سیدعلیرضا سیدموسوی: /* پیشینه */

2026-05-20T21:03:19Z

پیشینه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۳۱ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۰:۳۳
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	پس از فتح خراسان توسط عرب‌های [[مسلمان]] در ۳۱ق، <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240753/%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86 دادبه و دیگران، «خراسان» مرکز دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> شرایط مساعد اقلیمی باعث جذب قبایل عرب به این سرزمین شد<ref>[http://ensani.ir/fa/article/428254/%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D9%87-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86 اکبری، «قلمرو حکومت طاهریان و اهمیت شهرهای اربعۀ خراسان»، 1389ش، ص21.]</ref> و در دورۀ خلفا، خراسان از مهم‌ترین ایالت‌های [[ایران]] بود.<ref>[https://jgk.imamreza.ac.ir/article_137848_d2467d28255e9c90e3c1ebe8a51c0b19.pdf رحیم‌پور، «تاریخ و فرهنگ خراسان بزرگ»، 1389ش، ص43.]</ref> با دفن‌ هارون، خلیفۀ عباسی، در خراسان و اقامت ده‌ سالۀ مامون در [[مرو]]، بسیاری از شهرهای خراسان رونق یافتند.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/428254/%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D9%87-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86 اکبری، «قلمرو حکومت طاهریان و اهمیت شهرهای اربعۀ خراسان»، 1389ش، ص21.]</ref> در این دوره، خاک‌سپاری [[امام رضا]] در [[مشهد]] نیز، خراسان را در مرکز توجه شیعیان قرار داد.		پس از فتح خراسان توسط عرب‌های [[مسلمان]] در ۳۱ق، <ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240753/%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86 دادبه و دیگران، «خراسان» مرکز دائرۀ المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> شرایط مساعد اقلیمی باعث جذب قبایل عرب به این سرزمین شد<ref>[http://ensani.ir/fa/article/428254/%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D9%87-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86 اکبری، «قلمرو حکومت طاهریان و اهمیت شهرهای اربعۀ خراسان»، 1389ش، ص21.]</ref> و در دورۀ خلفا، خراسان از مهم‌ترین ایالت‌های [[ایران]] بود.<ref>[https://jgk.imamreza.ac.ir/article_137848_d2467d28255e9c90e3c1ebe8a51c0b19.pdf رحیم‌پور، «تاریخ و فرهنگ خراسان بزرگ»، 1389ش، ص43.]</ref> با دفن‌ هارون، خلیفۀ عباسی، در خراسان و اقامت ده‌ سالۀ مامون در [[مرو]]، بسیاری از شهرهای خراسان رونق یافتند.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/428254/%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%B7%D8%A7%D9%87%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%D9%87-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86 اکبری، «قلمرو حکومت طاهریان و اهمیت شهرهای اربعۀ خراسان»، 1389ش، ص21.]</ref> در این دوره، خاک‌سپاری [[امام رضا]] در [[مشهد]] نیز، خراسان را در مرکز توجه شیعیان قرار داد.
	[[پرونده:خراسان (1).jpg\|جایگزین=ویرانه‌های مقبرهٔ سلطان احمد سنجر\|بندانگشتی\|نمایی از ویرانه‌های مقبرهٔ سلطان احمد سنجر در مرو پس از حملات مغول]]		[[پرونده:خراسان (1).jpg\|جایگزین=ویرانه‌های مقبرهٔ سلطان احمد سنجر\|بندانگشتی\|نمایی از ویرانه‌های مقبرهٔ سلطان احمد سنجر در مرو پس از حملات مغول]]
	خراسان در ۲۰۵ق، توسط سلسۀ طاهریان استقلال یافت. از قرن سوم تا هفتم هجری، حکومت و شهر‌های خراسان میان طاهریان، صفاریان، سامانیان، غزنویان، غوریان، [[سلجوقیان]] و ~~خوارزم‌شاهیان~~ دست‌به‌دست می‌شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/421690/%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE بی‌باک، «جغرافیای تاریخی خراسان در ادوار تاریخ»، 1398ش، ص82.]</ref> با هجوم مغولان در قرن هفتم هجری، بسیاری از شهرهای خراسان ویران شد و حکومت‌های غیر بومی در خراسان به‌وجود آمد. با آغاز حکومت [[شیعه\|شیعه‌]] مذهب [[صفویه]]، تمام منطقه خراسان در قلمرو حکومتی آنها قرار گرفت.<ref>[https://jgk.imamreza.ac.ir/article_137848_d2467d28255e9c90e3c1ebe8a51c0b19.pdf رحیم‌پور، «تاریخ و فرهنگ خراسان بزرگ»، 1389ش، ص43.]</ref>		خراسان در ۲۰۵ق، توسط سلسۀ طاهریان استقلال یافت. از قرن سوم تا هفتم هجری، حکومت و شهر‌های خراسان میان طاهریان، صفاریان، سامانیان، غزنویان، غوریان، [[سلجوقیان]] و [[خوارزمشاهیان]] دست‌به‌دست می‌شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/421690/%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE بی‌باک، «جغرافیای تاریخی خراسان در ادوار تاریخ»، 1398ش، ص82.]</ref> با هجوم مغولان در قرن هفتم هجری، بسیاری از شهرهای خراسان ویران شد و حکومت‌های غیر بومی در خراسان به‌وجود آمد. با آغاز حکومت [[شیعه\|شیعه‌]] مذهب [[صفویه]]، تمام منطقه خراسان در قلمرو حکومتی آنها قرار گرفت.<ref>[https://jgk.imamreza.ac.ir/article_137848_d2467d28255e9c90e3c1ebe8a51c0b19.pdf رحیم‌پور، «تاریخ و فرهنگ خراسان بزرگ»، 1389ش، ص43.]</ref>

