https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AF%D8%AE%DB%8C%D9%84_%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%86دخیل بستن - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T14:53:40Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%AF%D8%AE%DB%8C%D9%84_%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%86&diff=32068&oldid=prevحانیه کلهر: صفحهای تازه حاوی «گرهزدن نخ و پارچه به پنجره اماکن مقدسه {{درشت|'''دخیلبستن'''}}؛ متوسل شدن به ضریح بُقاع یا اشیاء متبرکه جهت برآورده شدن حاجات. '''دخیلبستن''' به معنای گره زدن پارچه، قفل یا اشیای نمادین به در...» ایجاد کرد2026-04-28T13:08:59Z<p>صفحهای تازه حاوی «<a href="/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%AF%D8%AE%DB%8C%D9%84%E2%80%8C%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%86_(3).jpg&action=edit&redlink=1" class="new" title="پرونده:دخیلبستن (3).jpg (صفحه وجود ندارد)">جایگزین=دخیل بستن|بندانگشتی|گرهزدن نخ و پارچه به پنجره اماکن مقدسه</a> {{درشت|'''دخیلبستن'''}}؛ متوسل شدن به ضریح بُقاع یا اشیاء متبرکه جهت برآورده شدن حاجات. '''دخیلبستن''' به معنای گره زدن پارچه، قفل یا اشیای نمادین به در...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:دخیلبستن (3).jpg|جایگزین=دخیل بستن|بندانگشتی|گرهزدن نخ و پارچه به پنجره اماکن مقدسه]]<br />
{{درشت|'''دخیلبستن'''}}؛ متوسل شدن به ضریح بُقاع یا اشیاء متبرکه جهت برآورده شدن حاجات.<br />
<br />
'''دخیلبستن''' به معنای گره زدن پارچه، قفل یا اشیای نمادین به درخت، ضریح، سنگ یا مکانهای مقدس برای روا شدن حاجات است و در فرهنگ ایرانی و برخی کشورهای دیگر سابقهای دیرینه دارد. این عمل در میان مردم ایران، از جمله در ممسنی، مشهد، تهران، لرستان، فارس، اردبیل و کردستان رواج داشته و معمولاً با نذر یا باور به معجزه همراه است. با این حال، دخیلبستن از منظر دین اسلام تأیید نشده و اغلب مراجع آن را خرافه میدانند. مشابه این سنت در جهان نیز دیده میشود؛ مانند دخیلبستن درخت در اسکاتلند، قفلبستن روی پلها در مسکو و آلمان و حتی دخیلبستن به توالت معبدی در ژاپن. بدین ترتیب، دخیلبستن هم نمادی از باورهای فرهنگی و مذهبی است و هم نشاندهنده تلاش انسانها برای ارتباط با نیروهای ماورایی و مقدس.<br />
<br />
==واژهشناسی دخیلبستن==<br />
دخیلبستن، گرهزدن پارچه به [[ضریح]] یکی از ائمه، درخت یا هرچیزی که فرد آن را متبرک میداند، برای رواشدن حاجات است.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/دخیل+بستن دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه دخیل بستن.]</ref> در برخی منابع دخیلبستن بهمعنی [[توسل|متوسل]] شدن به ائمه آمده است.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/دخیل_بستن#cite_note-:1-2 «دخیل بستن» در ویکیشیعه.]</ref> دخیلبستن از دیرباز در [[ایران]] رایج بوده و سفرنامه نویسان دربارۀ آن مطالبی را بیان کردهاند.<ref>بروگش، سفری به دربار سلطان صاحبقران، ۱۳۶۷ش، ج۲، ص۴۸۹؛ Norden, Sous le ciel de la Perse, 1929, P166؛ Jackson, Persia Past and Present, 1909, P292 ؛Browne, A Year Amongst the Persians, 1893, p242</ref><br />
<br />
==تفاوت دخیل بستن با تبرک کردن==<br />
[[تبرک]] کردن بهمعنی درخواست میمنت و خجستگی از خداوند یا موجودی مقدس است که نزد خداوند احترام خاصی دارد؛<ref>حمادةالجبرین، تسهیل العقیدة الاسلامیة، ج۱، ص۲۸۷.</ref> مانند بوسه بر سنگ حجرالاسود.<ref>ازرقی، اخبار مکة و ما جاء فیها من الآثار، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۳۰.</ref> تبرک کردن از منظر دینی تأیید شده است اما دخیل بستن مورد تأیید نیست.<ref>تبرک، ۱۳۹۳ش، ص۱۰۹.</ref><br />
