زهرا حلیمی: صفحه‌ای تازه حاوی «قرآن کریم '''ختم قرآن'''؛ تلاوت قرآن کریم به‌صورت کامل.
در سبک زندگی اسلامی، ختم قرآن کریم نقش بسزایی در تعالی معنوی و ارتقای معرفت دینی افراد دارد. تلاوت مستمر و منظم قرآن، ارتباط ان...» ایجاد کرد

2026-05-14T14:36:57Z

صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=قرآن کریم|بندانگشتی|قرآن کریم <big>'''ختم قرآن'''</big>؛ تلاوت قرآن کریم به‌صورت کامل. <br> در سبک زندگی اسلامی، ختم قرآن کریم نقش بسزایی در تعالی معنوی و ارتقای معرفت دینی افراد دارد. تلاوت مستمر و منظم قرآن، ارتباط ان...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:ختم قرآن (2).jpg|جایگزین=قرآن کریم|بندانگشتی|قرآن کریم]]
<big>'''ختم قرآن'''</big>؛ تلاوت قرآن کریم به‌صورت کامل. <br>

در سبک زندگی اسلامی، ختم قرآن کریم نقش بسزایی در تعالی معنوی و ارتقای معرفت دینی افراد دارد. تلاوت مستمر و منظم قرآن، ارتباط انسان با خداوند را تقویت کرده و راهنمایی برای دستیابی به سعادت فردی و اجتماعی است. منابع اسلامی، تأمل در مفاهیم قرآن را هنگام ختم قرآن، موجب نهادینه‌سازی آموزه‌های آن در سبک [[زندگی]] دانسته‌اند.

==تعریف ختم قرآن==

خَتم در لغت به‌معنای مهر زدن، <ref>- ابن‌معروف، فرهنگ کنز اللغات، بی‌تا، ج1، ص580.</ref> پایان دادن و به آخر رساندن یک شئ است.<ref>- قرشی، قاموس قرآن، 1412ق، ج2، ص226.</ref> ختم قرآن به‌معنای به آخر رساندن قرائت قرآن است.<ref>- ابن‌منظور، لسان العرب، بی‌تا، ج12، ص164.</ref> در روایات به خواندن کامل قرآن در سه روز یا یک هفته، سفارش شده است. همچنین بر ضرورت تفکر و تأمل پیرامون آیات قرآن در کنار تلاوت آن تاکید شده<ref>-لسانی فشارکی، «ختم قرآن»، 1390ش، ص188.</ref> و هدف اصلی از قرائت و ختم قرآن، تفکر در معانی آیات، پیروی از فرامین الهی و هدایت قلبی و نورانیت درونی است.<ref>- کلینی، اصول الکافی، 1363ش، ج2، ص617.</ref>
==جایگاه قرآن در فرهنگ اسلامی==

قرآن کریم در فرهنگ [[مسلمان|مسلمانان]]، معجزۀ جاویدان [[حضرت محمد|پیامبر اسلام]] و سرچشمۀ تمام معارف الهی و راهنمای جامع [[حیات در قرآن و حدیث|زندگی مادی و معنوی]] بشر شناخته می‌شود. در خود قرآن بر تلاوت مستمر این کتاب در حدّ توان و امکان سفارش شده است.<ref> - سورۀ نمل، آیۀ 92؛ سورۀ مزمل، آیۀ 4-20.</ref>

در منابع حدیثی، از قرآن به‌عنوان پناهگاهی در مواجهه با فتنه‌ها یاد شده است.<ref>- کلینی، اصول الکافی، 1363ش، ج2، ص599.</ref> فتنه در این مفهوم، به شرایطی اطلاق می‌شود که موجب اضطراب، ابهام و جهالت شده و ذهن و روح انسان را تحت تاثیر قرار می‌دهد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=40895 -خامنه‌ای، «بیانات در جلسۀ اول تفسیر سورۀ حمد»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای.]</ref>

