خرم‌دره - تاریخچهٔ نسخه‌ها

سعید مقدم: /* آثار باستانی خرم‌دره */

2026-06-07T05:30:12Z

آثار باستانی خرم‌دره

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۰۰
خط ۸۳:		خط ۸۳:
	* '''تپه''' '''باستانی خالصه'''		* '''تپه''' '''باستانی خالصه'''

	تپه خالصه خرم‌دره از محوطه‌های باستانی مهم ایران است که به هزاره ششم پیش از میلاد و دوره نوسنگی و مس تعلق دارد. این اثر در حدود یک کیلومتری جنوب شهر خرم‌دره و در میان باغات و تاکستان‌های حاصلخیز واقع شده و از معدود محوطه‌هایی است که بخشی از پیشینه تاریخی و فرهنگی فلات مرکزی و شمال‌غرب ایران را بازتاب می‌دهد. در نخستین مطالعات باستان‌شناسی انجام‌شده در خرم‌دره در سال ۱۳۸۸ش، شواهدی از دوره پارینه‌سنگی (حدود ۲۰۰ هزار سال پیش) نیز در این تپه گزارش شده است. از مهم‌ترین یافته‌های آن می‌توان به ابزارهای سنگی، تدفین انسان در خمره‌های سفالی، ظروف سفالی و بقایای دانه‌های گیاهی اشاره کرد که نشان‌دهنده حاصلخیزی منطقه و رواج فعالیت‌های کشاورزی در میان ساکنان آن است. همچنین کشف کوره سفالگری بیانگر خودکفایی و مهارت ساکنان در تولید و ساخت سفال و حتی صادرات آن در دوره‌های باستانی است. این تپه اطلاعات ارزشمندی درباره سکونت انسان‌ها در حاشیه رودخانه کبیر و شمال‌غرب کشور ارائه می‌دهد و در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/5147893/%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%87-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D9%BE%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1 «تپه خالصه خرمدره از نادر ترین تپه‌های باستانی کشور»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>		[[تپه باستانی خالصه\|تپه خالصه]] خرم‌دره از محوطه‌های باستانی مهم ایران است که به هزاره ششم پیش از میلاد و دوره نوسنگی و مس تعلق دارد. این اثر در حدود یک کیلومتری جنوب شهر خرم‌دره و در میان باغات و تاکستان‌های حاصلخیز واقع شده و از معدود محوطه‌هایی است که بخشی از پیشینه تاریخی و فرهنگی فلات مرکزی و شمال‌غرب ایران را بازتاب می‌دهد. در نخستین مطالعات باستان‌شناسی انجام‌شده در خرم‌دره در سال ۱۳۸۸ش، شواهدی از دوره پارینه‌سنگی (حدود ۲۰۰ هزار سال پیش) نیز در این تپه گزارش شده است. از مهم‌ترین یافته‌های آن می‌توان به ابزارهای سنگی، تدفین انسان در خمره‌های سفالی، ظروف سفالی و بقایای دانه‌های گیاهی اشاره کرد که نشان‌دهنده حاصلخیزی منطقه و رواج فعالیت‌های کشاورزی در میان ساکنان آن است. همچنین کشف کوره سفالگری بیانگر خودکفایی و مهارت ساکنان در تولید و ساخت سفال و حتی صادرات آن در دوره‌های باستانی است. این تپه اطلاعات ارزشمندی درباره سکونت انسان‌ها در حاشیه رودخانه کبیر و شمال‌غرب کشور ارائه می‌دهد و در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/5147893/%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%87-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D9%BE%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1 «تپه خالصه خرمدره از نادر ترین تپه‌های باستانی کشور»، باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>

	* '''حمام یان‌یان'''		* '''حمام یان‌یان'''

	گرمابه تاریخی یان‌یان خرم‌دره از بناهای دوره قاجار است که در بافت قدیمی شهر و در حاشیه رودخانه کبیر قرار دارد. نام ~~«یان‌یان»~~ در زبان ترکی از مصدر ~~«یانماق»~~ به‌معنای سوختن گرفته شده و به گرمای دائمی و آب گرم حمام اشاره دارد. این حمام با الهام از معماری حمام‌های دوره صفوی اما در ابعاد کوچک‌تر و با وسعت حدود ۲۱۰ مترمربع ساخته شده است. بخش‌های آن شامل هشتی ورودی، سربینه، گرماخانه، نظافت‌خانه، خزینه‌های آب سرد و گرم و گلخن است.<ref>[https://dana.ir/254802/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4-%D8%B3%D9%87-%D8%A8%D8%B9%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87 «گردش سه‌بعدی در حمام یان‌یان خرم‌دره»، وب‌سایت دانا.]</ref> در سال‌های اخیر، حمام تاریخی یان‌یان با حفظ ساختار اصلی، تغییر کاربری داده و به سفره‌خانه سنتی تبدیل شده است.<ref>[https://jazebeha.com/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C/%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86/%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%85-%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D9%86/ «حمام تاریخی یان یان از جاذبه های گردشگری خرمدره»، وب‌سایت جاذبه.] </ref> این اثر تاریخی از جمله آثار ثبت‌شده در فهرست آثار ملی ایران است.<ref>[https://nasrnews.ir/detail/14022/%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%85-%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%88%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF «حمام یان‌یان خرم‌دره و مسجد روستای نوکیان به فهرست آثار ملی پیوستند»، وب‌سایت آژانس خبری تحلیلی نصر.]</ref>		گرمابه تاریخی یان‌یان خرم‌دره از بناهای دوره قاجار است که در بافت قدیمی شهر و در حاشیه رودخانه کبیر قرار دارد. نام یان‌یان در زبان ترکی از مصدر یانماق به‌معنای سوختن گرفته شده و به گرمای دائمی و آب گرم حمام اشاره دارد. این حمام با الهام از معماری حمام‌های دوره صفوی اما در ابعاد کوچک‌تر و با وسعت حدود ۲۱۰ مترمربع ساخته شده است. بخش‌های آن شامل هشتی ورودی، سربینه، گرماخانه، نظافت‌خانه، خزینه‌های آب سرد و گرم و گلخن است.<ref>[https://dana.ir/254802/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4-%D8%B3%D9%87-%D8%A8%D8%B9%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87 «گردش سه‌بعدی در حمام یان‌یان خرم‌دره»، وب‌سایت دانا.]</ref> در سال‌های اخیر، حمام تاریخی یان‌یان با حفظ ساختار اصلی، تغییر کاربری داده و به سفره‌خانه سنتی تبدیل شده است.<ref>[https://jazebeha.com/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C/%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86/%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%85-%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D9%86/ «حمام تاریخی یان یان از جاذبه های گردشگری خرمدره»، وب‌سایت جاذبه.] </ref> این اثر تاریخی از جمله آثار ثبت‌شده در فهرست آثار ملی ایران است.<ref>[https://nasrnews.ir/detail/14022/%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%85-%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%88-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%88%DA%A9%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF «حمام یان‌یان خرم‌دره و مسجد روستای نوکیان به فهرست آثار ملی پیوستند»، وب‌سایت آژانس خبری تحلیلی نصر.]</ref>

