زهرا فاضل: صفحه‌ای تازه حاوی «تصویر گردهمایی زنان در مراسم ختم انعام '''ختم انعام'''؛ مراسمی مذهبی همراه با قرائت سورۀ انعام به‌منظور حاجت‌روایی.
ختم انعام، مراسمی آیینی و مذهبی در ایران به‌ویژه برای زنان است...» ایجاد کرد

2026-04-22T11:49:12Z

صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=ختم انعام|بندانگشتی|تصویر گردهمایی زنان در مراسم ختم انعام <big>'''ختم انعام'''</big>؛ مراسمی مذهبی همراه با قرائت سورۀ انعام به‌منظور حاجت‌روایی. ختم انعام، مراسمی آیینی و مذهبی در ایران به‌ویژه برای زنان است...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:ختم انعام (3).jpg|جایگزین=ختم انعام|بندانگشتی|تصویر گردهمایی زنان در مراسم ختم انعام]]
<big>'''ختم انعام'''</big>؛ مراسمی مذهبی همراه با قرائت سورۀ انعام به‌منظور حاجت‌روایی.

 ختم انعام، مراسمی آیینی و مذهبی در [[ایران]] به‌ویژه برای زنان است که طی آن سوره ششم قرآن، انعام، به‌منظور حاجت‌روایی، رفع مشکلات، یادبود درگذشتگان و افزایش روزی قرائت می‌شود. این مراسم زمان و تعداد شرکت‌کنندگان متغیر دارد و در برخی مناطق زنانه یا مختلط برگزار می‌شود. سفره ختم شامل شمع، نمک، [[نان]]، [[پنیر]] و [[آب]] می‌شود و پذیرایی از میوه، [[شربت]] و خوراکی‌های آیینی صورت می‌گیرد. مراسم با حضور جلسه‌دار یا توسط شرکت‌کنندگان انجام می‌شود و گاهی کتابچه‌های ختم انعام در اختیار آنان قرار می‌گیرد. این آیین در فرهنگ‌های مختلف ایران، از [[تهران]] و قزوین تا فارس، [[سیرجان]] و لارستان، برای حاجت‌روایی، [[باران خواهی|باران‌خواهی]]، سلامت مادر و نوزاد و آغاز [[زندگی]] جدید برگزار می‌شود و با [[نذر]] و اشیای متبرک همراه است.

==فضیلت سوره انعام==
سوره انعام، ششمین سوره از قرآن و دارای ۱۶۵ آیه است.<ref> [https://wiki.ahlolbait.com/%D8%B3%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%A7%D9%86%D8%B9%D8%A7%D9%85/%D9%85%D8%AA%D9%86_%D9%88_%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87 «سوره انعام»، سایت دانشنامه اسلامی.]</ref> آیات سورۀ انعام، به‌صورت یکجا، بر [[حضرت محمد|پیامبر]] نازل شده است.<ref>عیاشی، التفسیر، ۱۳۸۰ش، ج1، ص353-354؛ 
تفسیر نمونه، به‌تحقیق ناصر مکارم شیرازی، ۱۳۵۲ش، ج5، ص143.</ref> روایاتی از امامان [[شیعه]]، به فضیلت این سوره و ثوابِ قرائت آن اشاره کرده است.<ref>فقیهی شیرازی، «سفره، آش و خوراکی‌های نذری در تهران»، ۱۳۸۲ش، ص197؛ 
میرزا حسین نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج4، ص298؛ 
کلینی، الکافی، 1363ش، ج2، ص622.</ref> به‌همین دلیل، برخی از شیعیان، این سوره را به‌منظور گره‌گشایی از مشکلات خود، ختم می‌کنند.<ref>فقیهی شیرازی، «سفره، آش و خوراکی‌های نذری در تهران»، ۱۳۸۲ش، ص197.</ref>
==آداب ختم انعام==
ختم انعام، از جمله مراسم‌های آیینی و مذهبی در میان ایرانیان، به‌ویژه زنان، است که در آن به قرائت سورۀ انعام می‌پردازند تا نذر یا حاجت آنها برآورده شود.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/article/240661/%D8%AE%D8%AA%D9%85-%D8%A7%D9%86%D8%B9%D8%A7%D9%85 بهرامی، فرشته، «ختم انعام»، سایت دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

