حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ خویشتن داری جنسی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به خویشتن‌داری جنسی منتقل کرد

2026-05-30T10:34:25Z

حمید گلزار صفحهٔ خویشتن داری جنسی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به خویشتن‌داری جنسی منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۰۴
(بدون تفاوت)

محمداسحاق عارفی: صفحه‌ای تازه حاوی «'''خویشتن‌داری جنسی؛''' پرورش، مدیریت و پاسخ عفیفانه به‌غریزۀ جنسی. خویشتن‌داری، فضیلت‌ اخلاقی است که مدیریت غریزۀ جنسی را در کسانی که توان و شرایط ازدواج را ندارند، عهده‌دار است. از این مقوله در آموزه‌های دینی به «استعفاف» و به صو...» ایجاد کرد

2026-05-13T11:26:59Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''خویشتن‌داری جنسی؛'''</big> پرورش، مدیریت و پاسخ عفیفانه به‌غریزۀ جنسی. خویشتن‌داری، فضیلت‌ اخلاقی است که مدیریت غریزۀ جنسی را در کسانی که توان و شرایط ازدواج را ندارند، عهده‌دار است. از این مقوله در آموزه‌های دینی به «استعفاف» و به صو...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<big>'''خویشتن‌داری جنسی؛'''</big> پرورش، مدیریت و پاسخ عفیفانه به‌غریزۀ جنسی.

خویشتن‌داری، فضیلت‌ اخلاقی است که مدیریت غریزۀ جنسی را در کسانی که توان و شرایط [[ازدواج]] را ندارند، عهده‌دار است. از این مقوله در آموزه‌های دینی به «استعفاف» و به صورت کلی‌تر به «تقوا» تعبیر شده که روش‌هایی مانند کنترل نگاه، مدیریت دوستی‌ها، کنترل رفتار و حرکات، کنترل تفکر و خیالات، ریاضت، ایجاد مشغولیت و در نهایت استعفاف و پیشه‌کردن پاکی را ارایه کرده است.
==مفهوم‌شناسی==
افلاطون خویشتن‌داری را حاکمیت عقل بر قوای شهوت و غضب دانسته و از آن به‌ نظم و هماهنگی درونی آدمی یاد کرده است. خویشتن‌داری عامل نیرومندی است که انسان‌هارا در برابر تمایلات نفسانی، ناملایمات زندگی، فشارهای روحی و روانی و رفتارهای مخل سلامت نفس محافظت کرده و از بالاترین اهداف فکر و عمل اخلاقی شمرده شده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/399223/%D8%AE%D9%88%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B4-%D9%86%D9%81%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D9%8 سلطانی ‌کوهانستانی، «خویشتن‌داری و نقش آن درآرامش نفس از منظر افلاطون»، 1395ش، ص115.] </ref> مفهوم «تقوی» نزدیک‌ترین کلید‌واژه است که محتوای خویشتن‌داری را در آموزه‌های دینی بازتاب می‌دهد و ناظر به پرهیز از هر عمل زشتی است که خداوند از آن نهی کرده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%87_%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C طباطبایی، المیزان، 1374ش، ص 99.] </ref> این مفهوم عام، شامل خویشتن‌داری جنسی با عنوان «استعفاف» نیز می‌شود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/374325/fa نصرتی و دیگران، «اثربخشی آموزش خودنظارتی با رویکرد مراقبۀ اسلامی برخویشتن‌داری دانشجویان دختر دانشگاه تهران»، 1399ش، ص26.] </ref>
==اهمیت==