	==گردشگری==		==گردشگری==
	سرسبزی و آب‌وهوای مطلوب این منطقه، در کنار مهمان‌نوازی مردم، خرم‌دره را به یکی از برجسته‌ترین مناطق گردشگری در [[ایران]] تبدیل کرده است. از جمله جاذبه‌های گردشگری خرم‌دره می‌توان به باغ‌های وسیع میوه، جاده بین مزارع داسداران، کوچه باغ‌های قدیمی، جنگل‌های شاه باغی، ارتفاعات همجوار با الوند، دریاچۀ کوچک سدهای خلیفه‌لو و شویر، مسجد بهمن حجت کاشانی، غار بهمن حجت کاشانی،<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرم‌دره، شهری به قدمت تاریخ»، وب‌سایت مهرنیوز.]</ref> حمام یان یان ~~(گرمابه یان یان)~~ در حاشیۀ رودخانۀ کبیر، روستای [[انجلیین (روستا)\|انجلیین]] خرم‌دره<ref>[https://saednews.com/fa/post/khrmdare «معرفی شهر زیبای خرم‌دره»، وب‌سایت ساعد نیوز.]</ref> تپه ~~خالص،~~ تپه داسداران، تپه آرانج، آینه لر داشی، محوطۀ آخارباخار، قبرستان سوکهریز و تپه نصیرآباد،<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرم‌دره، شهری به قدمت تاریخ»، وب‌سایت مهرنیوز.]</ref> اشاره کرد.		سرسبزی و آب‌وهوای مطلوب این منطقه، در کنار مهمان‌نوازی مردم، خرم‌دره را به یکی از برجسته‌ترین مناطق گردشگری در [[ایران]] تبدیل کرده است. از جمله جاذبه‌های گردشگری خرم‌دره می‌توان به باغ‌های وسیع میوه، جاده بین مزارع داسداران، کوچه باغ‌های قدیمی، جنگل‌های شاه باغی، ارتفاعات همجوار با الوند، دریاچۀ کوچک سدهای خلیفه‌لو و شویر، مسجد بهمن حجت کاشانی، غار بهمن حجت کاشانی،<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرم‌دره، شهری به قدمت تاریخ»، وب‌سایت مهرنیوز.]</ref> حمام یان یان در حاشیۀ رودخانۀ کبیر، روستای [[انجلیین (روستا)\|انجلیین]] خرم‌دره<ref>[https://saednews.com/fa/post/khrmdare «معرفی شهر زیبای خرم‌دره»، وب‌سایت ساعد نیوز.]</ref> تپه خالصه، تپه داسداران، تپه آرانج، آینه لر داشی، محوطۀ آخارباخار، قبرستان سوکهریز و تپه نصیرآباد،<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرم‌دره، شهری به قدمت تاریخ»، وب‌سایت مهرنیوز.]</ref> اشاره کرد.
	==سوغات و صنایع محلی==		==سوغات و صنایع محلی==
	از جمله سوغاتی‌ها و صنایع محلی در خرم‌دره می‌توان به قالی و فرش دست‌بافت، جاجیم، گلیم، گلدوزی، منبت، گیپور و خیاطی‌های خاصِ این منطقه اشاره کرد.<ref>[https://home.mehromah.ir/fun/touring-iran/3586-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87.html «خرم‌دره شهر تپه‌های تاریخی هشت هزار ساله»، وب‌سایت مهر و ما]ه.</ref>		از جمله سوغاتی‌ها و صنایع محلی در خرم‌دره می‌توان به قالی و فرش دست‌بافت، جاجیم، گلیم، گلدوزی، منبت، گیپور و خیاطی‌های خاصِ این منطقه اشاره کرد.<ref>[https://home.mehromah.ir/fun/touring-iran/3586-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87.html «خرم‌دره شهر تپه‌های تاریخی هشت هزار ساله»، وب‌سایت مهر و ما]ه.</ref>

سعید مقدم: /* آثار باستانی خرم‌دره */

2026-06-07T05:28:27Z

آثار باستانی خرم‌دره

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۵۸
خط ۷۵:		خط ۷۵:
	* '''حبیب کلانتری'''		* '''حبیب کلانتری'''

	شیخ حبیب کلانتری از خیرین و معتمدان ~~برجستۀ~~ شهر خرم‌دره بود که در سال ۱۳۰۸ش متولد شد. او آموزش قرآن را نزد بانویی به نام ملاسونا آغاز کرد و سپس در مکتب‌خانۀ ملاعلی‌حسین به فراگیری علوم دینی پرداخت. پس از آن وارد مدرسۀ دولتی تازه‌تأسیس خرم‌دره شد و در سال ۱۳۲۸ش برای ادامۀ تحصیلات حوزوی به شهر قم رفت و دروس دینی را تکمیل کرد. پس از بازگشت از شهر قم به خرم‌دره، ~~حاج~~ شیخ حبیب کلانتری علاوه بر فعالیت‌های دینی و نگارش اسناد و قباله‌ها، بخش عمده‌ای از زندگی خود را صرف امور خیریه و خدمت به مردم کرد. او در اجرای پروژه‌های عام‌المنفعه، به‌ویژه در حوزه بهداشت و درمان، نقش فعالی داشت و با جلب اعتماد مردم، بسیاری را به مشارکت در کارهای خیر تشویق می‌کرد. مردم خرم‌دره از او به‌‌عنوان پدر معنوی شهر یاد می‌کنند. شیخ حبیب علاوه بر فعالیت‌های مذهبی، حافظ قرآن و مؤلف ۲۷ اثر در حوزه علوم قرآنی و معارف اسلامی بود.<ref>[https://www.bartarinha.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-20/1263010-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B4%D8%AF «ماجرای مردی که پدر یک شهر شد»، وب‌سایت راه بهترین‌ها.]</ref>		شیخ حبیب کلانتری از خیرین و معتمدان شهر خرم‌دره بود که در سال ۱۳۰۸ش متولد شد. او آموزش قرآن را نزد بانویی به نام ملاسونا آغاز کرد و سپس در مکتب‌خانۀ ملاعلی‌حسین به فراگیری علوم دینی پرداخت. پس از آن وارد مدرسۀ دولتی تازه‌تأسیس خرم‌دره شد و در سال ۱۳۲۸ش برای ادامۀ تحصیلات حوزوی به شهر قم رفت و دروس دینی را تکمیل کرد. پس از بازگشت از شهر قم به خرم‌دره، شیخ حبیب کلانتری علاوه بر فعالیت‌های دینی و نگارش اسناد و قباله‌ها، بخش عمده‌ای از زندگی خود را صرف امور خیریه و خدمت به مردم کرد. او در اجرای پروژه‌های عام‌المنفعه، به‌ویژه در حوزه بهداشت و درمان، نقش فعالی داشت و با جلب اعتماد مردم، بسیاری را به مشارکت در کارهای خیر تشویق می‌کرد. مردم خرم‌دره از او به‌‌عنوان پدر معنوی شهر یاد می‌کنند. شیخ حبیب علاوه بر فعالیت‌های مذهبی، حافظ قرآن و مؤلف ۲۷ اثر در حوزه علوم قرآنی و معارف اسلامی بود.<ref>[https://www.bartarinha.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-20/1263010-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B4%D8%AF «ماجرای مردی که پدر یک شهر شد»، وب‌سایت راه بهترین‌ها.]</ref>

	از دیگر علمای شناخته‌شده شهر خرم‌دره می‌توان به حاج ملا عباد احمدی، حاج آخوند میرزاعلی، شیخ باقر خانمحمدی، شیخ اصغر جعفری، حاج آخوند حسین‌آقا، شیخ صفر ~~لطفی و~~ حاج سید نصیر شرفی اشاره کرد.		از دیگر علمای شناخته‌شده شهر خرم‌دره می‌توان به حاج ملا عباد احمدی، حاج آخوند میرزاعلی، شیخ باقر خانمحمدی، شیخ اصغر جعفری، حاج آخوند حسین‌آقا، شیخ صفر لطفی، حاج سید نصیر شرفی و شیخ مظاهر مقدم اشاره کرد.

