علی شاهرودی: ابرابزار

2026-05-10T05:18:21Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۴۸
خط ۸۴:		خط ۸۴:
	* Rajabi, G. , “Reliability and Validity of the General Self-Efficacy Beliefs Scale (GSE-10) Comparing the Psychology Students of Shahid Chamrin University and Azad University of Marvdasht, New Thought Educate 2(1), 2006.		* Rajabi, G. , “Reliability and Validity of the General Self-Efficacy Beliefs Scale (GSE-10) Comparing the Psychology Students of Shahid Chamrin University and Azad University of Marvdasht, New Thought Educate 2(1), 2006.
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

			{{زندگی}}

زهرا فاضل: صفحه‌ای تازه حاوی «بیست و سومین دوره مسابقات و جشنواره ملی نادکاپ شریف؛ جمعه ۱۹ اسفند ۱۴۰۱ {{درشت|'''خودکارآمدی'''}}؛ اعتقاد به توانایی‌های فردی برای رویارویی با چالش‌های فرارو. خودکارآمدی یعنی باور فرد به...» ایجاد کرد

2026-04-23T13:11:39Z

صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=نادکاپ شریف|بندانگشتی|بیست و سومین دوره مسابقات و جشنواره ملی نادکاپ شریف؛ جمعه ۱۹ اسفند ۱۴۰۱ {{درشت|'''خودکارآمدی'''}}؛ اعتقاد به توانایی‌های فردی برای رویارویی با چالش‌های فرارو. خودکارآمدی یعنی باور فرد به...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:خودکارآمدی (3).jpg|جایگزین=نادکاپ شریف|بندانگشتی|بیست و سومین دوره مسابقات و جشنواره ملی نادکاپ شریف؛ جمعه ۱۹ اسفند ۱۴۰۱]]
{{درشت|'''خودکارآمدی'''}}؛ اعتقاد به توانایی‌های فردی برای رویارویی با چالش‌های فرارو.

خودکارآمدی یعنی باور فرد به توانایی‌هایش برای موفقیت در موقعیت‌های مختلف. این باور بر اندیشه، [[احساس|احساسات]] و رفتار انسان اثر مستقیم دارد و تعیین می‌کند که فرد در برابر مشکلات چقدر تلاش، مقاومت و انعطاف نشان دهد. خودکارآمدی ابعاد مختلفی دارد؛ از عاطفی و اجتماعی گرفته تا تحصیلی، جنسی و حتی دوران [[سالمندی]]. ریشه‌های آن در [[کودکی]] و شیوه‌های تربیتی شکل می‌گیرد و از طریق تجربه‌های موفق، مشاهده دیگران، تشویق و واکنش‌های اجتماعی تقویت می‌شود. خودکارآمدی بالا باعث [[تعهد شغلی|تعهد]]، پشتکار، نگاه مثبت به چالش‌ها و [[رضایت از زندگی|رضایت بیشتر در زندگی]] می‌شود و در حوزه‌هایی مثل تحصیل، روابط اجتماعی و حتی کیفیت زندگی سالمندان نقشی کلیدی دارد.

