خودباوری - تاریخچهٔ نسخه‌ها

سعید مقدم در ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۵:۴۷

2026-05-16T05:47:17Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۹:۱۷
خط ۱:		خط ۱:
	{{جعبه اطلاعات مفهوم		{{جعبه اطلاعات مفهوم
	\| تصویر =خودباوری.jpg		\| تصویر =خودباوری.jpg
	\| زیرنویس تصویر =محدثه حاجی عبدالوهابی، فوق‌دکتری بیوتکنولوژی- بیوانفورماتیک		\| زیرنویس تصویر =خودباوری زنانه؛ محدثه حاجی عبدالوهابی، فوق‌دکتری بیوتکنولوژی- بیوانفورماتیک
	\|image_alt=محدثه حاجی عبدالوهابی، فوق‌دکتری بیوتکنولوژی- بیوانفورماتیک		\|image_alt=محدثه حاجی عبدالوهابی، فوق‌دکتری بیوتکنولوژی- بیوانفورماتیک
	\| فایل پادکست =خودباوری.ogg		\| فایل پادکست =خودباوری.ogg

علی شاهرودی: +رده:روان‌شناسی شخصیت، +رده:مهارت‌های فردی (هات‌کت)، ابرابزار

2026-05-15T20:37:13Z

+رده:روان‌شناسی شخصیت، +رده:مهارت‌های فردی (هات‌کت)، ابرابزار

نمایش تغییرات

امان الله فصیحی: /* تعریف خودباوری */

2026-04-23T06:46:37Z

تعریف خودباوری

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۳ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۱۶
خط ۳۲:		خط ۳۲:

	== تعریف خودباوری ==		== تعریف خودباوری ==
	خودباوری در لغت به‌معنای باور داشتن به خود است،<ref>[https://www.sid.ir/paper/1073207/fa علیزاده و قطبی، خودباوری در روایات امام علی(ع)، 1402ش، ص34].</ref> اما در اصطلاح [[علوم رفتاری]] فراتر از [[خوش‌بینی]] و به معنای ارزیابی شناختی فرد از توانایی‌هایش برای انجام یک عمل خاص است.<ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3540350/ آرتینو جونیور، خودکارآمدی تحصیلی: از نظریة آموزشی تا عمل آموزشی، وب‌سایت PubMed].</ref> برخلاف [[عزت‌نفس]] که به [[احساس]] ارزشمندی کلی اشاره دارد، خودباوری ناظر به توانمندی در عمل است. در [[روان‌شناسی شناختی]]، این مفهوم به اعتقاد فرد به قابلیت‌هایش برای سازماندهی و اجرای اقدامات لازم جهت مدیریت موقعیت‌های پیش رو تعریف می‌شود.<ref>[https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0033-295X.84.2.191 بندورا، خودکارآمدی: به سوی یک نظریه یکپارچه برای تغییر رفتار، وب‌سایت APA PsycNet].</ref> در اندیشهٔ اسلامی خودباوری به‌معنای باور به سرمایه‌های وجودی اعطا شده از سوی [[خدا\|خداوند]] و [[مسئولیت‌پذیری]] برای شکوفایی آن‌ها است. در این رویکرد، خودباوری، [[اعتماد به نفسِ]] متصل به [[مبدأ هستی]] است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1073207/fa علیزاده و قطبی، خودباوری در روایات امام علی(ع)، 1402ش، ص35].</ref>		خودباوری در لغت به‌معنای باور داشتن به خود است،<ref>[https://www.sid.ir/paper/1073207/fa علیزاده و قطبی، خودباوری در روایات امام علی(ع)، 1402ش، ص34].</ref> اما در اصطلاح [[علوم رفتاری]] فراتر از [[خوش‌بینی]] و به معنای ارزیابی شناختی فرد از توانایی‌هایش برای انجام یک عمل خاص است.<ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3540350/ آرتینو جونیور، خودکارآمدی تحصیلی: از نظریة آموزشی تا عمل آموزشی، وب‌سایت PubMed].</ref> برخلاف [[عزت‌نفس]] که به احساس ارزشمندی کلی اشاره دارد، خودباوری ناظر به توانمندی در عمل است. در [[روان‌شناسی شناختی]]، این مفهوم به اعتقاد فرد به قابلیت‌هایش برای سازماندهی و اجرای اقدامات لازم جهت مدیریت موقعیت‌های پیش رو تعریف می‌شود.<ref>[https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0033-295X.84.2.191 بندورا، خودکارآمدی: به سوی یک نظریه یکپارچه برای تغییر رفتار، وب‌سایت APA PsycNet].</ref> در اندیشهٔ اسلامی خودباوری به‌معنای باور به سرمایه‌های وجودی اعطا شده از سوی [[خدا\|خداوند]] و [[مسئولیت‌پذیری]] برای شکوفایی آن‌ها است. در این رویکرد، خودباوری، [[اعتماد به نفسِ]] متصل به [[مبدأ هستی]] است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1073207/fa علیزاده و قطبی، خودباوری در روایات امام علی(ع)، 1402ش، ص35].</ref>

