https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AD%D8%B1%D9%85_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B8%DB%8C%D9%85_%D8%AD%D8%B3%D9%86%DB%8Cحرم عبدالعظیم حسنی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T19:56:28Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%AD%D8%B1%D9%85_%D8%B9%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B8%DB%8C%D9%85_%D8%AD%D8%B3%D9%86%DB%8C&diff=46578&oldid=prevزینب آزادبختی: صفحهای تازه حاوی «حرم مطهر حضرت عبدالعظیم حسنی (ع) '''<big>حرم عبدالعظیم حسنی؛</big>''' آرامگاه عبدالعظیم از نوادگان امام حسن مجتبی در شهرری. نَسَب عبدالعظيم حسنی با چهار واسطه به امام حسن مجتبی میرسد.<ref>ا...» ایجاد کرد2026-05-17T14:38:16Z<p>صفحهای تازه حاوی «<a href="/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:4..jpg&action=edit&redlink=1" class="new" title="پرونده:4..jpg (صفحه وجود ندارد)">جایگزین=حرم حضرت عبدالعظیم حسنی (ع)|بندانگشتی|حرم مطهر حضرت عبدالعظیم حسنی (ع)</a> '''<big>حرم عبدالعظیم حسنی؛</big>''' آرامگاه عبدالعظیم از نوادگان امام حسن مجتبی در شهرری. نَسَب عبدالعظيم حسنی با چهار واسطه به <a href="/wiki/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AD%D8%B3%D9%86_%D9%85%D8%AC%D8%AA%D8%A8%DB%8C" title="امام حسن مجتبی">امام حسن مجتبی</a> میرسد.<ref>ا...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:4..jpg|جایگزین=حرم حضرت عبدالعظیم حسنی (ع)|بندانگشتی|حرم مطهر حضرت عبدالعظیم حسنی (ع)]]<br />
'''<big>حرم عبدالعظیم حسنی؛</big>''' آرامگاه عبدالعظیم از نوادگان امام حسن مجتبی در شهرری.<br />
<br />
نَسَب عبدالعظيم حسنی با چهار واسطه به [[امام حسن مجتبی]] میرسد.<ref>ابنعنبه، عمدة الطالب في انساب آل ابىطالب، 1385ش، ص90</ref> او در شهرری به «شاه عبدالعظيم»<ref>خوانسارى، روضات الجنات في اوصاف العلماء و السادات، 1313ق، 353.</ref> و «سيدالكريم»، معروف است. کنیۀ او، ابوالقاسم و ابوالفتح است.<ref>واعظ كجورى، جنة النعيم و العيش السليم، 1385ق، ص111.</ref> برخی منابع متأخّر، او را متولد 173ق در مدینه و متوفای 252ق، دانستهاند.<ref>محمدی ریشهری، حکمت نامه حضرت عبدالعظیم، 1390ش، ص18.</ref> عبدالعظیم حسنی در شهرری، واقع در جنوب [[تهران]]، دفن شده است.<ref>واعظ كجورى، جنة النعيم و العيش السليم، 1385ق، ص 403.</ref> <br />
==تاریخچه حرم عبدالعظیم حسنی==<br />
نخستين بنای آرامگاه عبدالعظیم حسنی، به حدود 20 سال پس از رحلت او در دوره علويان طبرستان، يعنى حدود سالهاى 272-275ق بازمیگردد که توسط محمّد پسر زيد داعى علوى برپا شد.<ref>قائدان، آستان مقدس حضرت عبدالعظیم حسنی در گذشته و حال، 1382ش، ص79.</ref> بعدها این بنا به فرمان پادشاهان آلبويه تعمیر اساسی شد.<ref>مصطفوى، آثار تاريخى تهران، 1375ش، ص291-295.</ref> سپس به دستور مجدالملك قمى براوستانی، وزیر دربار سلجوقی، بقعهای در محل دفن عبدالعظیم حسنی برپا شد.<ref>هدايتى، آستانه رى، 1344ش، ص21.</ref> <br />