	== آثار باستانی خرم‌دره ==		== آثار باستانی خرم‌دره ==

سعید مقدم: /* نرخ باسوادی در شهرستان خرم‌دره */

2026-06-07T05:26:20Z

نرخ باسوادی در شهرستان خرم‌دره

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۵۶
خط ۲۷:		خط ۲۷:

	== نرخ باسوادی در شهرستان خرم‌دره ==		== نرخ باسوادی در شهرستان خرم‌دره ==
	شهرستان خرمدره، در میان شهرستان‌های استان، بالاترین تراکم نسبی جمعیت و نیز بیشترین نرخ باسوادی ~~(۹۷٪)~~ را به خود اختصاص داده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3966514/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «خرمدره دارای نرخ بالای با سوادی در سطح استان زنجان است»، خبرگزرای مهر.]</ref>		شهرستان خرمدره، در میان شهرستان‌های استان، بالاترین تراکم نسبی جمعیت و نیز بیشترین نرخ باسوادی را با ۹۷درصد به خود اختصاص داده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3966514/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B1%D8%AE-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D9%88%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «خرمدره دارای نرخ بالای با سوادی در سطح استان زنجان است»، خبرگزرای مهر.]</ref>

	== محله‌های خرم‌دره ==		== محله‌های خرم‌دره ==

سعید مقدم: اصلاح ارقام

2026-06-07T05:20:32Z

اصلاح ارقام

نمایش تغییرات

حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ خرم دره را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به خرم‌دره منتقل کرد

2026-05-30T10:31:26Z

حمید گلزار صفحهٔ خرم دره را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به خرم‌دره منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۰۱
(بدون تفاوت)

سعید مقدم: /* مشاهیر خرم‌دره */

2026-05-16T07:05:54Z

مشاهیر خرم‌دره

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۳۵
خط ۵۹:		خط ۵۹:
	* '''امام‌الدین احمد (متخلص به خرم)'''		* '''امام‌الدین احمد (متخلص به خرم)'''

	امام‌الدین احمد از شاعران و عارفان خرم‌دره بود که در ۱۱۴۰ق در این منطقه به دنیا آمد. او پس از طی مراحل تحصیل، به مناطق مختلف از جمله هند سفر کرد و در آنجا به فعالیت‌های ادبی و فرهنگی پرداخت. اشعار او بیشتر در حوزه عرفان و مضامین اخلاقی سروده شده و نشان‌دهندۀ گرایش معنوی و ادبی اوست. تخلص او ~~«خرم»~~ بوده و در منابع ادبی به‌عنوان شاعری با گرایش عرفانی شناخته می‌شود. وی در سال ۱۲۱۵ق در لنکهور از دنیا رفت.<ref>[https://fereydoon47.blogfa.com/post/48 «مشاهیر خرم‌دره»، وب‌نوشت شهرمن، خرم دره.]</ref>		امام‌الدین احمد از شاعران و عارفان خرم‌دره بود که در ۱۱۴۰ق در این منطقه به دنیا آمد. او پس از طی مراحل تحصیل، به مناطق مختلف از جمله هند سفر کرد و در آنجا به فعالیت‌های ادبی و فرهنگی پرداخت. اشعار او بیشتر در حوزه عرفان و مضامین اخلاقی سروده شده و نشان‌دهندۀ گرایش معنوی و ادبی اوست. تخلص او خرم بوده و در منابع ادبی به‌عنوان شاعری با گرایش عرفانی شناخته می‌شود. وی در سال ۱۲۱۵ق در لنکهور از دنیا رفت.<ref>[https://fereydoon47.blogfa.com/post/48 «مشاهیر خرم‌دره»، وب‌نوشت شهرمن، خرم دره.]</ref>

	* '''شیخ موسی کلانتری'''		* '''شیخ موسی کلانتری'''
خط ۷۳:		خط ۷۳:
	[[صدرالدین شجره]] در سال ۱۳۳۱ش در خرم‌دره به دنیا آمد. وی دوبلور، گوینده، بازیگر و کارگردان نمایش‌های رادیویی ایرانی بود. او با وجود تحصیل در رشته بینایی‌سنجی، به‌دلیل علاقه و استعدادش در فن بیان وارد دنیای رادیو شد. شجره از گویندگان و کارگردانان رادیو ایران بود و سال‌ها در تولید نمایش‌های رادیویی فعالیت داشت. او همچنین در برخی سریال‌های تلویزیونی مانند ''مدار صفر درجه''، ''معمای شاه'' و ''ایراندخت'' بازی کرد. علاوه بر این، در روایت کتاب‌های صوتی نیز حضور داشت. او تا پایان عمر به آموزش فن بیان و فعالیت هنری ادامه داد و در ۳۰ خرداد ۱۳۹۷ش در تهران درگذشت.<ref>[https://ketabrah.com/author/28632-%D8%B5%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87 «معرفی و دانلود بهترین کتاب‌های صدرالدین شجره»، وب‌سایت کتابراه.]</ref>		[[صدرالدین شجره]] در سال ۱۳۳۱ش در خرم‌دره به دنیا آمد. وی دوبلور، گوینده، بازیگر و کارگردان نمایش‌های رادیویی ایرانی بود. او با وجود تحصیل در رشته بینایی‌سنجی، به‌دلیل علاقه و استعدادش در فن بیان وارد دنیای رادیو شد. شجره از گویندگان و کارگردانان رادیو ایران بود و سال‌ها در تولید نمایش‌های رادیویی فعالیت داشت. او همچنین در برخی سریال‌های تلویزیونی مانند ''مدار صفر درجه''، ''معمای شاه'' و ''ایراندخت'' بازی کرد. علاوه بر این، در روایت کتاب‌های صوتی نیز حضور داشت. او تا پایان عمر به آموزش فن بیان و فعالیت هنری ادامه داد و در ۳۰ خرداد ۱۳۹۷ش در تهران درگذشت.<ref>[https://ketabrah.com/author/28632-%D8%B5%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%AC%D8%B1%D9%87 «معرفی و دانلود بهترین کتاب‌های صدرالدین شجره»، وب‌سایت کتابراه.]</ref>