	== ابعاد روان‌شناختی ==		== ابعاد روان‌شناختی ==
	پژوهش‌های روان‌شناختی نشان می‌دهد که سطح خودباوری فرد، بر نحوۀ [[تفکر،]] [[احساس]] و انگیزش او تأثیر مستقیم دارد.<ref>[https://sjimu.medilam.ac.ir/article-1-2441-fa.html روستا و یاراحمد، «خودکارآمدی و رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت زنان سنین باروری شهر شیراز در سال 1392»، 1395ش، ص90-91.]</ref> از منظر روان‌شناختی، خودباوری از طریق چهار فرایند اصلی بر عملکرد انسان تأثیر می‌گذارد:		پژوهش‌های روان‌شناختی نشان می‌دهد که سطح خودباوری فرد، بر نحوۀ [[تفکر،]] احساس و انگیزش او تأثیر مستقیم دارد.<ref>[https://sjimu.medilam.ac.ir/article-1-2441-fa.html روستا و یاراحمد، «خودکارآمدی و رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت زنان سنین باروری شهر شیراز در سال 1392»، 1395ش، ص90-91.]</ref> از منظر روان‌شناختی، خودباوری از طریق چهار فرایند اصلی بر عملکرد انسان تأثیر می‌گذارد:
	# فرآیندهای شناختی: افراد دارای خودباوری، سناریوهای موفقیت را در [[ذهن]] خود مجسم می‌کنند تا راهنمای عملکرد آن‌ها شود. در مقابل، [[خودتحقیری]] موجب ترسیم سناریوهای شکست و خطرات شده و [[توانایی حل مسئله]] را کاهش می‌دهند.		# فرآیندهای شناختی: افراد دارای خودباوری، سناریوهای موفقیت را در [[ذهن]] خود مجسم می‌کنند تا راهنمای عملکرد آن‌ها شود. در مقابل، [[خودتحقیری]] موجب ترسیم سناریوهای شکست و خطرات شده و [[توانایی حل مسئله]] را کاهش می‌دهند.
	# فرآیندهای انگیزشی: خودباوری تعیین می‌کند که فرد چه اهدافی را انتخاب کند، چقدر تلاش کند و در برابر موانع تا چه زمانی ایستادگی نماید.		# فرآیندهای انگیزشی: خودباوری تعیین می‌کند که فرد چه اهدافی را انتخاب کند، چقدر تلاش کند و در برابر موانع تا چه زمانی ایستادگی نماید.
خط ۶۹:		خط ۶۹:
	== چالش‌های خودباوری ==		== چالش‌های خودباوری ==
	خودباوری اگرچه نیروی محرک پیشرفت است، اما در صورت برداشت‌های نادرست یا عدم تعادل، می‌تواند به آسیب‌های فردی و اجتماعی منجر شود:		خودباوری اگرچه نیروی محرک پیشرفت است، اما در صورت برداشت‌های نادرست یا عدم تعادل، می‌تواند به آسیب‌های فردی و اجتماعی منجر شود:
	* توهم دانایی: در سطح فردی، [[اعتماد به نفس]] کاذب و بدون مهارت، منجر به پدیده‌ای می‌شود که در روان‌شناسی به اثر دانینگ-کروگر معروف است. در این حالت، فرد به‌دلیل نداشتن دانش کافی، قادر به تشخیص ناتوانی خود نیست و با تصمیمات اشتباه، به خود و دیگران آسیب می‌زند. این امر تفاوت ماهوی با خودباوری حقیقی دارد که مبتنی بر شناخت دقیق نقاط قوت و ضعف است.<ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7594774/ رحمانی، «کارآموزان پزشکی و اثر دانینگ-کروگر: وقتی نمی‌دانند چه چیزهایی را نمی‌دانند»، وب‌سایت PubMed.]</ref>		* توهم دانایی: در سطح فردی، اعتماد به نفس کاذب و بدون مهارت، منجر به پدیده‌ای می‌شود که در روان‌شناسی به اثر دانینگ-کروگر معروف است. در این حالت، فرد به‌دلیل نداشتن دانش کافی، قادر به تشخیص ناتوانی خود نیست و با تصمیمات اشتباه، به خود و دیگران آسیب می‌زند. این امر تفاوت ماهوی با خودباوری حقیقی دارد که مبتنی بر شناخت دقیق نقاط قوت و ضعف است.<ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7594774/ رحمانی، «کارآموزان پزشکی و اثر دانینگ-کروگر: وقتی نمی‌دانند چه چیزهایی را نمی‌دانند»، وب‌سایت PubMed.]</ref>
	* کمال‌گرایی منفی و اضطراب: فشار بیش از حد بر توانستن و مسئولیت فردی، بدون در نظر گرفتن موانع محیطی، می‌تواند منجر به [[اضطراب]] و [[احساس گناه]] در افراد شود. روان‌شناسان بر این باورند که خودباوری سالم، واقع‌بینانه است و محدودیت‌های انسانی را می‌پذیرد.<ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10087808/ کالاه و همکاران، «لنز کامل: کمال گرایی و توسعه خودکارآمدی ریاضی نوجوانان اولیه»، وب‌سایت PubMed.]</ref>		* کمال‌گرایی منفی و اضطراب: فشار بیش از حد بر توانستن و مسئولیت فردی، بدون در نظر گرفتن موانع محیطی، می‌تواند منجر به [[اضطراب]] و [[احساس گناه]] در افراد شود. روان‌شناسان بر این باورند که خودباوری سالم، واقع‌بینانه است و محدودیت‌های انسانی را می‌پذیرد.<ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10087808/ کالاه و همکاران، «لنز کامل: کمال گرایی و توسعه خودکارآمدی ریاضی نوجوانان اولیه»، وب‌سایت PubMed.]</ref>

