https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA_%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87 2026-06-07T16:48:11Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.44.2 https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA_%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87&diff=44069&oldid=prev 2026-05-10T06:16:53Z

<p>ابرابزار</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۴۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در [[حکمت متعالیه|فلسفه ملاصدرا]]، [[جنسیت]] به این معنا است که روح انسان در دنیای مادی به دو شکل [[زن]] و [[مرد]] ظاهر می‌شود؛ اما در اصل، روح همه انسان‌ها یکی است و زن یا مرد بودن تنها مربوط به [[بدن]] است. در سطح [[روح]] و [[معنویت]]، زن و مرد کاملاً برابرند و هر دو می‌توانند به بالاترین درجات کمال و [[قرب الهی|قرب]] به [[خدا]] برسند. این تفاوت جسمانی، نه برتری می‌آورد و نه محدودیت، بلکه تنها دو شکل مختلف از ظهور یک حقیقت واحد انسانی است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در [[حکمت متعالیه|فلسفه ملاصدرا]]، [[جنسیت]] به این معنا است که روح انسان در دنیای مادی به دو شکل [[زن]] و [[مرد]] ظاهر می‌شود؛ اما در اصل، روح همه انسان‌ها یکی است و زن یا مرد بودن تنها مربوط به [[بدن]] است. در سطح [[روح]] و [[معنویت]]، زن و مرد کاملاً برابرند و هر دو می‌توانند به بالاترین درجات کمال و [[قرب الهی|قرب]] به [[خدا]] برسند. این تفاوت جسمانی، نه برتری می‌آورد و نه محدودیت، بلکه تنها دو شکل مختلف از ظهور یک حقیقت واحد انسانی است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==رویکردهای نظری دربارهٔ جنسیت==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== رویکردهای نظری دربارهٔ جنسیت ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>امروزه مفاهیم [[جنس]] و جنسیت به‌عنوان یک مسئله پیچیده اذهان بسیاری را به خود مشغول کرده و حتی منجر به تأسیس رشته‌های علمی مانند [[مطالعات جنسیت]] شده است. طرح مفهوم [[بدن‌مندی]] در سنت‌های فکری [[انسان‌شناسی]] نیز از جمله تلاش‌های صورت گرفته برای پاسخ به پرسش‌های جدید انسان مدرن در این زمینه است.&lt;ref&gt;[https://anthropologyandculture.com/نگاهی-به-تاریخچه-بدن-و-بدنمندی/ - امیری، «نگاهی به تاریخچه بدن و بدنمندی»،  وب‌سایت انسان‌شناسی و فرهنگ.]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>امروزه مفاهیم [[جنس]] و جنسیت به‌عنوان یک مسئله پیچیده اذهان بسیاری را به خود مشغول کرده و حتی منجر به تأسیس رشته‌های علمی مانند [[مطالعات جنسیت]] شده است. طرح مفهوم [[بدن‌مندی]] در سنت‌های فکری [[انسان‌شناسی]] نیز از جمله تلاش‌های صورت گرفته برای پاسخ به پرسش‌های جدید انسان مدرن در این زمینه است.&lt;ref&gt;[https://anthropologyandculture.com/نگاهی-به-تاریخچه-بدن-و-بدنمندی/ - امیری، «نگاهی به تاریخچه بدن و بدنمندی»،  وب‌سایت انسان‌شناسی و فرهنگ.]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l10">خط ۱۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وجه مسئله‌بودگی جنسیت در سنت فلسفی [[اسلام|جهان اسلام]] و غرب دو مسیر متفاوت را طی کرده است. در غرب جدید دوآلیسم دکارتی میان جوهر مجرد اندیشنده و جوهر ممتد مادی سبب شد تا در مطالعه انسان، شکافی میان بعد مجرد و مادی حقیقت انسان ایجاد شود،&lt;ref&gt;‏صابری، تأثیر دکارت بر فلسفه‌های معاصر و علوم انسانی با تکیه براندیشه‌های کاتینگهام، 1398ش، ص187-194.&lt;/ref&gt; اما در [[حکمت متعالیه]]، تلقی ویژه‌ای از بدن و نسبت آن با [[نفس]] وجود دارد و در عین توجه به تأثیر جامعه، تمام هویت جنسی را به بدن یا [[فرهنگ]] فرو نمی‌کاهد.&lt;ref&gt;. جوادی آملی، جامعه در قرآن، 1386ش، ص325.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وجه مسئله‌بودگی جنسیت در سنت فلسفی [[اسلام|جهان اسلام]] و غرب دو مسیر متفاوت را طی کرده است. در غرب جدید دوآلیسم دکارتی میان جوهر مجرد اندیشنده و جوهر ممتد مادی سبب شد تا در مطالعه انسان، شکافی میان بعد مجرد و مادی حقیقت انسان ایجاد شود،&lt;ref&gt;‏صابری، تأثیر دکارت بر فلسفه‌های معاصر و علوم انسانی با تکیه براندیشه‌های کاتینگهام، 1398ش، ص187-194.