جمعه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* تاریخچه */

2026-05-27T13:21:59Z

تاریخچه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۶ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۵۱
خط ۱۲:		خط ۱۲:

	==تاریخچه==		==تاریخچه==
	در صدر [[اسلام]]، به‌منظور هویت‌یابی جامعۀ نوپای اسلامی در [[مدینه]]، روز جمعه به‌عنوان روز گردهمایی جمعی و انجام عبادات انتخاب شد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> در آن زمان در شهر مدینه، یهود و نصارا (مسیحیان) در روزهای خاص از هفته گردهمایی عمومی داشتند. [[مسلمانان]] مهاجر و ساکن در مدینه که انصار خوانده می‌شدند نیز تصمیم گرفتند تا همانند یهود و نصارا یکی از روزهای هفته را به این امر اختصاص دهند. آنها، روزی را که تا آن زمان «يَوْمُ العَروبة» نامیده می‌شد، انتخاب کرده و جمعه نامیدند،<ref>محمدی ری‌شهری و خوش‌نصب، فرهنگ‌نامۀ جمعه، 1395ش، ص10-12.</ref> اما جمعه، برخلاف شنبۀ یهودیان، هرگز تعطیل مطلق نبود؛ بلکه در اصل به‌منظور زمینه‌سازی برای برگزاری شعائر عبادی و تثبیت و تحکیم هویت مسلمانان بود.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>		در صدر [[اسلام]]، به‌منظور هویت‌یابی جامعۀ نوپای اسلامی در [[مدینه]]، روز جمعه به‌عنوان روز گردهمایی جمعی و انجام عبادات انتخاب شد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> در آن زمان در شهر مدینه، یهود و نصارا (مسیحیان) در روزهای خاص از هفته گردهمایی عمومی داشتند. [[مسلمان\|مسلمانان]] مهاجر و ساکن در مدینه که انصار خوانده می‌شدند نیز تصمیم گرفتند تا همانند یهود و نصارا یکی از روزهای هفته را به این امر اختصاص دهند. آنها، روزی را که تا آن زمان «يَوْمُ العَروبة» نامیده می‌شد، انتخاب کرده و جمعه نامیدند،<ref>محمدی ری‌شهری و خوش‌نصب، فرهنگ‌نامۀ جمعه، 1395ش، ص10-12.</ref> اما جمعه، برخلاف شنبۀ یهودیان، هرگز تعطیل مطلق نبود؛ بلکه در اصل به‌منظور زمینه‌سازی برای برگزاری شعائر عبادی و تثبیت و تحکیم هویت مسلمانان بود.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

	==ویژگی‌ها==		==ویژگی‌ها==
	# در روایات اسلامی چند ویژگی برای جمعه ذکر شده است:		# در روایات اسلامی چند ویژگی برای جمعه ذکر شده است:

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* نام‌گذاری */

2026-05-27T13:21:24Z

نام‌گذاری

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۶ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۵۱
خط ۸:		خط ۸:
	# چندین وجه‌ مختلف برای نام‌گذاری این روز در احادیث آمده که در همۀ آنها معنای جمع شدن و گردهم آمدن وجود دارد:		# چندین وجه‌ مختلف برای نام‌گذاری این روز در احادیث آمده که در همۀ آنها معنای جمع شدن و گردهم آمدن وجود دارد:
	# در این روز، مراحل خلقت آدم کامل شده است؛		# در این روز، مراحل خلقت آدم کامل شده است؛
	# خداوند در این روز، کار [[پیامبر ~~اسلام~~]] را به سامان رسانده است؛		# خداوند در این روز، کار [[پیامبر اکرم]] را به سامان رسانده است؛
	# خداوند در چنین روزی در عالم میثاق، همۀ آفریده‏‌ها را جمع کرد و از آنها برای ربوبیت خود و نبوت [[پیامبر ~~اسلام~~]] پیمان گرفت.<ref>محمدی ری‌شهری و خوش‌نصب، فرهنگ‌نامۀ جمعه، 1395ش، ص13-14.</ref>		# خداوند در چنین روزی در عالم میثاق، همۀ آفریده‏‌ها را جمع کرد و از آنها برای ربوبیت خود و نبوت [[پیامبر اکرم]] پیمان گرفت.<ref>محمدی ری‌شهری و خوش‌نصب، فرهنگ‌نامۀ جمعه، 1395ش، ص13-14.</ref>

	==تاریخچه==		==تاریخچه==

سیدعلیرضا سیدموسوی در ۶ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۲۰

2026-05-27T13:20:44Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۶ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۵۰
خط ۱:		خط ۱:
	<big>'''جمعه'''</big>؛ روز پایانی هفته در تقویم مسلمانان.<br>		<big>'''جمعه'''</big>؛ روز پایانی هفته در تقویم مسلمانان.<br>
	جمعه، آخرین روز هفتۀ [[مسلمانان]] است و کارکردهای مهم عبادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در سبک‌زندگی اسلامی دارد. این روز در سبک‌زندگی مؤمنانه، مقدس محسوب می‌شود و در بسیاری از کشورهای اسلامی، از جمله [[ایران]] و [[افغانستان]]، تعطیل رسمی است. جمعه، علاوه بر زمینه‌سازی برای انجام اعمال عبادی مانند [[نماز]]، [[دعا]] و نیایش، بستر فرهنگی انجام آداب‌ورسوم اجتماعی مثل برگزاری جشن‌ها، دیدوبازدید از اقوام، عیادت بیماران، ملاقات زندانیان، مسابقات ورزشی، تفریح در طبیعت و رفتن به زیارت اهل قبور را بیشر از زمان‌های دیگر، فراهم می‌کند.		جمعه، آخرین روز هفتۀ [[مسلمان\|مسلمانان]] است و کارکردهای مهم عبادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در سبک‌زندگی اسلامی دارد. این روز در سبک‌زندگی مؤمنانه، مقدس محسوب می‌شود و در بسیاری از کشورهای اسلامی، از جمله [[ایران]] و [[افغانستان]]، تعطیل رسمی است. جمعه، علاوه بر زمینه‌سازی برای انجام اعمال عبادی مانند [[نماز]]، [[دعا]] و نیایش، بستر فرهنگی انجام آداب‌ورسوم اجتماعی مثل برگزاری جشن‌ها، دیدوبازدید از اقوام، عیادت بیماران، ملاقات زندانیان، مسابقات ورزشی، تفریح در طبیعت و رفتن به زیارت اهل قبور را بیشر از زمان‌های دیگر، فراهم می‌کند.

