دیهیم - تاریخچهٔ نسخه‌ها

رضا عسکری: ابرابزار

2026-04-16T15:29:40Z

ابرابزار

رضا عسکری: /* یادداشت‌ها */

2026-04-16T15:29:06Z

یادداشت‌ها

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۷ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۵۹
خط ۴۰:		خط ۴۰:

	==دیهیم در عصر هخامنشیان==		==دیهیم در عصر هخامنشیان==
	پارسیان دیهیمی به رنگ طلایی با برگ‌های زرین داشتند که برای جلوگیری از ریختن موها بر روی پیشانی و چشم قرار داده می‌شد و نشانی از پیروزی و قدرت بود. عرض دیهیم به چهار یا پنج سانتی‌متر می‌رسید. این سربند توسط شاه، شاهزادگان و سرداران بزرگ بر پیشانی قرار می‌گرفت.<ref> [https://magirans.com/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D9%83%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D9%86.htm «نگاهی به کلاه پارسیان»، وب‌سایت مگ ایرانز.]</ref> شاهزادگان پارسی برخلاف شاه که کلاهی دندانه‌دار بر سر می‌گذاشت، از دیهیم صاف برای معرفی خود استفاده می‌کردند.<ref> [https://vista.ir/w/a/16/1lhdj/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%86% «کلاه‌هایی که ایرانیان برسرمی‌گذاشتند»، وب‌سایت ویستا نیوز‌هاب.]</ref>‌ پیشینة دیهیم‌ را می‌توان میان آیین ~~مهر<ref group="یادداشت">~~ مهرپرستی ~~یا آیین مهر یا میترائیسم یک دین ایرانی بود. </ref>~~<ref> [https://www.sid.ir/FileServer/SF/3841394H0248 گودرزی، «ستیز میان مهریان و میترائیان»، 1394ش، ص4-3.]</ref> و در زمان پارت‌ها یافت.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.]</ref>		پارسیان دیهیمی به رنگ طلایی با برگ‌های زرین داشتند که برای جلوگیری از ریختن موها بر روی پیشانی و چشم قرار داده می‌شد و نشانی از پیروزی و قدرت بود. عرض دیهیم به چهار یا پنج سانتی‌متر می‌رسید. این سربند توسط شاه، شاهزادگان و سرداران بزرگ بر پیشانی قرار می‌گرفت.<ref> [https://magirans.com/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D9%83%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D9%86.htm «نگاهی به کلاه پارسیان»، وب‌سایت مگ ایرانز.]</ref> شاهزادگان پارسی برخلاف شاه که کلاهی دندانه‌دار بر سر می‌گذاشت، از دیهیم صاف برای معرفی خود استفاده می‌کردند.<ref> [https://vista.ir/w/a/16/1lhdj/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%86% «کلاه‌هایی که ایرانیان برسرمی‌گذاشتند»، وب‌سایت ویستا نیوز‌هاب.]</ref>‌ پیشینة دیهیم‌ را می‌توان میان آیین مهرپرستی<ref> [https://www.sid.ir/FileServer/SF/3841394H0248 گودرزی، «ستیز میان مهریان و میترائیان»، 1394ش، ص4-3.]</ref> و در زمان پارت‌ها یافت.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.]</ref>

	==دیهیم در عصر اشکانیان==		==دیهیم در عصر اشکانیان==
خط ۴۶:		خط ۴۶:
	‌در نقوش حک‌شده در پشت سکة پارتی<ref>از شاهنشاهی اشکانی در ادبیات غرب با نام امپراتوری پارت‌ها یاد می‌شود.</ref> فرشته‌ سر‌بندی را حمل می‌کند که این همان دیهیم یا فّر‌ایزدی است.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.]</ref> سکه‌های اشکانی از ارشک تا مهرداد یکم تصویر پادشاه را با تاجی به‌همراه دیهیمی به دور آن، به تصویر کشیده‌اند. پس از تبدیل شدن حکومت اشکانی به یک حکومت مقتدر، این مدل سرپوش به‌همراه دیهیم مشخص کنندة جایگاه و اعتبار این دولت به‌عنوان جانشین هخامنشیان و سلوکیان بر روی سکه حک شد و تا پایان دورة اشکانی باقی ماند.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_74930_0b808d98ef489587a5921b1da2628bae.pdf افکنده وافشاری، «خاستگاه سر‌پوش در نخستین سکه‌های اشکانی (از ارشک یکم تا مهرداد یکم)»، 1398ش، ص23-22.]</ref>		‌در نقوش حک‌شده در پشت سکة پارتی<ref>از شاهنشاهی اشکانی در ادبیات غرب با نام امپراتوری پارت‌ها یاد می‌شود.</ref> فرشته‌ سر‌بندی را حمل می‌کند که این همان دیهیم یا فّر‌ایزدی است.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.]</ref> سکه‌های اشکانی از ارشک تا مهرداد یکم تصویر پادشاه را با تاجی به‌همراه دیهیمی به دور آن، به تصویر کشیده‌اند. پس از تبدیل شدن حکومت اشکانی به یک حکومت مقتدر، این مدل سرپوش به‌همراه دیهیم مشخص کنندة جایگاه و اعتبار این دولت به‌عنوان جانشین هخامنشیان و سلوکیان بر روی سکه حک شد و تا پایان دورة اشکانی باقی ماند.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_74930_0b808d98ef489587a5921b1da2628bae.pdf افکنده وافشاری، «خاستگاه سر‌پوش در نخستین سکه‌های اشکانی (از ارشک یکم تا مهرداد یکم)»، 1398ش، ص23-22.]</ref>