	از دیگر علمای شناخته‌شده شهر خرم‌دره می‌توان به حاج ملا عباد احمدی، حاج آخوند میرزاعلی، شیخ باقر خانمحمدی، شیخ اصغر جعفری، حاج آخوند حسین‌آقا، شیخ صفر لطفی و حاج سید نصیر شرفی اشاره کرد.		* '''حبیب کلانتری'''

			شیخ حبیب کلانتری از خیرین و معتمدان برجستۀ شهر خرم‌دره بود که در سال ۱۳۰۸ش متولد شد. او آموزش قرآن را نزد بانویی به نام ملاسونا آغاز کرد و سپس در مکتب‌خانۀ ملاعلی‌حسین به فراگیری علوم دینی پرداخت. پس از آن وارد مدرسۀ دولتی تازه‌تأسیس خرم‌دره شد و در سال ۱۳۲۸ش برای ادامۀ تحصیلات حوزوی به شهر قم رفت و دروس دینی را تکمیل کرد. پس از بازگشت از شهر قم به خرم‌دره، حاج شیخ حبیب کلانتری علاوه بر فعالیت‌های دینی و نگارش اسناد و قباله‌ها، بخش عمده‌ای از زندگی خود را صرف امور خیریه و خدمت به مردم کرد. او در اجرای پروژه‌های عام‌المنفعه، به‌ویژه در حوزه بهداشت و درمان، نقش فعالی داشت و با جلب اعتماد مردم، بسیاری را به مشارکت در کارهای خیر تشویق می‌کرد. مردم خرم‌دره از او به‌‌عنوان پدر معنوی شهر یاد می‌کنند. شیخ حبیب علاوه بر فعالیت‌های مذهبی، حافظ قرآن و مؤلف ۲۷ اثر در حوزه علوم قرآنی و معارف اسلامی بود.<ref>[https://www.bartarinha.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-20/1263010-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%B4%D8%AF «ماجرای مردی که پدر یک شهر شد»، وب‌سایت راه بهترین‌ها.]</ref>

			از دیگر علمای شناخته‌شده شهر خرم‌دره می‌توان به حاج ملا عباد احمدی، حاج آخوند میرزاعلی، شیخ باقر خانمحمدی، شیخ اصغر جعفری، حاج آخوند حسین‌آقا، شیخ صفر لطفی و حاج سید نصیر شرفی اشاره کرد.

	== آثار باستانی خرم‌دره ==		== آثار باستانی خرم‌دره ==

سعید مقدم: /* خانه‌تکانی در خرم‌دره */

2026-05-06T14:00:51Z

خانه‌تکانی در خرم‌دره

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۳۰
خط ۹۰:		خط ۹۰:
	از جمله سوغاتی‌ها و صنایع محلی در خرم‌دره می‌توان به قالی و فرش دست‌بافت، جاجیم، گلیم، گلدوزی، منبت، گیپور و خیاطی‌های خاصِ این منطقه اشاره کرد.<ref>[https://home.mehromah.ir/fun/touring-iran/3586-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87.html «خرم‌دره شهر تپه‌های تاریخی هشت هزار ساله»، وب‌سایت مهر و ما]ه.</ref>		از جمله سوغاتی‌ها و صنایع محلی در خرم‌دره می‌توان به قالی و فرش دست‌بافت، جاجیم، گلیم، گلدوزی، منبت، گیپور و خیاطی‌های خاصِ این منطقه اشاره کرد.<ref>[https://home.mehromah.ir/fun/touring-iran/3586-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87.html «خرم‌دره شهر تپه‌های تاریخی هشت هزار ساله»، وب‌سایت مهر و ما]ه.</ref>

	== آداب و رسوم ==		== آداب و رسوم مردم خرم‌دره ==

	=== شب چله (یلدا) ~~در خرم‌دره~~ ===		=== شب چله (یلدا) ===
	در منطقه خرمدره، شب یلدا با گردهمایی خانواده‌ها در منزل بزرگ‌ترها برگزار می‌شود. مردم این منطقه برای این شب، هندوانه و خربزه را در کاه یا آرد نگهداری می‌کردند و درخت انگور را با پوشاندن علف از سرمازدگی محافظت می‌کردند تا انگور تازه به سفره بیاورند. انار، سیب، به، پرتقال، گردو، سنجد و کشمش نیز از خوراکی‌های اصلی این شب است. در این شب‌نشینی‌ها، بزرگ‌ترها قصه می‌گویند، افراد باسواد شعر می‌خوانند و اگر نوازنده‌ای باشد ساز و آواز برپا می‌شود. همچنین نامزدها به اتفاق بزرگان خانواده برای عروس خود هدیه می‌برند.<ref>[https://mojerasa.ir/khabar/34368/%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AE%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%A8-%DA%86%D9%84%D9%87(%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7)/ «سنت های کهن مردم خرم دره در شب چله(یلدا)»، وب‌سایت موج رسا.]</ref>		در منطقه خرمدره، شب یلدا با گردهمایی خانواده‌ها در منزل بزرگ‌ترها برگزار می‌شود. مردم این منطقه برای این شب، هندوانه و خربزه را در کاه یا آرد نگهداری می‌کردند و درخت انگور را با پوشاندن علف از سرمازدگی محافظت می‌کردند تا انگور تازه به سفره بیاورند. انار، سیب، به، پرتقال، گردو، سنجد و کشمش نیز از خوراکی‌های اصلی این شب است. در این شب‌نشینی‌ها، بزرگ‌ترها قصه می‌گویند، افراد باسواد شعر می‌خوانند و اگر نوازنده‌ای باشد ساز و آواز برپا می‌شود. همچنین نامزدها به اتفاق بزرگان خانواده برای عروس خود هدیه می‌برند.<ref>[https://mojerasa.ir/khabar/34368/%D8%B3%D9%86%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AE%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%A8-%DA%86%D9%84%D9%87(%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7)/ «سنت های کهن مردم خرم دره در شب چله(یلدا)»، وب‌سایت موج رسا.]</ref>