از منظر [[امام علی]]، قرآن هدایت‌گری است که دچار انحراف نمی‌شود و سخن [[دروغ]] نمی‌گوید، همچنین امام، بر ویژگی شفابخشی قرآن و نقش آن در درمان دردهای انسان تاکید نموده است.<ref>- شریف رضی، نهج‌البلاغه، 1407ق، خطبۀ 176، ص252.</ref> مفسران نیز تصریح کرده‌اند که این کتاب الهی، سرمایه‌ای ارزشمند برای فرد و جامعه است که عمل به تعالیم آن، از [[فقر معنوی]] و مادی جلوگیری کرده و موجبات سعادت را فراهم می‌آورد.<ref>- مکارم شیرازی، پیام امام امیرالمؤمنین، 1375ش، ج6، ص555.</ref> به‌همین دلیل، امام علی در وصیت‌نامۀ خود بر توجه به قرآن و عدم فراموشی آن سفارش نمود.<ref>-کلینی، اصول الکافی، 1363ش، ج7، ص49.</ref>
[[پرونده:ختم قرآن (4).jpg|جایگزین=قرائت قرآن-امام خمینی|بندانگشتی|قرائت قرآن توسط امام خمینی]]
[[امام خمینی]] بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران تصریح کرده‌ است که تمام نیازمندی‌های بشر در قرآن آمده است. منتها مشکل مسلمانان این است که قرآن در سبک زندگی‌شان مهجور واقع شده است. از این رو، لازم است که مردم به‌سمت قرآن دعوت شوند.<ref> امام خمینی، صحیفه امام خمینی، 1395ش، ج12، ص318.</ref>

==فضیلت تلاوت و ختم قرآن==

در منابع روایی [[شیعه]] و اهل‌سنت، تلاوت و ختم قرآن در زندگی دارای فضیلت بسیاری است. در برخی روایات، بر تلاوت قرآن از سنین [[کودک|کودکی]] و انس گرفتن با آن تاکید شده است. <ref>-مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج7، ص305.</ref> در برخی احادیث، تعداد درجات [[بهشت]] برابر با شمار آیات قرآن ذکر شده است و قاری قرآن با تلاوت هر آیه به مرتبه‌ای بالاتر دست می‌یابد.<ref>- حرعاملی، وسائل الشیعة، 1416ق، ج6، ص189.</ref>

در منابع اسلامی، سفارش‌هایی دربارۀ حداقل میزان قرائت روزانۀ قرآن، شده است؛ از جمله، برخی روایات به تلاوت حداقل ده آیه در شبانه‌روز<ref>- کلینی، اصول الکافی، 1363ش، ج2، ص612.</ref> یا پنجاه آیه در روز تاکید دارند.<ref>- حرعاملی، وسائل الشیعة، 1416ق، ج6، ص198.</ref> [[امام علی بن موسی|امام رضا]]، هر سه روز یک‌بار قرآن را به‌طور کامل ختم می‌کرد. <ref>- مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج89، ص204.</ref> [[امام خمینی]] هم روزانه سه تا پنج مرتبه به قرائت قرآن می‌پرداخت.<ref>- رجایی، برداشت‌هایی از سیرۀ امام خمینی، 1378ش، ج3، ص4.</ref>

ختم قرآن در برخی روایات، به‌عنوان یک معیار در نظر گرفته شده و به‌عنوان نمونه، سه‌بار تلاوت سورۀ [[توحید]] معادل ختم قرآن دانسته شده است، <ref>- مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج9، ص345.</ref> به‌ویژه هنگام [[خواب]].<ref>-بحرانی، عوالم العلوم و المعارف و الاحوال من الآیات و الاقوال، بی‌تا، ج11، ص857.</ref> همچنین، تلاوت یک آیه در [[رمضان|ماه رمضان]]، از نظر ثواب، معادل ختم کامل قرآن در دیگر ماه‌های سال محسوب شده است.<ref>- مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج93، ص341.</ref>
==آداب ختم قرآن==

در سبک زندگی اسلامی، ختم قرآن با آداب ظاهری و باطنی همراه است. برخی از آداب ظاهری عبارت است از: پاکی، طهارت و [[وضو]]، <ref>-حرعاملی، وسائل الشیعة، 1416ق، ج6، ص196.</ref> مسواک زدن، <ref>-حرعاملی، وسائل الشیعة، 1416ق، ج2، ص23.</ref> استعاذه، <ref>- سورۀ نحل، آیۀ 98.</ref> خواندن [[دعا]] قبل از تلاوت قرآن<ref>-مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج89، ص207.</ref> و قرائت دعا بعد از ختم قرآن.<ref>-مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج94، ص226.</ref>

