https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AC%D8%B4%D9%86_%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1جشن پیرشالیار - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T12:39:45Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%AC%D8%B4%D9%86_%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1&diff=49014&oldid=prevحمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ جشن پیر شالیار را بدون برجایگذاشتن تغییرمسیر به جشن پیرشالیار منتقل کرد2026-05-30T07:41:09Z<p>حمید گلزار صفحهٔ <a href="/w/index.php?title=%D8%AC%D8%B4%D9%86_%D9%BE%DB%8C%D8%B1_%D8%B4%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1&action=edit&redlink=1" class="new" title="جشن پیر شالیار (صفحه وجود ندارد)">جشن پیر شالیار</a> را بدون برجایگذاشتن تغییرمسیر به <a href="/wiki/%D8%AC%D8%B4%D9%86_%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1" title="جشن پیرشالیار">جشن پیرشالیار</a> منتقل کرد</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۱۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="fa"><div class="mw-diff-empty">(بدون تفاوت)</div>
</td></tr></table>حمید گلزارhttps://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%AC%D8%B4%D9%86_%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1&diff=31389&oldid=prevسمیرا پورحسن زنگنه: صفحهای تازه حاوی «جشن پیرشالیار {{درشت|'''جشن پیرشالیار؛'''}} آیین سنتی و صوفیانه کُردزبانان در اورامان. جشن عروسی پیر شالیار با شهرت جهانی، جزء آدابورسوم محبوب و پایدار خطهٔ کردستان اس...» ایجاد کرد2026-04-25T13:37:36Z<p>صفحهای تازه حاوی «<a href="/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%AC%D8%B4%D9%86_%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D8%B4%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%B1.jpg&action=edit&redlink=1" class="new" title="پرونده:جشن پیرشالیار.jpg (صفحه وجود ندارد)">جایگزین=جشن پیرشالیار|بندانگشتی|جشن پیرشالیار</a> {{درشت|'''جشن پیرشالیار؛'''}} آیین سنتی و صوفیانه کُردزبانان در اورامان. <a href="/wiki/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85_%D8%B9%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C" title="مراسم عروسی">جشن عروسی</a> پیر شالیار با شهرت جهانی، جزء آدابورسوم محبوب و پایدار خطهٔ <a href="/w/index.php?title=%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&action=edit&redlink=1" class="new" title="کردستان (صفحه وجود ندارد)">کردستان</a> اس...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:جشن پیرشالیار.jpg|جایگزین=جشن پیرشالیار|بندانگشتی|جشن پیرشالیار]]<br />
{{درشت|'''جشن پیرشالیار؛'''}} آیین سنتی و صوفیانه کُردزبانان در اورامان.<br />
<br />