&lt;/ref&gt; اما در [[حکمت متعالیه]]، تلقی ویژه‌ای از بدن و نسبت آن با [[نفس]] وجود دارد و در عین توجه به تأثیر جامعه، تمام هویت جنسی را به بدن یا [[فرهنگ]] فرو نمی‌کاهد.&lt;ref&gt;. جوادی آملی، جامعه در قرآن، 1386ش، ص325.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==نسبت نفس و بدن از منظر حکمت متعالیه==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نسبت نفس و بدن از منظر حکمت متعالیه ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سنت [[فلسفه اسلامی]] به‌طور عام و حکمت متعالیه به‌مثابه نقطه اوج و [[بلوغ]] این سنت با پرسش‌های امروزی مسئله جنسیت روبرو نبوده است. از این‌رو عده‌ای تلاش کرده‌اند، این مباحث را در بافتار و ساختار حکمت متعالیه بازخوانی کنند.&lt;ref&gt;[https://ensani.ir/fa/article/370162/جنسیت-و-روح-در-مبانی-حکمت-متعالیه-با-تأکید-ب - نیازکار و صادقی، «جنسیت و روح در مبانی حکمت متعالیه با تأکید بر دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی»،  1395ش، ص40-25.]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سنت [[فلسفه اسلامی]] به‌طور عام و حکمت متعالیه به‌مثابه نقطه اوج و [[بلوغ]] این سنت با پرسش‌های امروزی مسئله جنسیت روبرو نبوده است. از این‌رو عده‌ای تلاش کرده‌اند، این مباحث را در بافتار و ساختار حکمت متعالیه بازخوانی کنند.&lt;ref&gt;[https://ensani.ir/fa/article/370162/جنسیت-و-روح-در-مبانی-حکمت-متعالیه-با-تأکید-ب - نیازکار و صادقی، «جنسیت و روح در مبانی حکمت متعالیه با تأکید بر دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی»،  1395ش، ص40-25.]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>توضیح جنسیت ناگزیر از نوع نگاه به بدن نشأت می‌گیرد. ازاین‌رو نحوه تکوین دو جوهر جسمانی و مجرد در انسان موضوعیت می‌یابد. از منظر فلسفه اسلامی، نفس به‌عنوان بعد مجرد حقیقت انسان، در تلائم و پیوستگی با بدن قرار دارد و حتی در [[حکمت مشاء]] یکی از ادلّه اثبات نفس از مسیر تحلیل بدن می‌گذرد. بدن در این دیدگاه امری مرکب از عناصر متمایز است. این اجزا و عناصر یک کل مرکب ارگانیکی تشکیل داده‌اند. خود این اجزا و هر عنصر مادی دیگر به‌دلیل تمایز و تباین چون فاقد ویژگی‌های این بدن است، نمی‌تواند بخشنده یا حافظ این وجه [[حیات]] و ارگانیک برای بدن باشد. در نتیجه باید یک امری ماورای مادی باشد که این بدن ارگانیک را محافظت و تدبیر کند. از این‌رو در عین تمایز جوهر نفسانی مجرد و جوهر مادی بدن، این دو رابطه تعلقی و تدبیری پیوسته با یکدیگر دارند. بر این اساس امر جنسی منحصر به بدن است و نفس امری تجرید یافته از ویژگی‌های بدنمند همچون جنسیت است.&lt;ref&gt;- طباطبایی، بدایه الحکمه، 1383ش، ص98.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>توضیح جنسیت ناگزیر از نوع نگاه به بدن نشأت می‌گیرد. ازاین‌رو نحوه تکوین دو جوهر جسمانی و مجرد در انسان موضوعیت می‌یابد. از منظر فلسفه اسلامی، نفس به‌عنوان بعد مجرد حقیقت انسان، در تلائم و پیوستگی با بدن قرار دارد و حتی در [[حکمت مشاء]] یکی از ادلّه اثبات نفس از مسیر تحلیل بدن می‌گذرد. بدن در این دیدگاه امری مرکب از عناصر متمایز است. این اجزا و عناصر یک کل مرکب ارگانیکی تشکیل داده‌اند. خود این اجزا و هر عنصر مادی دیگر به‌دلیل تمایز و تباین چون فاقد ویژگی‌های این بدن است، نمی‌تواند بخشنده یا حافظ این وجه [[حیات]] و ارگانیک برای بدن باشد. در نتیجه باید یک امری ماورای مادی باشد که این بدن ارگانیک را محافظت و تدبیر کند. از این‌رو در عین تمایز جوهر نفسانی مجرد و جوهر مادی بدن، این دو رابطه تعلقی و تدبیری پیوسته با یکدیگر دارند. بر این اساس امر جنسی منحصر به بدن است و نفس امری تجرید یافته از ویژگی‌های بدنمند همچون جنسیت است.&lt;ref&gt;- طباطبایی، بدایه الحکمه، 1383ش، ص98.