جوراب - تاریخچهٔ نسخه‌ها

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* بافت جوراب */

2026-05-22T07:39:07Z

بافت جوراب

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۰۹
خط ۳:		خط ۳:
	جوراب نوعی پوشاک پا از جنس نخ، [[پشم]]، [[ابریشم]] و مانند آن و دارای ساق است که توسط دست یا ماشین بافته می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/جوراب عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه جوراب.]</ref> جوراب در نواحی مختلف ایران نام‌های متفاوتی دارد. در میناب به آن پاگَش،<ref>سعیدی، فرهنگ مردم میناب،‌ ۱۳۸۶ش، ص۴۲۰.</ref> در رودبار پاتُنی،<ref>جعفری دوآبسری، فرهنگ عامه رودبار، ۱۳۸۸ش، ص۱۶۰.</ref> در سقز گوروا،<ref>فاروقی، نظری به: تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، ۱۳۷۳ش، ص۵۰.</ref> در ایل بختیاری جِراو،<ref>خسروی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۶۸ش، ص۳۳۴.</ref> در ایل پاپی گورقی<ref>فیلبرگ، ایل پاپی، ۱۳۶۹ش، ص۲۰۵.</ref> و در کندروس مازندران خان‌چاشنی گفته می‌شود.<ref>جهانگیری، کندلوس، ۱۳۶۷ش، ص۸۳.</ref> در گذشته پوشیدن جوراب به سطح اجتماعی افراد وابسته بود؛ به طور مثال شاعران از پوشیدن جوراب امتناع می‌کردند.<ref>Oléarius, Moskowitische und Persische Reise, p437.</ref>		جوراب نوعی پوشاک پا از جنس نخ، [[پشم]]، [[ابریشم]] و مانند آن و دارای ساق است که توسط دست یا ماشین بافته می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/جوراب عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه جوراب.]</ref> جوراب در نواحی مختلف ایران نام‌های متفاوتی دارد. در میناب به آن پاگَش،<ref>سعیدی، فرهنگ مردم میناب،‌ ۱۳۸۶ش، ص۴۲۰.</ref> در رودبار پاتُنی،<ref>جعفری دوآبسری، فرهنگ عامه رودبار، ۱۳۸۸ش، ص۱۶۰.</ref> در سقز گوروا،<ref>فاروقی، نظری به: تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، ۱۳۷۳ش، ص۵۰.</ref> در ایل بختیاری جِراو،<ref>خسروی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۶۸ش، ص۳۳۴.</ref> در ایل پاپی گورقی<ref>فیلبرگ، ایل پاپی، ۱۳۶۹ش، ص۲۰۵.</ref> و در کندروس مازندران خان‌چاشنی گفته می‌شود.<ref>جهانگیری، کندلوس، ۱۳۶۷ش، ص۸۳.</ref> در گذشته پوشیدن جوراب به سطح اجتماعی افراد وابسته بود؛ به طور مثال شاعران از پوشیدن جوراب امتناع می‌کردند.<ref>Oléarius, Moskowitische und Persische Reise, p437.</ref>
	==بافت جوراب==		==بافت جوراب==
	بافت جوراب یکی از انواع صنایع دستی برخی نواحی ایران محسوب می‌شود. جوراب‌های امیری بافت اصفهان و قم،<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۷۷ش، ج۳، ص۵۳۰؛ ویلز، ایران در یک قرن پیش، ۱۳۶۸ش، ص۲۶۳-۲۶۴.</ref> جوراب‌های خراسان،<ref>صفی‌نژاد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، ۱۳۵۵ش، ص۴۷۱.</ref> جوراب‌های ~~شیراز،~~ خوی و قوچان<ref>حاج‌سیاح، خاطرات، ۱۳۵۶ش، ص۳۰۸.</ref> از جمله معروف‌ترین جوراب‌های کشور هستند. جوراب‌بافی در غالب شهرهای کشور انجام می‌شود. در سوادکوه و الاشت، جوراب‌های پشمی و کاموایی با ۵ میل کوتاه فلزی یا چوبی با طول ۱۵ سانتی‌متر در دو شکل ساق‌کوتاه (در اصطلاح کفشک می‌گویند) و ساق‌بلند بافته می‌شود. برای بافت این جوراب‌ها قسمت‌های ساق و پنجه‌ی جوراب با چند میل بافته شده و سپس به یکدیگر متصل می‌شوند.