	==مفهوم‌شناسی==		==مفهوم‌شناسی==
	واژۀ جمعه، هویتی عربی داشته و به‌معنای گردآوردن و پیوستن، است.<ref>محمدی ری‌شهری و خوش‌نصب، فرهنگ‌نامۀ جمعه، 1395ش، ص11.</ref> معادلِ فارسی روز جمعه، «آدینه» است.<ref>[https://www.parsi.wiki/fa/wiki/206305/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ جمعه، وب‌سایت ویکی پارسی.]</ref> اعراب دوران جاهلیت نیز به آن «يَوْمُ العَروبة» می‌گفتند.<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، 1414ق، ج8، ص58.</ref> روز جمعه در احادیث اسلامی به سید ایام، افضل ایام، روز عید، روز اَزْهر، روز شاهد، روز عتیق (رهایی از آتش دوزخ)، روز خدا، روز حجّت ([[امام زمان]])، روز مولود (به‌سبب ولادت [[پیامبر اکرم]]) و روز [[عبادت]] نیز خوانده شده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>		واژۀ جمعه، هویتی عربی داشته و به‌معنای گردآوردن و پیوستن، است.<ref>محمدی ری‌شهری و خوش‌نصب، فرهنگ‌نامۀ جمعه، 1395ش، ص11.</ref> معادلِ فارسی روز جمعه، «آدینه» است.<ref>[https://www.parsi.wiki/fa/wiki/206305/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ جمعه، وب‌سایت ویکی پارسی.]</ref> اعراب دوران جاهلیت نیز به آن «يَوْمُ العَروبة» می‌گفتند.<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، 1414ق، ج8، ص58.</ref> روز جمعه در احادیث اسلامی به سید ایام، افضل ایام، روز عید، روز اَزْهر، روز شاهد، روز عتیق (رهایی از آتش دوزخ)، روز خدا، روز حجّت ([[امام زمان]])، روز مولود (به‌سبب ولادت [[پیامبر اکرم]]) و روز [[عبادت]] نیز خوانده شده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* فضلیت جمعه */

2026-05-27T13:20:08Z

فضلیت جمعه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۶ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۵۰
خط ۲۵:		خط ۲۵:
	الاختصاص، منسوب به مفید، ۱۴۱۳ق، ص۱۲۹.</ref> روز جمعه، بیشتر با روزهای عید مشابهت دارد<ref>الصحیفة السجادیة الکاملة، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۴ق، دعای ۴۸؛ <br>		الاختصاص، منسوب به مفید، ۱۴۱۳ق، ص۱۲۹.</ref> روز جمعه، بیشتر با روزهای عید مشابهت دارد<ref>الصحیفة السجادیة الکاملة، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۴ق، دعای ۴۸؛ <br>
	کلینی، الکافی، ۱۳۹۱ق، ج4، ص149؛ <br>		کلینی، الکافی، ۱۳۹۱ق، ج4، ص149؛ <br>
	طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص736.</ref> و غسل و نماز ويژه برای آن تعیین شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223438/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 «جمعه»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث.]</ref> برخی روایات، به برتر بودن جمعه نسبت به دو عید بزرگ [[مسلمانان]] یعنی قربان و فطر اشاره دارند.<ref>احمد بن حنبل، مسند، ۱۳۱۳ق، ج3، ص430؛ <br>		طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص736.</ref> و غسل و نماز ويژه برای آن تعیین شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223438/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 «جمعه»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث.]</ref> برخی روایات، به برتر بودن جمعه نسبت به دو عید بزرگ [[مسلمانان]] یعنی [[عید قربان]] و [[عید فطر]] اشاره دارند.<ref>احمد بن حنبل، مسند، ۱۳۱۳ق، ج3، ص430؛ <br>
	ابن‌ماجه، سنن به‌تحقیق محمد فؤاد عبدالباقی، ۱۹۵۲-۱۹۵۳م، ج1، ص344؛ <br>		ابن‌ماجه، سنن به‌تحقیق محمد فؤاد عبدالباقی، ۱۹۵۲-۱۹۵۳م، ج1، ص344؛ <br>
	طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص736.</ref> روز جمعه در روایات، سرور روزهای هفته<ref>ابن‌ ابی‌شیبه، المصنف، ۱۴۰۹ق، ج1، ص476-477؛ <br>		طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص736.</ref> روز جمعه در روایات، سرور روزهای هفته<ref>ابن‌ ابی‌شیبه، المصنف، ۱۴۰۹ق، ج1، ص476-477؛ <br>
خط ۳۴:		خط ۳۴:
	نعمانی، الغیبة، ۱۴۴۲ق، ص۲۸۴.</ref> امکان استجابت دعا در شب و روز جمعه افزایش می‌یابد و پاداش اعمال نیک، دو برابر می‌شود.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص261.</ref> برای کسانی که در این شب و روز، وفات می‌کنند نیز گشایش و رحمتی ویژه در نظر گرفته می‌شود.<ref>الاختصاص، منسوب به مفید، ، ۱۴۱۳ق، ص130.</ref> برخی از مردم، بر این باورند که در بین ساعات روز جمعه، ساعتی ویژه وجود دارد که در آن لحظه،هر دعایی مستجاب خواهد شد.<ref>مالک بن انس، الموطأ، ۱۳۷۰ق، ج1، ص103؛ <br>		نعمانی، الغیبة، ۱۴۴۲ق، ص۲۸۴.</ref> امکان استجابت دعا در شب و روز جمعه افزایش می‌یابد و پاداش اعمال نیک، دو برابر می‌شود.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص261.</ref> برای کسانی که در این شب و روز، وفات می‌کنند نیز گشایش و رحمتی ویژه در نظر گرفته می‌شود.<ref>الاختصاص، منسوب به مفید، ، ۱۴۱۳ق، ص130.</ref> برخی از مردم، بر این باورند که در بین ساعات روز جمعه، ساعتی ویژه وجود دارد که در آن لحظه،هر دعایی مستجاب خواهد شد.<ref>مالک بن انس، الموطأ، ۱۳۷۰ق، ج1، ص103؛ <br>
	مسلم بن حجاج، صحیح، ۱۹۵۵-۱۹۵۶م، ج2، ص583-584؛ <br>		مسلم بن حجاج، صحیح، ۱۹۵۵-۱۹۵۶م، ج2، ص583-584؛ <br>
	طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص363.</ref>		طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص363.</ref>