<br />
==نگاه اسلام بر دخیل بستن==<br />
در غزوۀ حنین، مشرکان بر درختی دخیل بسته و لباسها و سلاحهای خود را به آن آویزان میکردند. [[مسلمان|مسلمانان]] از [[حضرت محمد|پیامبر]] درخواست دخیل کردند. پیامبر به خداوند قسم خورد رفتار آنها مانند قوم بنیاسرائیل در آیه ۱۳۸ سورۀ اعراف است که خداوندی شبیه به بت برای پرستش طلب کردند.<ref>آلوسی، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، ج۵، ص۴۱؛ تبرک، ۱۳۹۳ش، ص۱۰۹.</ref><br />
<br />
==نظر مراجع دربارهٔ دخیلبستن==<br />
بیشتر مراجع، دخیلبستن را عملی [[خرافهگرایی|خرافی]] میدانند. آیتالله جوادی آملی بر این باور است که هیچ منبعی دربارۀ تأیید دخیلبستن وجود ندارد.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13950521000744/-بدعتی-به-نام-دخیل-بستن-به-ضریح «بدعتی بهنام دخیل بستن به ضریح»، سایت فارس نیوز.]</ref><br />
<br />
==دخیلبستن در فرهنگ مردم==<br />
===دخیل بستن به درختان مقدس===<br />
مردم ممسنی (در استان فارس) به برخی از درختان کُنار اعتقاد داشته و بر آنها دخیل میبندند. آنها [[نذر]] میکنند که در صورت برآورده شدن حاجات خود، مقداری نفت برای چراغموشی درخت کُنار، در اجاقی که شبانهروز میسوزد بیاورند.<ref>فقیری، گوشههایی از فرهنگ مردم فارس، ۱۳۵۷ش، ص۱۳۸.</ref><br />
<br />
در نزدیکی درهٔ درشیدون (در دامنۀ کوه الوند) درختی با نام «رشته» موجود است که دختران دم بخت به آن دخیل بسته و میگویند که اگر تا سال بعد [[ازدواج]] کنند مقداری از موهای سر یا لباس خود را به آن خواهند آویخت.<ref>انجوی، مردم و شاهنامه، ۱۳۶۳ش، ص۱۶۸.</ref><br />
<br />
در [[مسجد گوهرشاد]] [[مشهد]]، گوشهای با نام [[مسجد]] پیرزن وجود دارد که دختران در شب ۲۷ [[رمضان|ماه رمضان]]، جهت گشایش [[بخت]] به آنجا رفته و قفلی به [[چادر]] خود آویزان میکنند. آنها تا زمان برآمدن حاجات، این قفل را باز نمیکنند.<ref>باستانی پاریزی، خاتون هفتقلعه، ۱۳۶۳ش، ص۳۲۱.</ref><br />
<br />
در امامزاده یحیی [[تهران]]، درخت [[چنار]] سوختهای موجود است که مردم پیش از طلوع آفتاب جهت رواشدن حاجات خود بر آن میخی فرومیکنند یا پارچهای میآویزند.<ref>Massé, Croyances et coutumes persanes, 1938, I, P219-220.</ref><br />
<br />
===تقدس سنگها و اماکن مذهبی===<br />
مردم فرشابند (در استان فارس) برای برخی از سنگها احترام و قداست خاصی قائل بودند. این سنگها به «سنگ سیله» یا «سنگ سوراخ» مشهور بوده و در ارتفاعات مشرف بر شهر قرار داشتند. افرادی که فرزندی بیمار داشتند، فرزند خود را چندبار از سوراخ سنگها عبور داده و چند حبه قند کنار سنگ قرار میدادند، تا فرزند شفا یابد.<ref>امیری، تاریخ و فرهنگ مردم فراشبند، ۱۳۸۲ش، ص۷۹.</ref><br />
<br />
در یکی از قبرستانهای شهر دوان (در استان فارس)، تکدرخت زیتونی روییده است که مردم معتقدند معجزه میکند. آنها قند و نبات زیر این درخت قرار میدهند تا بیمار شفا یابد.<ref>لهستاییزاده، تاریخ و فرهنگ مردم دوان، ۱۳۸۰ش، ص۹۰.</ref><br />
<br />
در لرستان، تکهای از لباس کودکی که ناآرام است را به شاخۀ درخت زالزالک در نزدیکی امامزاده میبندند تا او آرام شود.<ref>اسدیان، باورها و دانستهها در لرستان و ایلام، ۱۳۵۸ش، ص۲۳۴.</ref><br />
<br />
در اردبیل سنگ مشهوری با نام «عنو» وجود دارد که خانمها جهت باردار شدن به آن دخیل میبندند. به این سنگ «سنگ زا» نیز میگویند.<ref>باستانی، خاتون هفتقلعه، ۱۳۶۳ش، ص۳۴۲.</ref> در [[کردستان]]، برخی هنگام عروسی نزد مقبرۀ بزرگان خود رفته و به دیوارها دخیل میبندند.<ref>شمس، فولکلور و تاریخ کرد، ۱۳۹۳ش، ص۳۱۸.</ref><br />