<ref>رستمی، دست‌بافته‌های سوادکوه، ۱۳۸۶ش، ص۴۸-۴۹.</ref> غالب جوراب‌ها دارای نقوش و رنگ‌های شاد هستند. از جمله نقوش روی جوراب‌ها می‌توان به کوتری (کبوتری)، حلوابرش (برش حلوایی)، برش‌کلک،‌ ول بیک یا ول علم (علم خمیده)، اکک‌گل، عاروس‌گل، آروس‌زلف‌ (زلف عروس) و سایم‌گل (نوعی گل صحرایی) اشاره کرد. این نقوش با الهام از طبیعت بافته می‌شوند.<ref>رستمی، دست‌بافته‌های سوادکوه، ۱۳۸۶ش، ص۵۰-۵۵؛ پورکریم، الاشت، ۱۳۵۰ش، ص۶۳.</ref> جوراب‌باف‌های شمال خراسان، جوراب‌های ساق‌کوتاه را از پنجه و جوراب‌های ساق‌بلند را از ساق می‌بافند. آن‌ها در قسمت پاشنه‌ی جوراب، بندی به آن دوخته تا فرد بتواند جوراب را به‌راحتی در پا قرار دهد. در قسمت انتهایی ساق نیز بندی بافته می‌شود تا زمانی که جوراب‌ها استفاده نمی‌شوند، لنگ‌های جوراب به یکدیگر متصل شوند. روی جوراب از پنجه تا بالا با نقوش حاشیه‌ای بافته می‌شود. گاهی جهت زیباشدن جوراب‌ها، دور نقوش آن را با نخ‌های ابریشمی رودوزی می‌کنند.<ref>امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۴۹و۷۰.</ref> به جوراب‌های کشی سفید یا کرم «بازاری» و به جوراب‌های پشمی«جوراب کردی» گفته می‌شود.<ref>امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۹۰و۹۳.</ref> در تربت جام دو نوع جوراب پنبه‌ای و پشمی بافته می‌شود. لبه ساق جوراب‌های زنانه قرمز و مابقی سفید و جوراب‌های مردانه سیاه و سفید است.<ref>امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۱۱۳.</ref>		بافت جوراب یکی از انواع صنایع دستی برخی نواحی ایران محسوب می‌شود. جوراب‌های امیری بافت اصفهان و قم،<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۷۷ش، ج۳، ص۵۳۰؛ ویلز، ایران در یک قرن پیش، ۱۳۶۸ش، ص۲۶۳-۲۶۴.</ref> جوراب‌های خراسان،<ref>صفی‌نژاد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، ۱۳۵۵ش، ص۴۷۱.</ref> جوراب‌های [[شیراز]]، خوی و [[قوچان]]<ref>حاج‌سیاح، خاطرات، ۱۳۵۶ش، ص۳۰۸.</ref> از جمله معروف‌ترین جوراب‌های کشور هستند. جوراب‌بافی در غالب شهرهای کشور انجام می‌شود. در سوادکوه و الاشت، جوراب‌های پشمی و کاموایی با ۵ میل کوتاه فلزی یا چوبی با طول ۱۵ سانتی‌متر در دو شکل ساق‌کوتاه (در اصطلاح کفشک می‌گویند) و ساق‌بلند بافته می‌شود. برای بافت این جوراب‌ها قسمت‌های ساق و پنجه‌ی جوراب با چند میل بافته شده و سپس به یکدیگر متصل می‌شوند.<ref>رستمی، دست‌بافته‌های سوادکوه، ۱۳۸۶ش، ص۴۸-۴۹.</ref> غالب جوراب‌ها دارای نقوش و رنگ‌های شاد هستند. از جمله نقوش روی جوراب‌ها می‌توان به کوتری (کبوتری)، حلوابرش (برش حلوایی)، برش‌کلک،‌ ول بیک یا ول علم (علم خمیده)، اکک‌گل، عاروس‌گل، آروس‌زلف‌ (زلف عروس) و سایم‌گل (نوعی گل صحرایی) اشاره کرد. این نقوش با الهام از طبیعت بافته می‌شوند.<ref>رستمی، دست‌بافته‌های سوادکوه، ۱۳۸۶ش، ص۵۰-۵۵؛ پورکریم، الاشت، ۱۳۵۰ش، ص۶۳.</ref> جوراب‌باف‌های شمال خراسان، جوراب‌های ساق‌کوتاه را از پنجه و جوراب‌های ساق‌بلند را از ساق می‌بافند. آن‌ها در قسمت پاشنه‌ی جوراب، بندی به آن دوخته تا فرد بتواند جوراب را به‌راحتی در پا قرار دهد. در قسمت انتهایی ساق نیز بندی بافته می‌شود تا زمانی که جوراب‌ها استفاده نمی‌شوند، لنگ‌های جوراب به یکدیگر متصل شوند. روی جوراب از پنجه تا بالا با نقوش حاشیه‌ای بافته می‌شود. گاهی جهت زیباشدن جوراب‌ها، دور نقوش آن را با نخ‌های ابریشمی رودوزی می‌کنند.