	==جنبه‌های عبادی جمعه==		==جنبه‌های عبادی جمعه==
	===1.اعمال روز جمعه===		===1.اعمال روز جمعه===

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* نماز جمعه */

2026-05-21T12:46:06Z

نماز جمعه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۱۶
خط ۶۴:		خط ۶۴:
	==نماز جمعه==		==نماز جمعه==
	روز جمعه، نمازی مخصوصی دارد. این نماز، دو رکعت و دو خطبه دارد. نماز جمعه، به‌عنوان جایگزینی برای نماز ظهر به‌حساب می‌آید.<ref>محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج1، ص93.</ref> این نماز، تمام شرایط عمومی نمازهای یومیه را دارد<ref>ابـن‌رشد، بدایـة المجتهد، ۱۴۰۲ق، ج1، ص157.</ref> و به نماز صبح بسیار شبیه است؛ با این تفاوت که نماز جمعه حتما باید به جماعت خوانده شود.<ref>ابن‌قدامه، المغنی، بی‌تا، ج1، ص408؛ <br>		روز جمعه، نمازی مخصوصی دارد. این نماز، دو رکعت و دو خطبه دارد. نماز جمعه، به‌عنوان جایگزینی برای نماز ظهر به‌حساب می‌آید.<ref>محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج1، ص93.</ref> این نماز، تمام شرایط عمومی نمازهای یومیه را دارد<ref>ابـن‌رشد، بدایـة المجتهد، ۱۴۰۲ق، ج1، ص157.</ref> و به نماز صبح بسیار شبیه است؛ با این تفاوت که نماز جمعه حتما باید به جماعت خوانده شود.<ref>ابن‌قدامه، المغنی، بی‌تا، ج1، ص408؛ <br>
	ابن‌نجیم، البحر الرائق، ۱۴۱۸ق، ج1، ص492.</ref> نماز جمعه، در میان مردم [[شیعه]]، دارای دو قنوت است: 1. قبل از رکوع (در رکعت اول)؛ 2. بعد از رکوع (در رکعت دوم). این سنت، در میان اهل تسنن وجود ندارد.<ref>طوسی، الخلاف، ۱۴۱۷ق، ج1، ص631؛ <br>		ابن‌نجیم، البحر الرائق، ۱۴۱۸ق، ج1، ص492.</ref> نماز جمعه، در میان مردم [[شیعه]]، دارای دو قنوت است: ۱. قبل از رکوع (در رکعت اول)؛ ۲. بعد از رکوع (در رکعت دوم). این سنت، در میان اهل تسنن وجود ندارد.<ref>طوسی، الخلاف، ۱۴۱۷ق، ج1، ص631؛ <br>
	علامۀحلی، مختلف الشیعه، ۱۴۱۲ق، ج2، ص223.</ref> زمان خواندن نماز جمعه، همزمان با آغاز وقت نماز ظهر و زمان اتمام وقت آن، هنگامی است که آفتاب در نقطه‌ای قرار بگیرد که سایۀ هر شیء به اندازه خود آن باشد.<ref>ابـن‌رشد، بدایـة المجتهد، ۱۴۰۲ق، ج1، ص157-158؛ <br>		علامۀحلی، مختلف الشیعه، ۱۴۱۲ق، ج2، ص223.</ref> زمان خواندن نماز جمعه، همزمان با آغاز وقت نماز ظهر و زمان اتمام وقت آن، هنگامی است که آفتاب در نقطه‌ای قرار بگیرد که سایۀ هر شیء به اندازه خود آن باشد.<ref>ابـن‌رشد، بدایـة المجتهد، ۱۴۰۲ق، ج1، ص157-158؛ <br>
	رافعی قزوینی، فتح العزیز، بی‌تا، ج4، ص487-488؛ <br>		رافعی قزوینی، فتح العزیز، بی‌تا، ج4، ص487-488؛ <br>
	محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج1، ص93.</ref><br>		محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج1، ص93.</ref><br>
	دو خطبۀ نماز جمعه، از جمله واجبات این نماز است. مضامینی همچون حمد خدا، [[صلوات]] بر [[پیامبر اکرم~~\|پیامبر~~]]، اندرز، امر به [[تقوا]] و قرائت سوره‌ای کوتاه از قرآن، از الزامات این نماز است.<ref>محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج1، ص95.</ref> تکیه زدن امام جمعه بر عصا،<ref>ابن‌قاسم، المدونة الکبرى، ۱۳۲۴-۱۳۲۵ق، ج1، ص151.</ref> کمان یا شمشیر نیز از جمله سنت‌های ایراد خطبه، توسط امام است.<ref>نووی، المجموع، ۱۴۱۷ق، ج4، ص526؛ <br>		دو خطبۀ نماز جمعه، از جمله واجبات این نماز است. مضامینی همچون حمد خدا، [[صلوات]] بر [[پیامبر اکرم]]، اندرز، امر به [[تقوا]] و قرائت سوره‌ای کوتاه از قرآن، از الزامات این نماز است.<ref>محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج1، ص95.</ref> تکیه زدن امام جمعه بر عصا،<ref>ابن‌قاسم، المدونة الکبرى، ۱۳۲۴-۱۳۲۵ق، ج1، ص151.</ref> کمان یا شمشیر نیز از جمله سنت‌های ایراد خطبه، توسط امام است.<ref>نووی، المجموع، ۱۴۱۷ق، ج4، ص526؛ <br>
	ابن‌قدامه، المغنی، بی‌تا، ج2، ص155؛ <br>		ابن‌قدامه، المغنی، بی‌تا، ج2، ص155؛ <br>
	صاحب جواهر، جواهر الکلام، ۱۳۹۴ق، ج11، ص171.</ref> این سنت، امروزه با تکیه کردن بر سلاح متعارف، انجام می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223438/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 «جمعه»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث.]</ref>		صاحب جواهر، جواهر الکلام، ۱۳۹۴ق، ج11، ص171.</ref> این سنت، امروزه با تکیه کردن بر سلاح متعارف، انجام می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223438/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 «جمعه»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث.]</ref>