خط ۷۷:		خط ۷۷:
	* تمرکز [[نظام آموزشی]] بر محفوظات به‌جای مهارت‌محوری، مانع شکل‌گیری احساس توانایی در فارغ‌التحصیلان می‌شود. تغییر رویکرد مدارس به سمت آموزش‌های مهارت‌محور و پروژه‌محور که در آن دانش‌آموز طعم موفقیت در انجام کارهای عملی را بچشد، برای تقویت خودباوری فردی ضروری دانسته می‌شود.<ref>لیاقت‌دار و ماهینی، بررسی دو رویکرد حافظه‌محور و اندیشه‌محور؛ به روش‌های آموزش با تأکید بر روایات منقول از امام علی (ع)، 1392ش، ص65-66.</ref>		* تمرکز [[نظام آموزشی]] بر محفوظات به‌جای مهارت‌محوری، مانع شکل‌گیری احساس توانایی در فارغ‌التحصیلان می‌شود. تغییر رویکرد مدارس به سمت آموزش‌های مهارت‌محور و پروژه‌محور که در آن دانش‌آموز طعم موفقیت در انجام کارهای عملی را بچشد، برای تقویت خودباوری فردی ضروری دانسته می‌شود.<ref>لیاقت‌دار و ماهینی، بررسی دو رویکرد حافظه‌محور و اندیشه‌محور؛ به روش‌های آموزش با تأکید بر روایات منقول از امام علی (ع)، 1392ش، ص65-66.</ref>
	* در نظام‌هایی که کسب جایگاه اجتماعی، تابع [[شایستگی‌سالاری\|شایستگی فردی]] نباشد، همبستگی میان تلاش و موفقیت در ذهنیت عمومی تضعیف شده و زمینه برای بروز [[درماندگی آموخته‌شده]] فراهم می‌شود؛ اما تضمین رقابت برابر به‌ویژه در حوزه اقتصاد، به افراد جامعه این اطمینان را می‌دهد که تلاش آن‌ها بی‌نتیجه نیست.<ref>فضلی‌نژاد و احمدیان، اقتصاد رانتی در ایران و راه‌های برون رفت از آن، 1389ش، ص135؛ رحیمی، نفی رانتیریسم در نهج‌البلاغه، 1393ش، ص62.</ref>		* در نظام‌هایی که کسب جایگاه اجتماعی، تابع [[شایستگی‌سالاری\|شایستگی فردی]] نباشد، همبستگی میان تلاش و موفقیت در ذهنیت عمومی تضعیف شده و زمینه برای بروز [[درماندگی آموخته‌شده]] فراهم می‌شود؛ اما تضمین رقابت برابر به‌ویژه در حوزه اقتصاد، به افراد جامعه این اطمینان را می‌دهد که تلاش آن‌ها بی‌نتیجه نیست.<ref>فضلی‌نژاد و احمدیان، اقتصاد رانتی در ایران و راه‌های برون رفت از آن، 1389ش، ص135؛ رحیمی، نفی رانتیریسم در نهج‌البلاغه، 1393ش، ص62.</ref>
	* ناسازگاری شیوه‌های معرفی [[مفاخر ملی]] و فرهنگی با الگوهای [[مصرف رسانه‌ای]] [[نسل جدید]]، موجب چرخش [[گروه مرجع\|گروه‌های مرجع]] در [[جامعه]]، از [[مفاخر علمی]] و ملی به [[سلبریتی\|سلبریتی‌ها]] شده است؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/69775/عوامل-دین-گریزی-و-گرایش-جوانان-به-فرهنگ-غرب عباسی، عوامل دین‌گریزی و گرایش جوانان به فرهنگ غرب، وب‌سایت پرتال جامع انسانی].</ref> اما بازتعریف قهرمانان واقعی در قالب‌های هنری مدرن و تسهیل تعامل [[نوجوان\|نوجوانان]] با نخبگان موفق، موجب بازسازی تصویر ذهنی آنها می‌شود.<ref>[https://www.jscm.ir/article_99098.html کوچکزائی و همکاران، بررسی سلبریتی‌سازی در رسانه و بحران هویت نوجوان در جامعه، 1397ش، ص118-119].</ref>		* ناسازگاری شیوه‌های معرفی [[مفاخر ملی]] و فرهنگی با الگوهای [[مصرف رسانه‌ای]] [[نسل جدید]]، موجب چرخش [[گروه مرجع\|گروه‌های مرجع]] در [[جامعه]]، از مفاخر علمی و ملی به [[سلبریتی\|سلبریتی‌ها]] شده است؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/69775/عوامل-دین-گریزی-و-گرایش-جوانان-به-فرهنگ-غرب عباسی، عوامل دین‌گریزی و گرایش جوانان به فرهنگ غرب، وب‌سایت پرتال جامع انسانی].</ref> اما بازتعریف قهرمانان واقعی در قالب‌های هنری مدرن و تسهیل تعامل [[نوجوان\|نوجوانان]] با نخبگان موفق، موجب بازسازی تصویر ذهنی آنها می‌شود.<ref>[https://www.jscm.ir/article_99098.html کوچکزائی و همکاران، بررسی سلبریتی‌سازی در رسانه و بحران هویت نوجوان در جامعه، 1397ش، ص118-119].</ref>