[[مراسم عروسی|جشن عروسی]] پیر شالیار با شهرت جهانی، جزء آدابورسوم محبوب و پایدار خطهٔ [[کردستان]] است، علیرغم اطلاق نام عروسی بر آن، آیینی سنتی و صوفیانه بوده و در آن به [[ذکر]] و [[نیایش]] با پروردگار میپردازند.<br />
<br />
==نامگذاری جشن پیرشالیار==<br />
نام این مراسم برگرفته از شخصی مقدس و اسطورهای در میان کردزبانان اورامی به نام پیرشالیار یا پیرشهریار است؛<ref>محمدپور، «کردستان، هورامان، پیرشالیار»، 1386ش، ص153.</ref> پیر در زبان کردی به بزرگان دینی گفته میشود.<ref>خشنود و طهماسبی، «بررسی ویژگی الگوهای فرهنگی و مراسمهای مذهبی (پیرشالیار) در اورامان تخت»، 1397ش، ص6.</ref> داستانهای بسیاری دربارهٔ پیرشالیار وجود دارد؛ برخی او را پیرشالیار سیاوه پسر جاماسب (۱۵۰ق) میدانند که از [[زرتشتیان]] بوده و سپس [[اسلام]] آورده و کتابی به نام «معرفت پیرشالیار» نوشته است؛<ref>محمدپور، «کردستان، هورامان، پیرشالیار»، 1386ش، ص153.</ref> برخی دیگر پیرشالیار را سیدمصطفی ابن خداداد (۴۷۹–۵۶۱ق) و مردی فاضل و عارف از سادات حسینی میدانند که نسب وی با ده نسل به [[امام جعفر صادق]] میرسد.<ref>[https://www.kojaro.com/2021/4/20/191739/pir-shalyar-ceremony/ «مراسم پیرشالیار اورامان؛ آیین سنتی و عرفانی کردها»، وبسایت کجارو.]</ref><br />
<br />
او در [[کودک|کودکی]] پس از یادگیری [[قرآن]]، جهت آموزش علوم دینی راهیِ عراق شده و پس از پایان تحصیل، در حضور عبدالقادر گیلانی (۴۷۰–۵۶۰ق) در بغداد به تهذیب نفس پرداخت و پس از کسب اجازهٔ ارشاد، لقب «پیشاللهیار» به او داده شد و جهت تبلیغ به زادگاه خود بازگشت؛<ref>خشنود و طهماسبی، «بررسی ویژگی الگوهای فرهنگی و مراسمهای مذهبی (پیرشالیار) در اورامان تخت»، 1397ش، ص5.</ref> وی کتاب معرفت پیرشالیار را مطابق آموزههای اسلامی تغییر داد<ref>محمدپور، «جشن پیرشالیار در آینهٔ فرهنگ مردمان هورامان»، ص146.</ref> و تا پایان عمر به زهد و [[عبادت]] و آموزش پرداخته و ۹۹ نفر را در این زمینه پروراند که امروزه مقبرهٔ آنها در اطراف [[اورامان]] است.<ref>خشنود و طهماسبی، «بررسی ویژگی الگوهای فرهنگی و مراسمهای مذهبی (پیرشالیار) در اورامان تخت»، 1397ش، ص5.</ref><br />
<br />
==تاریخچهٔ مراسم جشن پیرشالیار==<br />
مراسم سالگرد عروسی پیرشالیار، قدمتی تاریخی دارد و برخی مورخان برگزاری آن را به هزار سال قبل نسبت میدهند.<ref>[https://www.kojaro.com/2021/4/20/191739/pir-shalyar-ceremony/ «مراسم پیرشالیار اورامان؛ آیین سنتی و عرفانی کردها»، وبسایت کجارو.]</ref> داستان این عروسی به این صورت است که شاه [[بخارا]]، دختری داشت که قادر بر حرف زدن و شنیدن نبود و هیچ طبیبی نتوانسته بود او را مداوا کند. پادشاه که از [[کرامت|کرامات]] پیرشالیار آگاه بوده او را فرا میخواند و با حضور پیرشالیار، دختر پادشاه شفا مییابد؛ پادشاه نیز دخترش را به عقد او درمیآورد و جشن عروسی بزرگی برای آن دو برپا میکند.<ref>[https://www.homsa.net/blog/pir-shalyar/ «مراسم پیر شالیار/ آیینی به قدمت تاریخ»، وبسایت هومسا.]</ref><br />
<br />
==مکان و زمان مراسم جشن پیرشالیار==<br />