	‌در تندیس یافته شدۀ لرستان نوعی سربند بر سر پادشاه به نمایش درآمده که به شکل نواری به دور سر شاه پیچیده شده است. این دیهیم را با شرابه‌هایی~~<ref group="یادداشت"> به رشته و منگوله‌هایی که به یک چیز بیاویزند شرابه‌دوزی اطلاق می‌شود </ref>~~<ref>[https://vista.ir/w/a/16/1wvj3/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C «هنر شرابه دوزی»، وب‌سایت مجله فرنگ و هنر صنایع دستی.]</ref> که در برخی مواقع تا سر شانه‌ها می‌رسید تزیین می‌کردند.<ref>شهشهانی، تاریخچة پوشش سر در ایران، 1374ش، ص42.</ref>‌ دیهیم اشکانی از سربند مشابهی که یونانیان آن را به دور سر خود می‌بستند و دیادِم می‌خواندند اقتباس شده است.<ref>سودآور، ‌ ‌فره‌ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص36.</ref>		‌در تندیس یافته شدۀ لرستان نوعی سربند بر سر پادشاه به نمایش درآمده که به شکل نواری به دور سر شاه پیچیده شده است. این دیهیم را با شرابه‌هایی<ref>[https://vista.ir/w/a/16/1wvj3/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C «هنر شرابه دوزی»، وب‌سایت مجله فرنگ و هنر صنایع دستی.]</ref> که در برخی مواقع تا سر شانه‌ها می‌رسید تزیین می‌کردند.<ref>شهشهانی، تاریخچة پوشش سر در ایران، 1374ش، ص42.</ref>‌ دیهیم اشکانی از سربند مشابهی که یونانیان آن را به دور سر خود می‌بستند و دیادِم می‌خواندند اقتباس شده است.<ref>سودآور، ‌ ‌فره‌ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص36.</ref>
	[[پرونده:دیهم.png\|جایگزین=سنگ نگاره اردشیر دوم در تاق بستان\|بندانگشتی\|سنگ نگاره اردشير دوم در تاق بستان - اهورامزدا ديهيم شاهي را به او ميدهد]]		[[پرونده:دیهم.png\|جایگزین=سنگ نگاره اردشیر دوم در تاق بستان\|بندانگشتی\|سنگ نگاره اردشير دوم در تاق بستان - اهورامزدا ديهيم شاهي را به او ميدهد]]