==توصيف بناى حرم==<br />
آستان عبدالعظیم حسنی همانند سایر زیارتگاهها و مقبرههای مذهبی، شامل قسمت مركزی (حرم) و متعلقات دیگری است که در اطراف حرم و متصل به آن احداث شدهاند. این متعلقات شامل: [[مسجد]]، رواقها، صحنها، ایوانها و دیگر آثار مربوطه و وابسته است. همچنین دو امامزاده با نامهای حمزه و طاهرنیز در مجاورت همین مجموعه قرار دارند.<ref>[https://www.abdulazim.com/fa/%D8%B5%D9%81%D8%AD%D9%87/%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%86#portlet-mosts-visited «معماری و ساختمان»، وب سایت آستان مقدس حضرت عبدالعظیم، تاریخ بازدید: 10 تیر 1401ش.]</ref> <br />
===حرم===<br />
حرم شاه عبدالعظیم متشکل از صندوق عتیق و ضریح نقرهای است که اطراف قبر را احاطه کرده است. امروزه این حرم به شکل مربع و دارای چهار درب آبنوس [[خاتمکاری]] است؛ درب شمالی، به رواق و ایوان آینه متصل بوده و درب ورودی زوار است؛ درب شرقی، به [[مسجد]] زنانه متصل بوده و محل ایاب و ذهاب بانوان است؛ درب غربی، به مسجد بالاسر و مقبره آیتالله کاشانی و ناصرالدین شاه متصل است؛ درب جنوبی، به راهرو حرم امامزاده حمزه متصل است.<ref>قائدی، آستان مقدس حضرت عبدالعظیم حسنی در گذشته و حال، 1382ش، ص46-47.</ref> <br />
===صندوق عتیق===<br />
[[پرونده:3حرم مطهر حضرت عبدالعظیم حسنی (ع).jpg|جایگزین=ضریح حرم حضرت عبدالعظیم حسنی (ع)|بندانگشتی|ضریح حرم مطهر حضرت عبدالعظیم حسنی (ع)]]<br />
صندوق چوبی که بر روی قبر قرار گرفته، يكى از نفيسترين و قدیمیترین آثار مرقد عبدالعظیم حسنی است. در چهار طرف این صندوق، آيات قرآنى به خط نسخ و ثلث برجسته، همراه با زيارتنامه توسط يحيى بن محمد اصفهانى در تاريخ ۷۲۵ق، حكاكى شده است.<ref>مشكوتى، فهرست بناهاى تاريخى و اماكن باستانى ايران، 1349ش، ص216.</ref> اين صندوق به دستور خواجه نجمالدين محمد، در دوران ايلخانان مغول ساخته شده و یکی از باارزشترین آثار تاریخی و صنعتی [[ایران]] بهشمار میرود.<ref>قائدان، آستان مقدس حضرت عبدالعظیم حسنی در گذشته و حال، 1382ش، ص90.</ref> <br />
===ضريح===<br />
ضريح کنونی حرم، از جنس نقره و ساخت دورهی فتحعلى شاه قاجار است که بر روى آن تاريخ 1222ق، ثبت شده و دارای 87/3 متر طول، 95/2 متر عرض و 40/2 متر ارتفاع است. همچنین كتيبه بالاى آن 54 سانتىمتر پهنا و دهانههاى شبكه و پايههاى آن 86/1 متر ارتفاع دارد. اين ضريح بر پايهاى از سنگ مرمر به ارتفاع 25 سانتىمتر قرار گرفته است.<ref>شهابى، تاريخچه وقف در اسلام، 1393ش، ص391.</ref> <br />
===ایوان و صحن===<br />