از جمله آداب باطنی ختم قرآن عبارت است از: تدبّر در آیات قرآن و توجه به مضامین آن، <ref>-حرعاملی، وسائل الشیعة، 1416ق، ج6، ص198.</ref> خضوع و خشوع قلب، پذیرش اوامر و نواهی، <ref>- مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج82، ص43.</ref> بهره‌گیری از حکمت‌ها و موعظه‌ها، تهی کردن درون از رذائل اخلاقی از قبیل کبر و [[ریا]] و تلاش برای آراسته‌شدن به [[اخلاق]] حسنه.<ref>- معرفت، آداب و احکام تلاوت قرآن، 1393ش، ص139-149.</ref>

رعایت آداب ختم قرآن موجب آرامش قلبی، <ref>-سورۀ رعد، آیۀ 28.</ref> هدایت و رشد معنوی، <ref>-سورۀ بقره، آیۀ 2.</ref> سعادت دنیوی و اخروی، <ref>- مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج89، ص17.</ref> شفای دردهای جسمی و روحی، <ref>-سورۀ اسراء، آیۀ 82.</ref> استجابت دعا، <ref>-مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج89، ص204.</ref> نورانیت و افزایش خیر و [[برکت]] در [[خانه]]، <ref>- کلینی، اصول الکافی، 1363ش، ج2، ص610.</ref> کفاره و بخشش گناهان، <ref>-شعیری، جامع الاخبار، بی‌تا، ص39.</ref> صفای دل، رفع غم و‌ اندوه، روشنایی دیدگان، عمر با [[برکت]] و رفع عذاب از [[پدر]] و مادر، <ref>- عینی، کیفیت و چگونگی ختم قرآن کریم، 1396ش، ص89.</ref> مراقبت بر گفتار و رفتار، <ref>- سورۀ زلزله، آیۀ 7-8.</ref> تلاش برای دستیابی به اهداف ارزشمند، <ref>- سورۀ نجم، آیۀ 39.</ref> تقویت روحیه [[امید|امیدواری]]<ref>- سورۀ یوسف، آیۀ 87.</ref> و [[توکل]] بر خداوند، <ref>- سورۀ توبه، آیۀ 129.</ref> رعایت [[انصاف]] در تعاملات اجتماعی، <ref>- سورۀ حجرات، آیۀ.</ref> پرهیز از [[غیبت]]<ref>- سورۀ انفال، آیۀ 27.</ref> و خیانت در امانت و مشارکت در امور خیر می‌شود.<ref>- سورۀ آل‌عمران، آیۀ 114.</ref>
==روش‌های ختم قرآن==

میان مسلمانان، روش‌های گوناگونی برای ختم قرآن رواج دارد، ازجمله:
===ختم قرآن فردی===

در ختم انفرادی، فرد به تنهایی تمام قرآن را قرائت می‌کند. این ختم اغلب به‌صورت روزانه انجام می‌شود. با توجه به روایات، مطلوب‌ترین زمان جهت ختم قرآن، یک ماه است. بدین ترتیب فرد با تلاوت روزانه در حد یک یا چند صفحه، یک حزب یا یک جزء، قرآن را ختم می‌کند.<ref>-عینی، کیفیت و چگونگی ختم قرآن کریم، 1396ش، ص66.</ref>
===ختم قرآن گروهی===

ختم قرآن گاهی به‌صورت دسته‌جمعی و گروهی انجام می‌شود. امروزه در اکثر [[مسجد|مساجد]] بعد از پایان یافتن نماز جماعت یک صفحه از قرآن با مشارکت نمازگزاران تلاوت و ختم می‌شود. هم‌چنین در برخی از محله‌ها، افراد محل با [[برنامه‌ریزی]] و در زمان معین، در منزل یکی از افراد محل جمع شده و قرآن را ختم می‌کنند. ایجاد گروه‌های ختم قرآن در شبکه‌های مجازی و یا ساخت صفحات ختم مجازی قرآن در برخی از وب‌سایت‌ها از دیگر شیوه‌های ختم قرآن گروهی است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5997/6006/62580/%D8%AE%D8%AA%D9%85-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 -حقانی فضل، «ختم قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
===ختم قرآن در مناسبت‌ها===
[[پرونده:ختم قرآن (3).jpg|جایگزین=ختم قرآن-ماه مبارک رمضان-نوجوانان قم پردیسان|بندانگشتی|ختم قرآن در ماه مبارک رمضان توسط نوجوانان شهر قم]]
در فرهنگ اسلامی، تاکید فراوانی بر ختم قرآن در ایام خاص از جمله [[رمضان|ماه رمضان]] و ایام [[حج]] شده است. قرآن در ماه رمضان نازل شده<ref>- سورۀ بقره، آیۀ 185.</ref> و در روایات، از ماه رمضان به بهار قرآن تعبیر شده است.<ref>- حرعاملی، وسائل الشیعة، 1416ق، ج6، ص203.</ref> طبق روایتی از پیامبر اسلام، پاداش تلاوت یک آیه از قرآن در ماه رمضان برابر با تلاوت تمام قرآن در غیر ماه رمضان است.<ref>-مجلسی، 1403ق، بحارالانوار، ج93، ص356.</ref>