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==وحدت تشکیکی نفس و بدن در حکمت متعالیه==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== وحدت تشکیکی نفس و بدن در حکمت متعالیه ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در حکمت متعالیه نسبت امر جنسی و جنسیت با بدن توضیح عمیق‌تری می‌یابد. بنا بر بنیان‌های هستی‌شناختی حکمت متعالیه همچون اصالت وجود و تشکیک وجود که در حکم روح و اساس حکمت متعالیه‌اند؛ بدن نازله مراتب مافوق حقیقت تجردی نفس است؛ لذا دوگانگی به‌معنای نحوی از گسست حتی در معنای مشایی، نمایان نیست. در وحدت تشکیکی، نفس با یک وحدت تشکیکی در مراتب و موقعیت‌های مختلف نمود پیدا می‌کند و در ساحت عالم ماده؛ همین نفس و قوایش در قالب بدن و اوصاف جسمانی پدیدار می‌شود. از منظر ملاصدرا ویژگی‌های ساحت بدن انسان خاستگاه‌هایی در مراتب بالا و متعالی نفس دارد؛ [[زنانگی]] و [[مردانگی]] نیز به‌عنوان اموری مربوط به بعد بدنمندی، در لایه‌های متعالی و تجردی نفس ریشه دارند و از آنجا تنزل یافته‌اند.&lt;ref&gt;- صدرالدین شیرازی، تفسیر القرآن الکریم، 1366ش، ج5، ص376.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در حکمت متعالیه نسبت امر جنسی و جنسیت با بدن توضیح عمیق‌تری می‌یابد. بنا بر بنیان‌های هستی‌شناختی حکمت متعالیه همچون اصالت وجود و تشکیک وجود که در حکم روح و اساس حکمت متعالیه‌اند؛ بدن نازله مراتب مافوق حقیقت تجردی نفس است؛ لذا دوگانگی به‌معنای نحوی از گسست حتی در معنای مشایی، نمایان نیست. در وحدت تشکیکی، نفس با یک وحدت تشکیکی در مراتب و موقعیت‌های مختلف نمود پیدا می‌کند و در ساحت عالم ماده؛ همین نفس و قوایش در قالب بدن و اوصاف جسمانی پدیدار می‌شود. از منظر ملاصدرا ویژگی‌های ساحت بدن انسان خاستگاه‌هایی در مراتب بالا و متعالی نفس دارد؛ [[زنانگی]] و [[مردانگی]] نیز به‌عنوان اموری مربوط به بعد بدنمندی، در لایه‌های متعالی و تجردی نفس ریشه دارند و از آنجا تنزل یافته‌اند.&lt;ref&gt;- صدرالدین شیرازی، تفسیر القرآن الکریم، 1366ش، ج5، ص376.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==خاستگاه ظهور دو صنف زن و مرد==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== خاستگاه ظهور دو صنف زن و مرد ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تقسیم انسان به دو صنف زن و مرد برمبنای ویژگی‌های جنسی است. حقیقت انسانی در طول مراتب گیاهی و حیوانی است. نفس نباتی اولین مرتبه از مراتب نفس انسان است. بر این اساس اولین اثری که در یک موجود دارای حیات ظهور پیدا می‌کند، [[زندگی]] است که با تغذیه، رشد و تولید مثل شروع می‌شود. سپس در مرحله بعد حیات حسی و حرکتی است؛ بنابراین تولید مثل و لوازم آن در مرتبه بدنی فعلیت می‌یابد و انسان در مرتبه بدن، واجد هویت جنسی است.&lt;ref&gt;- صدرالدین شیرازی، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، 1994م، ج8، ص5.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تقسیم انسان به دو صنف زن و مرد برمبنای ویژگی‌های جنسی است. حقیقت انسانی در طول مراتب گیاهی و حیوانی است. نفس نباتی اولین مرتبه از مراتب نفس انسان است. بر این اساس اولین اثری که در یک موجود دارای حیات ظهور پیدا می‌کند، [[زندگی]] است که با تغذیه، رشد و تولید مثل شروع می‌شود. سپس در مرحله بعد حیات حسی و حرکتی است؛ بنابراین تولید مثل و لوازم آن در مرتبه بدنی فعلیت می‌یابد و انسان در مرتبه بدن، واجد هویت جنسی است.&lt;ref&gt;- صدرالدین شیرازی، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، 1994م، ج8، ص5.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==حیث ذاتی و عرضی جنسیت در حکمت متعالیه==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== حیث ذاتی و عرضی جنسیت در حکمت متعالیه ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ملاصدرا با توجه به تحلیل تشکیکی از نسبت بدن و نفس، بدن و جنبه‌های بدنمندی انسان را در عین اینکه مربوط به ساحت وجودی انسان می‌داند، اما آن‌ها را رقیقه یا نازله حقیقت تجردی و متعالی نفس انسان می‌داند.&lt;ref&gt;- صدرالدین شیرازی، مجموعه رسایل فلسفی، 1375ش، ص318.