	=== خانه‌تکانی ~~در خرم‌دره~~ ===		=== خانه‌تکانی ===
	در خرمدره قدیم، خانه‌تکانی‌های پایان سال با دستور مادرشوهر شروع می‌شد و باید پیش از غروب چهارشنبه‌سوری تمام می‌شد. کنار رودخانه کبیرخان، زنان با چوبی به نام «دویجک» و ماده‌ای شوینده به نام «چوقان» لباس‌ها و فرش‌ها را می‌شستند. در این روزها، کوسه‌ها (افرادی با لباس سیاه و سفید و دهل‌زنان) وارد خانه‌ها می‌شدند. کوسه سفید نماد بهار و کوسه سیاه نماد زمستان بود؛ کشتی گرفتن آن دو و پیروزی سفیدپوش، نشانه غلبه روشنایی بر تاریکی بود. اگر خانه تمیز بود، کوسه سفید سیاه‌پوش را زمین می‌زد و صاحب خانه انعام می‌داد. اگر خانه کثیف بود یا سفال شکسته در حیاط مانده بود، کوسه‌ها با چوبدستی دیوارها را خراش می‌زدند و سفال‌ها را می‌شکستند تا صاحب‌خانه را به خانه‌تکانی وادارند.<ref>[https://nabzesahar.ir/1395/12/12/%D8%B1%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B1/ «رسم و رسوم قدیم خرم دره در خانه تکانی و روزهای پایانی آخر سال»، وب‌سایت نبض سحر خرمدره.]</ref>		در خرمدره قدیم، خانه‌تکانی‌های پایان سال با دستور مادرشوهر شروع می‌شد و باید پیش از غروب چهارشنبه‌سوری تمام می‌شد. کنار رودخانه کبیرخان، زنان با چوبی به نام «دویجک» و ماده‌ای شوینده به نام «چوقان» لباس‌ها و فرش‌ها را می‌شستند. در این روزها، کوسه‌ها (افرادی با لباس سیاه و سفید و دهل‌زنان) وارد خانه‌ها می‌شدند. کوسه سفید نماد بهار و کوسه سیاه نماد زمستان بود؛ کشتی گرفتن آن دو و پیروزی سفیدپوش، نشانه غلبه روشنایی بر تاریکی بود. اگر خانه تمیز بود، کوسه سفید سیاه‌پوش را زمین می‌زد و صاحب خانه انعام می‌داد. اگر خانه کثیف بود یا سفال شکسته در حیاط مانده بود، کوسه‌ها با چوبدستی دیوارها را خراش می‌زدند و سفال‌ها را می‌شکستند تا صاحب‌خانه را به خانه‌تکانی وادارند.<ref>[https://nabzesahar.ir/1395/12/12/%D8%B1%D8%B3%D9%85-%D9%88-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D9%85-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D8%AE%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%B1/ «رسم و رسوم قدیم خرم دره در خانه تکانی و روزهای پایانی آخر سال»، وب‌سایت نبض سحر خرمدره.]</ref>

			=== چهارشنبه‌سوری ===
			در خرمدره، چهارشنبه‌سوری با خانه‌تکانی و پوشیدن لباس نو در عصر سه‌شنبه آغاز می‌شد و بزرگ‌ترها به کودکان «پول چهارشنبه» می‌دادند. اهالی به دیدار خانواده‌های داغ‌دیده می‌رفتند و نشانه‌های سوگ را با لباس‌های شاد جایگزین می‌کردند. سپس بوته‌های جمع‌آوری‌شده از کوه روی پشت‌بام آتش زده می‌شد و مردم با پریدن از روی آتش و گفتن شادباش، در مراسم شرکت می‌کردند. در پایان، خاکستر آتش جمع‌آوری و در آب روان ریخته می‌شد و شام با غذاهای سنتی مانند ماهی‌پلو، سبزی‌پلو یا خورش قیمه همراه بود.<ref>[https://nabzesahar.ir/1402/12/22/%D8%A2%D8%AE%D8%B1-%DA%86%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87/ «آخر چارشنبه در خرمدره»، وب‌‌سایت نبض سحر خرمدره.]</ref> مردم خرمدره در شب چهارشنبه‌سوری از خوبی‌ها و شادی‌ها می‌گفتند و در گذشته، صبح چهارشنبه با رفتن به کنار رودخانه، قیچی را در آب فرو می‌بردند و به‌صورت نمادین آب را می‌بریدند تا از بدی‌های سال گذشته جدا شوند و آن‌ها را کنار بگذارند.<ref>[https://www.chtn.ir/news/13991226622969/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%86 «آیین چهارشنبه‌سوری در استان زنجان»، وب‌سایت میراث آریا.]</ref>

	== '''بازی‌های سنتی خرم‌دره''' ==		== '''بازی‌های سنتی خرم‌دره''' ==

سعید مقدم: /* جغرافیا */

2026-05-03T08:17:07Z

جغرافیا

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۴۷
خط ۱۱:		خط ۱۱:

	* '''موقعیت جغرافیایی'''		* '''موقعیت جغرافیایی'''
	* شهرستان خرم‌دره، با مساحتی در حدود ۴۰۷ کیلومتر مربع، درون شهرستان ابهر قرار گرفته<ref> [http://parsology.blogfa.com/page/239.aspx «خرم‌دره»، وب‌سایت ایران شناسی.]</ref> و از شرق و غرب به ابهر می‌رسد. این شهرستان، از شمال با استان قزوین و از جنوب با شهرستان خدابنده همسایگی دارد.<ref>نقشۀ تقسیمات کشوری، گیتاشناسی، ۱۳۸۱ش.</ref> مختصات جغرافیایی شهر خرم‌دره در حدود °۴۹ و ´۱۱ طول شرقی، و °۳۶ و ´۱۲ عرض شمالی است. ارتفاع این شهر نسبت به سطح دریا نیز در حدود ۱٬۵۷۰ متر است.<ref>پاپلی یزدی، فرهنگ آبادی‌ها و مکان‌های مذهبی کشور، ۱۳۶۷ش، ص۲۲۲.</ref>		شهرستان خرم‌دره، با مساحتی در حدود ۴۰۷ کیلومتر مربع، درون شهرستان ابهر قرار گرفته<ref> [http://parsology.blogfa.com/page/239.aspx «خرم‌دره»، وب‌سایت ایران شناسی.]</ref> و از شرق و غرب به ابهر می‌رسد. این شهرستان، از شمال با استان قزوین و از جنوب با شهرستان خدابنده همسایگی دارد.<ref>نقشۀ تقسیمات کشوری، گیتاشناسی، ۱۳۸۱ش.</ref> مختصات جغرافیایی شهر خرم‌دره در حدود °۴۹ و ´۱۱ طول شرقی، و °۳۶ و ´۱۲ عرض شمالی است. ارتفاع این شهر نسبت به سطح دریا نیز در حدود ۱٬۵۷۰ متر است.<ref>پاپلی یزدی، فرهنگ آبادی‌ها و مکان‌های مذهبی کشور، ۱۳۶۷ش، ص۲۲۲.</ref>
	* '''آب‌وهوا'''		* '''آب‌وهوا'''
	* خرم‌دره، دارای موقعیتی جلگه‌ای و آب‌وهوای معتدل و خشک است.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های ایران، 1369ش، ج25، ص102.</ref>		خرم‌دره، دارای موقعیتی جلگه‌ای و آب‌وهوای معتدل و خشک است.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های ایران، 1369ش، ج25، ص102.</ref>
	* '''رشته‌کوه‌ها'''		* '''رشته‌کوه‌ها'''
	* از جمله ارتفاعات مهم در این روستا می‌توان به کوه‌های الوند با ارتفاع بیش از سه هزار متر اشاره کرد.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرم‌دره، شهری به قدمت تاریخ»، وب‌سایت مهرنیوز.]</ref>		از جمله ارتفاعات مهم در این روستا می‌توان به کوه‌های الوند با ارتفاع بیش از سه هزار متر اشاره کرد.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرم‌دره، شهری به قدمت تاریخ»، وب‌سایت مهرنیوز.]</ref>
	* '''منابع آبی (رودها)'''		* '''منابع آبی (رودها)'''
	* ابهررود یا ابهر‌چای در شهرستان خرم‌دره، تنها رود مهم در این منطقه به‌ شمار می‌رود. این رودخانه، بخشی از اراضی خرم‌دره را آبیاری می‌کند.<ref>افشین، رودخانه‌های ایران، ۱۳۷۳ش، ج2، ص433.</ref> برخی از ریزآبه‌های این رود نیز در این شهرستان، جریان دارند.<ref>جعفری، گیتاشناسی ایران، 1368-1379ش، ج3، ص466.</ref>		ابهررود یا ابهر‌چای در شهرستان خرم‌دره، تنها رود مهم در این منطقه به‌ شمار می‌رود. این رودخانه، بخشی از اراضی خرم‌دره را آبیاری می‌کند.<ref>افشین، رودخانه‌های ایران، ۱۳۷۳ش، ج2، ص433.</ref> برخی از ریزآبه‌های این رود نیز در این شهرستان، جریان دارند.<ref>جعفری، گیتاشناسی ایران، 1368-1379ش، ج3، ص466.</ref>