	==غسل جمعه==		==غسل جمعه==
	از دیگر آیین‌های مذهبی روز جمعه، غسل کردن است. این غسل، در تمامی مذاهب اسلامی مورد تأکید است.<ref>ابن‌قاسم، المدونة الکبرى، ۱۳۲۴-۱۳۲۵ق، ج1، ص145-146؛ <br>		از دیگر آیین‌های مذهبی روز جمعه، غسل کردن است. این غسل، در تمامی مذاهب اسلامی مورد تأکید است.<ref>ابن‌قاسم، المدونة الکبرى، ۱۳۲۴-۱۳۲۵ق، ج1، ص145-146؛ <br>

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* مفهوم‌شناسی */

2026-05-21T12:45:00Z

مفهوم‌شناسی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۱۵
خط ۲:		خط ۲:
	جمعه، آخرین روز هفتۀ [[مسلمانان]] است و کارکردهای مهم عبادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در سبک‌زندگی اسلامی دارد. این روز در سبک‌زندگی مؤمنانه، مقدس محسوب می‌شود و در بسیاری از کشورهای اسلامی، از جمله [[ایران]] و [[افغانستان]]، تعطیل رسمی است. جمعه، علاوه بر زمینه‌سازی برای انجام اعمال عبادی مانند [[نماز]]، [[دعا]] و نیایش، بستر فرهنگی انجام آداب‌ورسوم اجتماعی مثل برگزاری جشن‌ها، دیدوبازدید از اقوام، عیادت بیماران، ملاقات زندانیان، مسابقات ورزشی، تفریح در طبیعت و رفتن به زیارت اهل قبور را بیشر از زمان‌های دیگر، فراهم می‌کند.		جمعه، آخرین روز هفتۀ [[مسلمانان]] است و کارکردهای مهم عبادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در سبک‌زندگی اسلامی دارد. این روز در سبک‌زندگی مؤمنانه، مقدس محسوب می‌شود و در بسیاری از کشورهای اسلامی، از جمله [[ایران]] و [[افغانستان]]، تعطیل رسمی است. جمعه، علاوه بر زمینه‌سازی برای انجام اعمال عبادی مانند [[نماز]]، [[دعا]] و نیایش، بستر فرهنگی انجام آداب‌ورسوم اجتماعی مثل برگزاری جشن‌ها، دیدوبازدید از اقوام، عیادت بیماران، ملاقات زندانیان، مسابقات ورزشی، تفریح در طبیعت و رفتن به زیارت اهل قبور را بیشر از زمان‌های دیگر، فراهم می‌کند.
	==مفهوم‌شناسی==		==مفهوم‌شناسی==
	واژۀ جمعه، هویتی عربی داشته و به‌معنای گردآوردن و پیوستن، است.<ref>محمدی ری‌شهری و خوش‌نصب، فرهنگ‌نامۀ جمعه، 1395ش، ص11.</ref> معادلِ فارسی روز جمعه، «آدینه» است.<ref>[https://www.parsi.wiki/fa/wiki/206305/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ جمعه، وب‌سایت ویکی پارسی.]</ref> اعراب دوران جاهلیت نیز به آن «يَوْمُ العَروبة» می‌گفتند.<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، 1414ق، ج8، ص58.</ref> روز جمعه در احادیث اسلامی به سید ایام، افضل ایام، روز عید، روز اَزْهر، روز شاهد، روز عتیق (رهایی از آتش دوزخ)، روز خدا، روز حجّت ([[امام زمان]])، روز مولود (به‌سبب ولادت [[پیامبر ~~اسلام~~]]) و روز عبادت نیز خوانده شده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>		واژۀ جمعه، هویتی عربی داشته و به‌معنای گردآوردن و پیوستن، است.<ref>محمدی ری‌شهری و خوش‌نصب، فرهنگ‌نامۀ جمعه، 1395ش، ص11.</ref> معادلِ فارسی روز جمعه، «آدینه» است.<ref>[https://www.parsi.wiki/fa/wiki/206305/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ جمعه، وب‌سایت ویکی پارسی.]</ref> اعراب دوران جاهلیت نیز به آن «يَوْمُ العَروبة» می‌گفتند.<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، 1414ق، ج8، ص58.</ref> روز جمعه در احادیث اسلامی به سید ایام، افضل ایام، روز عید، روز اَزْهر، روز شاهد، روز عتیق (رهایی از آتش دوزخ)، روز خدا، روز حجّت ([[امام زمان]])، روز مولود (به‌سبب ولادت [[پیامبر اکرم]]) و روز [[عبادت]] نیز خوانده شده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

	==نام‌گذاری==		==نام‌گذاری==
	# چندین وجه‌ مختلف برای نام‌گذاری این روز در احادیث آمده که در همۀ آنها معنای جمع شدن و گردهم آمدن وجود دارد:		# چندین وجه‌ مختلف برای نام‌گذاری این روز در احادیث آمده که در همۀ آنها معنای جمع شدن و گردهم آمدن وجود دارد:

زهرا فاضل: صفحه‌ای تازه حاوی «'''جمعه'''؛ روز پایانی هفته در تقویم مسلمانان.
جمعه، آخرین روز هفتۀ مسلمانان است و کارکردهای مهم عبادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در سبک‌زندگی اسلامی دارد. این روز در سبک‌زندگی مؤمنانه، مقدس محسوب می‌شود و در بسیاری از کشورهای اسلامی...» ایجاد کرد