<ref>امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۴۹و۷۰.</ref> به جوراب‌های کشی سفید یا کرم «بازاری» و به جوراب‌های پشمی«جوراب کردی» گفته می‌شود.<ref>امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۹۰و۹۳.</ref> در تربت جام دو نوع جوراب پنبه‌ای و پشمی بافته می‌شود. لبه ساق جوراب‌های زنانه قرمز و مابقی سفید و جوراب‌های مردانه سیاه و سفید است.<ref>امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۱۱۳.</ref>

	==جوراب در فرهنگ مردم==		==جوراب در فرهنگ مردم==
	در زمان گذشته اگر فردی در فصل تابستان جوراب به پا داشت او را مسخره کرده و می‌گفتند: جوراب پا را خفه می‌کند.<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۸۳ش، ج۳، ص۴۲۵، حاشیه ۴؛ شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۵.</ref> در برخی از نقاط ایران یکی از هدایای مجالس جشن و عروسی جوراب است. در گذشته در یخ‌دان‌های عروس، خلعتی‌هایی (هدایایی که خانواده عروس برای چشم‌روشنی می‌دهند) به همراه جوراب برای پدر و مادر داماد قرار داده می‌شد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۲۴ش، ج۱، ص۴۷۱.</ref> در تنکابن، هرگاه خانواده‌ی داماد به‌مناسبت سال نو، هدایایی برای عروس بیاورند عروس برای تشکر به آن‌ها جوراب هدیه می‌دهد.<ref>خلعت‌بری لیماکی، فرهنگ مردم تنکابن، ۱۳۸۷ش، ص۱۵۴-۱۵۵.</ref> یکی از سرگرمی‌های مردم در سقز «جوراب‌بازی» است. این بازی شبیه به بازی گل‌یا‌پوچ بوده اما در آن به‌جای دست، گل درون جوراب قرار داده می‌شود.<ref>فاروقی، نظری به: تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، ۱۳۷۳ش، ص۵۰؛ ایازی، آیینه سنندج، ۱۳۷۱ش، ص۳۶۲.</ref>		در زمان گذشته اگر فردی در فصل تابستان جوراب به پا داشت او را مسخره کرده و می‌گفتند: جوراب پا را خفه می‌کند.<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۸۳ش، ج۳، ص۴۲۵، حاشیه ۴؛ شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۵.</ref> در برخی از نقاط ایران یکی از هدایای مجالس جشن و عروسی جوراب است. در گذشته در یخ‌دان‌های عروس، خلعتی‌هایی (هدایایی که خانواده عروس برای چشم‌روشنی می‌دهند) به همراه جوراب برای پدر و مادر داماد قرار داده می‌شد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۲۴ش، ج۱، ص۴۷۱.</ref> در تنکابن، هرگاه خانواده‌ی داماد به‌مناسبت سال نو، هدایایی برای عروس بیاورند عروس برای تشکر به آن‌ها جوراب هدیه می‌دهد.<ref>خلعت‌بری لیماکی، فرهنگ مردم تنکابن، ۱۳۸۷ش، ص۱۵۴-۱۵۵.</ref> یکی از سرگرمی‌های مردم در سقز «جوراب‌بازی» است. این بازی شبیه به بازی گل‌یا‌پوچ بوده اما در آن به‌جای دست، گل درون جوراب قرار داده می‌شود.<ref>فاروقی، نظری به: تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، ۱۳۷۳ش، ص۵۰؛ ایازی، آیینه سنندج، ۱۳۷۱ش، ص۳۶۲.</ref>

امان الله فصیحی در ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۴۹

2026-05-09T13:49:16Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۱۹
خط ۱:		خط ۱:
	<big>'''جوراب'''</big>؛ پوشاکی جهت پوشاندن پا.		<big>'''جوراب'''</big>؛ پوشاکی جهت پوشاندن پا.