	* '''حیات‌وحش'''		* '''حیات‌وحش'''
	* به‌دلیل همجواری با کوه‌های شمالی منطقه مانند انجیلین، وجود ارتفاعات بلند و همچنین بارش‌های فصلی، شهرستان خرمدره از طبیعتی بکر و چشمگیر برخوردار است. این ویژگی‌ها موجب شده تا در نقاط مختلف این شهرستان، گونه‌های جانوری حمایت‌شده‌ای همچون بز کوهی، گرگ و کبک مشاهده شوند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرم‌دره، شهری به قدمت تاریخ»، وب‌سایت مهرنیوز.]</ref>
			به‌دلیل همجواری با کوه‌های شمالی منطقه مانند انجیلین، وجود ارتفاعات بلند و همچنین بارش‌های فصلی، شهرستان خرمدره از طبیعتی بکر و چشمگیر برخوردار است. این ویژگی‌ها موجب شده تا در نقاط مختلف این شهرستان، گونه‌های جانوری حمایت‌شده‌ای همچون بز کوهی، گرگ و کبک مشاهده شوند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرم‌دره، شهری به قدمت تاریخ»، وب‌سایت مهرنیوز.]</ref>
	==تقسیمات کشوری==		==تقسیمات کشوری==
	دهستان خرم‌دره، در 1368ش، به بخش مرکزی شهرستان ابهر و شهر خرم‌دره نیز به‌دلیل تراکم جمعیتی بالا و مزایای شهری، به مرکزیت این بخش ارتقا یافتند. در سال 1376ش، خرم‌دره به سطح شهرستان ارتقا یافت.<ref>ثبوتی، تاریخ زنجان، ۱۳۶۶ش، ص۳۰؛ <br>		دهستان خرم‌دره، در 1368ش، به بخش مرکزی شهرستان ابهر و شهر خرم‌دره نیز به‌دلیل تراکم جمعیتی بالا و مزایای شهری، به مرکزیت این بخش ارتقا یافتند. در سال 1376ش، خرم‌دره به سطح شهرستان ارتقا یافت.<ref>ثبوتی، تاریخ زنجان، ۱۳۶۶ش، ص۳۰؛ <br>

سعید مقدم: /* تاریخچه */

2026-05-02T06:40:12Z

تاریخچه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۱۰
خط ۱:		خط ۱:
	<big>'''خرم‌دره'''</big>؛ شهر و شهرستانی زیبا و خرم در استان زنجان.<br>خُرم‌دره، شهر، شهرستان و روستایی به‌همین نام در استان [[زنجان]] است. این منطقه، به‌دلیل داشتن طبیعتی زیبا، به «نگین سبز شمال غرب ایران»<ref>[https://home.mehromah.ir/fun/touring-iran/3586-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87.html «خرم‌دره شهر تپه‌های تاریخی هشت هزار ساله»، وب‌سایت مهر و ماه.]</ref> و نیز به‌دلیل داشتن تعداد زیاد خیرین در آن به «دیار خیرین شهرساز» یا «دارالخیرین»<ref>[https://saednews.com/fa/post/khrmdare «معرفی شهر زیبای خرم‌دره»، وب‌سایت ساعد نیوز.]</ref> معروف شده است. نام این منطقه از سرزمین [[ایران]]، برگرفته از موقعیت طبیعی آن (ظاهر دره مانند) و نیز آب‌و‌هوای خوش و خرم آن است.<ref>[https://home.mehromah.ir/fun/touring-iran/3586-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87.html «خرم‌دره شهر تپه‌های تاریخی هشت هزار ساله»، وب‌سایت مهر و ماه.]</ref>		<big>'''خرم‌دره'''</big>؛ شهر و شهرستانی زیبا و خرم در استان زنجان.<br>خُرم‌دره، شهر، شهرستان و روستایی به‌همین نام در استان [[زنجان]] است. این منطقه، به‌دلیل داشتن طبیعتی زیبا، به «نگین سبز شمال غرب ایران»<ref>[https://home.mehromah.ir/fun/touring-iran/3586-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87.html «خرم‌دره شهر تپه‌های تاریخی هشت هزار ساله»، وب‌سایت مهر و ماه.]</ref> و نیز به‌دلیل داشتن تعداد زیاد خیرین در آن به «دیار خیرین شهرساز» یا «دارالخیرین»<ref>[https://saednews.com/fa/post/khrmdare «معرفی شهر زیبای خرم‌دره»، وب‌سایت ساعد نیوز.]</ref> معروف شده است. نام این منطقه از سرزمین [[ایران]]، برگرفته از موقعیت طبیعی آن (ظاهر دره مانند) و نیز آب‌و‌هوای خوش و خرم آن است.<ref>[https://home.mehromah.ir/fun/touring-iran/3586-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87.html «خرم‌دره شهر تپه‌های تاریخی هشت هزار ساله»، وب‌سایت مهر و ماه.]</ref>
	==تاریخچه==		==تاریخچه==
			منطقه‌ای که امروزه با نام «خرم‌دره» در استان زنجان شناخته می‌شود و در مسیر تاریخی جادۀ ابریشم قرار داشته، بر پایه شواهد باستان‌شناسی و منابع تاریخی، در گذشته از مجموعه‌ای از قلعه‌ها و آبادی‌های کوچک تشکیل شده بوده است. این سکونتگاه‌ها در طول زمان و در پی رویدادها و یورش‌های خارجی، به‌تدریج به یکدیگر نزدیک شده، روابط اقتصادی و اجتماعی برقرار کرده و با ایجاد اتحادهایی برای مقابله با تهدیدات، زمینه شکل‌گیری یک هسته جمعیتی منسجم را فراهم آورده‌اند. در نهایت، این روند به پیدایش خرم‌دره در موقعیتی سرسبز، در دره‌ای میان دو رشته‌کوه شمالی و جنوبی انجامیده است. وجود آثاری چون قلعه‌های حمدی‌خان، محمودآباد، خرمن‌لو، شید قالالر، قلعه‌سر، پس‌قلعه، حسین‌حصاری، تپۀ خالصه و داستاران، بیانگر پیشینۀ سکونت و عمران در این نواحی است. با این حال، بخشی از این محوطه‌های تاریخی در اثر بی‌توجهی و فرسایش از میان رفته و امروزه تنها نامی از آن‌ها باقی مانده است.<ref>[https://www.gisoom.com/book/1647603/%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AE%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D8%B1%D9%87-%D8%B3%D8%A8%D8%B2-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE/ «خرم‌دره، پنجره سبز تاریخ»، وب‌سایت شبکه جامع کتاب گیسوم.]</ref>