	==دیهیم در عصر ساسانیان==		==دیهیم در عصر ساسانیان==
	بر سکه‌های عصر ساسانی، دیهیم قابل مشاهده است. این محتوای تصویری در ظروف سیمین ساسانیان و به‌عنوان نقش برجسته، تصویری از حضور الهة آناهیتا به‌همراه یکی از پادشاهان ساسانی که دیهیمی بر گردن آویخته، دیده می‌شود. ساسانیان دیهیم را نماد شهریاری می‌دانستند و اغلب فرماندهان ساسانی با دیهیم تصویر شده‌اند. دیهیم فّر ایزدی بود که فرمانروا را از مردم عادی جدا و او را سزاوار سروری و حکمرانی می‌کرد. ساسانیان با به تصویر کشیدن صحنه‌هایی از اهدای دیهیم توسط اهورامزدا (نقش برجستة نقش رستم)، (مراسم تاج‌گذاری بهرام اول) و (مراسم تاج‌گیری نرسی از الهة آناهیتا) خود را نمایندة او و برگزیدۀ ایزد بزرگ معرفی می‌کردند.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص37-36.]</ref>		بر سکه‌های عصر ساسانی، دیهیم قابل مشاهده است. این محتوای تصویری در ظروف سیمین ساسانیان و به‌عنوان نقش برجسته، تصویری از حضور الهة آناهیتا به‌همراه یکی از پادشاهان ساسانی که دیهیمی بر گردن آویخته، دیده می‌شود. ساسانیان دیهیم را نماد شهریاری می‌دانستند و اغلب فرماندهان ساسانی با دیهیم تصویر شده‌اند. دیهیم فّر ایزدی بود که فرمانروا را از مردم عادی جدا و او را سزاوار سروری و حکمرانی می‌کرد. ساسانیان با به تصویر کشیدن صحنه‌هایی از اهدای دیهیم توسط اهورامزدا (نقش برجستة نقش رستم)، (مراسم تاج‌گذاری بهرام اول) و (مراسم تاج‌گیری نرسی از الهة آناهیتا) خود را نمایندة او و برگزیدۀ ایزد بزرگ معرفی می‌کردند.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص37-36.]</ref>


	==ارتباط دیهیم و دستار در عصر ساسانی==		==ارتباط دیهیم و دستار در عصر ساسانی==
	در سنگ‌نگارة مشهور نقش رستم که صحنة تایید سلطنت اردشیر اول ساسانی را به نمایش می‌گذارد، اهورامزدا و اردشیر سوار بر اسب با ترکیب‌بندی متقارن در پیشاروی هم قرار گرفته‌اند و حلقة تاییدِ دستارداری را اهورامزدا به اردشیر اعطا می‌کند. ساسانیان به جای دیهیم از [[دستار\|دستاری]] ضخیم‌تر و بلند‌تر در زیر تاج خود استفاده می‌کردند.<ref>سودآور، ‌ ‌فره‌ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص38-37.</ref>		در سنگ‌نگارة مشهور نقش رستم که صحنة تایید سلطنت اردشیر اول ساسانی را به نمایش می‌گذارد، اهورامزدا و اردشیر سوار بر اسب با ترکیب‌بندی متقارن در پیشاروی هم قرار گرفته‌اند و حلقة تاییدِ دستارداری را اهورامزدا به اردشیر اعطا می‌کند. ساسانیان به جای دیهیم از [[دستار\|دستاری]] ضخیم‌تر و بلند‌تر در زیر تاج خود استفاده می‌کردند.<ref>سودآور، ‌ ‌فره‌ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص38-37.</ref>




	==انتقال به اروپا==		==انتقال به اروپا==
	دیهیم در زمان ساسانی به غرب منتقل شد و بعدها از طریق کروات‌های ایرانی‌تبار به فرانسه و سپس سایر نقاط اروپا راه یافته است و امروز جزئی از پوشش رسمی اروپاییان محسوب می‌شود.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص37-36.]</ref>		دیهیم در زمان ساسانی به غرب منتقل شد و بعدها از طریق کروات‌های ایرانی‌تبار به فرانسه و سپس سایر نقاط اروپا راه یافته است و امروز جزئی از پوشش رسمی اروپاییان محسوب می‌شود.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص37-36.]</ref>
خط ۸۱:		خط ۷۵:
	{{پایان شعر}}		{{پایان شعر}}
	{{پایان نستعلیق}}		{{پایان نستعلیق}}

	~~==یادداشت‌ها==~~
	~~<references group="یادداشت" />~~
	==پانویس==		==پانویس==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}

حسین صبوری در ۱۲ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۲۴

2026-04-01T11:24:08Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۲ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۵۴
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	\| آثار مرتبط =		\| آثار مرتبط =
	}}		}}

	'''<big>دیهیم</big>'''؛ قطعه‌ای از پوشاک باستان به نشان فرّ ایزدی شاهان.		'''<big>دیهیم</big>'''؛ قطعه‌ای از پوشاک باستان به نشان فرّ ایزدی شاهان.

