https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AC%D8%B4%D9%86_%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86جشن مهرگان - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T12:34:46Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%AC%D8%B4%D9%86_%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86&diff=29480&oldid=prevافشان بستاکچی: صفحهای تازه حاوی «<big>'''جشن مهرگان؛'''</big> از جشنهای باستانی ایرانیان در روزهای آغازین فصل پاییز. جشن مهرگان یا جشن مهر از مراسم و جشنهای رایج در ایران باستان بوده که در اولین ماه فصل پاییز برگزار میشد. این جشن بهمنظور قدردانی از نعمتهای جهان هس...» ایجاد کرد2026-04-18T10:23:17Z<p>صفحهای تازه حاوی «<big>'''جشن مهرگان؛'''</big> از جشنهای باستانی ایرانیان در روزهای آغازین فصل پاییز. جشن مهرگان یا جشن مهر از مراسم و جشنهای رایج در <a href="/w/index.php?title=%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&action=edit&redlink=1" class="new" title="ایران (صفحه وجود ندارد)">ایران</a> باستان بوده که در اولین ماه فصل <a href="/wiki/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%B2" title="پاییز">پاییز</a> برگزار میشد. این جشن بهمنظور قدردانی از نعمتهای جهان هس...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div><big>'''جشن مهرگان؛'''</big> از جشنهای باستانی ایرانیان در روزهای آغازین فصل پاییز.<br />
<br />
جشن مهرگان یا جشن مهر از مراسم و جشنهای رایج در [[ایران]] باستان بوده که در اولین ماه فصل [[پاییز]] برگزار میشد. این جشن بهمنظور قدردانی از نعمتهای جهان هستی، همچنان توسط [[زرتشتیان]] برگزار میشود.<br />
==تاریخچه==<br />
ایرانیان در دوران باستان، جشنهای گوناگونی برپا میکردند.<ref> [https://www.kojaro.com/2020/9/28/190846/mehregan-celebration/ . «جشن مهرگان چیست | هر چیزی که باید درباره مهرگان بدانید»، وبسایت کجارو.]</ref> جشن مهرگان از مهمترین جشنها و دومین عید مهم ایرانیان پس از [[نوروز]] بوده است.<ref> [https://www.sid.ir/paper/88189/fa . محمود آبادی و عباسی، «فرآیند برگزاری جشن مهرگان در قرون نخستین اسلامی»، 1387ش، ص1.]</ref> این جشن بیش از ۴ هزار سال قدمت دارد<ref> [https://rooziato.com/1399275094/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86/ . «آشنایی با «جشن مهرگان» و آیین های آن به مناسبت آغاز پاییز»، وبسایت روزیاتو.]</ref> و ریشههای آن تا هزاره دوم پیش از میلاد مسیح، قابل رهگیری است. <ref> [https://mitrehled.com/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ . «جشن مهرگان چیست؟»، وبسایت میتره.]</ref> جشن مهرگان از ۱۶ تا ۲۱ ماه [[مهر]] برگزار میشود و امروزه نیز در میان زرتشتیان [[یزد]] و [[کرمان]]، مرسوم است.<ref>[https://www.kojaro.com/2020/9/28/190846/mehregan-celebration/ . «جشن مهرگان چیست | هر چیزی که باید درباره مهرگان بدانید»، وبسایت کجارو.]</ref><br />
<br />
==نامگذاری==<br />
واژه مهر که در اوستا «میترا» آمده بهمعنای فروغ، روشنایی، دوستی، پیوستگی، پیوند و [[محبت]] است و با [[دروغ]]، دروغگویی، پیمانشکنی و نامهربانی در تضاد است.<ref>[https://mitrehled.com/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ . «جشن مهرگان چیست؟»، وبسایت میتره.]</ref> برخی معتقدند این جشن پیش از هخامنشیان، «بغیادی / بگیادی» نام داشته که بهمعنای «یاد خدا / سپاسگزاری از خدا» بوده است.<ref> [https://rooziato.com/1399275094/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86/ . «آشنایی با «جشن مهرگان» و آیین های آن به مناسبت آغاز پاییز»، وبسایت روزیاتو.]</ref> قیام کاوه آهنگر، پیروزی بر ضحاک و به پادشاهی نشستن فریدون نیز از مناسبتهای برپایی جشن مهرگان دانسته شده است.<ref> [https://www.sid.ir/paper/88189/fa . محمودآبادی و عباسی، «فرآیند برگزاری جشن مهرگان در قرون نخستین اسلامی»، 1387ش، ص1.]</ref><br />