&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ملاصدرا با توجه به تحلیل تشکیکی از نسبت بدن و نفس، بدن و جنبه‌های بدنمندی انسان را در عین اینکه مربوط به ساحت وجودی انسان می‌داند، اما آن‌ها را رقیقه یا نازله حقیقت تجردی و متعالی نفس انسان می‌داند.&lt;ref&gt;- صدرالدین شیرازی، مجموعه رسایل فلسفی، 1375ش، ص318.&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پاسخ صدرالمتالهین به مسئله تمایزات انسان‌ها بر پایه مقولات جنسیتی، آن است که زنانگی و مردانگی، از یک حیث ذاتی است و از حیث دیگر عرضی است. این امور از آن حیث که به وجود واحد نفس انسانی محقق هستند، بیرون از ساحت وجود انسانی نیستند؛ لذا هستی انسان است که زن و مرد می‌شود و این تکثر حقیقی است. از سوی دیگر، صدرا تمام حقیقت انسان را مقیّد به مرتبه مادی نمی‌داند و هستی انسان را تشکیکی تصویر می‌کند؛ از این منظر، تکثرهای جنسیتی به یک امر واحد یعنی حقیقت جوهر نفسانی انسان بازمی‌گردد و این تکثرها تنها رقیقه یا نمود آن حقیقت هستند. در مرتبه حقیقت نیز هرچند این نمودها و پدیدارها محقق هستند، اما این تحقق به نحو تعین‌یافته نیست؛ لذا تمایز در مرتبه حقیقت نفس انسانی که مرتبه جمع تمام کمالات و قوا است رخ نمی‌نمایاند. این معنا و ترجمان همان اصل فلسفی مهم است که [[نفس]] را در مرتبه متعالی و وحدت هستی متعالی‌اش واجد تمام قوای فعلیت یافته در مراتب پایین به نحو اندماجی و غیر متکثر می‌داند. در نهایت زنانگی و مردانگی امری وجودی برای مرتبه مادی است که مطابق منطق حمل حقیقت و رقیقت باید در نسبت و اتصال وجودی با حقیقت نفس درک شود. نفس انسانی در ساحت روانی و بدن تعین جنسی و جنسیتی می‌یابد. هرچند تمام تکثرهای جنسیتی ذیل حقیقت متعالی انسان به وحدت می‌رسند.&lt;ref&gt;[https://qabasat.iict.ac.ir/article_703195.html علمی سولا و دیگران، «اثبات جنسیت پذیری نفس بر اساس مبانی حکمت صدرایی»،  1401ق، ص8-6.]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پاسخ صدرالمتالهین به مسئله تمایزات انسان‌ها بر پایه مقولات جنسیتی، آن است که زنانگی و مردانگی، از یک حیث ذاتی است و از حیث دیگر عرضی است. این امور از آن حیث که به وجود واحد نفس انسانی محقق هستند، بیرون از ساحت وجود انسانی نیستند؛ لذا هستی انسان است که زن و مرد می‌شود و این تکثر حقیقی است. از سوی دیگر، صدرا تمام حقیقت انسان را مقیّد به مرتبه مادی نمی‌داند و هستی انسان را تشکیکی تصویر می‌کند؛ از این منظر، تکثرهای جنسیتی به یک امر واحد یعنی حقیقت جوهر نفسانی انسان بازمی‌گردد و این تکثرها تنها رقیقه یا نمود آن حقیقت هستند. در مرتبه حقیقت نیز هرچند این نمودها و پدیدارها محقق هستند، اما این تحقق به نحو تعین‌یافته نیست؛ لذا تمایز در مرتبه حقیقت نفس انسانی که مرتبه جمع تمام کمالات و قوا است رخ نمی‌نمایاند. این معنا و ترجمان همان اصل فلسفی مهم است که [[نفس]] را در مرتبه متعالی و وحدت هستی متعالی‌اش واجد تمام قوای فعلیت یافته در مراتب پایین به نحو اندماجی و غیر متکثر می‌داند. در نهایت زنانگی و مردانگی امری وجودی برای مرتبه مادی است که مطابق منطق حمل حقیقت و رقیقت باید در نسبت و اتصال وجودی با حقیقت نفس درک شود. نفس انسانی در ساحت روانی و بدن تعین جنسی و جنسیتی می‌یابد. هرچند تمام تکثرهای جنسیتی ذیل حقیقت متعالی انسان به وحدت می‌رسند.&lt;ref&gt;[https://qabasat.iict.ac.ir/article_703195.html علمی سولا و دیگران، «اثبات جنسیت پذیری نفس بر اساس مبانی حکمت صدرایی»،  1401ق، ص8-6.]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==ساختار وجودی مشترک==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== ساختار وجودی مشترک ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>صدرالمتالهین [[زن]] و [[مرد]] را در برخورداری از کمالات و خیرات نامحدود یکسان می‌شمارد و با پذیرش ساختار وجودی واحد برای زن و مرد بر این باور است که خلیفه‌الله، مقامی تشکیکی و دارای مراتب است؛ بنابراین بالاترین حد آن متعلق به [[انسان کامل]] است، اما سایر انسان‌ها اعم از زن و مرد نیز مرتبه‌ای از آن را در ساختار وجودی خود دارند.