خویشتن‌داری و استعفاف در امور جنسی، از جایگاه مهم و برجسته‌ای در فرهنگ اسلامی و آموزه‌های دینی برخوردار است. خویشتن‌داری تمایلات جنسی را کنترل و تعدیل کرده، انسان‌ها را از پلیدی و طغیان شهوت مصون می‌دارد.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84_%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C «کنترل فشارهای جنسی»، ویکی فقه.]</ref> به باور کارشناسان، خویشتن‌داری در رساندن انسان به‌نتایج مطلوب دارای اهمیت فوق العاده است. اگر در انجام امور، احساسات بر عقل، غالب شود، به‌صورت طبیعی، منطق و محاسبه کمرنگ می‌شود. دور شدن از خویشتن‌داری، شعور، عزت‌ نفس و نوع قضاوت را با ‌خطر مواجه می‌کند.<ref>[https://psychometrist.ir/Article/detail/khoishtn-dari-chist «خویشتن‌داری چیست؟»، وب‌سایت سایکومتریست.]</ref> خویشتن‌داری، اهمیت خود را در گزینش سبک زندگی و به‌ویژه مدیریت بدن، نشان می‌دهد. بدن در رویکرد مادی‌گرا یک سرمایۀ نمادین و اجتماعی در جهت تمایز، تجارت و نمایش، دانسته می‌شود؛ اما در سبک زندگی دینی، بدن یک سرمایۀ حقیقی و ابزار کمال حقیقی و معنوی انسان شمرده می‌شود.<ref>[https://eshop.iki.ac.ir/shop/2/products/2/article/492 علی‌خانی، «بدن در سبک زندگی دینی و سکولار»، معرفت فرهنگی اجتماعی، 1401ش، ص63.]</ref> تأکید اصلی دین بر زیبایی باطنی و نیز آراستگی، نشاط و شادابی فردی و اجتماعی، امنیت روانی، ایجاد پرهیز از تنفر‌آفرینی اجتماعی، احترام به‌ دیگران، حفظ [[حیا]] و عفت خانوادگی و استعفاف است، اما سبک زندگی مادی بر خودنمایی، دلربایی و آلودن دیگران به تباهی‌های اخلاقی، آزادی جنسی و اباحی‌گری تأکید دارد.<ref>[https://eshop.iki.ac.ir/shop/2/products/2/article/492 علی‌خانی، «بدن در سبک زندگی دینی و سکولار»، معرفت فرهنگی اجتماعی، 1401ش، ص58]</ref>
==پرورش غریزۀ جنسی==
غریزۀ جنسی در وجود انسان، در مرتبۀ پس از میل به‌ خوردن و آشامیدن و در دستۀ نیازهای اولیه قرار می‌گیرد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/334015/ مروتی و دیگران «نقد و بررسي سلسله مراتبي بودن نیازهاي انسان در نظرية مازلو؛ با رويكردي بر آيات قرآن كریم»، 1392ش، ص132.]</ref> این غریزه شامل مجموعه‌ای از نیازها، احساسات و توانمندی‌های بدنی و روانی بوده و آثار روانی، عاطفی، اخلاقی، معنوی و اجتماعی فراوانی به‌دنبال دارد.<ref>[https://fa.wikizendegy.ir/wiki/%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%AC «غریزه»، ویکی زندگی.] </ref> پرورش غریزۀ جنسی شامل اقداماتی می‌شود که از دوران اولیۀ زندگی انسان در جهـت رشد متعادل و مناسب انگیزۀ جنسی انجام شده و هـدف آن کمـک بـه تکامل رفتارهاي جنسی، اجراي وظایف جنسی، تـداوم و بقـاي نسـل و رسـیدن بـه آرامش در زندگی است.<ref>[https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1054117.html اسلامیان و دیگران، «بررسی و تحلیل ابعاد مختلف تربیت جنسی و مسایل اساسی مرتبط با آن»، 1394ش، ص305.]</ref> متفکران [[مسلمان]] در تبیین روش تربیت جنسی، در دورۀ کودکی بر اختفا، در دورۀ نوجوانی بر کنترل و در دورۀ جوانی بر جهت‌دهی میل جنسی در مسیر [[ازدواج]] تأکید داشته و بعد از ازدواج، به تحکیم روابط و استواری [[خانواده]] و حقوق و تکالیف اعضای آن نسبت به‌هم توجه کرده‌اند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/374964/ مزیدی و خدمتیان، «الگوی تربیت جنسی با تکیه بر دیدگاه‌های اندیشمندان مسلمان»، 1396ش، ص177.]</ref> از این منظر، غریزۀ جنسی نقش‌های زیر را ایفا می‌کند:
# تشکیل خانواده؛<ref>سورۀ روم، آیۀ 21.</ref>
# تکثیر نسل بشری؛<ref>سورۀ نساء، آیۀ 2.</ref>
# ایجاد آرامش در خانواده پس از ازدواج.<ref>سورۀ روم، آیۀ 21.</ref>
==رویکردهای مدیریت غریزۀ جنسی==