	جوراب نوعی پوشاک پا از جنس نخ، ~~پشم،~~ ابریشم و مانند آن و دارای ساق است که توسط دست یا ماشین بافته می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/جوراب عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه جوراب.]</ref> جوراب در نواحی مختلف ایران نام‌های متفاوتی دارد. در میناب به آن پاگَش،<ref>سعیدی، فرهنگ مردم میناب،‌ ۱۳۸۶ش، ص۴۲۰.</ref> در رودبار پاتُنی،<ref>جعفری دوآبسری، فرهنگ عامه رودبار، ۱۳۸۸ش، ص۱۶۰.</ref> در سقز گوروا،<ref>فاروقی، نظری به: تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، ۱۳۷۳ش، ص۵۰.</ref> در ایل بختیاری جِراو،<ref>خسروی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۶۸ش، ص۳۳۴.</ref> در ایل پاپی گورقی<ref>فیلبرگ، ایل پاپی، ۱۳۶۹ش، ص۲۰۵.</ref> و در کندروس مازندران خان‌چاشنی گفته می‌شود.<ref>جهانگیری، کندلوس، ۱۳۶۷ش، ص۸۳.</ref> در گذشته پوشیدن جوراب به سطح اجتماعی افراد وابسته بود؛ به طور مثال شاعران از پوشیدن جوراب امتناع می‌کردند.<ref>Oléarius, Moskowitische und Persische Reise, p437.</ref>		جوراب نوعی پوشاک پا از جنس نخ، [[پشم]]، [[ابریشم]] و مانند آن و دارای ساق است که توسط دست یا ماشین بافته می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/جوراب عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه جوراب.]</ref> جوراب در نواحی مختلف ایران نام‌های متفاوتی دارد. در میناب به آن پاگَش،<ref>سعیدی، فرهنگ مردم میناب،‌ ۱۳۸۶ش، ص۴۲۰.</ref> در رودبار پاتُنی،<ref>جعفری دوآبسری، فرهنگ عامه رودبار، ۱۳۸۸ش، ص۱۶۰.</ref> در سقز گوروا،<ref>فاروقی، نظری به: تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، ۱۳۷۳ش، ص۵۰.</ref> در ایل بختیاری جِراو،<ref>خسروی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۶۸ش، ص۳۳۴.</ref> در ایل پاپی گورقی<ref>فیلبرگ، ایل پاپی، ۱۳۶۹ش، ص۲۰۵.</ref> و در کندروس مازندران خان‌چاشنی گفته می‌شود.<ref>جهانگیری، کندلوس، ۱۳۶۷ش، ص۸۳.</ref> در گذشته پوشیدن جوراب به سطح اجتماعی افراد وابسته بود؛ به طور مثال شاعران از پوشیدن جوراب امتناع می‌کردند.<ref>Oléarius, Moskowitische und Persische Reise, p437.</ref>
	==بافت جوراب==		==بافت جوراب==
	بافت جوراب یکی از انواع صنایع دستی برخی نواحی ایران محسوب می‌شود. جوراب‌های امیری بافت اصفهان و قم،<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۷۷ش، ج۳، ص۵۳۰؛ ویلز، ایران در یک قرن پیش، ۱۳۶۸ش، ص۲۶۳-۲۶۴.</ref> جوراب‌های خراسان،<ref>صفی‌نژاد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، ۱۳۵۵ش، ص۴۷۱.</ref> جوراب‌های شیراز، خوی و قوچان<ref>حاج‌سیاح، خاطرات، ۱۳۵۶ش، ص۳۰۸.</ref> از جمله معروف‌ترین جوراب‌های کشور هستند. جوراب‌بافی در غالب شهرهای کشور انجام می‌شود. در سوادکوه و الاشت، جوراب‌های پشمی و کاموایی با ۵ میل کوتاه فلزی یا چوبی با طول ۱۵ سانتی‌متر در دو شکل ساق‌کوتاه (در اصطلاح کفشک می‌گویند) و ساق‌بلند بافته می‌شود. برای بافت این جوراب‌ها قسمت‌های ساق و پنجه‌ی جوراب با چند میل بافته شده و سپس به یکدیگر متصل می‌شوند.<ref>رستمی، دست‌بافته‌های سوادکوه، ۱۳۸۶ش، ص۴۸-۴۹.