[[پرونده:78.jpg|جایگزین=ایوان حرم حضرت عبدالعظیم حسنی (ع)|بندانگشتی|ایوان حرم مطهر حضرت عبدالعظیم حسنی (ع)]]<br />
ایوان حرم شاه عبدالعظیم در ماه [[محرم|محرّم]] سال 944ق، به فرمان شاه طهماسب بنا نهاده شد. پس از آن، صحن اصلی، مسجد شمالی همان صحن، رواق و مسجد بالاسر و مسجد زنانه در شمال و مغرب و مشرق حرم ساخته شد.<ref>«معماری و ساختمان»، وبسایت آستان مقدس حضرت عبدالعظیم حسنی، تاریخ بازدید 23 تیر 1401ش. </ref> صحن کنونی در دوره ناصرالدین شاه ساخته شده و با ساختاری بسیار زیبا دارای حجراتی در اطراف است. مسجد جامع در ضلع شمالی صحن قرار دارد و قسمت شرقی صحن، متصل به باغچه علیجان و حرم امامزاده طاهر است. <br />
===گنبد===<br />
نخستين گنبد بارگاه عبدالعظیم حسنی با معمارى بسيار ساده در دوران علویان طبرستان ساخته شد؛ اما در دوران سلجوقیان گنبدى بزرگ و باشكوه ساخته شد که امروزه نیز همچنان بر فراز آن مزار قرار دارد.<ref>مشکوتی، فهرست بناهاى تاريخى و اماكن باستانى ايران، 1349ش، ص217.</ref><br />
[[پرونده:9.jpg|بندانگشتی|مناره حرم مطهر حضرت عبدالعظیم حسنی (ع)]]<br />
<br />
===منارهها===<br />
هنگام طلاكارى گنبد در سال 1270ق، دو مناره بلند و باشكوه در دو جانب ايوان اصلى آيينه (ايوان شمالى) ساخته شد و با كاشىهاى زيباى عصر قاجار تزيين گردید. بلندى آنها از كف بنا 33 متر است. اين منارهها از نظر تزيين و تناسب از جمله زيباترين منارههاى عصر قاجار بهشمار مىروند. از داخل هر مناره به وسيله پلكان مىتوان به بالاى آن راه يافت. در گذشته مؤذنها در آن گلدستهها اذان مىگفتند.<br />
<br />
قسمت غربی صحن عبدالعظیم حسنی که اکنون بخشی از مقبرهها، دفتر و کتابخانه آستان در آن قرار دارد، روزگاری یک مدرسه بزرگ بود و حجرات بسیاری در اطراف آن قرار داشت. سید جمالالدین اسدآبادی، مدتی از طرف ناصرالدین شاه در آنجا تبعید یا محبوس بوده است. همچنین در حجرات و یا مقابر این مدرسه چندین نفر از علماء مدفون هستند.<ref>شریفرازی، اختران فروزان ری و طهران، 1370ش، ص61.</ref> <br />
==مدرسه عتیق (برهانیه)==<br />
این مدرسه که در کنار [[مسجد]] جامع صحن قرار دارد و درب آن به بازار باز میشود از بناهای طغرل بیگ، آخرین پادشاه سلجوقی است و در زمان محمدشاه قاجار نیز مرمت شده است.<ref>شریفرازی، اختران فروزان ری و طهران، 1370ش، ص62.</ref> <br />
==امامزادگان مدفون در آستان عبدالعظیم حسنی==<br />
حرم عبدالعظیم حسنی از جنوب غربی (رواق بینالحرمین) به مقبره امامزاده حمزه راه دارد.<ref>عقیلی، تاریخ آستانة ری، 1380ش، ص114.</ref> در شرقِ رواق بینالحرمین، رواق ابوالفتوح رازی و در غربِ آن، [[مسجد]] بالاسر قرار دارد.<ref>عقیلی، تاریخ آستانة ری، 1380ش، ص117-118.</ref> همچنین بقعه امامزاده طاهر در سمت شرقى صحن اصلى (شمالى) حرم شاه عبدالعظيم قرار دارد. نسب امامزاده طاهر با هفت واسطه به [[امام سجاد]] (علی بن حسین) مىرسد.<ref>قائدان، آستان مقدس حضرت عبدالعظیم حسنی در گذشته و حال، 1382ش، ص73. </ref> <br />