	== پانویس ==		== پانویس ==

امان الله فصیحی: /* چالش‌های خودباوری */

2026-04-14T11:00:26Z

چالش‌های خودباوری

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۵ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۳۰
خط ۶۵:		خط ۶۵:
	* با افزایش خودباوری ایرانیان، [[زبان فارسی]] به‌عنوان یک رکن هویتی، پاس داشته می‌شود و از تغییرات زبانیِ ناشی از غلبه [[فرهنگ بیگانه]]، پرهیز می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-dialog?id=34380 مجتهدی، استفاده از لغات بیگانه باید قدغن شود، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای].</ref>		* با افزایش خودباوری ایرانیان، [[زبان فارسی]] به‌عنوان یک رکن هویتی، پاس داشته می‌شود و از تغییرات زبانیِ ناشی از غلبه [[فرهنگ بیگانه]]، پرهیز می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-dialog?id=34380 مجتهدی، استفاده از لغات بیگانه باید قدغن شود، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای].</ref>
	* برخورد محترمانه و برابر با همهٔ انسان‌ها و پرهیز از [[خودباختگی]] در برابر شهروندان منتسب به قدرت‌های جهانی.<ref>[https://borna.news/fa/news/1298693/چگونگی-برخورد-با-گردشگران-خارجی-از-ممنوعیت-سلفی-گرفتن-با-آن‌ها-تا-کنار-گذاشتن-تعارف-و-احترام-بیش-از-اندازه چگونگی برخورد با گردشگران خارجی/ از ممنوعیت سلفی گرفتن با آن‌ها تا کنار گذاشتن تعارف و احترام بیش از اندازه، خبرگزاری برنا]؛ [https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3100432-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D8%A8-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 اندر مصائب مهاجران افغان در ایران، روزنامه دنیای اقتصاد].</ref>		* برخورد محترمانه و برابر با همهٔ انسان‌ها و پرهیز از [[خودباختگی]] در برابر شهروندان منتسب به قدرت‌های جهانی.<ref>[https://borna.news/fa/news/1298693/چگونگی-برخورد-با-گردشگران-خارجی-از-ممنوعیت-سلفی-گرفتن-با-آن‌ها-تا-کنار-گذاشتن-تعارف-و-احترام-بیش-از-اندازه چگونگی برخورد با گردشگران خارجی/ از ممنوعیت سلفی گرفتن با آن‌ها تا کنار گذاشتن تعارف و احترام بیش از اندازه، خبرگزاری برنا]؛ [https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3100432-%D8%A7%D9%86%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B5%D8%A7%D8%A6%D8%A8-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 اندر مصائب مهاجران افغان در ایران، روزنامه دنیای اقتصاد].</ref>
	* هوشیاری در [[جنگ شناختی]]، با افزایش [[امید]] و خودباوری عمومی.<ref>[https://csr.ir/fa/news/1178/رسانه-های-جدید-را-به-رسمیت-بشناسیم خانعلی‌زاده، رسانه‌های جدید را به رسمیت بشناسیم، وب‌سایت پژوهشکدۀ تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام].</ref>		* هوشیاری در [[جنگ شناختی]]، با افزایش [[امید اجتماعی]] و خودباوری عمومی.<ref>[https://csr.ir/fa/news/1178/رسانه-های-جدید-را-به-رسمیت-بشناسیم خانعلی‌زاده، رسانه‌های جدید را به رسمیت بشناسیم، وب‌سایت پژوهشکدۀ تحقیقات راهبردی مجمع تشخیص مصلحت نظام].</ref>