===زمان===
مراسم ختم انعام، زمان معینی ندارد؛ در مناطق مختلف ایران، روزهای متفاوتی برای این منظور انتخاب می‌شود. برای مثال، در تهران، روزهای دوشنبه و پنجشنبه و روز هفتم، چهلم و سالگرد متوفی را زمانی مناسب برای ختم انعام می‌دانند.<ref>فقیهی شیرازی، «سفره، آش و خوراکی‌های نذری در تهران»، ۱۳۸۲ش، ص199.</ref>
===شمار شرکت‌کنندگان===
در مراسم ختم انعام، در نقاط مختلف ایران، شمار شرکت‌کنندگان متفاوت است. برای مثال، در تهران، ۴۰ نفر،<ref>فقیهی شیرازی، «سفره، آش و خوراکی‌های نذری در تهران»، ۱۳۸۲ش، ص199.</ref> در سیرجان بین ۱۱ تا ۴۰ نفر، در ایزدخواست بین ۷ تا ۴۱ نفر<ref>رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص۳۳۶.</ref> و در برخی شهرهای دیگر نیز تعداد نفرات باید عددی فرد باشد.<ref>صداقت‌کیش، جشن یلدا، ۱۳۹۰ش، ص180.</ref>
===جنسیت شرکت‌کنندگان===
[[جنسیت]] شرکت‌کنندگان در این مراسم مذهبی نیز در نقاط مختلف ایران، متفاوت است. برای مثال، در تهران و قزوین، ختم انعام، مجلسی زنانه محسوب می‌شود. در برخی از شهرها نیز این مراسم به‌صورت جداگانه و مجزا، برای زنان و مردان برگزار می‌شود.<ref>رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص۳۳7؛ فقیهی شیرازی، «سفره، آش و خوراکی‌های نذری در تهران»، ۱۳۸۲ش، ص209-210.</ref>
==لوازم و اشیاء ختم انعام==
در ختم انعام، بر اساس دلیل برگزاری، از لوازم مختلفی استفاده می‌شود. برای مثال، اگر این مراسم به‌منظور یادبود درگذشتگان باشد، از شمع‌هایی با روبان سیاه، استفاده می‌کنند. گاهی صاحب مجلس، مقداری نمک، چند قرص نان، یک ظرف آب و یا مقداری نان و پنیر را در سفرۀ ختم انعام قرار می‌دهد تا با خواندن آیات [[قرآن]] متبرک شده و سپس آب را بین مهمانان تقسیم می‌کند. نمکِ سفره را نیز به‌منظور تبرک نگه‌داری می‌کنند.<ref>رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص۳۳6-337.</ref>
==شیوه‌های ختم أنعام==
خواندن سوره انعام، بیشتر در مراسم زنانه صورت می‌گیرد. در برخی از این مراسم‌ها، یک خانم که به خانم «جلسه‌دار» یا خانم «جلسه‌ای» معروف بوده و از صدایی بهتر نسبت به دیگران برخوردار است، دعای شروع ختم انعام و برخی از سوره را تلاوت می‌کند. سپس، باقی ختم به دیگران سپرده می‌شود. در سال‌های اخیر، کتابچه‌هایی با نام ختم انعام منتشر شده‌اند که در این مراسم مورد استفاده بوده و در میان شرکت‌کنندگان، توزیع می‌شوند.<ref>رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص۳۳۶-337، حاشیۀ 1.</ref> برخی، در میان آیات سوره انعام، دعاها و [[ذکر|اذکاری]] را نیز می‌خوانند.<ref>عبدالله یافعی، الدر النظیم، بی‌تا، ج1، ص61.</ref>
==پذیرایی ختم أنعام==
[[پرونده:ختم انعام (1).jpg|جایگزین=سفره پذیرایی مراسم ختم انعام|بندانگشتی|تصویری از سفره پذیرایی مراسم ختم انعام]]
پذیرایی در این مراسم مذهبی، بیشتر شامل میوه، [[چای]] یا شربت و گاهی نیز خوراکی‌هایی آیینی همچون [[شله‌زرد]]، [[حلوا]] و شیرینی است.<ref>فقیهی شیرازی، «سفره، آش و خوراکی‌های نذری در تهران»، ۱۳۸۲ش، ص199.</ref>