2026-04-22T11:25:44Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''جمعه'''</big>؛ روز پایانی هفته در تقویم مسلمانان. جمعه، آخرین روز هفتۀ مسلمانان است و کارکردهای مهم عبادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در سبک‌زندگی اسلامی دارد. این روز در سبک‌زندگی مؤمنانه، مقدس محسوب می‌شود و در بسیاری از کشورهای اسلامی...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<big>'''جمعه'''</big>؛ روز پایانی هفته در تقویم مسلمانان. 
جمعه، آخرین روز هفتۀ [[مسلمانان]] است و کارکردهای مهم عبادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی در سبک‌زندگی اسلامی دارد. این روز در سبک‌زندگی مؤمنانه، مقدس محسوب می‌شود و در بسیاری از کشورهای اسلامی، از جمله [[ایران]] و [[افغانستان]]، تعطیل رسمی است. جمعه، علاوه بر زمینه‌سازی برای انجام اعمال عبادی مانند [[نماز]]، [[دعا]] و نیایش، بستر فرهنگی انجام آداب‌ورسوم اجتماعی مثل برگزاری جشن‌ها، دیدوبازدید از اقوام، عیادت بیماران، ملاقات زندانیان، مسابقات ورزشی، تفریح در طبیعت و رفتن به زیارت اهل قبور را بیشر از زمان‌های دیگر، فراهم می‌کند.
==مفهوم‌شناسی==
واژۀ جمعه، هویتی عربی داشته و به‌معنای گردآوردن و پیوستن، است.<ref>محمدی ری‌شهری و خوش‌نصب، فرهنگ‌نامۀ جمعه، 1395ش، ص11.</ref> معادلِ فارسی روز جمعه، «آدینه» است.<ref>[https://www.parsi.wiki/fa/wiki/206305/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ جمعه، وب‌سایت ویکی پارسی.]</ref> اعراب دوران جاهلیت نیز به آن «يَوْمُ العَروبة» می‌گفتند.<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، 1414ق، ج8، ص58.</ref> روز جمعه در احادیث اسلامی به سید ایام، افضل ایام، روز عید، روز اَزْهر، روز شاهد، روز عتیق (رهایی از آتش دوزخ)، روز خدا، روز حجّت ([[امام زمان]])، روز مولود (به‌سبب ولادت [[پیامبر اسلام]]) و روز عبادت نیز خوانده شده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
==نام‌گذاری==
# چندین وجه‌ مختلف برای نام‌گذاری این روز در احادیث آمده که در همۀ آنها معنای جمع شدن و گردهم آمدن وجود دارد:
# در این روز، مراحل خلقت آدم کامل شده است؛
# خداوند در این روز، کار [[پیامبر اسلام]] را به سامان رسانده است؛
# خداوند در چنین روزی در عالم میثاق، همۀ آفریده‏‌ها را جمع کرد و از آنها برای ربوبیت خود و نبوت [[پیامبر اسلام]] پیمان گرفت.<ref>محمدی ری‌شهری و خوش‌نصب، فرهنگ‌نامۀ جمعه، 1395ش، ص13-14.</ref>

==تاریخچه==
در صدر [[اسلام]]، به‌منظور هویت‌یابی جامعۀ نوپای اسلامی در [[مدینه]]، روز جمعه به‌عنوان روز گردهمایی جمعی و انجام عبادات انتخاب شد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> در آن زمان در شهر مدینه، یهود و نصارا (مسیحیان) در روزهای خاص از هفته گردهمایی عمومی داشتند. [[مسلمانان]] مهاجر و ساکن در مدینه که انصار خوانده می‌شدند نیز تصمیم گرفتند تا همانند یهود و نصارا یکی از روزهای هفته را به این امر اختصاص دهند. آنها، روزی را که تا آن زمان «يَوْمُ العَروبة» نامیده می‌شد، انتخاب کرده و جمعه نامیدند،<ref>محمدی ری‌شهری و خوش‌نصب، فرهنگ‌نامۀ جمعه، 1395ش، ص10-12.</ref> اما جمعه، برخلاف شنبۀ یهودیان، هرگز تعطیل مطلق نبود؛ بلکه در اصل به‌منظور زمینه‌سازی برای برگزاری شعائر عبادی و تثبیت و تحکیم هویت مسلمانان بود.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
==ویژگی‌ها==
# در روایات اسلامی چند ویژگی برای جمعه ذکر شده است:
# اگر كسی در روز جمعه فوت كند، به شرط معرفت به حق اهل‌بیت پیامبر، از عذاب قبر در امان می‌ماند؛
# خیر و كرامت برای بهشتیان افزایش می‌یابد؛
# ارواح مؤمنان، بازماندگان خود را زیارت می‌كنند؛
# فرشتگان با [[پیامبر اکرم|پیامبر]] و اهل‌بیت او، تجدید عهد می‌كنند؛
# ثواب كارهای نیک دو برابر می‌شود؛
# روز آمرزش بندگان و نزول رحمت است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

==فضلیت جمعه==
جمعه نزد [[مسلمانان]]، روزی برای گرد هم آمدن و دید و بازدید است.<ref>ابن‌بابویه، علل الشرائع، ۱۳۸۵ق، ص265؛ 
الاختصاص، منسوب به مفید، ۱۴۱۳ق، ص۱۲۹.</ref> روز جمعه، بیشتر با روزهای عید مشابهت دارد<ref>الصحیفة السجادیة الکاملة، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۴ق، دعای ۴۸؛ 
کلینی، الکافی، ۱۳۹۱ق، ج4، ص149؛ 
طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص736.</ref> و غسل و نماز ويژه برای آن تعیین شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223438/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 «جمعه»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث.]</ref> برخی روایات، به برتر بودن جمعه نسبت به دو عید بزرگ [[مسلمانان]] یعنی قربان و فطر اشاره دارند.<ref>احمد بن حنبل، مسند، ۱۳۱۳ق، ج3، ص430؛ 
ابن‌ماجه، سنن به‌تحقیق محمد فؤاد عبدالباقی، ۱۹۵۲-۱۹۵۳م، ج1، ص344؛ 
طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص736.</ref> روز جمعه در روایات، سرور روزهای هفته<ref>ابن‌ ابی‌شیبه، المصنف، ۱۴۰۹ق، ج1، ص476-477؛ 
حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین فی الحدیث، ۱۴۱۱ق، ج1، ص412.</ref> و روز برگزیدۀ خداوند<ref>ابن‌بابویه، کمال‌الدین و تمام النعمة، ۱۳۹۰ق، ص۲۸۱.</ref> معرفی شده که با روز خلقت آدمی، هبوط او و آغاز وحی، مصادف است.<ref>بخاری، صحیح، ۱۴۰۷ق، ج1، ص301؛ 
مسلم بن حجاج، صحیح، ۱۹۵۵-۱۹۵۶م، ج2، ص588؛ 
ابوداوود سجستانی، سنن، ۱۴۱۰ق، ج1، ص236؛ 
ترمذی، الجامع الصحیح، ، ۱۳۹۵-۱۳۹۸ق، ج2، ص359.</ref> فرشتگان که حامل رحمت الهی هستند، در شب جمعه به زمین نازل می‌شوند.<ref>بخاری، صحیح، ۱۴۰۷ق، ج3، ص1177؛ 
نعمانی، الغیبة، ۱۴۴۲ق، ص۲۸۴.</ref> امکان استجابت دعا در شب و روز جمعه افزایش می‌یابد و پاداش اعمال نیک، دو برابر می‌شود.<ref>طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص261.</ref> برای کسانی که در این شب و روز، وفات می‌کنند نیز گشایش و رحمتی ویژه در نظر گرفته می‌شود.<ref>الاختصاص، منسوب به مفید، ، ۱۴۱۳ق، ص130.</ref> برخی از مردم، بر این باورند که در بین ساعات روز جمعه، ساعتی ویژه وجود دارد که در آن لحظه،هر دعایی مستجاب خواهد شد.<ref>مالک بن انس، الموطأ، ۱۳۷۰ق، ج1، ص103؛ 
مسلم بن حجاج، صحیح، ۱۹۵۵-۱۹۵۶م، ج2، ص583-584؛ 
طوسی، مصباح المتهجد، ۱۳۳۹ق، ص363.</ref>
==جنبه‌های عبادی جمعه==
===1.اعمال روز جمعه===
# نماز جمعه؛
# غسل جمعه؛
# نمازهای مستحب؛
# خواندن دعاهای اختصاصی؛
# صلوات فرستادن بر پیامبر اسلام؛
# تلاوت [[قرآن]]؛
# دعا و طلب مغفرت از خداوند؛
# فراگیری [[دین]]؛
# انتظار فرج امام زمان و دعا برای ظهور او؛
# خواندن دعای سِمات در هنگام غروب؛<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
# خواندن دعای ندبه در صبح جمعه.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C_%D9%86%D8%AF%D8%A8%D9%87 «دعای ندبه»، وب‌سایت ویکی فقه.]</ref>
===2. آداب روز جمعه===
# استفاده كردن از عطر و چیزهای خوش‌بوكننده؛
# مسواک زدن؛
# كوتاه كردن مو و ناخن و سبیل؛
# پوشیدن بهترین لباس؛
# فراهم كردن نیازهای اهل خانه؛
# زیارت اهل قبور به‌ویژه قبر [[پدر]] و [[مادر]]؛
# شركت در تشییع جنازه؛
# عیادت بیماران؛
# [[صدقه]] دادن.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