حسین صبوری در ۱۲ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۲۳

2026-04-01T11:23:57Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۲ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۵۳
خط ۱:		خط ۱:
	~~[[پرونده:~~1.jpg\|~~جایگزین~~=~~دیهم \|بندانگشتی\|~~سنگ نگاره پیروزی شاپور بر امپراطوران روم یکی از آثار به جانده از دوره ساسانی است ،در این سنگا نگاره یکی از امپراطوران روم که زانو زده ،دیهم به سر بسته است]]		{{جعبه اطلاعات مفهوم
			\| تصویر =1.jpg
			\| زیرنویس تصویر =سنگ نگاره پیروزی شاپور بر امپراطوران روم یکی از آثار به جانده از دوره ساسانی است ،در این سنگا نگاره یکی از امپراطوران روم که زانو زده ،دیهم به سر بسته است]
			\| image_alt =دیهم
			\| فایل پادکست =دیهیم.ogg
			\| حجم فایلپادکست =2/81
			\| تاریخ پادکست =12-1-1405
			\| زیرنویس عنوان =

			\| عنوان اصلی =
			\| عنوان انگلیسی =
			\| عنوان عربی =
			\| عنوان علمی =
			\| شاخه علمی =
			\| نوع مفهوم =
			\| معنای اصطلاحی =
			\| حوزه کاربرد =
			\| گستره جغرافیایی =
			\| منشأ تاریخی =

			\| نخستین کاربرد =
			\| ریشه واژه =
			\| مرتبط با =
			\| اهمیت =
			\| مبدع =
			\| مروج =
			\| مقدس برای =
			\| مورد احترام =
			\| آثار مرتبط =
			}}

	'''<big>دیهیم</big>'''؛ قطعه‌ای از پوشاک باستان به نشان فرّ ایزدی شاهان.		'''<big>دیهیم</big>'''؛ قطعه‌ای از پوشاک باستان به نشان فرّ ایزدی شاهان.

Iranbot: حذف رده‌ها

2025-12-31T10:05:54Z

حذف رده‌ها

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۰ دی ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۳۵
خط ۶۷:		خط ۶۷:
	*گودرزی، سیمین دخت، «ستیز میان مهریان و میترائیان»، دومین کنفرانس بین‌المللی علوم رفتاری و مطالعات اجتماعی، 1394ش.		*گودرزی، سیمین دخت، «ستیز میان مهریان و میترائیان»، دومین کنفرانس بین‌المللی علوم رفتاری و مطالعات اجتماعی، 1394ش.
	*«نگاهی به کلاه پارسیان»، وب‌سایت مگ ایرانز، تاریخ درج مطلب: 24آذر 1402ش.		*«نگاهی به کلاه پارسیان»، وب‌سایت مگ ایرانز، تاریخ درج مطلب: 24آذر 1402ش.
	*««ورقه و گلشاه: » عاشق و معشوقی که به دست پیغامبر (صلی‌الله‌علیه‌‌و‌آله‌وسلّم) زنده شدند»، وب‌سایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 3 مرداد 1396ش.		*««ورقه و گلشاه: » عاشق و معشوقی که به دست پیغامبر (صلی‌الله‌علیه‌‌و‌آله‌وسلّم) زنده شدند»، وب‌سایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 3 مرداد 1396ش.

	~~[[رده: ویکی‌رز]]~~

imported>سلیمانی در ۴ مرداد ۱۴۰۴، ساعت ۱۷:۴۵

2025-07-26T17:45:41Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۴ مرداد ۱۴۰۴، ساعت ۲۱:۱۵
خط ۱۴:		خط ۱۴:

	==دیهیم در عصر اشکانیان==		==دیهیم در عصر اشکانیان==
			[[پرونده:GotarzesII.jpg\|جایگزین=سکه اشکانیان\|بندانگشتی\|سکه گودرز دوم]]
	‌در نقوش حک‌شده در پشت سکة پارتی<ref>از شاهنشاهی اشکانی در ادبیات غرب با نام امپراتوری پارت‌ها یاد می‌شود.</ref> فرشته‌ سر‌بندی را حمل می‌کند که این همان دیهیم یا فّر‌ایزدی است.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.]</ref> سکه‌های اشکانی از ارشک تا مهرداد یکم تصویر پادشاه را با تاجی به‌همراه دیهیمی به دور آن، به تصویر کشیده‌اند. پس از تبدیل شدن حکومت اشکانی به یک حکومت مقتدر، این مدل سرپوش به‌همراه دیهیم مشخص کنندة جایگاه و اعتبار این دولت به‌عنوان جانشین هخامنشیان و سلوکیان بر روی سکه حک شد و تا پایان دورة اشکانی باقی ماند.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_74930_0b808d98ef489587a5921b1da2628bae.pdf افکنده وافشاری، «خاستگاه سر‌پوش در نخستین سکه‌های اشکانی (از ارشک یکم تا مهرداد یکم)»، 1398ش، ص23-22.]</ref>		‌در نقوش حک‌شده در پشت سکة پارتی<ref>از شاهنشاهی اشکانی در ادبیات غرب با نام امپراتوری پارت‌ها یاد می‌شود.</ref> فرشته‌ سر‌بندی را حمل می‌کند که این همان دیهیم یا فّر‌ایزدی است.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.]</ref> سکه‌های اشکانی از ارشک تا مهرداد یکم تصویر پادشاه را با تاجی به‌همراه دیهیمی به دور آن، به تصویر کشیده‌اند. پس از تبدیل شدن حکومت اشکانی به یک حکومت مقتدر، این مدل سرپوش به‌همراه دیهیم مشخص کنندة جایگاه و اعتبار این دولت به‌عنوان جانشین هخامنشیان و سلوکیان بر روی سکه حک شد و تا پایان دورة اشکانی باقی ماند.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_74930_0b808d98ef489587a5921b1da2628bae.pdf افکنده وافشاری، «خاستگاه سر‌پوش در نخستین سکه‌های اشکانی (از ارشک یکم تا مهرداد یکم)»، 1398ش، ص23-22.]</ref>