	خرم‌ده دارای تمدنی هشت هزار ساله است؛<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرم‌دره، شهری به قدمت تاریخ»، وب‌سایت مهرنیوز.]</ref> با این حال، نام این منطقه در منابع تاریخی پیش از قرن دوازدهم هجری قمری دیده نمی‌شود. به‌گفته پژوهشگران، نخستین اشاره به این ناحیه توسط جملی کارری، جهانگرد ایتالیایی، در دوران پادشاهی شاه سلیمان صفوی صورت گرفته است.<ref>جملی‌کارری، سفرنامه، ۱۳۴۸ش، ص46.</ref> در دورۀ قاجاریان، این منطقه، به‌دلیل قرار گرفتن بر سر راهِ بازرگانی تهران- تبریز، دارای اعتبار و اهمیت شده و نیز محل عبور و استراحت بسیاری از جهانگردان و بازرگانان می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240727/%D8%AE%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%87 شریعت، «خرم دره»، مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> پس از آن، جهانگردان بسیاری از این منطقه دیدن کرده و در سفرنامه‌های خود به آن اشاره کرده‌اند؛ برای مثال، ژوبر، سیاح فرانسوی، در دورۀ [[فتحعلی‌شاه]] قاجار از این منطقه بازدید کرده و آن را دره‌ای کوچک و خوش آب‌وهوا، در فاصلۀ نیم‌فرسخی از ابهر توصیف کرده است.<ref>ژوبر، مسافرت به ارمنستان و ایران، ۱۳۴۷ش، ص242.</ref> مسافرانی که در دورۀ ناصرالدین شاه قاجار نیز از این منطقه دیدن کرده‌اند، آن را روستایی آباد، سرسبز و دارای باغ‌های میوه و کشت‌زارهای فراوان معرفی کرده‌اند.<ref>گوبینو، سفرنامه، ۱۳۶۷ش، ص۴۵۸؛ <br>		خرم‌ده دارای تمدنی هشت هزار ساله است؛<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرم‌دره، شهری به قدمت تاریخ»، وب‌سایت مهرنیوز.]</ref> با این حال، نام این منطقه در منابع تاریخی پیش از قرن دوازدهم هجری قمری دیده نمی‌شود. به‌گفته پژوهشگران، نخستین اشاره به این ناحیه توسط جملی کارری، جهانگرد ایتالیایی، در دوران پادشاهی شاه سلیمان صفوی صورت گرفته است.<ref>جملی‌کارری، سفرنامه، ۱۳۴۸ش، ص46.</ref> در دورۀ قاجاریان، این منطقه، به‌دلیل قرار گرفتن بر سر راهِ بازرگانی تهران- تبریز، دارای اعتبار و اهمیت شده و نیز محل عبور و استراحت بسیاری از جهانگردان و بازرگانان می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240727/%D8%AE%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%87 شریعت، «خرم دره»، مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> پس از آن، جهانگردان بسیاری از این منطقه دیدن کرده و در سفرنامه‌های خود به آن اشاره کرده‌اند؛ برای مثال، ژوبر، سیاح فرانسوی، در دورۀ [[فتحعلی‌شاه]] قاجار از این منطقه بازدید کرده و آن را دره‌ای کوچک و خوش آب‌وهوا، در فاصلۀ نیم‌فرسخی از ابهر توصیف کرده است.<ref>ژوبر، مسافرت به ارمنستان و ایران، ۱۳۴۷ش، ص242.</ref> مسافرانی که در دورۀ ناصرالدین شاه قاجار نیز از این منطقه دیدن کرده‌اند، آن را روستایی آباد، سرسبز و دارای باغ‌های میوه و کشت‌زارهای فراوان معرفی کرده‌اند.<ref>گوبینو، سفرنامه، ۱۳۶۷ش، ص۴۵۸؛ <br>
	بروگش، سفری به دربار سلطان صاحبقران، ۱۳۶۷ش، ج1، ص156.</ref> بر اساس آمار ثبت‌شده، در این منطقه از استان [[زنجان]]، در اواخر دهۀ 1320ش، بیش از 7600 نفر زندگی می‌کرده‌اند.<ref>فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، استان یکم، ۱۳۲۸ش، ج2، ص101.</ref>		بروگش، سفری به دربار سلطان صاحبقران، ۱۳۶۷ش، ج1، ص156.</ref> بر اساس آمار ثبت‌شده، در این منطقه از استان [[زنجان]]، در اواخر دهۀ 1320ش، بیش از 7600 نفر زندگی می‌کرده‌اند.<ref>فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، استان یکم، ۱۳۲۸ش، ج2، ص101.</ref>

	==جمعیت‌شناسی==		==جمعیت‌شناسی==
	هرچند، خرم‌دره، کوچک‌ترین شهرستان در استان [[زنجان]] است اما از نظر تراکم نسبی جمعیت رتبۀ نخست را در این استان دارد.<ref>جغرافیای استان زنجان، ۱۳۸۱ش، ص47.</ref> جمعیت این شهر، در 1395ش، در حدود 55,368 نفر اعلام شده است.<ref>[https://saednews.com/fa/post/khrmdare «معرفی شهر زیبای خرم‌دره»، وب‌سایت ساعد نیوز].</ref> مردم در این منطقه، به زبان ترکی سخن می‌گویند<ref> [http://kakheaseman.ir/aseman.php?id=53554 «خرم دره»، وب‌سایت کاخ آسمان].</ref> و [[مسلمان]] و [[شیعه]] دوازده امامی هستند.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های ایران، 1369ش، ج25، ص102.</ref>		هرچند، خرم‌دره، کوچک‌ترین شهرستان در استان [[زنجان]] است اما از نظر تراکم نسبی جمعیت رتبۀ نخست را در این استان دارد.<ref>جغرافیای استان زنجان، ۱۳۸۱ش، ص47.</ref> جمعیت این شهر، در 1395ش، در حدود 55,368 نفر اعلام شده است.<ref>[https://saednews.com/fa/post/khrmdare «معرفی شهر زیبای خرم‌دره»، وب‌سایت ساعد نیوز].</ref> مردم در این منطقه، به زبان ترکی سخن می‌گویند<ref> [http://kakheaseman.ir/aseman.php?id=53554 «خرم دره»، وب‌سایت کاخ آسمان].</ref> و [[مسلمان]] و [[شیعه]] دوازده امامی هستند.<ref>فرهنگ جغرافیایی آبادی‌های ایران، 1369ش، ج25، ص102.</ref>