==جمعه در قرآن==
در سورۀ جمعه، آیاتی وجود دارد که به تشریح نماز جمعه، به‌عنوان اصلی‌ترین آیین این روز پرداخته است.<ref>سوره جمعه، آیات 9-11.</ref> برخی مفسران، در تفسیر آیۀ سوم سورۀ بروج (وَ شاهِـدٍ وَ مَشْهودٍ) اعلام کرده‌اند که واژۀ شاهد به «عید قربان» و واژۀ مشهود به «جمعه» اشاره دارد.<ref>شافعی، الام، ۱۴۰۰ق، ج1، ص217؛ 
طبری، تفسیر، ۱۴۰۵ق.، ج30، ص164.</ref>
==نماز جمعه==
روز جمعه، نمازی مخصوصی دارد. این نماز، دو رکعت و دو خطبه دارد. نماز جمعه، به‌عنوان جایگزینی برای نماز ظهر به‌حساب می‌آید.<ref>محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج1، ص93.</ref> این نماز، تمام شرایط عمومی نمازهای یومیه را دارد<ref>ابـن‌رشد، بدایـة المجتهد، ۱۴۰۲ق، ج1، ص157.</ref> و به نماز صبح بسیار شبیه است؛ با این تفاوت که نماز جمعه حتما باید به جماعت خوانده شود.<ref>ابن‌قدامه، المغنی، بی‌تا، ج1، ص408؛ 
ابن‌نجیم، البحر الرائق، ۱۴۱۸ق، ج1، ص492.</ref> نماز جمعه، در میان مردم [[شیعه]]، دارای دو قنوت است: 1. قبل از رکوع (در رکعت اول)؛ 2. بعد از رکوع (در رکعت دوم). این سنت، در میان اهل تسنن وجود ندارد.<ref>طوسی، الخلاف، ۱۴۱۷ق، ج1، ص631؛ 
علامۀحلی، مختلف الشیعه، ۱۴۱۲ق، ج2، ص223.</ref> زمان خواندن نماز جمعه، همزمان با آغاز وقت نماز ظهر و زمان اتمام وقت آن، هنگامی است که آفتاب در نقطه‌ای قرار بگیرد که سایۀ هر شیء به اندازه خود آن باشد.<ref>ابـن‌رشد، بدایـة المجتهد، ۱۴۰۲ق، ج1، ص157-158؛ 
رافعی قزوینی، فتح العزیز، بی‌تا، ج4، ص487-488؛ 
محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج1، ص93.</ref> 
دو خطبۀ نماز جمعه، از جمله واجبات این نماز است. مضامینی همچون حمد خدا، [[صلوات]] بر [[پیامبر اکرم|پیامبر]]، اندرز، امر به [[تقوا]] و قرائت سوره‌ای کوتاه از قرآن، از الزامات این نماز است.<ref>محقق حلی، شرائع الاسلام، ۱۳۸۹ق، ج1، ص95.</ref> تکیه زدن امام جمعه بر عصا،<ref>ابن‌قاسم، المدونة الکبرى، ۱۳۲۴-۱۳۲۵ق، ج1، ص151.</ref> کمان یا شمشیر نیز از جمله سنت‌های ایراد خطبه، توسط امام است.<ref>نووی، المجموع، ۱۴۱۷ق، ج4، ص526؛ 
ابن‌قدامه، المغنی، بی‌تا، ج2، ص155؛ 
صاحب جواهر، جواهر الکلام، ۱۳۹۴ق، ج11، ص171.</ref> این سنت، امروزه با تکیه کردن بر سلاح متعارف، انجام می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/223438/%D8%AC%D9%85%D8%B9%D9%87 «جمعه»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث.]</ref>
==غسل جمعه==
از دیگر آیین‌های مذهبی روز جمعه، غسل کردن است. این غسل، در تمامی مذاهب اسلامی مورد تأکید است.<ref>ابن‌قاسم، المدونة الکبرى، ۱۳۲۴-۱۳۲۵ق، ج1، ص145-146؛ 
سرخسی، المبسوط، ۱۴۰۶ق، ج1، ص89.</ref> برخی فقیهان، غسل جمعه را مستحب و برخی دیگر آن را واجب دانسته‌اند.<ref>طوسی، الخلاف، ۱۴۱۷ق، ج1، ص209 و 607؛ 
ابن‌حزم، المحلى، بی‌تا، ج2، ص8؛ 
ابـن‌رشد، بدایـة المجتهد، ۱۴۰۲ق، ج1، ص164؛ 
علامۀحلی، مختلف الشیعه، ۱۴۱۲ق، ج1، ص318؛ 
مدرسی طباطبایی، مقدمه‌ای بر فقه شیعه، ۱۳۶۸ش، ص295.</ref>
==ظهور امام زمان==
[[شیعیان]] با تکيه بر روایات، بر این باورند که [[امام زمان]] (امام دوازدهم [[شیعیان]]) در روز جمعه ظهور می‌کند.<ref>طوسی، الغیبة، ۱۴۱۱ق، ص467.</ref> به‌همین دلیل، در این روز، شیعیان به خواندن دعای فرج، زیارات و ادعیۀ مربوط به امام زمان می‌پردازند.<ref>قمی، مفاتیح الجنان، ۱۴۱۴ق، ص۵۹ و ۵۴۱.</ref> 
==کارکردهای مهم==
===1. تنظیم تقویم زندگی===
یکی از مهم‌ترین کارکردهای روز جمعه در تاریخ [[اسلام]]، نقش آن در نظام تقسیم روزهای ماه به واحدهای هفت‌تایی، به‌عنوان تعطیل هفتگی بوده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