&lt;ref&gt;[https://isfahan.iqna.ir/fa/news/4082101/جایگاه-وجودی-زن-از-منظر-فارابی-و-ملاصدرا . امامی‌جمعه، «جایگاه وجودی زن و مرد از منظر فارابی و ملاصدرا»،  خبرگزاری ایکنا]&lt;/ref&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>صدرالمتالهین [[زن]] و [[مرد]] را در برخورداری از کمالات و خیرات نامحدود یکسان می‌شمارد و با پذیرش ساختار وجودی واحد برای زن و مرد بر این باور است که خلیفه‌الله، مقامی تشکیکی و دارای مراتب است؛ بنابراین بالاترین حد آن متعلق به [[انسان کامل]] است، اما سایر انسان‌ها اعم از زن و مرد نیز مرتبه‌ای از آن را در ساختار وجودی خود دارند.&lt;ref&gt;[https://isfahan.iqna.ir/fa/news/4082101/جایگاه-وجودی-زن-از-منظر-فارابی-و-ملاصدرا . امامی‌جمعه، «جایگاه وجودی زن و مرد از منظر فارابی و ملاصدرا»،  خبرگزاری ایکنا]&lt;/ref&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==پانویس==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== پانویس ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پانویس}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پانویس}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==منابع==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منابع ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{آغاز منابع}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{آغاز منابع}}</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* امامی‌جمعه، سیدمهدی، «جایگاه وجودی زن از منظر فارابی و ملاصدرا»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ انتشار: ۹ شهریور ۱۴۰۱ش.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* امامی‌جمعه، سیدمهدی، «جایگاه وجودی زن از منظر فارابی و ملاصدرا»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ انتشار: ۹ شهریور ۱۴۰۱ش.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l48">خط ۴۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{ملاصدرا}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{ملاصدرا}}</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{جنسیت}}</ins></div></td></tr> </table>

علی شاهرودی https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA_%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87&diff=43025&oldid=prev 2026-05-07T11:58:21Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۲۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l46">خط ۴۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۶:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* نیازکار، فاطمه و صادقی، هادی، «جنسیت و روح در مبانی حکمت متعالیه با تأکید بر دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی»، نشریه‌اندیشه نوین دینی، سال دوازدهم، شماره ۴۵، تابستان ۱۳۹۵ش.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* نیازکار، فاطمه و صادقی، هادی، «جنسیت و روح در مبانی حکمت متعالیه با تأکید بر دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی»، نشریه‌اندیشه نوین دینی، سال دوازدهم، شماره ۴۵، تابستان ۱۳۹۵ش.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پایان منابع}}</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>{{پایان منابع}}</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{{ملاصدرا}}</ins></div></td></tr> </table>

علی شاهرودی https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA_%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87&diff=36233&oldid=prev 2025-12-27T06:42:35Z

<p>بازنویسی هندسه بحث</p> <a href="https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA_%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87&amp;diff=36233&amp;oldid=36232">نمایش تغییرات</a>

حمید فاضل https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA_%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87&diff=36232&oldid=prev 2025-12-27T06:37:43Z

<p></p> <a href="https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA_%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87&amp;diff=36232&amp;oldid=36231">نمایش تغییرات</a>

