاخص‌های زن تراز انقلاب اسلامی==
پژوهشگران، برای زن تراز [[انقلاب اسلامی]]، شاخص‌هایی از جمله موارد ذیل را بیان کرده‌اند:
1- پیروی از الگوهای رفتاری [[حضرت فاطمه]]؛
2- بهره‌مند از قدرت تربیتی؛
3- همسرداری و [[فرزندپروری|فرزند‌پروری]]؛
4- دانش‌اندوزی؛
5- شجاعت و بینش؛
6- کنش‌گری اجتماعی؛<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5405756/%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C-%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C میرزا‌جعفری، «زن در تراز انقلاب اسلامی با الگوی زهرایی»، خبرگزاری مهر.]</ref>
7- هدایت‌گری و انسان‌سازی؛
8- خانه‌داری و مأموریت‌گرایی؛<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5329840/%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%B2%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D9%88-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA علی‌آبادی،«زن تراز انقلاب اسلامی، زن انسان‌ساز و تمدن‌پرداز است»، خبرگزاری مهر.]</ref>
9- حرکت حول محورِ رهبری الهی؛<ref>[https://www.jz.ac.ir/post/8173-%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF افتخاری، «زن تراز انقلاب اسلامی باید زمینه ساز تمدن جهانی باشد»، وب‌سایت جامعة الزهرا.]</ref>
10- دارای هویت روشن؛<ref>[http://radiogoftogoo.ir/NewsDetails/?m=170106&n=991436 کاوسی، «زن تراز انقلاب اسلامی زنی است كه هویت دارد»، رادیو گفت‌و‌گو.]</ref>
11- ایمان آگاهانه؛<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/01/30/43600/%D8%B4%D8%A7%D8%AE%D8%B5-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D8%AF%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%AF «شاخص‌های زن و خانواده طراز در انقلاب اسلامی تدوین شد»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
12- حافظ دستاوردهای انقلاب اسلامی.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13991219000270/%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7-%D8%B3-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF «نشست کشوری زن تراز انقلاب اسلامی در جامعه‌الزهرا(س) برگزار شد»، خبرگزاری فارس.]</ref>
==رسالت زن==
تربیت شخصی، خانوادگی و اجتماعی، از مأموریت‌ها و رسالت‌های زنان در جامعه ایرانی معرفی شده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5329840/%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%B2%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D8%B2-%D9%88-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA علی‌آبادی، «زن تراز انقلاب اسلامی، زن انسان‌ساز و تمدن‌پرداز است»، خبرگزاری مهر.]</ref> آیت‌الله خامنه‌ای یکی از مهم‌ترین رسالت‌های زنِ انقلابی را فرزند‌پروری همراه با عواطف و تربیت صحیح و دقیق می‌داند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/902922/%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%B2%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA سهلانی، «مهم‌ترین رسالت زن از نگاه رهبر معظم انقلاب چیست؟»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> یکی دیگر از رسالت‌های زنِ عزتمند و تراز انقلاب، حضور مؤثر در صحنه‌هاى كارساز و حياتى نظام و مطابق با مصالح [[جامعه اسلامی]] است.<ref>[https://lib.eshia.ir/26387/1/13 نصیری، «احكام روابط زن و مرد»، بی‌تا، ص 15-13.]</ref>
==وظایف زن==
در نظرگاه آیت‌الله خامنه‌ای، وظایف ذیل برای زنان تصویر شده است:
الف. کدبانوگری؛ یعنی زن محیطی امن و آرام برای اهل [[خانواده]] ایجاد کند که البته شغلی حساس و آینده‌ساز است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1317 «زن در اسلام»، پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای.]</ref>
ب. [[فرزندآوری]]؛ تکثیر نسل، یکی از مهمترین وظائف زن است زیرا خدا ابزار پرورش فرزند را به او داده است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=22443 «بیانات در دیدار جمعی از مداحان»، پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای.]</ref>
ج. انجام صحیحِ رسالت و وظایف، برای رسیدن به نقطۀ مطلوب فردی و اجتماعی.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1273 «حقوق زن»، پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای.]</ref>
==معرفی الگو برای زنان==
نظریه‌پرداران انقلاب اسلامی، [[فاطمه زهرا|حضرت فاطمه زهرا]] را به‌عنوان الگوی تمام‌عیار برای زنان معرفی کرده‌اند. بانوان دیگری از جمله خدیجه، [[حضرت زینب]] و سمیه نیز الگوهای تاریخی هستند که می‌توانند مورد توجه زن تراز [[انقلاب اسلامی]] باشند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3246 «بیانات‌ در دیدار جمعی از مداحان»، پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
*«بانوی تراز در گفتمان امام خمینی (ره) و امام خامنه‌ای»، پایگاه اطلاع‌رسانی هیئت رزمندگان اسلام، تاریخ بازدید: 22 مرداد 1401ش.
*«بیانات در دیدار جمعی از مداحان سراسر کشور»، پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 23 اردیبهشت 1391ش.
*«بیانات‌ در دیدار جمعی از مداحان»، پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 17 مرداد 1383ش.
*«بیانات در دیدار جمعی از مداحان»، پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 11 اردیبهشت 1392ش.
*«حقوق زن»، پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای، تاریخ بازدید: 26 مرداد 1401ش.
*«زن در اسلام»، پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای، تاریخ بازدید: 24 مرداد 1401ش.
*«شاخص‌های زن و خانواده طراز در انقلاب اسلامی تدوین شد»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 30 فروردین 1392ش.
*«نشست کشوری زن تراز انقلاب اسلامی در جامعة‌الزهرا (س) برگزار شد»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 19 اسفند 1399ش.
*«نكته‌هاى ناب (گزيده بيانات رهبر فرزانه انقلاب در جمع دانشجويان و دانشگاهيان)»، ج5، قم، دفتر نشر معارف‌، 1388ش.
*افتخاری، لاله، «زن تراز انقلاب اسلامی باید زمینه‌ساز تمدن جهانی باشد»، وب‌سایت جامعة الزهرا، تاریخ درج مطلب: 19 اسفند 1399ش.
*البروجردی، سید حسین، جامع أحاديث الشيعة، قم، الصحف، 1373ش.
*سهلانی، علیرضا، «مهم‌ترین رسالت زن از نگاه رهبر معظم انقلاب چیست؟»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 خرداد 1399ش.
*علی‌آبادی، فاطمه، «زن تراز انقلاب اسلامی، زن انسان‌ساز و تمدن‌پرداز است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 26 مهر 1400ش.
*کاوسی، پروانه، «زن تراز انقلاب اسلامی زنی است كه هویت دارد»، وب‌سایت رادیو گفت‌و‌گو، تاریخ درج مطلب: 22 بهمن 1400ش.
*میرزا‌جعفری، فاطمه، «زن در تراز انقلاب اسلامی با الگوی زهرایی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 3 بهمن 1400ش.
*نصیری، محمد، «احكام روابط زن و مرد، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی»، نمایندگی ولی‌فقیه، اداره آموزش‌های عقيدتی سياسی، بی‌جا، بی‌تا.

جایگاه زن در انقلاب اسلامی - تاریخچهٔ نسخه‌ها