===2. ظرفیت‌سازی رسانه‌ای و سیاسی===
حاکمان [[مسلمان]] از فرصت عبادی روز جمعه، به‌ویژه از خطبه‌های نماز جمعه، برای این موارد استفاده می‌کردند: اعلام تغییر خلیفه، سلطان یا حاكمان رده‌های پایین‌تر، ولایت‌عهدی، گرفتن بیعت از مردم، اعلام براندازی، شورش یا استقلال و خودمختاری، عزل و نصب كارگزاران ارشد، اعلام فرمان‌های حكومتی، ضرب سكۀ جدید، لعن مخالفان و معرفی مدرّسان جدید برای مدرسه‌های بزرگ.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
===3. اقتصاد و تجارت===
در شهرهایی كه در آنها نماز جمعه برگزار می‌شد، جمعه‌بازاری نیز برپا می‌شد كه بیشتر از بازارهای دیگر در ایام هفته مورد استقبال قرار می‌گرفت؛ زیرا روستاییان و ساكنان اطراف شهرها، در این روز، هم به عبادت می‌پرداختند و هم خریدهای هفتگی خود را انجام می‌دادند. به‌همین دلیل، ساختن بازار در كنار [[مساجد]] جمعه یک تدبیر تجاری بود. همچنین، در شهرهای كوچک و روستاها نیز برپایی جمعه‌بازارهای محدودتر به‌عنوان نیازی هفتگی، معمول بوده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
==تعطیلی روز جمعه==
تعطیلی رسمی روز جمعه، به‌صورت تقریبی، از صدر [[اسلام]] برقرار بود و در میان تمامی فرقه‌های اسلامی و [[زرتشتیان]] عمومیت داشت. در حال حاضر نیز در بسیاری از كشورهای اسلامی، جمعه روز تعطیل هفتگی است. در برخی كشورها چون عربستان و ایران بر حفظ هویت جمعه، تأكید بیشتری صورت می‌گیرد اما در برخی كشورهای اسلامی كه در آنها یكشنبه به‌صورت رسمی تعطیل است، روز جمعه نیمه‌تعطیل و بیشتر تعطیلی دینی تلقی می‌شود. دولتِ غیردینی تركیه نیز از ۱۳۱۴ش به‌صورت رسمی تعطیلی هفتگی جمعه را لغو کرده و به یكشنبه انتقال داده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

==آداب‌و‌رسوم اجتماعی==
# پختن خوراک ویژه؛
# برگزاری جشن‌های عروسی یا بخش‌هایی از آن؛
# نامیدن نوزادان متولد این روز به‌نام «عید» یا «جمعه»؛
# قصه‌گویی، شعرخوانی، ترانه‌خوانی، در مساجد و مکان‌های دیگر؛
# جشن ختنۀ کودکان؛
# سیروسیاحت به تفرجگاه‌ها یا میدانهای شهر؛
# برگزاری مسابقات ورزشی از جمله [[تیراندازی]]، دو، اسب‌دوانی و چوگان‌بازی؛
# رفتن به زیارت مکان‌های مقدّس و فاتحۀ اهل قبور؛
# ملاقات با زندانیان؛
# رسیدگی به فقیران و یتیمان.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

==باورهای عامیانه دربارۀ جمعه==
# برخی از منجم‌ها باورداشتند كه سیارۀ زهره، خدای روز جمعه است؛
# مجموعه‌ای از تفأل‌های خیر در امور [[عقد]] و [[ازدواج]]، خریدوفروش [[گاو]] و [[گوسفند]]، نوبریدن و نوپوشیدن، [[حجامت]] و دارو خوردن در روز جمعه وجود دارد که برگرفته از بعضی از رویات است؛
# برخی از عوام معتقدند در روز جمعه ساعتی نحس وجود دارد و نباید هیچ كار مهمی را انجام داد؛
# در [[تهران]] قدیم، زنان و دختران برای بخت‌گشایی و نذر، شب‌های جمعه به سراغ توپ مروارید رفته و بر آن دخیل می‌بستند؛
# در شب جمعه، گرگ به گله نمی‌زند و مال را دزد نمی‌برد؛
# جمعه «سنگین» است و كارها در این روز به كندی به انجام می‌رسند؛
# چیدن سفرۀ [[حضرت رقیه]] در سه شب جمعۀ متوالی و نذر آجیل مشكل‌گشا در سه، پنج یا هفت شب جمعۀ آخر ماه؛
# نذرِ چهل صبح جمعه زیارت [[حضرت عبدالعظیم]] در [[ری]] برای حصول حاجات.
# در علم تعبیرخواب، این باور وجود داشت كه اگر كسی جمعه یا نماز جمعه را خواب ببیند، تعبیر آن، این است كه امور او اصلاح و کارهای او آسان و بابرکت شده و یا به سفری پر بركت خواهد رفت؛
# همچنین اعتقاد بر این بود كه جمعه در [[قیامت]]، برای كسانی كه آن را ارج می‌نهند به‌صورتِ جوانی زیبا متجسم خواهد شد.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>
==اعمال مکروه در جمعه==
# [[حجامت]] كردن؛
# سفر كردن پیش از ادای نماز جمعه؛
# [[روزه‌]] گرفتن بدون دلیل موجه؛
# اشتغال به كسب‌وكار و نیازهای دنیوی؛
# صید و ذبح حیوانات؛
# شعر خواندن.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