	‌در تندیس یافته شدۀ لرستان نوعی سربند بر سر پادشاه به نمایش درآمده که به شکل نواری به دور سر شاه پیچیده شده است. این دیهیم را با شرابه‌هایی<ref group="یادداشت"> به رشته و منگوله‌هایی که به یک چیز بیاویزند شرابه‌دوزی اطلاق می‌شود </ref><ref>[https://vista.ir/w/a/16/1wvj3/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C «هنر شرابه دوزی»، وب‌سایت مجله فرنگ و هنر صنایع دستی.]</ref> که در برخی مواقع تا سر شانه‌ها می‌رسید تزیین می‌کردند.<ref>شهشهانی، تاریخچة پوشش سر در ایران، 1374ش، ص42.</ref>‌ دیهیم اشکانی از سربند مشابهی که یونانیان آن را به دور سر خود می‌بستند و دیادِم می‌خواندند اقتباس شده است.<ref>سودآور، ‌ ‌فره‌ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص36.</ref>		‌در تندیس یافته شدۀ لرستان نوعی سربند بر سر پادشاه به نمایش درآمده که به شکل نواری به دور سر شاه پیچیده شده است. این دیهیم را با شرابه‌هایی<ref group="یادداشت"> به رشته و منگوله‌هایی که به یک چیز بیاویزند شرابه‌دوزی اطلاق می‌شود </ref><ref>[https://vista.ir/w/a/16/1wvj3/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C «هنر شرابه دوزی»، وب‌سایت مجله فرنگ و هنر صنایع دستی.]</ref> که در برخی مواقع تا سر شانه‌ها می‌رسید تزیین می‌کردند.<ref>شهشهانی، تاریخچة پوشش سر در ایران، 1374ش، ص42.</ref>‌ دیهیم اشکانی از سربند مشابهی که یونانیان آن را به دور سر خود می‌بستند و دیادِم می‌خواندند اقتباس شده است.<ref>سودآور، ‌ ‌فره‌ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص36.</ref>
			[[پرونده:دیهم.png\|جایگزین=سنگ نگاره اردشیر دوم در تاق بستان\|بندانگشتی\|سنگ نگاره اردشير دوم در تاق بستان - اهورامزدا ديهيم شاهي را به او ميدهد]]

	==دیهیم در عصر ساسانیان==		==دیهیم در عصر ساسانیان==

imported>سلیمانی در ۴ مرداد ۱۴۰۴، ساعت ۱۷:۴۰

2025-07-26T17:40:03Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۴ مرداد ۱۴۰۴، ساعت ۲۱:۱۰
خط ۱:		خط ۱:
			[[پرونده:1.jpg\|جایگزین=دیهم \|بندانگشتی\|سنگ نگاره پیروزی شاپور بر امپراطوران روم یکی از آثار به جانده از دوره ساسانی است ،در این سنگا نگاره یکی از امپراطوران روم که زانو زده ،دیهم به سر بسته است]]
	'''<big>دیهیم</big>'''؛ قطعه‌ای از پوشاک باستان به نشان فرّ ایزدی شاهان.		'''<big>دیهیم</big>'''؛ قطعه‌ای از پوشاک باستان به نشان فرّ ایزدی شاهان.