با توجه به فضائل فراوان تلاوت قرآن در ماه رمضان، هر ساله برنامۀ جمع‌خوانی قرآن در ماه رمضان، در حرم‌های امامان، امامزادگان، [[مسجد|مساجد]]، حسینیه‌ها و [[مدرسه|مدارس]] برگزار شده و از طریق شبکه‌های تلویزیونی بازنمایی می‌شود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/tag/%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D8%AC%D9%85%D8%B9+%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C+%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86+%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85 - «برنامۀ جمع‌خوانی قرآن کریم»، وب‌سایت خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>
===ختم قرآن موضوعی===

در این روش، موضوعات مهم و کلیدی هر جزء مشخص می‌شود و تلاوت‌کننده با مطالعه ترجمۀ رسا و خلاصۀ تفاسیر پیرامون هر موضوع یک دوره قرآن را ختم می‌کند. هدف از این روش، تدبر آگاهانه در آیات و مفاهیم قرآن است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/241568/%D8%B1%D9%88%D8%B4%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%AA%D9%85-%D9%85%D9%88%D8%B6%D9%88%D8%B9%DB%8C-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85 -علاءالدین، «روشی نوین در ختم موضوعی قرآن کریم»، 1389ش، ص87-88.]</ref>
===ختم قرآن برای یادبود اموات و نذر===
[[پرونده:ختم قرآن (1).jpg|جایگزین=ختم قرآن برای اموات|بندانگشتی|ختم قرآن برای اموات]]
از دیگر روش‌های ختم قرآن در فرهنگ مسلمانان، برگزاری جلسات ختم قرآن جهت یادبود درگذشتگان و اموات، [[نذر]]، برطرف‌شدن حوائج و مشکلات و شفای بیماران است.<ref>- عینی، کیفیت و چگونگی ختم قرآن کریم، 1396ش، ص99.</ref>
===روش‌های نوین ختم قرآن===

امروزه، نرم‌افزارهای قرآن صوتی همراه با قابلیت‌های امکان مشاهدۀ متن قرآن، پخش تلاوت، نمایش ترجمه و [[تفسیر قرآن|تفسیر]] آیات و مشاهدۀ برنامۀ زمان‌بندی ختم قرآن، قلم‌های هوشمند قرآنی، ساخت اپلیکیشن‌های متنوع جهت ختم قرآن برای گوشی‌های هوشمند، امکان شرکت کاربران در ختم قرآن را تسهیل کرده است.<ref>[https://hajj.ir/fa/109935 - «معرفی 8 نرم‌افزار قرآن کریم»، وب‌سایت حوزۀ نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت.]</ref>
==برنامه‌ریزی برای ختم قرآن==

داشتن برنامۀ منظم برای ختم قرآن، از جمله مدت دورۀ ختم قرآن و تعیین تعداد صفحات یا جزءهایی که در شبانه‌روز خوانده شود، نقش مهمی در استمرار تلاوت دارد. ختم ماهیانۀ قرآن رایج‌ترین ختم است که در آن روزی یک جزء قرآن خوانده می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/915955/%D8%AE%D8%AA%D9%85-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%8C%D9%86 -عالی‌نژاد، «ختم قرآن در سیرۀ بزرگان دین»، 1391ش، ص93.]</ref>

در سبک زندگی متکی بر قرآن، تلاوت قرآن در زمان و مکان مناسب، تمرکز را افزایش داده و باعث انس بیشتر با آیات الهی می‌شود. بهترین زمان برای قرائت قرآن سحرگاه و پس از نمازهای واجب است، چنانکه بسیاری از بزرگان دین به آن توصیه کرده‌اند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/915955/%D8%AE%D8%AA%D9%85-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%8C%D9%86 -عالی‌نژاد، «ختم قرآن در سیرۀ بزرگان دین»، 1391ش، ص97.]</ref>