حمید فاضل https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA_%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87&diff=36231&oldid=prev 2024-08-17T06:32:03Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۷ مرداد ۱۴۰۳، ساعت ۱۰:۰۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l39">خط ۳۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۹:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:علوم انسانی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:علوم انسانی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فلسفه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:فلسفه]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:دانش و نظریه]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

imported>محمدمهدی محمدی https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA_%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87&diff=36230&oldid=prev 2024-07-30T08:17:13Z

<p></p> <a href="https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA_%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87&amp;diff=36230&amp;oldid=36229">نمایش تغییرات</a>

imported>محمدمهدی محمدی https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA_%D8%AF%D8%B1_%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA_%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87&diff=36229&oldid=prev 2024-07-30T07:34:09Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;&lt;big&gt;جنسیت در حکمت متعالیه&lt;/big&gt;&#039;&#039;&#039;، شباهت‌ها و تفاوت‌های زن و مرد مبتنی بر نفس‌شناسی صدرایی. از منظر حکمت متعالیه، نفس و بدن با وحدت تشکیکی در رابطه تلائمی و تعلقی مستمر قرار دارند. ذکورت و انوثت در این دستگاه فکری از صورت نباتی نشات می‌گیرد، ب...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;&lt;big&gt;جنسیت در حکمت متعالیه&lt;/big&gt;&#039;&#039;&#039;، شباهت‌ها و تفاوت‌های زن و مرد مبتنی بر نفس‌شناسی صدرایی. <br /> <br /> از منظر حکمت متعالیه، نفس و بدن با وحدت تشکیکی در رابطه تلائمی و تعلقی مستمر قرار دارند. ذکورت و انوثت در این دستگاه فکری از صورت نباتی نشات می‌گیرد، با این حال زن و مرد از ساختار وجودی مشترک و ظرفیت‌های نامحدود تکاملی برخوردار هستند. <br /> <br /> ==رویکردهای نظری==<br /> امروزه مفاهیم جنس و جنسیت به‌عنوان یک مسئله پیچیده اذهان بسیاری را به خود مشغول کرده و حتی منجر به تاسیس رشته‌های علمی مانند رشته مطالعات جنسیت شده است. طرح مفهوم بدنمندی در سنت‌های فکری انسان‌شناسی نیز از جمله تلاش‌های صورت گرفته برای پاسخ به پرسش‌های جدید انسان مدرن در این زمینه است.&lt;ref&gt;[https://anthropologyandculture.com/%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87%db%8c-%d8%a8%d9%87-%d8%aa%d8%a7%d8%b1%db%8c%d8%ae%da%86%d9%87-%d8%a8%d8%af%d9%86-%d9%88-%d8%a8%d8%af%d9%86%d9%85%d9%86%d8%af%db%8c/ - امیری، «نگاهی به تاریخچه بدن و بدنمندی»، وب‌سایت انسان‌شناسی و فرهنگ.]&lt;/ref&gt; پیچیدگی مسئله، به سیالیّت مفهوم جنسیت در ادوار مختلف‌اندیشه بازمی‌گردد. در قرن چهاردهم و پانزدهم میلادی، جنسیت به‌عنوان اصطلاحی برای یک الگوی دسته‌بندی دو شکل بیولوژیکی یک‌گونه خاص برای تعیین هویت جنسی استفاده می‌شد. در قرن بیستم جنسیت به‌معنای ویژگی‌های رفتاری، فرهنگی یا روان‌شناختی مربوط به یک جنس و در پایان قرن، به‌معنای هویت جنسی مورد استفاده قرار گرفت و به‌دنبال آن، زن و مرد بودن به‌عنوان امر جنسی، کاملاً فرهنگی و برساختی تلقی شد.&lt;ref&gt;[https://www.merriam-webster.com/dictionary/gender . فرهنگ لغت وبستر، ذیل واژه gender.]&lt;/ref&gt; وجه مسئله‌بودگی جنسیت در سنت فلسفی جهان اسلام و غرب دو مسیر متفاوت را طی کرده است. در غرب جدید دوآلیسم دکارتی میان جوهر مجرد‌اندیشنده و جوهر ممتد مادی سبب شد تا در مطالعه انسان، شکافی میان بعد مجرد و مادی حقیقت انسان ایجاد شود، &lt;ref&gt; ‏صابری، تاثیر دکارت بر فلسفه‌های معاصر و علوم انسانی.