== مفهوم‌شناسی ==
خودکارآمدی (self-efficacy)، از نظر بسیاری از کارشناسان، به‌معنای باور خود شخص به توانایی موفقیت در یک موقعیت خاص است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/757193/خودکارآمدی-چیست-و-چه-اهمیتی-دارد «خودکارآمدی چیست و چه اهمیتی دارد؟»، سایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref> ساختار خودکارآمدی یک عقیده است که بر تلاش بشر، نفوذ بسیاری دارد.<ref>مرادی، «خودکارآمدی و چگونگی تأثیر آن بر رفتار»، 1398ش، ص76-78.</ref> باورهای خودکارآمدی تعیین می‌کنند که انسان‌ها، چه اندازه برای انجام کارهای خود زمان گذاشته، هنگام برخورد با دشواری‌ها تا چه مدت مقاومت کرده و در رویارویی با موقعیت‌های مختلف چه میزان نرمش نشان دهند. علاوه بر آن، باورهای خودکارآمدی بر الگوهای اندیشه و کنش‌های هیجانی فرد تأثیرگذار است.<ref>Rajabi, “Reliability and Validity of the General Self-Efficacy Beliefs Scale (GSE-10) Comparing the Psychology Students of Shahid Chamrin University and Azad University of Marvdasht”, 2006, P111-122.</ref>{{سخ}}آدمی، هنگام روبه‌رو شدن با یک چالش جدید، به فکر فرورفته و در خود به بررسی توانایی‌ها می‌پردازد. این احساس در زمان رویارویی با چالش‌های جدید، به خودکارآمدی فرد بستگی دارد. بر اساس برخی نظریه‌های روان‌شناختی، خودکارآمدی، بخشی از سیستم خود است که از نگرش‌ها، توانایی‌ها و مهارت‌های شناختی فرد تشکیل شده و در نحوهٔ درک او از موقعیت‌های مختلف و رفتار فرد در واکنش به این موقعیت‌ها، نقشی اساسی دارد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/757193/خودکارآمدی-چیست-و-چه-اهمیتی-دارد «خودکارآمدی چیست و چه اهمیتی دارد؟»، سایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref>

== انواع ==
انواع خاصی از خودکارآمدی وجود دارند که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
# خودکارآمدی عاطفی:<ref>emotional self-efficacy</ref> درک فرد از توانایی خود در مهار و مدیریت عواطف و افکار منفی؛
# خودکارآمدی خلاق:<ref>creative self-efficacy</ref> باور کلی فرد دربارهٔ توانایی حل مسائل، به‌صورت خلاق و رفتار خلاقانه؛
# خودکارآمدی اجتماعی:<ref>social self-efficacy</ref> باور فرد به توانایی خود در تعامل‌های اجتماعی در زمینهٔ شروع یا ادامهٔ روابط بین فردی.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/413134/رابطه-انواع-خودکارآمدی-با-خشم-بررسی-نقش-واسطه-ای-حل-مسئله-اجتماعی محمدی دهاقانی، ««رابطۀ انواع خودکارآمدی با خشم: بررسی نقش واسطه‌ای حل مسئلۀ اجتماعی»، 1395ش، ص238-239.]</ref>

== ابعاد ==
خودکارآمدی دارای ۳ بعد است:
# مقدار؛ به دشواری مشکلاتی که شخص آمادگی مقابله با آنها را دارد، اشاره می‌کند.
# قدرت؛ به اعتقاد راسخ فرد مبنی بر اینکه آیا از عهدهٔ یک رفتار دشوار بر می‌آید، اشاره دارد.
# عمومیت؛ به میزان احساس اطمینان فرد به خود برای انجام رفتارهای خاص در شرایط و موقعیت‌های مختلف اشاره دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/889924/fa خوانساری، «اثربخشی کارگاه‌های خودکارآمدی با رویکرد مدرن (شناختی- اجتماعی) بر میزان باورهای خودکارآمدی عمومی دانشجویان دختر»، 1396ش، ص3.]</ref>

== آثار ==
افرادی که از حس خودکارآمدی بالایی برخودار هستند، دارای ویژگی‌های زیر هستند:
# داشتن علاقه‌ای عمیق به شرکت در فعالیت‌ها؛
# متعهد بودن به فعالیت‌ها و علایق خود؛
# پذیرش شکست و بازگشت به حالت عادی در مدت زمان کمتر؛
# نگاه کردن به مشکلات چالش‌برانگیز به‌عنوان تمرینی برای مهارت بیشتر.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/757193/خودکارآمدی-چیست-و-چه-اهمیتی-دارد «خودکارآمدی چیست و چه اهمیتی دارد؟»، سایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref>

== شکل‌گیری ==
[[پرونده:خودکارآمدی (4).jpg|جایگزین=نادکاپ شریف|بندانگشتی|تصویری از دو پسر در مسابقات ملی نادکاپ شریف]]
کارشناسان بر این باورند که خودکارآمدی نیز همچون سایر مهارت‌ها، در دوران کودکی و به‌ویژه در زمان مواجهه با چالش‌های جدید، در انسان شکل می‌گیرد. از جمله عوامل مهم در شکل‌گیری خودکارآمدی، ساختار خانوادگی و شیوهٔ تربیتی فرد است. اگر والدین در دورهٔ کودکی، تأثیر مثبتی در تکامل توانایی‌های کودک خود داشته باشند، زمینه برای فعلیت یافتن استعدادهای بالقوه در او در راستای پیشرفت کنترل باورهای درونی فراهم می‌شود.<ref>مرادی، «خودکارآمدی و چگونگی تأثیر آن بر رفتار»، 1398ش، ص76-78.</ref>