یکی از روش‌های انگیزه‌بخش برای ختم قرآن، اهدا کردن ثواب آن به درگذشتگان یا اولیای الهی است. این عمل علاوه بر افزایش پاداش معنوی منجر به ترغیب فرد به قرائت بیشتر می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/915955/%D8%AE%D8%AA%D9%85-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%DB%8C%D9%86 - عالی‌نژاد، «ختم قرآن در سیرۀ بزرگان دین»، 1391ش، ص101.]</ref>
==پیامدهای ختم قرآن در سبک زندگی==

تلاوت قرآن به‌عنوان کتاب هدایت، مدل مؤمنانه‌ای از سبک زندگی را ترسیم می‌کند<ref>[https://journal.manaviyat.ir/article_83028.html کافی، «سبک زندگی در پرتو قرآن»، 1397ش، ص15.]</ref> و پیامدهای زیر را به‌دنبال دارد:
===پاک‌زیستی و حیات طیب===

بر اساس آیۀ ۹ از سورۀ اسراء، قرآن، انسان را به‌بهترین راه، بهترین کار، بهترین نظام، بهترین فرهنگ و بهترین سبک زندگی هدایت می‌کند.<ref>[https://khl.ink/f/2919 خامنه‌ای، «بیانات در مراسم اختتامیۀ مسابقات قرآن»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref> آموزه‌های قرآنی با تشریع قواعد و هنجارهای اخلاقی در حوزه‌های فردی و اجتماعی زندگی از قبیل نحوۀ حضور اجتماعی مردم، ارتباطات آنها با یکدیگر، ارتباط با جنس مخالف، خویشاوندان، [[همسایه‌داری|همسایگان]]، دوستان و همکاران، سبک زندگی را به‌سمت تعاملات سالم، پاک و طیب سوق می‌دهد.<ref>[https://journal.manaviyat.ir/article_83028.html کافی، «سبک زندگی در پرتو قرآن»، 1397ش، ص26-27.]</ref>

===ولایت‌پذیری===

سبک زندگی برآمده از آموزه‌های قرآن، بر پذیرش [[ولایت‌پذیری در سبک زندگی|ولایت]] الهی استوار است. در قرآن به دوگانه ولایت الله و ولایت طاغوت، اشاره شده است. خداوند، ولی مؤمنین است و به‌وسیلۀ قرآن آنها را از ظلمت به نور هدایت می‌کند. ولی غیر مؤمنین طاغوت است که پیروان خود را از نور به‌سمت ظلمت راهبری می‌کند.<ref>. سورۀ بقره، آیۀ 257.</ref>

سبک زندگی قرآنی در بُعد سیاسی مبتنی بر عدم سلطه‌پذیری یا پیوند قلبی با کفار است.<ref>- کافی، «سبک زندگی در پرتو قرآن»، 1397ش، ص35.</ref> این الگوی سبک زندگی متکی بر ولایت خداوند، ولایت پیامبر و امامان<ref>. سورۀ نسا، آیۀ 59.</ref> و ولایت فقیه جامع‌الشرایط در عصر غیبت است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=27304 - خامنه‌ای، «ولایت فقیه و رهبری»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>

===مسئولیت‌پذیری اجتماعی===

پیوند سبک زندگی با آموزه‌های قرآن مستلزم توجه فرد به مسئولیت‌های اجتماعی در قبال دیگران است. در همین چارچوب در فرهنگ قرآنی به [[انفاق]]، [[صدقه]] و کمک به نیازمندان سفارش شده است.<ref>- سورۀ توبه، آیۀ 60.</ref> همچنین در سبک زندگی قرآنی، مبنای ارتباطات مردم بر اخوت [[ایمان|ایمانی]] متکی است که مستلزم پذیرش مسئولیت‌هایی در قبال دیگران است.<ref>- سورۀ حجرات، آیۀ 10.</ref>

[[خانواده]] نیز به‌عنوان واحد اصلی هر جامعه، مورد توجه آموزه‌های قرآن است و زن و مرد در یک ارتباط عاطفی با [[مسئولیت‌پذیری]]، تکمیل‌کنندۀ همدیگر به شمار می‌روند.<ref>-سورۀ بقره، آیۀ 187.</ref> محبت، احترام و عدالت در روابط همسران و فرزندان در سبک زندگی قرآنی مورد تاکید قرار گرفته است.<ref>- سورۀ روم، آِیۀ 21.</ref>
===میانه‌روی در مصرف و امور اقتصادی===