مراسم پیرشالیار هر ساله بین ۱۱ تا ۱۵ [[بهمن]] ماه شروع شده و مراسم اصلی آن که عروسی پیرشالیار است،<ref>خشنود و طهماسبی، «بررسی ویژگی الگوهای فرهنگی و مراسمهای مذهبی (پیرشالیار) در اورامان تخت»، 1397ش، ص6.</ref> در سه روز چهارشنبه، پنج شنبه و [[جمعه]] برگزار میشود؛ کل مراسم دو هفته به طول میانجامد، مکان برگزاری [[جشن]]، اورامانات در استان [[کردستان]] است.<ref>[https://www.homsa.net/blog/pir-shalyar/ «مراسم پیر شالیار/ آیینی به قدمت تاریخ»، وبسایت هومسا.]</ref><br />
<br />
==آدابورسوم جشن پیرشالیار==<br />
===مراسم خبر===<br />
[[پرونده:جشن پیرشالیار۱.jpg|جایگزین=مراسم خبر در جشن پیرشالیار|بندانگشتی|مراسم خبر در جشن پیرشالیار]]<br />
نخستین مراسم پیرشالیار مراسم '''«خبر»''' است که کودکان و [[نوجوانی|نوجوانان]] گردوهای درختان باغ پیرشالیار را در عصر پنجشنبه به درب [[خانه]]ها برده و توزیع میکنند و رسیدن مراسم عروسی پیرشالیار را در چهارشنبهٔ هفتهٔ بعد مژده میدهند؛ یکی از رسومی که در طول این هفته برگزار میشود، [[هدیه]] دادن برادران (گردو و شیرینی) به خواهران خود است.<ref>[https://www.irna.ir/news/82812110/عروسی-پیرشالیار-مراسمی-به-قدمت-هزار-سال «عروسی پیرشالیار مراسمی به قدمت هزار سال»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> جشن اصلی از روز چهارشنبه آغاز میشود و تا جمعه ادامه دارد و علاوه بر شهرها و روستاهای اطراف، بسیاری از کردهای عراق، ترکیه و سوریه نیز خود را به این جشن باشکوه میرسانند.<ref>[https://www.eligasht.com/Blog/tourism/مراسم-پیر-شالیار-کردستان/ «مراسم پیرشالیار کردستان»، وبسایت الی گشت.]</ref><br />
<br />
===کِلاوروچینه===<br />
این مراسم در روز اول قبل از طلوع آفتاب برگزار میشود و در آن کودکان و نوجوانان با [[شادی]] مردم را از این مراسم باشکوه آگاه کرده و شیرینی دریافت میکنند.<ref>محمدپور، «جشن پیرشالیار در آینهٔ فرهنگ مردمان هورامان»، ص146.</ref><br />
<br />
===ذبح حیوانات===<br />
[[پرونده:جشن پیرشالیار۳.jpg|جایگزین=ذبح گوسفند در مراسم پیرالیار|بندانگشتی|ذبح گوسفند در مراسم پیرالیار]]<br />
مردم روستا جهت رفع مشکلات و برآوردهشدن حاجتهای خود [[گوسفند]] یا گاوی را [[نذر|نذرِ]] مراسم میکنند و در روز جشن به متولی خانهٔ پیرشالیار تحویل میدهند و در مقابلِ خانهٔ پیرشالیار [[ذبح اسلامی|ذبح]] صورت میگیرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239536/پیر-شالیار،-فیلم «پیرشالیار، فیلم»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> مقداری از گوشت را جهت تبرک برداشته و مابقی آن در طبخ غذای جشن استفاده میشود.<ref>محمدپور، «جشن پیرشالیار در آینهٔ فرهنگ مردمان هورامان»، ص146.</ref><br />
<br />
===آیین سماع و صرف غذا===<br />
[[پرونده:جشن پیرشالیار۲.jpg|جایگزین=طبخ غذا برای جشن پیرشالیار|بندانگشتی|طبخ غذا برای جشن پیرشالیار]]<br />