در نقطهٔ مقابل، کودکانی که در خانواده‌های پُراسترس رشد یافته‌اند، در هنگام مواجهه با مشکلات و چالش‌ها، احساس عجز و ناتوانی می‌کنند. علاوه بر محیط [[خانواده]]، عوامل آموزشی نیز در توسعه و رشد خودکارآمدی در افراد، مؤثر هستند.<ref>مرادی، «خودکارآمدی و چگونگی تأثیر آن بر رفتار»، 1398ش، ص76-78.</ref> خودکارآمدی نیز همچون سایر مهارت‌ها، آموختنی و پرورش‌یافتنی است.

برای همین منظور، متخصصان، خودکارآمدی را دارای چهار منبع اصلی می‌دانند:
# تجارب موفق؛
# مدل‌سازی اجتماعی: مشاهدهٔ موفقیت‌های دیگران؛
# اقناع اجتماعی: تشویق و ترغیب شدن توسط دیگران؛
# پاسخ‌های روان‌شناختی: واکنش‌ها و پاسخ‌هایی که فرد از سمت دیگران دریافت می‌کند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/757193/خودکارآمدی-چیست-و-چه-اهمیتی-دارد «خودکارآمدی چیست و چه اهمیتی دارد؟»، سایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref>

== تقویت ==
کارشناسان، راه‌هایی را برای تقویت خودکارآمدی ارائه کرده‌اند:
# هدف‌گذاری: تعیین اهدافی که قابل دسترسی هستند.
# زیر نظر گرفتن تلاش و موفقیت دیگران: مدل‌سازی کردن از موفقیت افرادی مشابه با خود.
# برجسته‌سازی نظرات مثبت در ذهن: دور ماندن از نظرات منفی و تمرکز بر نظرات مثبت.
# توجه به افکار و احساسات خود: جایگزین کردن افکار و گفتگوهای درونی منفی با افکار مثبت.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/757193/خودکارآمدی-چیست-و-چه-اهمیتی-دارد «خودکارآمدی چیست و چه اهمیتی دارد؟»، سایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref>

== خودکارآمدی سالمندان ==
خودکارآمدی، با ابعاد مختلف زندگی سالمندان از جمله سلامتی و کیفیت [[زندگی]] آنها، در ارتباط است. از جمله موارد مهم خودکارآمدی در سالمندان موضوع «خودمراقبتی» است. پژوهش‌های بسیاری نشان داده‌اند سالمندانی که تحت برنامهٔ افزایش خودکارآمدی خودمراقبتی قرار گرفته‌اند، از نظر آماری، در انجام فعالیت‌های اساسی روزانهٔ خود موفق‌تر عمل می‌کنند.<ref>Bhupinder, “Self-Efficacy and well-being of adolescents”, 2009, V35(2), P227-232.</ref>

علاوه بر آن، خودکارآمدی منجر به افزایش ارتباطات کلامی و نیز افزایش مشارکت‌های اجتماعی شده و همین موضوع بر تمامی جنبه‌های زندگی سالمند تأثیر می‌گذارد. کارشناسان بر این باورند که خودکارآمدی عمومی سالمندان با [[جنسیت]] (مردان بیشتر از زنان خودکارآمد هستند)، سن (هر چه سن بالاتر می‌رود، خودکارآمدی کاهش می‌یابد) و سطح تحصیلات (تحصیلات به‌صورت بالقوه، توانایی فرد را در مقابله با مشکلات افزایش می‌دهد) مرتبط هستند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/114004/fa ترکی، «خودکارآمدی عمومی ساکنین سرای سالمندان»، 1390ش، ص56 و 60.]</ref>