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; با تکیه بر‌اندیشه‌های کاتینگهام، 1398ش، ص187-194.&lt;/ref&gt; اما در حکمت متعالیه، تلقی ویژه‌ای از بدن و نسبت آن با نفس وجود دارد و در عین توجه به تاثیر جامعه، تمام هویت جنسی را به بدن یا فرهنگ فرو نمی‌کاهد.&lt;ref&gt;. جوادی ‌آملی، جامعه در قرآن، 1386ش، ص325.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==نسبت نفس و بدن==<br /> سنت فلسفه اسلامی به‌طور عام و حکمت متعالیه به‌مثابه نقطه اوج و بلوغ این سنت با پرسش‌های امروزی مسئله جنسیت روبرو نبوده است. از این‌رو عده‌ای تلاش کرده‌اند، این مباحث را در بافتار و ساختار حکمت متعالیه بازخوانی کنند.&lt;ref&gt;[https://ensani.ir/fa/article/370162/%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D9%88%D8%AD-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%DA%A9%D9%85%D8%AA-%D9%85%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%D8%A3%DA%A9%DB%8C%D8%AF-%D8%A8 - نیازکار و صادقی، «جنسیت و روح در مبانی حکمت متعالیه با تاکید بر دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی»، 1395ش، ص40-25.]&lt;/ref&gt; توضیح جنسیت ناگزیر از نوع نگاه به بدن نشات می‌گیرد. ازاین‌رو نحوه تکوین دو جوهر جسمانی و مجرد در انسان موضوعیت می‌یابد. از منظر فلسفه اسلامی بدن و نفس، به‌عنوان بعد مجرد حقیقت انسان، در تلائم و پیوستگی با یکدیگر قرار دارند و حتی در حکمت مشاء یکی از ادلّه اثبات نفس از مسیر تحلیل بدن می‌گذرد. بدن در این دیدگاه امری مرکب از عناصر متمایز است. این اجزاء و عناصر یک کل مرکب ارگانیکی تشکیل داده‌اند. خود این اجزاء و هر عنصر مادی دیگر به‌دلیل تمایز و تباین چون فاقد ویژگی‌های این بدن است، نمی‌تواند بخشنده یا حافظ این وجه حیات و ارگانیک برای بدن باشد. در نتیجه باید یک امری ماوراء مادی باشد که این بدن ارگانیک را محافظت و تدبیر کند. از این‌رو در عین تمایز جوهر نفسانی مجرد و جوهر مادی بدن، این دو رابطه تعلقی و تدبیری پیوسته با یکدیگر دارند. بر این اساس امر جنسی منحصر به بدن است و نفس امری تجرید یافته از ویژگی‌های بدنمند همچون جنسیت است.&lt;ref&gt;- طباطبایی، بدایه الحکمه، 1383ش، ص98.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==وحدت تشکیکی نفس و بدن==<br /> در حکمت متعالیه نسبت امر جنسی و جنسیت با بدن توضیح عمیق‌تری می‌یابد. بنا بر بنیان‌های هستی‌شناختی حکمت متعالیه همچون اصالت وجود و تشکیک وجود که در حکم روح و اساس حکمت متعالیه‌اند؛ بدن نازله مراتب مافوق حقیقت تجردی نفس است. لذا دوئیت به‌معنای نحوی از گسست حتی در معنای مشایی اینجا دیگر نمایان نیست. در وحدت تشکیکی، نفس با یک وحدت تشکیکی در مراتب و موقعیت‌های مختلف نمود پیدا می‌کند و در ساحت عالم ماده؛ همین نفس و قوایش در قالب بدن و اوصاف جسمانی پدیدار می‌شود. از منظر ملاصدرا ویژگی‌های ساحت بدن انسان خاستگاه‌هایی در مراتب بالا و متعالی نفس دارد؛ زنانگی و مردانگی نیز به‌عنوان اموری مربوط به بعد بدنمندی، در لایه‌های متعالی و تجردی نفس ریشه دارند و از آنجا تنزل یافته‌اند.&lt;ref&gt;- صدرالدین شیرازی، تفسیر القرآن الکریم، 1366ش، ج5، ص376.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==خاستگاه ظهور دو صنف زن و مرد==<br /> تقسیم انسان به دو صنف زن و مرد برمبنای ویژگی‌های جنسی است. حقیقت انسانی در طول مراتب گیاهی و حیوانی است. نفس نباتی اولین مرتبه از مراتب نفس انسان است. بر این اساس اولین اثری که در یک موجود دارای حیات ظهور پیدا می‌کند، زندگی است که با تغذیه، رشد و تولید مثل شروع می‌شود. سپس در مرحله بعد حیات حسی و حرکتی است. بنابراین تولید مثل و لوازم آن در مرتبه بدنی فعلیت می‌یابد و انسان در مرتبه بدن، واجد هویت جنسی است.&lt;ref&gt;- صدرالدین شیرازی، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، 1994م، ج8، ص5.