</ref> غالب جوراب‌ها دارای نقوش و رنگ‌های شاد هستند. از جمله نقوش روی جوراب‌ها می‌توان به کوتری (کبوتری)، حلوابرش (برش حلوایی)، برش‌کلک،‌ ول بیک یا ول علم (علم خمیده)، اکک‌گل، عاروس‌گل، آروس‌زلف‌ (زلف عروس) و سایم‌گل (نوعی گل صحرایی) اشاره کرد. این نقوش با الهام از طبیعت بافته می‌شوند.<ref>رستمی، دست‌بافته‌های سوادکوه، ۱۳۸۶ش، ص۵۰-۵۵؛ پورکریم، الاشت، ۱۳۵۰ش، ص۶۳.</ref> جوراب‌باف‌های شمال خراسان، جوراب‌های ساق‌کوتاه را از پنجه و جوراب‌های ساق‌بلند را از ساق می‌بافند. آن‌ها در قسمت پاشنه‌ی جوراب، بندی به آن دوخته تا فرد بتواند جوراب را به‌راحتی در پا قرار دهد. در قسمت انتهایی ساق نیز بندی بافته می‌شود تا زمانی که جوراب‌ها استفاده نمی‌شوند، لنگ‌های جوراب به یکدیگر متصل شوند. روی جوراب از پنجه تا بالا با نقوش حاشیه‌ای بافته می‌شود. گاهی جهت زیباشدن جوراب‌ها، دور نقوش آن را با نخ‌های ابریشمی رودوزی می‌کنند.<ref>امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۴۹و۷۰.</ref> به جوراب‌های کشی سفید یا کرم «بازاری» و به جوراب‌های پشمی«جوراب کردی» گفته می‌شود.<ref>امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۹۰و۹۳.</ref> در تربت جام دو نوع جوراب پنبه‌ای و پشمی بافته می‌شود. لبه ساق جوراب‌های زنانه قرمز و مابقی سفید و جوراب‌های مردانه سیاه و سفید است.<ref>امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۱۱۳.</ref>		بافت جوراب یکی از انواع صنایع دستی برخی نواحی ایران محسوب می‌شود. جوراب‌های امیری بافت اصفهان و قم،<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۷۷ش، ج۳، ص۵۳۰؛ ویلز، ایران در یک قرن پیش، ۱۳۶۸ش، ص۲۶۳-۲۶۴.</ref> جوراب‌های خراسان،<ref>صفی‌نژاد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، ۱۳۵۵ش، ص۴۷۱.</ref> جوراب‌های شیراز، خوی و قوچان<ref>حاج‌سیاح، خاطرات، ۱۳۵۶ش، ص۳۰۸.</ref> از جمله معروف‌ترین جوراب‌های کشور هستند. جوراب‌بافی در غالب شهرهای کشور انجام می‌شود. در سوادکوه و الاشت، جوراب‌های پشمی و کاموایی با ۵ میل کوتاه فلزی یا چوبی با طول ۱۵ سانتی‌متر در دو شکل ساق‌کوتاه (در اصطلاح کفشک می‌گویند) و ساق‌بلند بافته می‌شود. برای بافت این جوراب‌ها قسمت‌های ساق و پنجه‌ی جوراب با چند میل بافته شده و سپس به یکدیگر متصل می‌شوند.<ref>رستمی، دست‌بافته‌های سوادکوه، ۱۳۸۶ش، ص۴۸-۴۹.</ref> غالب جوراب‌ها دارای نقوش و رنگ‌های شاد هستند. از جمله نقوش روی جوراب‌ها می‌توان به کوتری (کبوتری)، حلوابرش (برش حلوایی)، برش‌کلک،‌ ول بیک یا ول علم (علم خمیده)، اکک‌گل، عاروس‌گل، آروس‌زلف‌ (زلف عروس) و سایم‌گل (نوعی گل صحرایی) اشاره کرد. این نقوش با الهام از طبیعت بافته می‌شوند.<ref>رستمی، دست‌بافته‌های سوادکوه، ۱۳۸۶ش، ص۵۰-۵۵؛ پورکریم، الاشت، ۱۳۵۰ش، ص۶۳.</ref> جوراب‌باف‌های شمال خراسان، جوراب‌های ساق‌کوتاه را از پنجه و جوراب‌های ساق‌بلند را از ساق می‌بافند. آن‌ها در قسمت پاشنه‌ی جوراب، بندی به آن دوخته تا فرد بتواند جوراب را به‌راحتی در پا قرار دهد. در قسمت انتهایی ساق نیز بندی بافته می‌شود تا زمانی که جوراب‌ها استفاده نمی‌شوند، لنگ‌های جوراب به یکدیگر متصل شوند. روی جوراب از پنجه تا بالا با نقوش حاشیه‌ای بافته می‌شود. گاهی جهت زیباشدن جوراب‌ها، دور نقوش آن را با نخ‌های ابریشمی رودوزی می‌کنند.