==کارکرد ختم أنعام==
این مراسم، به‌منظور حاجت‌روایی،<ref>اخوان، آداب و سنن اجتماعی فین کاشان، ۱۳۷۳ش، ص۱۴۸؛ 
فقیهی، تاریخ جامع قم، بی‌تا، ص270؛ 
فقیهی شیرازی، «سفره، آش و خوراکی‌های نذری در تهران»، ۱۳۸۲ش، ص209.</ref> رفع مشکلاتی همچون خشکسالی، [[دعا]] برای سلامت مادر و نوزاد، یادبود درگذشتگان،<ref>فقیهی شیرازی، «سفره، آش و خوراکی‌های نذری در تهران»، ۱۳۸۲ش، ص199 و 209-210.</ref> بهبود بیماران، تقویت حافظه، برقراری [[آشتی دادن|آشتی]]،<ref>[https://www.beytoote.com/religious/daru-manavi/sureh-properties-tip.html «فضیلت و خواص سوره انعام»، سایت بیتوته.]</ref> سلامتی مسافران و در راه ماندگان<ref>امیری خوانساری، فرهنگ باستانی خوانسار، ۱۳۸۱ش، ص۲۸- ۲۹؛ 
فقیهی، تاریخ جامع قم، بی‌تا، ص270، حاشیۀ 1.</ref> و افزایش روزی<ref>رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص۳۳۶.</ref> برگزار می‌شود. برخی از مردم، وقتی به خانۀ جدیدی اسباب‌کشی می‌کنند، مراسم ختم انعام برگزار می‌کنند.<ref>رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص۳۳۶.</ref>
==ختم انعام در فرهنگ‌های مختلف==
ختم انعام در نقاط مختلف ایران برگزار می‌شود. سیرجانی‌ها، به این مراسم مذهبی اعتقادی بسیار دارند.<ref>مؤید‌محسنی، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، ۱۳۸۶ش، ص۳۱۱.</ref> در مناطق مختلفی از استان فارس نیز مراسم ختم انعام، به‌صورت سالانه برگزار می‌شود.<ref>رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص۳۳5-337.</ref> در گذشته، ریش‌سفیدان [[طالقان]]، برای جلوگیری از مرگ‌ومیر، در روستای محل جمع شده و ختم انعام را به‌همراه [[نذری]] برگزار می‌کردند. مردم ایزدخواست نیز به‌هنگام خشکسالی، یک مراسم باران‌خواهی برگزار می‌کردند که همراه با ختم انعام و پخش نذری بوده است.<ref>رنجبر، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، ۱۳۷۳ش، ص۳۳7-339.</ref> رسم لول‌اندازون یا قرآن‌اندازون، در لارستان، استان فارس، برگزار می‌شود که در آن، گردنبندی از جنس [[طلا]] و مزین به آیات قرآن را پس از ختم انعام، بر گردن [[دختر]] باردار می‌اندازند تا در تمام مراحل [[بارداری]]، [[زایمان]] و [[شیردهی]] محفوظ بماند.<ref>حسن‌زاده، «آیین‌های زایش مردم شهر لار»، ۱۳۹۰ش، ص۱۷۴.</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
{{آغاز منابع}}
*اخوان، مرتضى، آداب و سنن اجتماعی فین کاشان، کاشان، مؤلف، ۱۳۷۳ش.
*امیری خوانساری، هوشنگ، فرهنگ باستانی خوانسار، تهران، دل آگاه، ۱۳۸۱ش.
*بهرامی، فرشته، «ختم انعام»، سایت دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بازدید: ۹ مرداد ۱۴۰۱ش.
*تفسیر نمونه، به‌تحقیق ناصر مکارم شیرازی، تهران، به نشر، ۱۳۵۲ش.
*حسن‌زاده، آمنه و سمیه انصاریان، «آیین‌های زایش مردم شهر لار»، فرهنگ مردم، تهران، شماره ۴۰، ۱۳۹۰ش.
*رنجبر، حسین و دیگران، سرزمین و فرهنگ مردم ایزدخواست، تهران، آیات، ۱۳۷۳ش.
*«سوره انعام»، سایت دانشنامه اسلامی، تاریخ بازدید: ۹ مرداد ۱۴۰۱ش.
*صداقت‌کیش، جمشید، جشن یلدا، تهران، خجسته، ۱۳۹۰ش.
*عبدالله یافعی، الدر النظیم، به‌تحقیق عبدالحمید احمد حنفی، قاهره، بی‌تا.
*عیاشی، محمد، التفسیر، به‌تحقیق هاشم رسولی محلاتی، تهران، ۱۳۸۰ش.
*کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۳۶۳ش.
*«فضائل سوره انعام»، پایگاه جامع قرآن کریم، تاریخ بازدید: ۹ مرداد ۱۴۰۱ش.
*«فضیلت و خواص سوره انعام»، سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۹ مرداد ۱۴۰۱ش.
*فقیهی شیرازی، مهناز، «سفره، آش و خوراکی‌های نذری در تهران»، پژوهش‌نامه، تهران، دفتر هفتم، ۱۳۸۲ش.
*فقیهی، علی‌اصغر، تاریخ جامع قم، قم، حکمت، بی‌تا.
*مؤید‌محسنی، مهری، فرهنگ عامیانۀ سیرجان، کرمان، مرکز کرمان‌شناسی، ۱۳۸۶ش.
*میرزا حسین نوری، مستدرک الوسائل، بیروت، مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، ۱۴۰۸ق.
{{پایان منابع}}

ختم انعام - تاریخچهٔ نسخه‌ها