در سبک زندگی قرآنی کار و تامین [[نفقه]] خانواده، امری مقدس و [[عبادت]] است. مطابق آیات قرآن، رفاه اقتصادی و برخورداری از ثروت به‌عنوان یک اصل برای زندگی اجتماعی و مقدمۀ تکامل معنوی و رشد اخلاقی تلقی شده است.<ref>-سورۀ ابراهیم، آیۀ 37.</ref>

یکی از وجوه تمایز سبک زندگی قرآنی از سبک زندگی غربی در عرصۀ اقتصاد، رعایت اعتدال در [[مصرف]] و پرهیز از اسراف، [[تجمل‌گرایی]] و تن‌پروری است.<ref>-سورۀ اعراف، آیۀ 31.</ref> کسب حلال و طیب ویژگی دیگر الگوی سبک زندگی قرآن محور است.<ref>. سورۀ بقره، آیۀ 168.</ref> از اکل مال به باطل<ref>. سورۀ بقره، آیۀ 188.</ref> و ربا هم نهی شده است.<ref>. سورۀ العمران، آیۀ 130</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==

*قرآن کریم.
*
*ابن‌‌معروف، محمد بن عبدالخالق، فرهنگ کنز اللغات، تهران، مکتبة المرتضویة، بی‌تا.
*
*ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار الفکر، بی‌تا.
*
*احمدی، محمد ابراهیم، «دعاهای آغاز و ختم قرآن در سیره معصومان»، نشریۀ فرهنگ کوثر، شمارۀ 63، 1384ش.
*
*امام خمینی، روح‌الله، صحیفۀ امام خمینی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1395ش.
*بحرانی، عبدالله بن نورالله، عوالم العلوم و المعارف و الاحوال من الآیات و الاقوال، قم، مدرسة الامام المهدی، بی‌تا.
*
*«برنامۀ جمع‌خوانی قرآن کریم»، وب‌سایت خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ بازدید: 16 بهمن 1403ش.
*
*حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة، قم، مؤسسة آل البیت لاحیاء التراث، 1416ق.
*
*حقانی فضل، مصطفی، «ختم قرآن»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1390ش.
*
*خامنه‌ای، سید علی، «بیانات در جلسۀ اول تفسیر سورۀ حمد»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 15 اسفند 1369ش.
*
*خامنه‌ای، «بیانات در اختتامیه مسابقات قرآن»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 1 آذر 1377ش.
*
*خامنه‌ای، «ولایت فقیه و رهبری»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 7 شهریور 1393ش.
*
*رجایی، غلام‌علی، برداشت‌هایی از سیرۀ امام خمینی، تهران، مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1378ش.
*
*شریف رضی، نهج‌البلاغه، تحقیق صبحی الصالح، قم، دارالهجرة، 1407ق.
*
*شعیری، محمد بن محمد، جامع الاخبار، نجف‌اشرف، المطبعة الحیدریة، بی‌تا.
*
*عالی‌نژاد، صمد، «ختم قرآن در سیرۀ بزرگان دین»، نشریۀ پیام، شمارۀ 111، تابستان 1391ش.
*
*علاءالدین، سید محمدرضا، «روشی نوین در ختم موضوعی قرآن کریم»، نشریۀ کوثر، شمارۀ 35، تابستان 1389ش.
*
*عینی، مصطفی، کیفیت و چگونگی ختم قرآن کریم، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، قم، دانشکدۀ اصول الدین، 1396ش.
*
*قرشی، سید علی‌اکبر، قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الاسلامیة، 1412ق.
*
*کافی، مجید، «سبک زندگی در پرتو قرآن»، نشریۀ پژوهش‌نامۀ سبک زندگی، شمارۀ 7، پاییز و زمستان 1397ش.
*
*کلینی، محمد بن یعقوب، اصول الکافی، تهران، دار الکتب الاسلامیة، 1363ش.
*
*لسانی فشارکی، «ختم قرآن»، در دانشنامۀ جهان اسلام، تهران، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، 1390ش.
*
*مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
*
*مکارم شیرازی، ناصر، پیام امام امیرالمؤمنین، تهران، دار الکتب الاسلامیة، 1375ش.
*
*معرفت، محمدباقر، آداب و احکام تلاوت قرآن، قم، مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی، 1393ش.
*
*«معرفی 8 نرم‌افزار قرآن کریم»، وب‌سایت حوزۀ نمایندگی ولی فقیه در امور حج و زیارت، تاریخ بازدید: 15 بهمن 1403ش.

ختم قرآن - تاریخچهٔ نسخه‌ها