== خودکارآمدی جنسی ==
خودکارآمدی جنسی، باور هر فرد در مورد توانایی خود در عملکرد مؤثر فعالیت‌های جنسی و مطلوب بودن برای شریک جنسی خود است. این باور، نوعی خودارزیابی از توانایی و کارآمدی در رفتارهای جنسی است. پژوهش‌های صورت‌گرفته در ایران و سراسر جهان حکایت از آن دارند که بین میزان خودکارآمدی جنسی و رضایت زناشویی ارتباط معناداری وجود دارد. تحقیق صورت‌گرفته در [[ایران]]، این میزان از تأثیرگذاری را در حدود ۲۲٫۶ درصد برآورد کرده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/172069/fa وزیری، «خودکارآمدی جنسی و رضایت زناشویی»، 1389ش، ص88-89.]</ref>

همچنین، پژوهش‌های مختلفی ثابت کرده‌اند که رضایت جنسی، به‌صورت گسترده‌ای با رضایت زناشویی ارتباط دارد که به‌معنای احساس خوشایند فرد از نوع [[روابط جنسی همسران|روابط جنسی]] است. علاوه بر آن، سطح بالای رضایت جنسی در افزایش کیفیت زندگی و در نتیجهٔ آن، افزایش ثبات زناشویی تأثیرگذار است. کارشناسان معتقدند که مفهوم رضایت جنسی به‌معنای رضایت از فعالیت‌های جنسی و نیز به‌معنای رضایت عاطفی و هیجانی، متضمن درک خودکارآمدی فرد است. به‌همین دلیل است که خودکارآمدی جنسی، سهمی قابل توجه در رضایت زناشویی دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/172069/fa وزیری، «خودکارآمدی جنسی و رضایت زناشویی»، 1389ش، ص88-89.]</ref>

== خودکارآمدی تحصیلی ==
پژوهشگران بر این باورند که خودکارآمدی در تحصیل، به‌معنای اعتماد شخص به توانایی خود در انجام دادن وظایف تحصیلی به‌صورت موفقیت‌آمیز است. آنها معتقدند که آدمی، در بیشتر مواقع، به کار یا وظیفه‌ای که خودکارآمدی بالاتری در آن دارد، روی آورده و در آن موفق می‌شود. به‌همین دلیل، زمانی‌که یک دانش‌آموز یا [[دانشجو]]، خودکارآمدی بالایی داشته باشد، زمان و تلاش بیشتری را برای مطالعه گذاشته، نتایج تحصیلی بهتری را کسب کرده و در نهایت، رضایت بیشتری نیز از تحصیل به دست می‌آورد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/889924/fa خوانساری، «اثربخشی کارگاه‌های خودکارآمدی با رویکرد مدرن (شناختی- اجتماعی) بر میزان باورهای خودکارآمدی عمومی دانشجویان دختر»، 1396ش، ص5.]</ref>

== خودکارآمدی کودکان و نوجوانان ==
کارشناسان، از دو سازهٔ مهم و حیاتی در [[روان‌شناسی]] سخن گفته‌اند که تأثیر بسیاری در سلامت روان و پیشگیری از اختلال‌های روانی در کودکان و نوجوانان دارد: ۱. حرمت خود؛ ۲. خودکارآمدی.

آنها، بر این باورند که مداخله‌های مرتبط با خودکارآمدی پایین، با طیف گسترده‌ای از مشکلات و اختلال‌های روانی مانند [[افسردگی]]، اختلال تنیدگی پس ضربه‌ای، اختلال تغذیه، سوءمصرف مواد، اضطراب و هراس، واکنش‌های سوگ و سازگاری در ارتباط هستند. پژوهشگران، داشتن حرمت خود بالا را برای داشتن خودکارآمدی سالم و قوی، ضروری می‌دانند.