<br />
==فلسفه جشن مهرگان==<br />
کارشناسان معتقدند جشن مهرگان نوعی جشن و پایکوبی است که بهمنظور سپاسگزاری از خداوند برای نعمت هایی که به انسان ارزانی داشته صورت میگیرد. برگزاری این جشن موجب استواری دوستیها و [[مهرورزی]] میان انسانها میشود.<ref> [https://mitrehled.com/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ . «جشن مهرگان چیست؟»، وبسایت میتره.]</ref><br />
<br />
==دلایل برگزاری جشن مهرگان==<br />
کارشناسان یکی از دلایل اهمیت جشن مهرگان را قرار گرفتن اول [[پاییز]] بهعنوان آغاز سال نو در مقاطعی از دوران باستان و همینطور در عصر هخامنشی دانستهاند.<ref> [https://mitrehled.com/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ . «جشن مهرگان چیست؟»، وبسایت میتره.]</ref> ایرانیان در آن دوران بهدلیل وابستگی سبک زندگی به [[کشاورزی]]، شروع سال زراعی و ابتدای پاییز را بهعنوان آغاز سال نو برگزیده بودند.<ref> [https://rooziato.com/1399275094/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86/ . «آشنایی با «جشن مهرگان» و آیینهای آن به مناسبت آغاز پاییز»، وبسایت روزیاتو.]</ref> برخی دیگر معتقدند دلیل برگزاری این جشن، یادآوری حوادث آفرینش جهان و ارجگذاری مقام اهورامزدا بهمنظور نعماتی که به انسانها داده است.<ref> [https://hamgardi.com/fa/Post/7788-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 . «آدابورسوم جشن مهرگان؛ جشن مهرِ مهر»، وبسایت همگردی.]</ref><br />
<br />
==آیین جشن مهرگان==<br />
جشن مهرگان در [[ایران]] باستان طی چندین روز برگزار میشد. آنها در این جشن به شادی و پایکوبی و دادن هدیه به یکدیگر میپرداختند و با این کار به استقبال [[پاییز]] و [[مهر]] میرفتند.<ref> [https://www.kojaro.com/2020/9/28/190846/mehregan-celebration/ . «جشن مهرگان چیست | هر چیزی که باید درباره مهرگان بدانید»، وبسایت کجارو.]</ref> <br />
از آیینهای عمومی این جشن، نظافت خانهها، دادن شاباش معطر (کارت تبریک)، خواندن [[سرود]]، شعر، دکلمه و نواختن [[موسیقی]] است. در این جشن جامههای ارغوانی پوشیده و دور هم جمع میشوند.<ref> [https://rooziato.com/1399275094/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86/ . «آشنایی با «جشن مهرگان» و آیینهای آن به مناسبت آغاز پاییز»، وبسایت روزیاتو.]</ref> سفرۀ مهرگان که شبیه سفرۀ [[هفتسین]] است، دور آتشدان پهن شده <ref>[https://www.kojaro.com/2020/9/28/190846/mehregan-celebration/ . «جشن مهرگان چیست | هر چیزی که باید درباره مهرگان بدانید»، وبسایت کجارو.]</ref> و بر روی آن انواع غذاها، خوراکیها، شیرینی و نوشيدنیهای خاصی چیده میشود. <ref>[https://rooziato.com/1399275094/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86/ . «آشنایی با «جشن مهرگان» و آیینهای آن به مناسبت آغاز پاییز»، وبسایت روزیاتو.]</ref> همچنین شربت خاصی از عصاره هوم یا هَئومَه (تهیهشده از شیر رقیقشده و نان مخصوص لورک) تهیه میکنند.<ref>[https://www.kojaro.com/2020/9/28/190846/mehregan-celebration/ . «جشن مهرگان چیست | هر چیزی که باید درباره مهرگان بدانید»، وبسایت کجارو.]</ref> سفرۀ مهرگان دارای آجیلهای متنوع مانند [[انجیر]]، [[بادام]]، [[پسته]]، فندق، [[گردو]]، [[تخمه]] و نخودچی است.<ref> [https://mitrehled.com/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ . «جشن مهرگان چیست؟»، وبسایت میتره.]</ref> برخی از غلات مانند [[گندم]]،جو، [[برنج]]، نخود، [[عدس]]، ماش و ارزن نیز که نماد نعمت و برکت هستند نیز در سفرۀ جشن گذاشته میشود. <ref>[https://www.kojaro.com/2020/9/28/190846/mehregan-celebration/ . «جشن مهرگان چیست | هر چیزی که باید درباره مهرگان بدانید»، وبسایت کجارو.]</ref> افراد در پایان مراسم، حلقههای دستهجمعی به دور آتش تشکیل داده و به نشانۀ تجدید پایبندی بر پیمانهای گذشته، دستان خود را به هم میفشارند.<ref>[https://rooziato.com/1399275094/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86/ . «آشنایی با «جشن مهرگان» و آیینهای آن به مناسبت آغاز پاییز»، وبسایت روزیاتو.]</ref><br />