	== چالش‌های خودباوری ==		== چالش‌های خودباوری ==

حسین صبوری در ۱۸ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۴:۰۳

2026-02-07T04:03:30Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۸ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۷:۳۳
خط ۱:		خط ۱:
	~~[[پرونده:~~خودباوری.jpg\|~~جایگزین~~=محدثه حاجی عبدالوهابی، فوق‌دکتری بیوتکنولوژی- بیوانفورماتیک\|~~بندانگشتی\|~~محدثه حاجی عبدالوهابی، فوق‌دکتری بیوتکنولوژی- بیوانفورماتیک]]		{{جعبه اطلاعات مفهوم
			\| تصویر =خودباوری.jpg
			\| زیرنویس تصویر =محدثه حاجی عبدالوهابی، فوق‌دکتری بیوتکنولوژی- بیوانفورماتیک
			\|image_alt=محدثه حاجی عبدالوهابی، فوق‌دکتری بیوتکنولوژی- بیوانفورماتیک
			\| فایل پادکست =خودباوری.ogg
			\| حجم فایلپادکست =2/43
			\| تاریخ پادکست =17-11-1404
			\| زیرنویس عنوان =
			\| عنوان اصلی =
			\| عنوان انگلیسی =
			\| عنوان عربی =
			\| عنوان علمی =
			\| شاخه علمی =
			\| نوع مفهوم =
			\| معنای اصطلاحی =
			\| حوزه کاربرد =
			\| گستره جغرافیایی =
			\| منشأ تاریخی =
			\| نخستین کاربرد =
			\| ریشه واژه =
			\| مرتبط با =
			\| اهمیت =
			\| مبدع =
			\| مروج =
			\| مقدس برای =
			\| مورد احترام =
			\| آثار مرتبط =
			}}
	{{درشت\|'''خودباوری'''}}، ادراک فرد یا اجتماع از توانایی‌ها و شایستگی‌های خویش به‌عنوان منشأ رفتار و عملکرد مؤثر.		{{درشت\|'''خودباوری'''}}، ادراک فرد یا اجتماع از توانایی‌ها و شایستگی‌های خویش به‌عنوان منشأ رفتار و عملکرد مؤثر.