==جمعه نزد صوفیان==
جمعه نزد صوفیان نیز بسیار ارجمند بوده است. به تعبیر آنها، سالک محصول اعمال خوب خود در طول هفته را در جمعه برداشت می‌کند.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details?id=9905 رحمان‌ستایش و موسی‌پور، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* قرآن کریم.
* ابن‌ ابی‌شیبه، عبدالله، المصنف، به‌تحقیق کمال یوسف حوت، ریاض، مکتبه الرشد الناشرون، ۱۴۰۹ق.
* ابن‌بابویه، محمد، علل الشرائع، نجف، المکتبه الحیدریه، ۱۳۸۵ق.
* ابن‌بابویه، محمد، کمال‌الدین و تمام النعمة، به‌تحقیق علی‌اکبر غفاری، تهران، انصاریان، ۱۳۹۰ق.
* ابن‌حزم، علی، المحلى، به‌تحقیق احمدمحمد شاکر، بیـروت، دارالفکر، بی‌تا.
* ابـن‌رشد، محمد، بدایـة المجتهد، بیـروت، مؤسسه اعلمی، ۱۴۰۲ق.
* ابن‌قاسم، عبدالرحمان، المدونة الکبرى، قاهره، بی‌نا، ۱۳۲۴-۱۳۲۵ق.
* ابن‌قدامه، عبدالله، المغنی، بیروت، دارالکتاب العربی، بی‌تا.
* ابن‌ماجه، محمد، سنن به‌تحقیق محمد فؤاد عبدالباقی، قاهره، دار الکتب المصریه، ۱۹۵۲-۱۹۵۳م.
*ابن‌منظور، محمد بن‌ مکرم، لسان‌العرب، بیروت، دار صادر، 1414ق.
* ابن‌نجیم، زین‌الدین، البحر الرائق، به‌تحقیق زکریا عمیرات، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۸ق.
* ابوداوود سجستانی، سلیمان، سنن، به‌تحقیق سعید محمد لحام، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۰ق.
* احمد بن حنبل، مسند، قاهره، چاپ احمدمحمد شاکر، ۱۳۱۳ق.
* الاختصاص، منسوب به مفید، به‌تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، الموتمر العالمى لالفية الشيخ المفيد، ۱۴۱۳ق.
* الصحیفة السجادیة الکاملة، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۴ق.
* بخاری، محمد، صحیح، به‌تحقیق مصطفى دیب البغا، بیروت، دار ابن کثیر، ۱۴۰۷ق.
* ترمذی، محمد، الجامع الصحیح، به‌تحقیق احمد محمد شاکر و دیگران، قاهره، دار الحدیث، ۱۳۹۵-۱۳۹۸ق.
* «جمعه»، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث، تاریخ بازدید: 4 تیر 1401ش.
* حاکم نیشابوری، محمد، المستدرک علی الصحیحین فی الحدیث، به‌تحقیق مصطفى عبدالقادر عطا، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۱ق.
* حسن‌دوست، محمد، فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی، به‌تحقیق بهمن سرکاراتی، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ۱۳۸۳ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 4 تیر 1401ش.
*«دعای ندبه»، وب‌سایت ویکی فقه، تاریخ بازدید: 28 آذر 1401ش.
* رافعی قزوینی، عبدالکریم، فتح العزیز، بیروت، دارالفکر، بی‌تا.
*رحمان‌ستایش، محمدکاظم و موسی‌پور، ابراهیم، «جمعه»، وب‌سایت دانشنامۀ جهان اسلام، تاریخ بازدید: 28 آذر 1401ش
* سرخسی، محمد، المبسوط، قاهره، دار الشعب، ۱۴۰۶ق.
* شافعی، محمد، الام، بیروت، دار المعرفه، ۱۴۰۰ق.
* صاحب جواهر، محمدحسن، جواهر الکلام، به‌تحقیق محمود قوچانی، تهران، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۹۴ق.
* طبری، تفسیر، به‌تحقیق صدقی جمیل عطار، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۰۵ق.
* طوسی، محمد، الخلاف، به‌تحقیق محمدمهدی نجف و دیگران، قم، بی‌نا، ۱۴۱۷ق.
* طوسی، محمد، الغیبة، به‌تحقیق عبادالله طهرانی و علی احمد ناصح، قم، مؤسسه المعارف الاسلامیه، ۱۴۱۱ق.
* طوسی، محمد، مصباح المتهجد، تهران، المکتبه الاسلامیه للنشر و التوزیع، ۱۳۳۹ق.
* علامۀحلی، حسن، مختلف الشیعه، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، ۱۴۱۲ق.
* عمید، حسن، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 4 تیر 1401ش.
* کلینی، محمد، الکافی، به‌تحقیق علی‌اکبر غفاری، تهران، دار الکتب الاسلامیه ۱۳۹۱ق.
* قمی، عباس، مفاتیح الجنان، بیروت، دار الملاک للطباعه و النشر و التوزیع، ۱۴۱۴ق.
* مالک بن انس، الموطأ، به‌تحقیق محمدفؤاد عبدالباقی، قاهره، بی‌نا، ۱۳۷۰ق.
* محقق حلی، جعفر، شرائع الاسلام، عبدالحسین محمدعلی، نجف، بی‌نا، ۱۳۸۹ق.
*محمدی ری‌شهری و خوش‌نصب، محمد و مرتضی، فرهنگ‌نامۀ جمعه، قم، دارالحدیث، 1395ش.
* مدرسی طباطبایی، حسین، مقدمه‌ای بر فقه شیعه، ترجمۀ محمد آصف فکرت، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۶۸ش.
* مسلم بن حجاج، صحیح، به‌تحقیق محمدفؤاد عبدالباقی، قاهره، دار الحدیث، ۱۹۵۵-۱۹۵۶م.
* نعمانی، محمد، الغیبة، به‌تحقیق فارس حسون کریم، قم، بی‌نا، ۱۴۴۲ق.
* نووی، یحیى، المجموع، به‌تحقیق محمود مطرحی، بیروت، دار الفکر، ۱۴۱۷ق.