===1. رویکرد تفریطی===
برخی باور دارند که نباید در امور و مسایل جنسی گرفتار شده و درصدد پاسخ به آن برآمد. این دسته، از مسایل جنسی به‌عنوان یک شرم یاد کرده و پرهیز از ازدواج را در راستای خویشتن‌داری، توصیه می‌کنند. در این روی‌کرد اشـتیاق به لذایذ جسمانی و میل به‌ بقا، پیروی از هوس‌ها و لـذت‌ها و شـهوت‌پرسـتی‌ها، دلیل رنج بشر دانسته می‌شود.<ref>[https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1054117.html اسلامیان و دیگران، «بررسی و تحلیل ابعاد مختلف تربیت جنسی و مسایل اساسی مرتبط با آن»، 1394ش، ص308.] </ref>
===2. روی‌کرد افراطی===
برخی به آزادی غریزۀ جنسی باور دارند و به ارضاي کامل غریزۀ جنسی از هر طریقی حتی خارج از چارچوب خانواده و ازدواج، توصیه می‌کنند. اخلاق جنسی در این رویکرد به «ولنگاري جنسی» نزدیک می‌شود. عقاید افرادي مانند زیگموند فروید روان‌کـاو اتریشـی و برترانـد راسـل فیلسـوف انگلیسـی را از عوامل زمینه‌سـاز ایـن دیـدگاه شمرده است.<ref>[https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1054117.html اسلامیان و دیگران، «بررسی و تحلیل ابعاد مختلف تربیت جنسی و مسایل اساسی مرتبط با آن»، 1394ش، ص309.] </ref> فروید معتقد است که اگر غریزۀ جنسی به‌خوبی برآورده شود، هیچ مشکلی روانی و حتی جسمی برای انسان پدیدار نمی‌شود. برتراند راسل بر آزادی روابط جنسی به‌عنوان یک اصل ضروری، تکیه کرده و اخلاق جنسی مبتنی بر احساس شرم، احترام، عفت و پاک‌دامنی زن، غیرت ناموسی مرد و مذهبی بودن ازدواج را مانع روابط جنسی دانسته و خواهان برچیده شدن آن‌ها شده است.<ref>[http://pajuhesh.irc.ir/product/book/show.text/id/547/indexId/318 «اندیشه‌های جدید غرب دربارۀ ازدواج»، وب‌سایت ادارۀ کل پژوهش‌های اسلامی رسانه.]</ref>
===3. رویکرد اعتدالی===
آموزه‌های اسلام با میانه‌روی در ‌مدیریت غریزۀ جنسی، نه تفریط و سرکوب غریزۀ جنسی را مورد توجه قرار داده و نه آزادی روابط جنسی را به مصلحت بشر دانسته است. باورهای دینی ارضاي غریزۀ جنسی را امری لازم شمرده و در چارچوب ازدواج شرعی و قانونی توصیه کرده است.<ref>[https://profdoc.um.ac.ir/paper-abstract-1054117.html اسلامیان و دیگران، «بررسی و تحلیل ابعاد مختلف تربیت جنسی و مسایل اساسی مرتبط با آن»، 1394ش، ص310.] </ref>
==راه خویشتن‌داری از نظر اسلام==
آموزه‌های اسلامی و رویه‌های عملی مسلمانان، جهت رسیدن به استعفاف، روش‌ها و رویه‌های گوناگون دینی ارایه داده است که عمل به این دستورالعمل‌ها، جامعۀ بشری را از اباحی‌گری جنسی نجات داده و پاسخ به‌غریزۀ جنسی را قاعده‌مند می‌کند.<ref>سورۀ نور، آیۀ 33.</ref>
===1. کنترل دوستی‌ها===
اثرپذیری از دوست، نقش مؤثری در مدیریت و کنترل غریزۀ جنسی دارد. انسان به‌صورت طبیعی نیازمند دوست و مونس است و خوشبختی او در معاشرت با دیگران کامل می‌شود. انسان در این ارتباطات، تجربیات زندگی را از دیگران می‌آموزد و خاطرات، گفتارها، شیرینی‌ها و تلخی‌های زندگی را با آنها مبادله می‌کند و در این تبادل اطلاعات، به‌سمت مرجحات و خصلت‌های رفتاری، اخلاقی و جنسی دوستان خود کشیده می‌شود.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84_%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C «کنترل فشارهای جنسی»، ویکی فقه.]</ref> به همین دلیل، آموزه‌های دینی از دوستی‌های غیر شرعی نهی کرده است. قرآن مردان و زنان را از ارتباط عاطفی و جنسی نامشروع و پنهانی با جنس مخالف برحذر داشته است.<ref>سورۀ نساء، آیۀ 34؛ سورۀ مایده، آیۀ 5.</ref>