علیرضا محمددوست: /* تطور تاریخی مفهوم خودباوری */

2026-01-27T03:43:53Z

تطور تاریخی مفهوم خودباوری

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۷ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۷:۱۳
خط ۲۸:		خط ۲۸:
	== تطور تاریخی مفهوم خودباوری ==		== تطور تاریخی مفهوم خودباوری ==
	تحول مفهوم خودباوری از سطح فردی به سطح اجتماعی، مسیری تاریخی را طی کرده است. تا پیش از [[رنسانس]]، در بسیاری از مکاتب غربی و شرقی، انسان مقهور سرنوشت یا نیروهای ماورایی پنداشته می‌شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/26659/جبر-و-اختیار-در-اندیشه-اسپینوزا عبادیان، جبر و اختیار در اندیشه اسپینوزا، وب‌سایت پرتال جامع انسانی].</ref> با ظهور [[اومانیسم]] و در [[دوران روشنگری]]، عاملیت انسان محوریت یافت؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/92855/روشنگری-چیست- محمودی، روشنگری چیست؟، وب‌سایت پرتال جامع انسانی].</ref> اما صورت‌بندی علمی این مفهوم در قرن بیستم میلادی و با عبور از رویکردهای جبرگرایانه، مانند روانکاوی [[فروید]] و رفتارگرایی رادیکال رخ داد.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17874899/ اورسکید، به دنبال اسکینر و یافتن فروید، وب‌سایت PubMed].</ref> ظهور روان‌شناسی انسان‌گرای مزلو و راجرز و سپس نظریهٔ شناخت اجتماعی، انسان را موجودی فعال، انتخاب‌گر و توانمند در تغییر محیط معرفی کرد.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26151469/ بندورا، به سوی روان‌شناسی عامل انسانی، وب‌سایت PubMed].</ref>		تحول مفهوم خودباوری از سطح فردی به سطح اجتماعی، مسیری تاریخی را طی کرده است. تا پیش از [[رنسانس]]، در بسیاری از مکاتب غربی و شرقی، انسان مقهور سرنوشت یا نیروهای ماورایی پنداشته می‌شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/26659/جبر-و-اختیار-در-اندیشه-اسپینوزا عبادیان، جبر و اختیار در اندیشه اسپینوزا، وب‌سایت پرتال جامع انسانی].</ref> با ظهور [[اومانیسم]] و در [[دوران روشنگری]]، عاملیت انسان محوریت یافت؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/92855/روشنگری-چیست- محمودی، روشنگری چیست؟، وب‌سایت پرتال جامع انسانی].</ref> اما صورت‌بندی علمی این مفهوم در قرن بیستم میلادی و با عبور از رویکردهای جبرگرایانه، مانند روانکاوی [[فروید]] و رفتارگرایی رادیکال رخ داد.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17874899/ اورسکید، به دنبال اسکینر و یافتن فروید، وب‌سایت PubMed].</ref> ظهور روان‌شناسی انسان‌گرای مزلو و راجرز و سپس نظریهٔ شناخت اجتماعی، انسان را موجودی فعال، انتخاب‌گر و توانمند در تغییر محیط معرفی کرد.<ref>[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26151469/ بندورا، به سوی روان‌شناسی عامل انسانی، وب‌سایت PubMed].</ref>
			[[پرونده:خودباوری۱.jpg\|جایگزین=ساخت سه رادیوداروی تشخیصی و درمانی در ایران\|بندانگشتی\|ساخت سه رادیوداروی تشخیصی و درمانی در ایران با بهره‌گیری از فناوری هسته‌ای]]
	در تاریخ‌نگاری رسمی پس از [[انقلاب اسلامی ایران]]، [[قاجاریه\|دوران قاجار]] و [[دوران پهلوی\|پهلوی]] اغلب به‌عنوان دوره‌ای توصیف می‌شود که در آن، مواجهه با [[مدرنیته]] منجر به تضعیف [[اعتماد به نفس ملی]] شده است.<ref>[https://pkn.isu.ac.ir/article_75836.html عطاردی و زیبنده، تحلیل تطبیقی‌تاریخی چگونگی مواجهه ایرانیان با فناوری‌های نوظهور در تاریخ معاصر و تأثیر آن بر نظام خط‌مشی‌گذاری کشور (موردهای مطالعه: قاجاریه و پهلوی)، 1400ش، ص450]؛ [https://www.mizanonline.ir/fa/news/151747/%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF-%D9%84%D9%88%D9%84%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%85-%D8%A8%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF چه کسی گفت ایرانی‌ها نمی‌توانند لولهنگ هم بسازند؟، خبرگزاری میزان].</ref> روشنفکرانی همچون [[جلال آل‌احمد]] با طرح مفهوم [[غرب‌زدگی]]، نوسازی‌های آن دوره را تقلیدی و فاقد ریشه‌های بومی می‌دانستند.<ref>آل احمد، جلال، غرب‌زدگی، 1396ش، ص13-26.</ref> در مقابل، وقوع انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش از سوی رهبران و نظریه‌پردازان [[جمهوری اسلامی ایران]]، نقطه عطفی برای [[بازگشت به خویشتن]] و احیای خودباوری معرفی می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=5406 خامنه‌ای، شعار ما می‌توانیم، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای].</ref> در این گفتمان، دستاوردهای نظامی و هسته‌ای دهه‌های اخیر به‌عنوان نشانگرهای عینیِ گذار از وابستگی به [[استقلال]] تفسیر می‌شوند، هرچند برخی منتقدان بر لزوم تفکیک میان پیشرفت‌های حاکمیتی و احساس عمومی جامعه تأکید دارند.<ref>[https://www.defamoghaddas.ir/index.php/مقالات/فواید-جنگ-8-ساله-ایران-و-عراق قهرمانی، فواید جنگ 8 ساله ایران و عراق، وب‌سایت مرکز اسناد، تحقیقات و نشر معارف دفاع مقدس و مجاهدت‌های سپاه]؛ [https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=25274 خامنه‌ای، دستاوردهای انقلاب اسلامی، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای].</ref>		در تاریخ‌نگاری رسمی پس از [[انقلاب اسلامی ایران]]، [[قاجاریه\|دوران قاجار]] و [[دوران پهلوی\|پهلوی]] اغلب به‌عنوان دوره‌ای توصیف می‌شود که در آن، مواجهه با [[مدرنیته]] منجر به تضعیف [[اعتماد به نفس ملی]] شده است.<ref>[https://pkn.isu.ac.ir/article_75836.html عطاردی و زیبنده، تحلیل تطبیقی‌تاریخی چگونگی مواجهه ایرانیان با فناوری‌های نوظهور در تاریخ معاصر و تأثیر آن بر نظام خط‌مشی‌گذاری کشور (موردهای مطالعه: قاجاریه و پهلوی)، 1400ش، ص450]؛ [https://www.mizanonline.ir/fa/news/151747/%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF-%D9%84%D9%88%D9%84%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%85-%D8%A8%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%86%D8%AF چه کسی گفت ایرانی‌ها نمی‌توانند لولهنگ هم بسازند؟، خبرگزاری میزان].</ref> روشنفکرانی همچون [[جلال آل‌احمد]] با طرح مفهوم [[غرب‌زدگی]]، نوسازی‌های آن دوره را تقلیدی و فاقد ریشه‌های بومی می‌دانستند.<ref>آل احمد، جلال، غرب‌زدگی، 1396ش، ص13-26.</ref> در مقابل، وقوع انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش از سوی رهبران و نظریه‌پردازان [[جمهوری اسلامی ایران]]، نقطه عطفی برای [[بازگشت به خویشتن]] و احیای خودباوری معرفی می‌شود.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=5406 خامنه‌ای، شعار ما می‌توانیم، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای].</ref> در این گفتمان، دستاوردهای نظامی و هسته‌ای دهه‌های اخیر به‌عنوان نشانگرهای عینیِ گذار از وابستگی به [[استقلال]] تفسیر می‌شوند، هرچند برخی منتقدان بر لزوم تفکیک میان پیشرفت‌های حاکمیتی و احساس عمومی جامعه تأکید دارند.<ref>[https://www.defamoghaddas.ir/index.php/مقالات/فواید-جنگ-8-ساله-ایران-و-عراق قهرمانی، فواید جنگ 8 ساله ایران و عراق، وب‌سایت مرکز اسناد، تحقیقات و نشر معارف دفاع مقدس و مجاهدت‌های سپاه]؛ [https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=25274 خامنه‌ای، دستاوردهای انقلاب اسلامی، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای].</ref>