<ref>امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۴۹و۷۰.</ref> به جوراب‌های کشی سفید یا کرم «بازاری» و به جوراب‌های پشمی«جوراب کردی» گفته می‌شود.<ref>امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۹۰و۹۳.</ref> در تربت جام دو نوع جوراب پنبه‌ای و پشمی بافته می‌شود. لبه ساق جوراب‌های زنانه قرمز و مابقی سفید و جوراب‌های مردانه سیاه و سفید است.<ref>امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۱۱۳.</ref>

حانیه کلهر: صفحه‌ای تازه حاوی «'''جوراب'''؛ پوشاکی جهت پوشاندن پا. جوراب نوعی پوشاک پا از جنس نخ، پشم، ابریشم و مانند آن و دارای ساق است که توسط دست یا ماشین بافته می‌شود.[https://www.vajehyab.com/amid/جوراب عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه جوراب.] جوراب در نواحی مختلف ایران نام‌ها...» ایجاد کرد

2026-04-28T11:53:17Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''جوراب'''</big>؛ پوشاکی جهت پوشاندن پا. جوراب نوعی پوشاک پا از جنس نخ، پشم، ابریشم و مانند آن و دارای ساق است که توسط دست یا ماشین بافته می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/جوراب عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه جوراب.]</ref> جوراب در نواحی مختلف ایران نام‌ها...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<big>'''جوراب'''</big>؛ پوشاکی جهت پوشاندن پا.

جوراب نوعی پوشاک پا از جنس نخ، پشم، ابریشم و مانند آن و دارای ساق است که توسط دست یا ماشین بافته می‌شود.<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/جوراب عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه جوراب.]</ref> جوراب در نواحی مختلف ایران نام‌های متفاوتی دارد. در میناب به آن پاگَش،<ref>سعیدی، فرهنگ مردم میناب،‌ ۱۳۸۶ش، ص۴۲۰.</ref> در رودبار پاتُنی،<ref>جعفری دوآبسری، فرهنگ عامه رودبار، ۱۳۸۸ش، ص۱۶۰.</ref> در سقز گوروا،<ref>فاروقی، نظری به: تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، ۱۳۷۳ش، ص۵۰.</ref> در ایل بختیاری جِراو،<ref>خسروی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۶۸ش، ص۳۳۴.</ref> در ایل پاپی گورقی<ref>فیلبرگ، ایل پاپی، ۱۳۶۹ش، ص۲۰۵.</ref> و در کندروس مازندران خان‌چاشنی گفته می‌شود.<ref>جهانگیری، کندلوس، ۱۳۶۷ش، ص۸۳.</ref> در گذشته پوشیدن جوراب به سطح اجتماعی افراد وابسته بود؛ به طور مثال شاعران از پوشیدن جوراب امتناع می‌کردند.<ref>Oléarius, Moskowitische und Persische Reise, p437.</ref>
==بافت جوراب==
بافت جوراب یکی از انواع صنایع دستی برخی نواحی ایران محسوب می‌شود. جوراب‌های امیری بافت اصفهان و قم،<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۷۷ش، ج۳، ص۵۳۰؛ ویلز، ایران در یک قرن پیش، ۱۳۶۸ش، ص۲۶۳-۲۶۴.</ref> جوراب‌های خراسان،<ref>صفی‌نژاد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، ۱۳۵۵ش، ص۴۷۱.</ref> جوراب‌های شیراز، خوی و قوچان<ref>حاج‌سیاح، خاطرات، ۱۳۵۶ش، ص۳۰۸.</ref> از جمله معروف‌ترین جوراب‌های کشور هستند. جوراب‌بافی در غالب شهرهای کشور انجام می‌شود. در سوادکوه و الاشت، جوراب‌های پشمی و کاموایی با ۵ میل کوتاه فلزی یا چوبی با طول ۱۵ سانتی‌متر در دو شکل ساق‌کوتاه (در اصطلاح کفشک می‌گویند) و ساق‌بلند بافته می‌شود. برای بافت این جوراب‌ها قسمت‌های ساق و پنجه‌ی جوراب با چند میل بافته شده و سپس به یکدیگر متصل می‌شوند.