همزمان با شروع مراسم، [[آش]] محلی به نام «وُلوشین» پخته شده و توزیع میشود.<ref>[https://www.irna.ir/news/82812110/عروسی-پیرشالیار-مراسمی-به-قدمت-هزار-سال «عروسی پیرشالیار مراسمی به قدمت هزار سال»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> مراسم سماع و ذکر، مراسمی همراه با دف، ترانهخوانی، کفزنی، پایکوبی و رقصهای کردی است و ذکر «هو الله» در هنگام پایکوبی گفته میشود.<ref>خشنود و طهماسبی، «بررسی ویژگی الگوهای فرهنگی و مراسمهای مذهبی (پیرشالیار) در اورامان تخت»، 1397ش، ص6.</ref> این مراسم تا غروب چهارشنبه ادامه مییابد و روز پنجشنبه نیز این آیین تا غروب تکرار میشود.<ref>محمدپور، «جشن پیرشالیار در آینهٔ فرهنگ مردمان هورامان»، ص146.</ref><br />
<br />
===شب نیشت===<br />
مراسم [[شبنشینی]]، پنجشنبهشب در دو نوبت جداگانه؛ برای مردان از ساعت ۶ تا ۹ شب و برای زنان ۹ تا ۱۱:۳۰ شب در خانهٔ پیرشالیار برگزار میشود؛ در این مراسم روحانیان، افراد تحصیلکرده، اهلقلم و شاعران گرد هم میآیند و در طی شبنشینی به سخنرانی، شعرخوانی و بیان رسوم پیرشالیار میپردازند و در پایان آن دفزنان، با خواندن اشعاری از بزرگان دینی خود به نیکی یاد میکنند.<ref>خشنود و طهماسبی، «بررسی ویژگی الگوهای فرهنگی و مراسمهای مذهبی (پیرشالیار) در اورامان تخت»، 1397ش، ص7.</ref><br />
<br />
===روز جمعه===<br />
مراسم سالگرد عروسی پیرشالیار در صبح روز جمعه با رفتن دستهجمعی به زیارتگاه پیرشالیار و رازونیاز ادامه یافته و سپس با اقامهٔ [[نماز جمعه|نمازجمعه]] در [[مسجد]] پایان مییابد.<ref>[https://www.irna.ir/news/82812110/عروسی-پیرشالیار-مراسمی-به-قدمت-هزار-سال «عروسی پیرشالیار مراسمی به قدمت هزار سال»، خبرگزاری ایرنا.]</ref><br />
<br />
===تِربی===<br />
در سومین جمعه از ماه [[بهمن]]، زنان روستا با پخت نان محلی موسوم به «گیته مَژِگی»<ref group="یادداشت">نوعی نان محلی که بین نان هنگام پخت از خرده مغز گرده استفاده میشود.</ref> در این مراسم مشارکت دارند و مردان «الله الله» گویان و دفزنان بر سر مزار سه تن از پیران اورامان به نامهای «پیرشالیار»، «پیرخالو» و «پیرسیاوه» میروند<ref>خشنود و طهماسبی، «بررسی ویژگی الگوهای فرهنگی و مراسمهای مذهبی (پیرشالیار) در اورامان تخت»، 1397ش، ص7.</ref> و با خواندن [[دعا]] و [[نیایش]] عهد خود را با آنان تجدید میکنند.<ref>محمدپور، «جشن پیرشالیار در آینهٔ فرهنگ مردمان هورامان»، ص146.</ref><br />
<br />
==نمادشناسی و کارکرد جشن پیرشالیار==<br />
این مراسم نمادی از همکاری فعالانهٔ مردم در مناسبتهای مختلف اجتماعی و فرهنگی است؛<ref>[https://vista.ir/w/a/21/xxtcp حسنیفرد، «مراسم سنتی پیر شالیار، نماد قدیمی از مشارکت اجتماعی و آئینی»، وبسایت ویستا.]</ref> نمادها و آیینهای مراسم برای دلکندن از دلبستگیها و قرار گرفتن در مسیر پاکسازی درونی و رستگاری هستند.<ref>[https://www.kojaro.com/2021/4/20/191739/pir-shalyar-ceremony/ «مراسم پیرشالیار اورامان؛ آیین سنتی و عرفانی کردها»، وبسایت کجارو.]</ref> این آیین را علاوهبر تقویت رفتار جمعی و ایجاد [[احساس]] مشترک در میان مردم،<ref>[https://vista.ir/w/a/21/xxtcp حسنیفرد، «مراسم سنتی پیر شالیار، نماد قدیمی از مشارکت اجتماعی و آئینی»، وبسایت ویستا.]</ref> عامل ارتباط با خداوند نیز دانستهاند.<ref>[https://www.kojaro.com/2021/4/20/191739/pir-shalyar-ceremony/ «مراسم پیرشالیار اورامان؛ آیین سنتی و عرفانی کردها»، وبسایت کجارو.]</ref><br />