علیرضا محمددوست در ۶ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۰:۲۱

2026-01-26T10:21:48Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۶ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۵۱
خط ۱:		خط ۱:
			[[پرونده:خودباوری.jpg\|جایگزین=محدثه حاجی عبدالوهابی، فوق‌دکتری بیوتکنولوژی- بیوانفورماتیک\|بندانگشتی\|محدثه حاجی عبدالوهابی، فوق‌دکتری بیوتکنولوژی- بیوانفورماتیک]]
	{{درشت\|'''خودباوری'''}}، ادراک فرد یا اجتماع از توانایی‌ها و شایستگی‌های خویش به‌عنوان منشأ رفتار و عملکرد مؤثر.		{{درشت\|'''خودباوری'''}}، ادراک فرد یا اجتماع از توانایی‌ها و شایستگی‌های خویش به‌عنوان منشأ رفتار و عملکرد مؤثر.

سعید مقدم: /* تعریف خودباوری */

2026-01-25T05:45:07Z

تعریف خودباوری

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۵ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۱۵
خط ۴:		خط ۴:

	== تعریف خودباوری ==		== تعریف خودباوری ==
	خودباوری در لغت ~~به معنای~~ باور داشتن به خود است،<ref>[https://www.sid.ir/paper/1073207/fa علیزاده و قطبی، خودباوری در روایات امام علی(ع)، 1402ش، ص34].</ref> اما در اصطلاح [[علوم رفتاری]] فراتر از [[خوش‌بینی]] و به معنای ارزیابی شناختی فرد از توانایی‌هایش برای انجام یک عمل خاص است.<ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3540350/ آرتینو جونیور، خودکارآمدی تحصیلی: از نظریة آموزشی تا عمل آموزشی، وب‌سایت PubMed].</ref> برخلاف [[عزت‌نفس]] که به [[احساس]] ارزشمندی کلی اشاره دارد، خودباوری ناظر به توانمندی در عمل است. در [[روان‌شناسی شناختی]]، این مفهوم به اعتقاد فرد به قابلیت‌هایش برای سازماندهی و اجرای اقدامات لازم جهت مدیریت موقعیت‌های پیش رو تعریف می‌شود.<ref>[https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0033-295X.84.2.191 بندورا، خودکارآمدی: به سوی یک نظریه یکپارچه برای تغییر رفتار، وب‌سایت APA PsycNet].</ref> در اندیشهٔ اسلامی خودباوری به‌معنای باور به سرمایه‌های وجودی اعطا شده از سوی [[خدا\|خداوند]] و [[مسئولیت‌پذیری]] برای شکوفایی آن‌ها است. در این رویکرد، خودباوری، [[اعتماد به نفسِ]] متصل به [[مبدأ هستی]] است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1073207/fa علیزاده و قطبی، خودباوری در روایات امام علی(ع)، 1402ش، ص35].</ref>		خودباوری در لغت به‌معنای باور داشتن به خود است،<ref>[https://www.sid.ir/paper/1073207/fa علیزاده و قطبی، خودباوری در روایات امام علی(ع)، 1402ش، ص34].</ref> اما در اصطلاح [[علوم رفتاری]] فراتر از [[خوش‌بینی]] و به معنای ارزیابی شناختی فرد از توانایی‌هایش برای انجام یک عمل خاص است.<ref>[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3540350/ آرتینو جونیور، خودکارآمدی تحصیلی: از نظریة آموزشی تا عمل آموزشی، وب‌سایت PubMed].</ref> برخلاف [[عزت‌نفس]] که به [[احساس]] ارزشمندی کلی اشاره دارد، خودباوری ناظر به توانمندی در عمل است. در [[روان‌شناسی شناختی]]، این مفهوم به اعتقاد فرد به قابلیت‌هایش برای سازماندهی و اجرای اقدامات لازم جهت مدیریت موقعیت‌های پیش رو تعریف می‌شود.<ref>[https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0033-295X.84.2.191 بندورا، خودکارآمدی: به سوی یک نظریه یکپارچه برای تغییر رفتار، وب‌سایت APA PsycNet].</ref> در اندیشهٔ اسلامی خودباوری به‌معنای باور به سرمایه‌های وجودی اعطا شده از سوی [[خدا\|خداوند]] و [[مسئولیت‌پذیری]] برای شکوفایی آن‌ها است. در این رویکرد، خودباوری، [[اعتماد به نفسِ]] متصل به [[مبدأ هستی]] است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1073207/fa علیزاده و قطبی، خودباوری در روایات امام علی(ع)، 1402ش، ص35].</ref>