	[[قاجاریه\|دورۀ قاجاریه]]، برهۀ سرنوشت‌ساز برای خراسان بزرگ بود که با قدرت‌گیری کشورهای اروپایی و ضعف حکومت مرکزی ایران، خراسان بزرگ چندپارچه شد و بخش‌های شرقی آن به تصرف احمدشاه درانی درآمد. این بخش‌ها در دورۀ شاه‌شجاع نام افغانستان به خود گرفت. همچنین در ۱۲۹۹ق، در چارچوب عهدنامۀ آخال، بخش شمالی خراسان به روسیه ملحق شد.<ref>[https://jgk.imamreza.ac.ir/article_137848_d2467d28255e9c90e3c1ebe8a51c0b19.pdf رحیم‌پور، «تاریخ و فرهنگ خراسان بزرگ»، 1389ش، ص43.]</ref>		[[قاجاریه\|دورۀ قاجاریه]]، برهۀ سرنوشت‌ساز برای خراسان بزرگ بود که با قدرت‌گیری کشورهای اروپایی و ضعف حکومت مرکزی ایران، خراسان بزرگ چندپارچه شد و بخش‌های شرقی آن به تصرف احمدشاه درانی درآمد. این بخش‌ها در دورۀ شاه‌شجاع نام افغانستان به خود گرفت. همچنین در ۱۲۹۹ق، در چارچوب عهدنامۀ آخال، بخش شمالی خراسان به روسیه ملحق شد.<ref>[https://jgk.imamreza.ac.ir/article_137848_d2467d28255e9c90e3c1ebe8a51c0b19.pdf رحیم‌پور، «تاریخ و فرهنگ خراسان بزرگ»، 1389ش، ص43.]</ref>

اسدالله عظیمی: صفحه‌ای تازه حاوی «موقعیت جغرافیایی خراسان روی نقشه '''خراسان؛''' بخش شرقیِ سرزمین ایران و نقش‌آفرین در فرهنگ و تمدن کهن ایرانی. خراسان، از مراکز سکونت‌گاهی کهنِ ایرانیان است که در سراسر تار...» ایجاد کرد

2026-05-14T07:53:53Z

صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=موقعیت جغرافیایی خراسان|بندانگشتی|موقعیت جغرافیایی خراسان روی نقشه '''<big>خراسان؛</big>''' بخش شرقیِ سرزمین ایران و نقش‌آفرین در فرهنگ و تمدن کهن ایرانی. خراسان، از مراکز سکونت‌گاهی کهنِ ایرانیان است که در سراسر تار...» ایجاد کرد

نمایش تغییرات

خراسان - تاریخچهٔ نسخه‌ها

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* پیشینه */