==نقش فرهنگی حرم شاه عبدالعظیم==<br />
حرم عبدالعظیم حسنی همواره یک از مکانهای مذهبی مورد توجه مردم ری و [[تهران]] بوده است. این حرم، خاستگاه بسیاری از وقایع مهم تاریخی نیز بهشمار میرود.<ref>[https://farhangesadid.com/fa/news/3867/ «برکات تاریخی و فرهنگی حضور حضرت عبدالعظیم حسنی در شهرری»، وبسایت فرهنگ سدید، تاریخ بازدید: 22 تیر 1401ش.]</ref> شهر ری با محوریت حرم عبدالعظیم حسنی، یکی از پایگاههای فرهنگ اسلامی و علوم دینی ایرانیان بوده است؛ دانشمندان بسیاری در این شهر تربیت یافتند و مدارس و مکاتب علمی گوناگونی در آن، شکل گرفت.<ref>[http://www.shabestan.ir/detail/News/995154 برکات حضور حضرت عبدالعظیم در ایران، خبرگزاری شبستان، تاریخ بازدید: 22 تیر 1401ش]</ref> بسیاری از مشاهیر هنر و ادب فارسی در حرم شاه عبدالعظیم و سایر قبرستانهای ری آرمیدهاند و زائران حرم علاوه بر زیارت عبدالعظیم حسنی، بر مزار علما و بزرگانی که در این حرم دفن شدهاند، حاضر میشوند.<ref>[https://farhangesadid.com/fa/news/3867/ «برکات تاریخی و فرهنگی حضور حضرت عبدالعظیم حسنی در شهرری»، وبسایت فرهنگ سدید، تاریخ بازدید: 22 تیر 1401ش]</ref><br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
*ابنعنبه، جمالالدين احمد بن على، عمدة الطالب في انساب آل ابىطالب، قم، انصاریان، 1385ش.<br />
*«برکات حضور حرم عبدالعظیم حسنی در ایران»، وبسایت خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: 30 آبان 1399ش.<br />
*«برکات تاریخی و فرهنگی حضور حضرت عبدالعظیم حسنی در شهرری»، وبسایت سدید، تاریخ درج مطلب: 1 آذر 1399ش.<br />
*خوانسارى، محمدباقر، روضات الجنات في اوصاف العلماء و السادات، بيروت، دارالاحياء التراث العربي، 1313ق.<br />
*شریفرازی، محمد، اختران فروزان ری و طهران، اصفهان، مکتب الزهراء، 1370ش.<br />
*شهابى، علیاکبر، تاريخچه وقف در اسلام، تهران، دانشگاه تهران، 1393ش.<br />
*عقیلی، عبدالله، تاریخ آستاﻧﮥ ری، قم، دارالحدیث، 1380ش.<br />
*قائدان، اصغر، آستان مقدس حضرت عبدالعظیم حسنی در گذشته و حال، قم، دارالحدیث، 1382ش.<br />
*محمدی ریشهری، محمد، حکمتنامه حضرت عبدالعظیم، قم، دارالحدیث،1390ش.<br />
*مشكوتى، نصرتاللّه، فهرست بناهاى تاريخى و اماكن باستانى ايران، تهران، سازمان ملى حفاظت آثار باستانى، 1349ش.<br />
*مصطفوى، سيد محمدتقى، آثار تاريخى تهران، تصحيح ميرهاشم محدث، تهران، انجمن آثار ملى، 1361ش.<br />
*«معماری و ساختمان»، وبسایت آستان مقدس حضرت عبدالعظیم، تاریخ درج مطلب: 5 آبان 1395ش.<br />
*واعظ كجورى، محمدباقر، جنة النعيم و العيش السليم، قم، دارالحدیث، 1385ق.<br />
*هدايتى، محمدعلى، آستانه رى، تهران، بیجا، بینا، 1344ش.</div>زینب آزادبختی