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==حیث ذاتی و عرضی جنسیت==<br /> ملاصدرا با توجه به تحلیل تشکیکی از نسبت بدن و نفس بدن و جنبه‌های بدنمندی انسان را در عین اینکه مربوط به ساحت وجودی انسان می‌داند، اما آن‌ها را رقیقه و یا نازلة حقیقت تجردی و متعالی نفس انسان می‌داند.&lt;ref&gt;- صدرالدین شیرازی، مجموعه رسایل فلسفی، 1375ش، ص318.&lt;/ref&gt; پاسخ صدرالمتالهین به مسئله تمایزات انسان‌ها بر پایه مقولات جنسیتی، آن است که زنانگی و مردانگی، از یک حیث ذاتی است و از حیث دیگر عرضی است. این امور از آن حیث که به وجود واحد نفس انسانی محقق هستند، بیرون از ساحت وجود انسانی نیستند؛ لذا هستی انسان است که زن و مرد می‌شود و این تکثر حقیقی است. از سوی دیگر، صدرا تمام حقیقت انسان را مقیّد به مرتبه مادی نمی‌داند و هستی انسان را تشکیکی تصویر می‌کند؛ از این منظر، تکثرهای جنسیتی به یک امر واحد یعنی حقیقت جوهر نفسانی انسان بازمی‌گردد و این تکثرها تنها رقیقه یا نمود آن حقیقت هستند. در مرتبه حقیقت نیز هرچند این نمودها و پدیدارها محقق هستند، اما این تحقق به نحو تعین‌یافته نیست. لذا تمایز در مرتبه حقیقت نفس انسانی که مرتبه جمع تمام کمالات و قوا است رخ نمی‌نمایاند. این معنا و ترجمان همان اصل فلسفی مهم است که می‌گوید: «النفس فی وحدتها کل القوی» یعنی نفس در مرتبه متعالی و وحدت هستی متعالی‌اش واجد تمام قوای فعلیت یافته در مراتب پایین به نحو‌اندماجی و غیر متکثر است. در نهایت زنانگی و مردانگی امری وجودی برای مرتبه مادی است که مطابق منطق حمل حقیقت و رقیقت باید در نسبت و اتصال وجودی با حقیقت نفس درک شود. نفس انسانی در ساحت روانی و بدن تعین جنسی و جنسیتی می‌یابد. هرچند تمام تکثرهای جنسیتی ذیل حقیقت متعالی انسان به وحدت می‌رسند.&lt;ref&gt;[https://qabasat.iict.ac.ir/article_703195.html علمی سولا و دیگران، «اثبات جنسیت پذیری نفس بر اساس مبانی حکمت صدرایی»، 1401ق، ص8-6.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==ساختار وجودی مشترک==<br /> صدرالمتالهین زن و مرد را در برخورداری از کمالات و خیرات نامحدود یکسان می‌شمارد و با پذیرش ساختار وجودی واحد برای زن و مرد بر این باور است که خلیفه‌الله، مقامی تشکیکی و دارای مراتب است. بنابراین بالاترین حد آن متعلق به انسان کامل است، اما سایر انسان‌ها اعم از زن و مرد نیز مرتبه‌ای از آن را در ساختار وجودی خود دارند.&lt;ref&gt;[https://isfahan.iqna.ir/fa/news/4082101/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%84%D8%A7%D8%B5%D8%AF%D8%B1%D8%A7 . امامی‌جمعه، «جایگاه وجودی زن و مرد از منظر فارابی و ملاصدرا»، خبرگزاری ایکنا]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> ==منابع==<br /> * امامی‌جمعه، سیدمهدی، «جایگاه وجودی زن از منظر فارابی و ملاصدرا»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ انتشار: 9 شهریور 1401ش. <br /> * امیری، علیرضا، «نگاهی به تاریخچه بدن و بدنمندی»، وب‌سایت انسان‌شناسی و فرهنگ، تاریخ درج مطلب: 10 دی 1398ش. <br /> * جوادی ‌آملی، عبدالله، جامعه در قرآن، قم، اسراء، 1386ش. <br /> * صابری، علی‌محمد، تاثیر دکارت بر فلسفه‌های معاصر و علوم انسانی؛ با تکیه‌بر‌اندیشه‌های کاتینگهام، تهران، علم، 1398ش. <br /> * صدرالدین شیرازی، محمد، تفسیر القرآن الکریم، قم، بیدار، 1366ش. <br /> * صدرالدین شیرازی، محمد، مجموعه رسایل فلسفی، تصحیح و تحقیق حامد ناجی اصفهانی، تهران، حکمت، 1375ش. <br /> * صدرالدین شیرازی، محمد، الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة، بیروت، دار الاحیاء التراث العربی، 1994م. <br /> * طباطبایی، محمدحسین، بدایه الحکمه، تحقیق و تعلیق شیخ عباس‌علی زارعی سبزواری، مؤسسه نشر اسلامی، قم، 1383ش. <br /> * علمی سولا، محمدکاظم و دیگران، «اثبات جنسیت‌پذیری نفس بر اساس مبانی حکمت صدرایی»، فصلنامه علمی پژوهشی قبسات، شماره 27، 1401ق. <br /> * فرهنگ لغت وبستر، تاریخ بازدید: 6 مرداد 1403ش. <br /> * نیازکار، فاطمه و صادقی،‌هادی، «جنسیت و روح در مبانی حکمت متعالیه با تاکید بر دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی»، نشریه‌اندیشه نوین دینی، سال دوازدهم، شماره 45، تابستان 1395ش. <br /> <br /> [[رده: ویکی‌جنسیت]]</div>

imported>محمدوحید سهیلی