===2. کنترل نگاه===
قرآن کریم به فروبستن چشم از نگاه به‌نامحرم حکم کرده است.<ref>سورۀ نور، آیۀ 30-31.</ref> این امر از مصادیق خویشتن‌داری و مدیریت غریزۀ جنسی در آموزه‌های دینی و رویه‌های اجتماعی جامعۀ بشری شناخته شده است.
===3. کنترل رفتار===
کنترل صدا و گفتار و توصیه به ‌سخن‌گفتن به‌صورت موقر و معروف،<ref>سورۀ احزاب، آیۀ 33.</ref> کنترل زینت‌ها و استفاده‌نکردن تحریک‌آمیز از آنها،<ref>سورۀ نور، آیۀ 31.</ref> پاکدامنی، حفظ اسرار خانواده و تواضع در برابر همسر،<ref>سورۀ نساء، آیۀ 34.</ref> مورد توصیه و تأکید آموزه‌های دین اسلام قرار گرفته است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/436547/ جناتی، «الگوی‌عفاف برمبنای تحلیل محتوایی سورۀ نساء»، 1399ش، ص29.]</ref>
===4. تقویت اراده===
در آموزه‌های دینی به کم‌خوری، ورزش و مصرف انرژی،<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/935108/%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%DB%8C%D8%B2%D9%87-%DB%8C-%D8%AC%D9%86 هاشمی و هاشمی‌زاده، «مهارت‌های مهار غریزۀ جنسی»، وب‌سایت راسخون.] </ref> روزه‌گرفتن، تقویت [[ایمان]] و [[عزت نفس]] و پرهیز از گوشه‌گیری و خلوت، در جهت خویشتن‌داری توصیه شده است.<ref>[https://fa.wikifeqh.ir/%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84_%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C_%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C «کنترل فشارهای جنسی»، ویکی فقه.]</ref>
===5. تفریحات سالم===
بیکاری و نداشتن برنامۀ سالم تفریحی، خاستگاه بسیاری از ناهنجاری‌های جنسی است. با غنی‌سازی اوقات فراغت، برنامه‌ریزی دقیق کاری و تفریحی و مشارکت در فعالیت‌های فرهنگی، هنری، سیاسی و ورزشی، تاب‌آوری در برابر فشارهای جنسی، افزایش می‌یابد.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D9%83%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84-%D9%88-%D9%85%D8%AF%D9%8A%D8%B1%D9%8A%D8%AA-%D8%BA%D8%B1%D9%8A%D8%B2%D9%87-%D8%AC%D9%86%D8%B3%D9%8A/25448 «کنترل و مدیریت غریزۀ جنسی»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.] </ref>
===6. کنترل فکر و خیال===
تخیل در نوجوانان و جوانان مجرد، نیروی فعالی است که هرمنظرۀ دل‌ربا و صحنه‌های شهوت‌انگیز را در ذهن آنها دل‌انگیزتر جلوه داده و به سمت عملی‌کردن آن سوق می‌دهد. کنترل فکر و خیال، راهکار مناسبی برای خویشتن‌داری جنسی است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/journal-number/11329/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%88%D8%AB%D8%B1-1384-%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87-64 پاک‌نیا، «مرزها و عوامل دوستی از منظر اهلبیت»، 1384ش، ص45.]</ref>
===7. ازدواج===
ازدواج اساسی‌ترین راهکاری است که ادیان آسمانی و عرف عقلایی جهت مدیریت غریزۀ جنسی پیشنهاد کرده است. قرآن کریم حکم داده است که مردان و زنان بی‌همسر خود را همسر دهید و از فقر و تنگدستی نهراسید که خداوند از فضل خویش آنان را بی‌نیاز می‌کند.<ref>سورۀ نور، آیۀ 32.</ref>

==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
* قرآن‌ کریم.