imported>علیرضا آزادوار: لینک داخلی دستار

2025-05-26T09:53:28Z

لینک داخلی دستار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۵ خرداد ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۲۳
خط ۱۹:		خط ۱۹:
	==دیهیم در عصر ساسانیان==		==دیهیم در عصر ساسانیان==
	بر سکه‌های عصر ساسانی، دیهیم قابل مشاهده است. این محتوای تصویری در ظروف سیمین ساسانیان و به‌عنوان نقش برجسته، تصویری از حضور الهة آناهیتا به‌همراه یکی از پادشاهان ساسانی که دیهیمی بر گردن آویخته، دیده می‌شود. ساسانیان دیهیم را نماد شهریاری می‌دانستند و اغلب فرماندهان ساسانی با دیهیم تصویر شده‌اند. دیهیم فّر ایزدی بود که فرمانروا را از مردم عادی جدا و او را سزاوار سروری و حکمرانی می‌کرد. ساسانیان با به تصویر کشیدن صحنه‌هایی از اهدای دیهیم توسط اهورامزدا (نقش برجستة نقش رستم)، (مراسم تاج‌گذاری بهرام اول) و (مراسم تاج‌گیری نرسی از الهة آناهیتا) خود را نمایندة او و برگزیدۀ ایزد بزرگ معرفی می‌کردند.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص37-36.]</ref>		بر سکه‌های عصر ساسانی، دیهیم قابل مشاهده است. این محتوای تصویری در ظروف سیمین ساسانیان و به‌عنوان نقش برجسته، تصویری از حضور الهة آناهیتا به‌همراه یکی از پادشاهان ساسانی که دیهیمی بر گردن آویخته، دیده می‌شود. ساسانیان دیهیم را نماد شهریاری می‌دانستند و اغلب فرماندهان ساسانی با دیهیم تصویر شده‌اند. دیهیم فّر ایزدی بود که فرمانروا را از مردم عادی جدا و او را سزاوار سروری و حکمرانی می‌کرد. ساسانیان با به تصویر کشیدن صحنه‌هایی از اهدای دیهیم توسط اهورامزدا (نقش برجستة نقش رستم)، (مراسم تاج‌گذاری بهرام اول) و (مراسم تاج‌گیری نرسی از الهة آناهیتا) خود را نمایندة او و برگزیدۀ ایزد بزرگ معرفی می‌کردند.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص37-36.]</ref>



	==ارتباط دیهیم و دستار در عصر ساسانی==		==ارتباط دیهیم و دستار در عصر ساسانی==
	در سنگ‌نگارة مشهور نقش رستم که صحنة تایید سلطنت اردشیر اول ساسانی را به نمایش می‌گذارد، اهورامزدا و اردشیر سوار بر اسب با ترکیب‌بندی متقارن در پیشاروی هم قرار گرفته‌اند و حلقة تاییدِ دستارداری را اهورامزدا به اردشیر اعطا می‌کند. ساسانیان به جای دیهیم از دستاری ضخیم‌تر و بلند‌تر در زیر تاج خود استفاده می‌کردند.<ref>سودآور، ‌ ‌فره‌ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص38-37.</ref>		در سنگ‌نگارة مشهور نقش رستم که صحنة تایید سلطنت اردشیر اول ساسانی را به نمایش می‌گذارد، اهورامزدا و اردشیر سوار بر اسب با ترکیب‌بندی متقارن در پیشاروی هم قرار گرفته‌اند و حلقة تاییدِ دستارداری را اهورامزدا به اردشیر اعطا می‌کند. ساسانیان به جای دیهیم از [[دستار\|دستاری]] ضخیم‌تر و بلند‌تر در زیر تاج خود استفاده می‌کردند.<ref>سودآور، ‌ ‌فره‌ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص38-37.</ref>



خط ۵۳:		خط ۵۱:

	==یادداشت‌ها==		==یادداشت‌ها==
	<references group="یادداشت"/>		<references group="یادداشت" />
	==پانویس==		==پانویس==
	{{پانویس}}		{{پانویس}}
	==منابع==		==منابع==
	* افکنده، احسان و افشاری، فاطمه، «خاستگاه سر‌پوش در نخستین سکه‌های اشکانی (از ارشک یکم تا مهرداد یکم)»، فصلنامة علمی پژوهش‌های تاریخی دانشگاه تهران، شمارة 2، 1398ش.		*افکنده، احسان و افشاری، فاطمه، «خاستگاه سر‌پوش در نخستین سکه‌های اشکانی (از ارشک یکم تا مهرداد یکم)»، فصلنامة علمی پژوهش‌های تاریخی دانشگاه تهران، شمارة 2، 1398ش.
	* اورزمانی، فریدون، «راز‌ گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، فصلنامة هنر و تمدن شرق، شمارة اول پاییز، 1392ش.		*اورزمانی، فریدون، «راز‌ گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، فصلنامة هنر و تمدن شرق، شمارة اول پاییز، 1392ش.
	* دادور، ابوالقاسم و مکوندی، لیلا، «بررسی طرح تاج شاهان درسکه‌های ایرانی از دورة هخامنشی تا ساسانی»، نشریة هنرهای زیبا - هنر‌های‌تجسمی، ‌ تابستان1391ش.		*دادور، ابوالقاسم و مکوندی، لیلا، «بررسی طرح تاج شاهان درسکه‌های ایرانی از دورة هخامنشی تا ساسانی»، نشریة هنرهای زیبا - هنر‌های‌تجسمی، ‌ تابستان1391ش.
	* رودکی، «قصاید و غزلیات»، وب‌سایت گنجور، تاریخ درج مطلب: 17 دی 1402ش.		*رودکی، «قصاید و غزلیات»، وب‌سایت گنجور، تاریخ درج مطلب: 17 دی 1402ش.
	* سودآور، ابوالعلاء، فرّه ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، میرک، ایالات متحدة امریکا، 1383ش.		*سودآور، ابوالعلاء، فرّه ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، میرک، ایالات متحدة امریکا، 1383ش.
	* شهشهانی، سهیلا، تاریخ پوشش سر در ایران، تهران، مدبر، چاپ اول، 1374ش.		*شهشهانی، سهیلا، تاریخ پوشش سر در ایران، تهران، مدبر، چاپ اول، 1374ش.
	* «کلاه‌هایی‌که ایرانیان برسر می‌گذاشتند»، وب‌سایت ویستا نیوز‌هاب، تاریخ درج مطلب: 24 آذر 1402ش.		*«کلاه‌هایی‌که ایرانیان برسر می‌گذاشتند»، وب‌سایت ویستا نیوز‌هاب، تاریخ درج مطلب: 24 آذر 1402ش.
	* گودرزی، سیمین دخت، «ستیز میان مهریان و میترائیان»، دومین کنفرانس بین‌المللی علوم رفتاری و مطالعات اجتماعی، 1394ش.		*گودرزی، سیمین دخت، «ستیز میان مهریان و میترائیان»، دومین کنفرانس بین‌المللی علوم رفتاری و مطالعات اجتماعی، 1394ش.
	* «نگاهی به کلاه پارسیان»، وب‌سایت مگ ایرانز، تاریخ درج مطلب: 24آذر 1402ش.		*«نگاهی به کلاه پارسیان»، وب‌سایت مگ ایرانز، تاریخ درج مطلب: 24آذر 1402ش.
	* ««ورقه و گلشاه: » عاشق و معشوقی که به دست پیغامبر (صلی‌الله‌علیه‌‌و‌آله‌وسلّم) زنده شدند»، وب‌سایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 3 مرداد 1396ش.		*««ورقه و گلشاه: » عاشق و معشوقی که به دست پیغامبر (صلی‌الله‌علیه‌‌و‌آله‌وسلّم) زنده شدند»، وب‌سایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 3 مرداد 1396ش.

	[[رده: ویکی‌رز]]		[[رده: ویکی‌رز]]

بیتا بهرامی: صفحه‌ای تازه حاوی «'''دیهیم'''؛ قطعه‌ای از پوشاک باستان به نشان فرّ ایزدی شاهان. مطالعات و مستندات تاریخی، دیهیم را به‌عنوان قطعه‌ای مهم از پوشاک سلطنتی در فرهنگ یونانیان، مصریان و رومیان معرفی می‌کنند که با همواری فرهنگی ایرانیان با یونانیان، دیهیم از...» ایجاد کرد

2024-01-21T08:20:25Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''<big>دیهیم</big>'''؛ قطعه‌ای از پوشاک باستان به نشان فرّ ایزدی شاهان. مطالعات و مستندات تاریخی، دیهیم را به‌عنوان قطعه‌ای مهم از پوشاک سلطنتی در فرهنگ یونانیان، مصریان و رومیان معرفی می‌کنند که با همواری فرهنگی ایرانیان با یونانیان، دیهیم از...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''<big>دیهیم</big>'''؛ قطعه‌ای از پوشاک باستان به نشان فرّ ایزدی شاهان.