<br />
==دخیلبستن در سایر کشورها==<br />
[[پرونده:دخیلبستن (2).jpg|جایگزین=دخیل بستن به درخت در کلوتی چاه- Munlochy اسکاتلند|بندانگشتی|دخیل بستن به درخت در کلوتی چاه، Munlochy اسکاتلند]]<br />
[[پرونده:دخیلبستن (1).jpg|جایگزین=دخیل بستن در فرانسه- پل پون دز آر|بندانگشتی|دخیل بستن در فرانسه؛ بستن قفل روی پل عابر پیاده پون دز آر]]<br />
این باور در میان مردمان کشورهای دیگر نیز به چشم میخورد. در اسکاتلند درختی وجود دارد که مردم با سکههایی به آن دخیل میبندند.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/61418/دخیل-بستن-بدعت-و-عملی-خرافی-است «دخیلبستن بدعت و عملی خرافی است»، سایت خبرآنلاین.]</ref> دخیل بستن روی پل هُوهِنْتْسْوِلْرِنْ بِرُوکِه در شهر کُلن آلمان، قفلبستن زوجها روی پلی در مسکو<ref>[https://www.parsnaz.com/strange-custom-of-the-people-of-germany-at-the-start-of-cohabitation.html «رسم عجیب مردم آلمان در آغاز زندگی مشترک»، سایت پارسناز.]</ref> و دخیل بستن به توالت معبدی در ژاپن از نمونههای دخیلبستن در سایر کشورهای دنیا است.<ref>[https://www.rajanews.com/news/30316 «دخیلبستن ژاپنیها به توالت معبد»، سایت رجانیوز.]</ref><br />
<br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{آغاز منابع}}<br />
* آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.<br />
* ازرقی، محمد بن عبدالله، اخبار مکه و ما جاء فیها من الآثار، بیروت، دار الاندلس، ۱۴۱۶ق.<br />
* اسدیان خرمآبادی، محمد و دیگران، باورها و دانستهها در لرستان و ایلام، تهران، مرکز مردمشناسی ایران، ۱۳۵۸ش.<br />
* امیری، رزاق، تاریخ و فرهنگ مردم فراشبند، شیراز، نوید شیراز، چ۱، ۱۳۸۲ش.<br />
* انجوی شیرازی، ابوالقاسم، مردم و شاهنامه، تهران، جاویدان، ۱۳۶۳ش.<br />
* باستانی پاریزی، محمدابراهیم، خاتون هفتقلعه، تهران، روزبهان، ۱۳۶۳ش.<br />
* «بدعتی بهنام دخیل بستن به ضریح»، سایت فارس نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مرداد ۱۳۹۵ش.<br />
* بروگش، هاینریش، سفری به دربار سلطان صاحبقران، بهترجمهٔ محمدحسین کردبچه، تهران، اطلاعات، ۱۳۶۷ش.<br />
* جمعی از نویسندگان، تبرک، تهران، مشعر، ۱۳۹۳ش.<br />
* حمادة الجبرین، عبدالله بن عبدالعزیز، تسهیل العقیدة الاسلامیة، بی جا، دار العصیمی، چاپ دوم، [بیتا].<br />
* «دخیلبستن بدعت و عملی خرافی است»، سایت خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۳۸۹ش.<br />
* «دخیلبستن ژاپنیها به توالت معبد»، سایت رجانیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۳ اسفند ۱۳۸۸ش.<br />
* «دخیل بستن»، ویکیشیعه، تاریخ بازدید: ۱۳ تیر ۱۴۰۱ش.<br />
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۳ تیر ۱۴۰۱ش.<br />
* «رسم عجیب مردم آلمان در آغاز زندگی مشترک»، سایت پارسناز، تاریخ بازدید: ۱۳ تیر ۱۴۰۱ش.<br />
* شمس، اسماعیل، فولکلور و تاریخ کرد، قم، مجمع ذخایر اسلامی، چاپ اول، ۱۳۹۳ش.<br />
* فقیری، ابوالقاسم، گوشههایی از فرهنگ مردم فارس، شیراز، [بینا]، ۱۳۵۷ش.<br />
* لهساییزاده، عبدالعلی و سلامی، عبدالنبی، تاریخ و فرهنگ مردم دوان، شیراز، نوید شیراز، چ۲، ۱۳۸۰ش.<br />
* Browne, E. G. , A Year Amongst the Persians, London, 1893.<br />
* Jackson, A. V. W. , Persia Past and Present, London, 1909.<br />
* Massé, H. , Croyances et coutumes persanes, Paris, 1938.<br />
* Norden, H. , Sous le ciel de la Perse, Paris, 1929.<br />
{{پایان منابع}}</div>حانیه کلهر