* اسلامیان، زهرا و دیگران، «بررسی و تحلیل ابعاد مختلف تربیت جنسی و مسایل اساسی مرتبط با آن»، مجموعه مقالات نهمین همایش ملی اشراق اندیشه مطهر، خانواده و تربیت جنسی، اردیبهشت 1394ش.
* «اندیشه‌های جدید غرب دربارۀ ازدواج»، وب‌سایت ادارۀ کل پژوهش‌های اسلامی رسانه، تاریخ بازدید: 22 مرداد 1402ش.
* پاک‌نیا، عبدالکریم، «مرزها و عوامل دوستی از منظر اهلبیت»، مجلۀ فرهنگ کوثر، 1384ش، شمارۀ 64.
* «خویشتن‌داری چیست؟»، وب‌سایت سایکومتریست، تاریخ بازدید: 15 مرداد 1402ش.
* جناتی، اشرف، «الگوی ‌عفاف بر مبنای تحلیل محتوایی سورۀ نساء»، فصلنامۀ علمی- ترویجی در حوزۀ اخلاق، شمارۀ 37، پیاپی 60، تابستان 1399ش.
* سلطانی ‌کوهانستانی، مریم، «خویشتن‌داری و نقش آن درآرامش نفس از منظر افلاطون»، پژوهش‌های اخلاقی، سال7، شمارۀ1، پاییز1395ش.
* طباطبایی، محمدحسین، ترجمۀ تفسیر المیزان، دفتر انتشارات اسلامی، قم، ترجمۀ جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، چاپ پنجم، 1374ش.
* علی‌خانی، اسماعیل، «بدن در سبک زندگی دینی و سکولار»، معرفت فرهنگی اجتماعی، سال 13، شمارۀ پیاپی 50، بهار 1401ش.
* «غریزه»، ویکی زندگی، تاریخ بازدید: 15 مرداد 1402ش.
* «کنترل فشارهای جنسی»، ویکی فقه، تاریخ بازدید: 15 مرداد 1402ش.
* «کنترل و مدیریت غریزۀ جنسی»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان»، تاریخ درج مطلب: 29 آذر 1392ش.
* مروتی، سهراب و دیگران «نقد و بررسي سلسله مراتبي بودن نیازهاي انسان در نظريۀ مازلو؛ با رويكردي بر آيات قرآن كریم»، پژوهش‌هاي علم و دين، پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي، سال 4، شمارۀ 2، پاييز و زمستان 1392ش.
* مزیدی، محمد و خدمتیان، محمد، «الگوی تربیت جنسی با تکیه بر دیدگاه‌های اندیشمندان مسلمان»، دوفصلنامۀ تربیت اسلامی، سال 12، شمارۀ 25، پاییز و زمستان 1396ش.
* نصرتی، فاطمه و دیگران، «اثربخشی آموزش خود نظارتی با رویکرد مراقبۀ اسلامی برخویشتن‌داری دانشجویان دختر دانشگاه تهران»، مجلۀ پژوهش در دین و سلامت، دورۀ 6، شمارۀ 2، سال 1399ش.
* هاشمی، ریحانه و هاشمی‌زاده، سیدمحمدحسن، «مهارت‌های مهار غریزۀ جنسی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 31 مرداد 1393ش.

خویشتن‌داری جنسی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ خویشتن داری جنسی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به خویشتن‌داری جنسی منتقل کرد