<br />
==جشن مهرگان بعد از اسلام==<br />
آیین مهرگان تا سدۀ چهارم هجری نیز در [[ایران]] بهصورت گسترده برگزار میشد و آن را مغایر با ارزشهای دینی نمیدیدند.<ref> [https://www.sid.ir/paper/88189/fa . محمود آبادی و عباسی، «فرآیند برگزاری جشن مهرگان در قرون نخستین اسلامی»، 1387ش، ص1]</ref> حتی در دورۀ خاصی از حکومت عباسیان که نفوذ ایرانیان در نظام خلافت اسلامی افزایش یافته بود، شعرها و قصایدی درباره جشن مهرگان، ترویج میشد. <ref> [https://chaharfasl.net/%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D8%B1%D8%AA%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%82%D8%B3%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%85 . «جشن مهرگان از زمان زرتشتیان تا ورود اسلام»، وبسایت چهار فصل.]</ref> برخی کارشناسان علت حمایت خلفای عباسی را کسب منافع اقتصادی و ایجاد مقبولیت میان مردم [[ایران]] دانستهاند. <ref>[https://www.sid.ir/paper/88189/fa . محمود آبادی و عباسی، «فرآیند برگزاری جشن مهرگان در قرون نخستین اسلامی»، 1387ش، ص1]</ref> <br />
==جشن مهرگان در زمان حاضر==<br />
امروزه برگزاری جشن مهرگان در میان [[زرتشتیان]] [[یزد]]، [[کرمان]]، [[اصفهان]] و [[شیراز]] مرسوم است. آنها در ورودی آتشکده از مهمانان با ظرف شیرینی و آیینه استقبال کرده و گلابافشانی میکنند.<ref> [https://www.kojaro.com/2020/9/28/190846/mehregan-celebration/ . «جشن مهرگان چیست | هر چیزی که باید درباره مهرگان بدانید»، وبسایت کجارو.]</ref> در این آیین که معمولا بهصورت خانوادگی برگزار میشود، زرتشتیان با قربانیدادن، پایان گرما و شروع سرما را جشن میگیرند.<ref> [https://hamgardi.com/fa/Post/7788-%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 . «آدابورسوم جشن مهرگان؛ جشن مهرِ مهر»، وبسایت همگردی.]</ref><br />
<br />
==جایگاه جشن مهرگان در ادبیات==<br />
در آثار متعدد ادبی سرودههایی در رابطه با جشن مهرگان و جایگاه آن در افسانه و داستان ایرانی وجود دارد مانند ابیات زیر:<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1307902/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%DA%A9%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%85%D9%87%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B3%D8%AF%D9%87 . ولایتی، «بررسی جشنهای تاریخی با تکیه بر نوروز، مهرگان و سده»، 1396ش، ص1.]</ref><br />
{{آغاز نستعلیق}}<br />
{{شعر|نستعلیق}}<br />
{{ب|چنان چون فریدون فرخنژاد | بدین مهرگان تاج بر سر نهاد}}<br />
<br />
{{ب|کنون باید آژیر بودن دلیر | که در مهرگان بچه دارد به زیر}}<br />
<br />
{{ب|همی مهرگان بوید از باد تو | به جام می اندر کنم یاد تو}}<br />
{{پایان شعر}} <br />
{{پایان نستعلیق}}<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}} <br />
==منابع==<br />
* «آدابورسوم جشن مهرگان؛ جشن مهرِ مهر»، وبسایت همگردی، تاریخ بازدید: 26 دی 1401ش.<br />
* «آشنایی با «جشن مهرگان» و آیینهای آن به مناسبت آغاز پاییز»، وبسایت روزیاتو، تاریخ بازدید: 26 دی 1401ش.<br />
* «جشن مهرگان از زمان زرتشتیان تا ورود اسلام»، وبسایت چهار فصل، تاریخ بازدید: 26 دی 1401ش.<br />
* «جشن مهرگان چیست؟»، وبسایت میتره، تاریخ بازدید: 26 دی 1401ش.<br />
* «جشن مهرگان چیست | هر چیزی که باید درباره مهرگان بدانید»، وبسایت کجارو، تاریخ بازدید: 26 دی 1401ش.<br />
* محمودآبادی، سیداصغر و عباسی، علیاکبر، «فرآیند برگزاری جشن مهرگان در قرون نخستین اسلامی»، جستارهای تاریخی، شماره 4، 1387ش.<br />
* ولایتی، الهام، «بررسی جشنهای تاریخی با تکیه بر نوروز، مهرگان و سده»، تاریخنامه خوارزمی، شماره 15، 1396ش.</div>افشان بستاکچی