	== ابعاد روان‌شناختی ==		== ابعاد روان‌شناختی ==

حمید فاضل در ۲۹ دی ۱۴۰۴، ساعت ۰۹:۵۱

2026-01-19T09:51:02Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۹ دی ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۲۱
خط ۱:		خط ۱:
	{{درشت\|'''خودباوری'''}}، ادراک فرد یا اجتماع از توانایی‌ها و شایستگی‌های خویش به‌عنوان منشأ رفتار و عملکرد مؤثر.		{{درشت\|'''خودباوری'''}}، ادراک فرد یا اجتماع از توانایی‌ها و شایستگی‌های خویش به‌عنوان منشأ رفتار و عملکرد مؤثر.

	خودباوری یک سازهٔ بنیادین روان‌شناختی است که به اطمینان فرد به ظرفیت‌های درونی خود برای رویارویی با چالش‌ها و دستیابی به اهداف اشاره دارد. این مفهوم که در [[روان‌شناسی]] با [[خودکارآمدی]] و در [[انسان‌شناسی اسلامی]] با [[کرامت نفس]] تبیین می‌شود، پیش‌شرط [[سلامت روان]] و [[تاب‌آوری]] فردی است. اگرچه اصالت این مفهوم به لایه‌های شخصیتی بازمی‌گردد، اما در سطح کلان، تجمیع خودباوری‌های فردی منجر به شکل‌گیری خودباوری عمومی می‌شود. تحلیل‌گران [[تاریخ معاصر ایران]] بیان کرده‌اند که ایرانیان، گذار از دوران تضعیف [[اعتماد به نفس ملی]] در عصر [[استعمار]] به تلاش برای احیای خودباوری پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] را تجربه ~~کرده است؛~~ تحولی که آثار و چالش‌های آن در [[سبک زندگی]]، از [[الگوی مصرف]] تا [[معماری]]، قابل بررسی است.		خودباوری یک سازهٔ بنیادین روان‌شناختی است که به اطمینان فرد به ظرفیت‌های درونی خود برای رویارویی با چالش‌ها و دستیابی به اهداف اشاره دارد. این مفهوم که در [[روان‌شناسی]] با [[خودکارآمدی]] و در [[انسان‌شناسی اسلامی]] با [[کرامت نفس]] تبیین می‌شود، پیش‌شرط [[سلامت روان]] و [[تاب‌آوری]] فردی است. اگرچه اصالت این مفهوم به لایه‌های شخصیتی بازمی‌گردد، اما در سطح کلان، تجمیع خودباوری‌های فردی منجر به شکل‌گیری خودباوری عمومی می‌شود. تحلیل‌گران [[تاریخ معاصر ایران]] بیان کرده‌اند که ایرانیان، گذار از دوران تضعیف [[اعتماد به نفس ملی]] در عصر [[استعمار]] به تلاش برای احیای خودباوری پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] را تجربه کرده‌اند؛ تحولی که آثار و چالش‌های آن در [[سبک زندگی]]، از [[الگوی مصرف]] تا [[معماری]]، قابل بررسی است.

	== تعریف خودباوری ==		== تعریف خودباوری ==

حمید گلزار: زدن لینک داخلی

2026-01-10T11:33:43Z

زدن لینک داخلی

نمایش تغییرات