<ref>رستمی، دست‌بافته‌های سوادکوه، ۱۳۸۶ش، ص۴۸-۴۹.</ref> غالب جوراب‌ها دارای نقوش و رنگ‌های شاد هستند. از جمله نقوش روی جوراب‌ها می‌توان به کوتری (کبوتری)، حلوابرش (برش حلوایی)، برش‌کلک،‌ ول بیک یا ول علم (علم خمیده)، اکک‌گل، عاروس‌گل، آروس‌زلف‌ (زلف عروس) و سایم‌گل (نوعی گل صحرایی) اشاره کرد. این نقوش با الهام از طبیعت بافته می‌شوند.<ref>رستمی، دست‌بافته‌های سوادکوه، ۱۳۸۶ش، ص۵۰-۵۵؛ پورکریم، الاشت، ۱۳۵۰ش، ص۶۳.</ref> جوراب‌باف‌های شمال خراسان، جوراب‌های ساق‌کوتاه را از پنجه و جوراب‌های ساق‌بلند را از ساق می‌بافند. آن‌ها در قسمت پاشنه‌ی جوراب، بندی به آن دوخته تا فرد بتواند جوراب را به‌راحتی در پا قرار دهد. در قسمت انتهایی ساق نیز بندی بافته می‌شود تا زمانی که جوراب‌ها استفاده نمی‌شوند، لنگ‌های جوراب به یکدیگر متصل شوند. روی جوراب از پنجه تا بالا با نقوش حاشیه‌ای بافته می‌شود. گاهی جهت زیباشدن جوراب‌ها، دور نقوش آن را با نخ‌های ابریشمی رودوزی می‌کنند.<ref>امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۴۹و۷۰.</ref> به جوراب‌های کشی سفید یا کرم «بازاری» و به جوراب‌های پشمی«جوراب کردی» گفته می‌شود.<ref>امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۹۰و۹۳.</ref> در تربت جام دو نوع جوراب پنبه‌ای و پشمی بافته می‌شود. لبه ساق جوراب‌های زنانه قرمز و مابقی سفید و جوراب‌های مردانه سیاه و سفید است.<ref>امیدی، دیده و دل و دست، ۱۳۸۲ش، ص۱۱۳.</ref>
==جوراب در فرهنگ مردم==
در زمان گذشته اگر فردی در فصل تابستان جوراب به پا داشت او را مسخره کرده و می‌گفتند: جوراب پا را خفه می‌کند.<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۸۳ش، ج۳، ص۴۲۵، حاشیه ۴؛ شهری، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، ۱۳۷۸ش، ج۲، ص۵.</ref> در برخی از نقاط ایران یکی از هدایای مجالس جشن و عروسی جوراب است. در گذشته در یخ‌دان‌های عروس، خلعتی‌هایی (هدایایی که خانواده عروس برای چشم‌روشنی می‌دهند) به همراه جوراب برای پدر و مادر داماد قرار داده می‌شد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۲۴ش، ج۱، ص۴۷۱.</ref> در تنکابن، هرگاه خانواده‌ی داماد به‌مناسبت سال نو، هدایایی برای عروس بیاورند عروس برای تشکر به آن‌ها جوراب هدیه می‌دهد.<ref>خلعت‌بری لیماکی، فرهنگ مردم تنکابن، ۱۳۸۷ش، ص۱۵۴-۱۵۵.</ref> یکی از سرگرمی‌های مردم در سقز «جوراب‌بازی» است. این بازی شبیه به بازی گل‌یا‌پوچ بوده اما در آن به‌جای دست، گل درون جوراب قرار داده می‌شود.<ref>فاروقی، نظری به: تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، ۱۳۷۳ش، ص۵۰؛ ایازی، آیینه سنندج، ۱۳۷۱ش، ص۳۶۲.</ref>
==جوراب در احکام اسلامی==
هنگام وضو، مسح‌کردن پا از روی جوراب، جایز نیست.<ref>[http://lib.eshia.ir/10088/2/232/والجورب النجفی الجواهری، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ۱۳۶۲ش، ج۲، ص۲۳۲.]</ref> پوشیدن جوراب تنگ در نماز مکروه است.<ref>[http://lib.eshia.ir/10027/3/38/الجورب السید الیزدی، العروة الوثقی، ۱۴۱۴ق، ج۳، ص۳۸]؛ بنی هاشمی، توضیح المسائل مراجع، ۱۳۹۱ش، ج۱، ص۶۳۱.</ref> در مناسک حج، برای مرد در حال احرام، پوشیدن جوراب حرام است.<ref>[http://lib.eshia.ir/10088/18/349/ولبس النجفی الجواهری، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ۱۳۶۲ش، ج۱۸، ص۳۴۹-۴۵۲.]</ref>