یکی از راه‌های تقویت خودکارآمدی در کودکان، هنر روان درمانگری است. در این روش که گاهی به‌صورت گروهی انجام می‌شود، افراد توانایی بیان کردن عواطف خود به شیوه‌های جدید را یادگرفته و از این طریق، احساس اطمینان و اعتماد در روابط بین فردی را به دست می‌آورند. این سطح از اعتماد باعث می‌شود تا کودکان و [[نوجوانی|نوجوانان]]، توانایی ابراز و بیان خود را کسب کرده و در برابر مخاطرات بیرونی و تهدیدکننده، کنترل و توانایی مهار و ادارهٔ خود را به دست آورند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/101295/fa زاده‌محمدی، «بهبود حرمت خود و خودکارآمدی در نوجوانان»، 1387ش، ص250-252.]</ref>

== خودکارآمدی اجتماعی ==
خودکارآمدی اجتماعی از جمله مفاهیم زیرمجموعهٔ خودکارآمدی در نظریهٔ شناخت اجتماعی است که به باورهای فرد در رابطه با توان خود در ایجاد ارتباط اجتماعی و نیز برقراری دوستی‌های جدید اشاره می‌کند. همچنین، برخی، خودکارآمدی اجتماعی را یکی از عوامل تنظیم رفتار انسان در موقعیت‌های بین فردی می‌دانند. خودکارآمدی اجتماعی بالا، منجر به برقراری [[مناسبات اجتماعی]] مثبت و سالم شده و همچنین ناظر بر عملکرد بالا در روابط اجتماعی کلی و مشارکت در گروه‌ها یا فعالیت‌ها، نگرش دوستانه و اشتراک با مردم بوده و به ادراک فرد در برقراری موفقیت‌آمیز روابط اجتماعی کمک می‌کند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/896756/fa کاظمی سیرکانه، «احساس تنهایی، خودکارآمدی اجتماعی و اعتیاد به اینترنت»، 1396ش، ص1367-1368.]</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* ترکی، یوسف و دیگران، «خودکارآمدی عمومی ساکنین سرای سالمندان»، نشریهٔ پرستاران ایران، دوره ۲۴، شماره ۷۳، ۱۳۹۰ش.
* خوانساری، زهرا، «اثربخشی کارگاه‌های خودکارآمدی با رویکرد مدرن (شناختی- اجتماعی) بر میزان باورهای خودکارآمدی عمومی دانشجویان دختر»، کنفرانس بین‌المللی فرهنگ آسیب‌شناسی روانی و تربیت، دوره ۱، ۱۳۹۶ش.
* «خودکارآمدی چیست و چه اهمیتی دارد؟»، سایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ بازدید: ۹ اسفند ۱۴۰۱ش.
* زاده‌محمدی، علی و دیگران، « «بهبود حرمت خود و خودکارآمدی در نوجوانان»، نشریهٔ روان‌شناسی تحولی، دوره ۴، شماره ۱۵، ۱۳۸۷ش.
* کاظمی سیرکانه، سیده آرزو و دیگران، «احساس تنهایی، خودکارآمدی اجتماعی و اعتیاد به اینترنت»، کنگرهٔ انجمن روان‌شناسی ایران، دوره ۶، ۱۳۹۶ش.
* محمدی دهاقانی، مریم و یوسفی، فریده، « «رابطهٔ انواع خودکارآمدی با خشم: بررسی نقش واسطه‌ای حل مسئلهٔ اجتماعی»، نشریهٔ روان‌شناسی تحولی روانشناسان ایران، سال ۱۲، شماره ۴۷، ۱۳۹۵ش.
* مرادی، فاطمه و رفیعیان، مهشید، «خودکارآمدی و چگونگی تأثیر آن بر رفتار»، مجلهٔ بهورز، سال ۲۹، ۱۳۹۸ش.
* وزیری، شهرام و دیگران، «خودکارآمدی جنسی و رضایت زناشویی»، نشریهٔ اندیشه و رفتار در روان‌شناسی بالینی، دوره ۴، شماره ۱۶، ۱۳۸۹ش.
* Bhupinder S, Rakhi U, “Self-Efficacy and well-being of adolescents”, JIAAP, 2009.
* Rajabi, G. , “Reliability and Validity of the General Self-Efficacy Beliefs Scale (GSE-10) Comparing the Psychology Students of Shahid Chamrin University and Azad University of Marvdasht, New Thought Educate 2(1), 2006.
{{پایان منابع}}

خودکارآمدی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

علی شاهرودی: ابرابزار