سعید مقدم: /* تاریخچه */

2026-04-29T14:08:46Z

تاریخچه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۳۸
خط ۱:		خط ۱:
	<big>'''خرم‌دره'''</big>؛ شهر و شهرستانی زیبا و خرم در استان زنجان.<br>خُرم‌دره، شهر، شهرستان و روستایی به‌همین نام در استان [[زنجان]] است. این منطقه، به‌دلیل داشتن طبیعتی زیبا، به «نگین سبز شمال غرب ایران»<ref>[https://home.mehromah.ir/fun/touring-iran/3586-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87.html «خرم‌دره شهر تپه‌های تاریخی هشت هزار ساله»، وب‌سایت مهر و ماه.]</ref> و نیز به‌دلیل داشتن تعداد زیاد خیرین در آن به «دیار خیرین شهرساز» یا «دارالخیرین»<ref>[https://saednews.com/fa/post/khrmdare «معرفی شهر زیبای خرم‌دره»، وب‌سایت ساعد نیوز.]</ref> معروف شده است. نام این منطقه از سرزمین [[ایران]]، برگرفته از موقعیت طبیعی آن (ظاهر دره مانند) و نیز آب‌و‌هوای خوش و خرم آن است.<ref>[https://home.mehromah.ir/fun/touring-iran/3586-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87.html «خرم‌دره شهر تپه‌های تاریخی هشت هزار ساله»، وب‌سایت مهر و ماه.]</ref>		<big>'''خرم‌دره'''</big>؛ شهر و شهرستانی زیبا و خرم در استان زنجان.<br>خُرم‌دره، شهر، شهرستان و روستایی به‌همین نام در استان [[زنجان]] است. این منطقه، به‌دلیل داشتن طبیعتی زیبا، به «نگین سبز شمال غرب ایران»<ref>[https://home.mehromah.ir/fun/touring-iran/3586-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87.html «خرم‌دره شهر تپه‌های تاریخی هشت هزار ساله»، وب‌سایت مهر و ماه.]</ref> و نیز به‌دلیل داشتن تعداد زیاد خیرین در آن به «دیار خیرین شهرساز» یا «دارالخیرین»<ref>[https://saednews.com/fa/post/khrmdare «معرفی شهر زیبای خرم‌دره»، وب‌سایت ساعد نیوز.]</ref> معروف شده است. نام این منطقه از سرزمین [[ایران]]، برگرفته از موقعیت طبیعی آن (ظاهر دره مانند) و نیز آب‌و‌هوای خوش و خرم آن است.<ref>[https://home.mehromah.ir/fun/touring-iran/3586-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87.html «خرم‌دره شهر تپه‌های تاریخی هشت هزار ساله»، وب‌سایت مهر و ماه.]</ref>
	==تاریخچه==		==تاریخچه==
	~~کارشناسان بر این باورند که شهرستان~~ خرم‌ده دارای تمدنی هشت هزار ساله است؛<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرم‌دره، شهری به قدمت تاریخ»، وب‌سایت مهرنیوز.]</ref> ~~هرچند،~~ نام ~~منطقۀ خرم‌دره،~~ در منابع تاریخی پیش از قرن ~~12ق،~~ به ~~چشم نمی‌خورد. کارشناسان معتقدند که~~ جملی کارری، جهانگرد ایتالیایی، ~~نخستین فردی است که از این منطقه سخن گفته است. او،~~ در ~~زمان~~ پادشاهی شاه سلیمان صفوی ~~به ایران آمده و از این منطقه دیدن کرده~~ است.<ref>جملی‌کارری، سفرنامه، ۱۳۴۸ش، ص46.</ref> در دورۀ قاجاریان، این منطقه، به‌دلیل قرار گرفتن بر سر راهِ بازرگانی تهران- تبریز، دارای اعتبار و اهمیت شده و نیز محل عبور و استراحت بسیاری از جهانگردان و بازرگانان می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240727/%D8%AE%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%87 شریعت، «خرم دره»، مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> پس از آن، جهانگردان بسیاری از این منطقه دیدن کرده و در سفرنامه‌های خود به آن اشاره کرده‌اند؛ برای مثال، ژوبر، سیاح فرانسوی، در دورۀ [[فتحعلی‌شاه]] قاجار از این منطقه بازدید کرده و آن را دره‌ای کوچک و خوش آب‌وهوا، در فاصلۀ نیم‌فرسخی از ابهر توصیف کرده است.<ref>ژوبر، مسافرت به ارمنستان و ایران، ۱۳۴۷ش، ص242.</ref> مسافرانی که در دورۀ ناصرالدین شاه قاجار نیز از این منطقه دیدن کرده‌اند، آن را روستایی آباد، سرسبز و دارای باغ‌های میوه و کشت‌زارهای فراوان معرفی کرده‌اند.<ref>گوبینو، سفرنامه، ۱۳۶۷ش، ص۴۵۸؛ <br>		خرم‌ده دارای تمدنی هشت هزار ساله است؛<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرم‌دره، شهری به قدمت تاریخ»، وب‌سایت مهرنیوز.]</ref> با این حال، نام این منطقه در منابع تاریخی پیش از قرن دوازدهم هجری قمری دیده نمی‌شود. به‌گفته پژوهشگران، نخستین اشاره به این ناحیه توسط جملی کارری، جهانگرد ایتالیایی، در دوران پادشاهی شاه سلیمان صفوی صورت گرفته است.<ref>جملی‌کارری، سفرنامه، ۱۳۴۸ش، ص46.</ref> در دورۀ قاجاریان، این منطقه، به‌دلیل قرار گرفتن بر سر راهِ بازرگانی تهران- تبریز، دارای اعتبار و اهمیت شده و نیز محل عبور و استراحت بسیاری از جهانگردان و بازرگانان می‌شود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240727/%D8%AE%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%87 شریعت، «خرم دره»، مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> پس از آن، جهانگردان بسیاری از این منطقه دیدن کرده و در سفرنامه‌های خود به آن اشاره کرده‌اند؛ برای مثال، ژوبر، سیاح فرانسوی، در دورۀ [[فتحعلی‌شاه]] قاجار از این منطقه بازدید کرده و آن را دره‌ای کوچک و خوش آب‌وهوا، در فاصلۀ نیم‌فرسخی از ابهر توصیف کرده است.<ref>ژوبر، مسافرت به ارمنستان و ایران، ۱۳۴۷ش، ص242.</ref> مسافرانی که در دورۀ ناصرالدین شاه قاجار نیز از این منطقه دیدن کرده‌اند، آن را روستایی آباد، سرسبز و دارای باغ‌های میوه و کشت‌زارهای فراوان معرفی کرده‌اند.<ref>گوبینو، سفرنامه، ۱۳۶۷ش، ص۴۵۸؛ <br>
	بروگش، سفری به دربار سلطان صاحبقران، ۱۳۶۷ش، ج1، ص156.</ref> بر اساس آمار ثبت‌شده، در این منطقه از استان [[زنجان]]، در اواخر دهۀ 1320ش، بیش از 7600 نفر زندگی می‌کرده‌اند.<ref>فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، استان یکم، ۱۳۲۸ش، ج2، ص101.</ref>		بروگش، سفری به دربار سلطان صاحبقران، ۱۳۶۷ش، ج1، ص156.</ref> بر اساس آمار ثبت‌شده، در این منطقه از استان [[زنجان]]، در اواخر دهۀ 1320ش، بیش از 7600 نفر زندگی می‌کرده‌اند.<ref>فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادی‌ها)، استان یکم، ۱۳۲۸ش، ج2، ص101.</ref>
	==جمعیت‌شناسی==		==جمعیت‌شناسی==