<br />
==در آثار دیگران جشن پیرشالیار==<br />
فیلمی مستند با عنوان «عروسی مقدس» و به کارگردانی فرهاد ورهرام (۱۳۲۷ش-اکنون) در سال ۱۳۷۴ش ساخته شده است. این فیلم با حمایت مرکز تحقیقات فیلمهای مستند علمی اتریش و دربارهٔ پیرشالیار و مراسمِ سالگرد عروسی او در منطقهٔ اورامان تولید شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/239536/پیر-شالیار،-فیلم «پیرشالیار، فیلم»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref><br />
<br />
==وضعیت کنونی جشن پیرشالیار==<br />
امروزه نیز مردم روستای اورامان بهصورت موروثی این مراسم را برگزار میکنند<ref>[http://kurdnoor.ir/گزارشی-از-مراسم-باستانی-عروسی-پیرشالی/ صمدی، «گزارشی از مراسم باستانی عروسی پیرشالیار؛ «پیرشالیار» بر بلندای «هورامان تخت» همچنان جاری و برقرار است»، وبسایت کُردنور.]</ref> و این جشن همچون گذشته، بیشتر مردانه بوده ولی زنان نیز حضور گستردهتری نسبت به گذشته در آن یافتهاند.<ref>[https://www.kojaro.com/2021/4/20/191739/pir-shalyar-ceremony/ «مراسم پیرشالیار اورامان؛ آیین سنتی و عرفانی کردها»، وبسایت کجارو.]</ref><br />
<br />
==یادداشتها==<br />
<references group="یادداشت" /><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{آغاز منابع}}<br />
* «پیرشالیار، فیلم»، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۶ دی ۱۳۹۸ش.<br />
* «عروسی پیرشالیار مراسمی به قدمت هزار سال»، خبرگزاری ایرنا، تاریح درج مطلب: ۹ بهمن ۱۳۹۶ش.<br />
* «مراسم پیر شالیار/ آیینی به قدمت تاریخ»، وبسایت هومسا، تاریخ بازدید: ۲۷ مهر ۱۴۰۱ش.<br />
* «مراسم پیرشالیار کردستان»، وبسایت الی گشت، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۱ش.<br />
* «مراسم پیرشالیار اورامان؛ آیین سنتی و عرفانی کردها»، وبسایت کجارو، تاریخ درج مطلب: ۱ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.<br />
* حسنیفرد، شیلان، «مراسم سنتی پیر شالیار، نماد قدیمی از مشارکت اجتماعی و آئینی»، وبسایت ویستا، تاریخ بازدید: ۲۸ مهر ۱۴۰۱ش.<br />
* خشنود، نشاط و طهماسبی، ارسلان، «بررسی ویژگی الگوهای فرهنگی و مراسمهای مذهبی (پیرشالیار) در اورامان تخت»، کنفرانس بینالمللی عمران، معماری و مدیریت شهری در ایران، ۱۳۹۷ش.<br />
* صمدی، یحیی، «گزارشی از مراسم باستانی عروسی پیرشالیار؛ «پیرشالیار» بر بلندای «هورامان تخت» همچنان جاری و برقرار است»، وبسایت کُردنور، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۳۹۲ش.<br />
* محمدپور، عادل، «کردستان، هورامان، پیرشالیار»، نشریهٔ زریبار، شمارهٔ ۶۴، ۱۳۸۶ش.<br />
* محمدپور، عادل، «جشن پیرشالیار در آینهٔ فرهنگ مردمان هورامان»، نشریهٔ فرهنگ مردم ایران، شمارهٔ ۱۵، ۱۳۸۷ش.<br />
{{پایان منابع}}</div>سمیرا پورحسن زنگنه