==جوراب در ادبیات فارسی==
واژه‌ی جوراب در اشعار فارسی نیز دیده می‌شود. فرخی یزدی در بیتی بیان کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/yazdi/divan/ghazal/sh74 فرخی یزدی، دیوان اشعار، غزلیات، غزل شماره ۷۴، بیت ۶، سایت گنجور.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب| پای بی‌جوراب دستاویز بودش بهر زهد | با وجود آن‌که سر تا پا کله بر دار بود }}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
ادیب‌الممالک در بیتی اشاره کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/adib/divan/ghaside/sh134 ادیب الممالک، دیوان اشعار، قصاید، قصیده شماره ۱۳۴، بیت ۳۷، سایت گنجور.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب| فرق بی‌دستار و همچون می کشان و عربده | پای بی‌جوراب و همچون حاجیان در هروله }}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* ادیب الممالک، دیوان اشعار، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۱ خرداد ۱۴۰۱ش.
* امیدی، ناهید، دیده و دل و دست، مشهد، به نشر، ۱۳۸۲ش.
* ایازی، برهان، آیینه سنندج، تهران، مولف، ۱۳۷۱ش.
* بنی هاشمی، محمدحسن، توضیح المسائل مراجع، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۳۹۱ش.
* پورکریم، هوشنگ، الاشت، وزارت فرهنگ و هنر، ۱۳۵۰ش.
* جعفری دوآبسری، محمدعلی، فرهنگ عامه رودبار، رشت، گیلکان، ۱۳۸۸ش.
* جهانگیری، علی‌اصغر، کندلوس، تهران، جهانگیری، ۱۳۶۷ش.
* حاج‌سیاح، محمدعلی، خاطرات، به‌تحقیق حمید سیاح و سیف‌الله گلکار، تهران، امیرکبیر، ۱۳۵۶ش.
* خسروی، عبدالعلی، فرهنگ بختیاری، تهران، فرهنگ‌سرا، ۱۳۶۸ش.
* خلعت‌بری لیماکی، مصطفی، فرهنگ مردم تنکابن، تهران، پازینه، ۱۳۸۷ش.
* رستمی، مصطفی، دست‌بافته‌های سوادکوه، تهران، فرهنگستان هنر، چ۱، ۱۳۸۶ش.
* سعیدی، سهراب، فرهنگ مردم میناب، تهران، ائلشن،‌ ۱۳۸۶ش.
* سید یزدی، محمدکاظم بن عبدالعظیم، العروه الوثقی، قم، مکتبه الدواری، ۱۴۱۴ق.
* شهری، جعفر، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم، تهران، رسا، ۱۳۷۸ش.
* شهری، جعفر، طهران قدیم، تهران، معین، ۱۳۸۳ش.
* صفی‌نژاد، جواد، مونوگرافی ده طالب‌آباد، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۵۵ش.
* عمید، حسن، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۱ خرداد ۱۴۰۱ش.
* فاروقی، عمر، نظری به: تاریخ و فرهنگ سقز کردستان، کردستان، سقز، ۱۳۷۳ش.
* فرخی یزدی، دیوان اشعار، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۱ خرداد ۱۴۰۱ش.
* فیلبرگ، ک. گ، ایل پاپی، به‌ترجمه اصغر کریمی، تهران، فرهنگ‌سرا، ۱۳۶۹ش.
* مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من، تهران، زوار، ج۱، ۱۳۲۴ش، ج۲، ۱۳۷۷ش.
* نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۶۲ش.
* ویلز، چارلز جیمز، ایران در یک قرن پیش، به‌ترجمه غلام‌حسین قراگزلو، تهران، اقبال، ۱۳۶۸ش.
* Oléarius, A., Moskowitische und Persische Reise, Darmstadt, Progress – Verlag.