مطالعات و مستندات تاریخی، دیهیم را به‌عنوان قطعه‌ای مهم از پوشاک سلطنتی در فرهنگ یونانیان، مصریان و رومیان معرفی می‌کنند که با همواری فرهنگی ایرانیان با یونانیان، دیهیم از آنان اقتباس و پس از آن دستخوش تحولات فراوانی شد.

==مفهوم‌شناسی==
دیهیم (داهم یا دادم) پیشانی‌بندی خاص پادشاه و یا شخصیتی ویژه بود که به‌شکل نواری به دور تاج پادشاه بسته می‌شد. دیهیم در زبان یونانی دیادما (Diadem) نام دارد.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.]</ref>

==ساختار دیهیم==
دیهیم تشکیل شده از یک حلقه و دو ربان موج‌دار که بر دور تاج پادشاه و یا دور گردن او به‌شکل طوق است و در نقش برجسته‌ها‌ به‌ویژه نقش برجستة عصر ساسانی قابل مشاهده است.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.]</ref>

==دیهیم در عصر هخامنشیان==
پارسیان دیهیمی به رنگ طلایی با برگ‌های زرین داشتند که برای جلوگیری از ریختن موها بر روی پیشانی و چشم قرار داده می‌شد و نشانی از پیروزی و قدرت بود. عرض دیهیم به چهار یا پنج سانتی‌متر می‌رسید. این سربند توسط شاه، شاهزادگان و سرداران بزرگ بر پیشانی قرار می‌گرفت.<ref> [https://magirans.com/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%8A-%D8%A8%D9%87-%D9%83%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D9%8A%D8%A7%D9%86.htm «نگاهی به کلاه پارسیان»، وب‌سایت مگ ایرانز.]</ref> شاهزادگان پارسی برخلاف شاه که کلاهی دندانه‌دار بر سر می‌گذاشت، از دیهیم صاف برای معرفی خود استفاده می‌کردند.<ref> [https://vista.ir/w/a/16/1lhdj/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%B3%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D9%86% «کلاه‌هایی که ایرانیان برسرمی‌گذاشتند»، وب‌سایت ویستا نیوز‌هاب.]</ref>‌ پیشینة دیهیم‌ را می‌توان میان آیین مهر<ref group="یادداشت"> مهرپرستی یا آیین مهر یا میترائیسم یک دین ایرانی بود. </ref><ref> [https://www.sid.ir/FileServer/SF/3841394H0248 گودرزی، «ستیز میان مهریان و میترائیان»، 1394ش، ص4-3.]</ref> و در زمان پارت‌ها یافت.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.]</ref>

==دیهیم در عصر اشکانیان==
‌در نقوش حک‌شده در پشت سکة پارتی<ref>از شاهنشاهی اشکانی در ادبیات غرب با نام امپراتوری پارت‌ها یاد می‌شود.</ref> فرشته‌ سر‌بندی را حمل می‌کند که این همان دیهیم یا فّر‌ایزدی است.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص36.]</ref> سکه‌های اشکانی از ارشک تا مهرداد یکم تصویر پادشاه را با تاجی به‌همراه دیهیمی به دور آن، به تصویر کشیده‌اند. پس از تبدیل شدن حکومت اشکانی به یک حکومت مقتدر، این مدل سرپوش به‌همراه دیهیم مشخص کنندة جایگاه و اعتبار این دولت به‌عنوان جانشین هخامنشیان و سلوکیان بر روی سکه حک شد و تا پایان دورة اشکانی باقی ماند.<ref>[https://jhss.ut.ac.ir/article_74930_0b808d98ef489587a5921b1da2628bae.pdf افکنده وافشاری، «خاستگاه سر‌پوش در نخستین سکه‌های اشکانی (از ارشک یکم تا مهرداد یکم)»، 1398ش، ص23-22.]</ref>

‌در تندیس یافته شدۀ لرستان نوعی سربند بر سر پادشاه به نمایش درآمده که به شکل نواری به دور سر شاه پیچیده شده است. این دیهیم را با شرابه‌هایی<ref group="یادداشت"> به رشته و منگوله‌هایی که به یک چیز بیاویزند شرابه‌دوزی اطلاق می‌شود </ref><ref>[https://vista.ir/w/a/16/1wvj3/%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C «هنر شرابه دوزی»، وب‌سایت مجله فرنگ و هنر صنایع دستی.]</ref> که در برخی مواقع تا سر شانه‌ها می‌رسید تزیین می‌کردند.<ref>شهشهانی، تاریخچة پوشش سر در ایران، 1374ش، ص42.</ref>‌ دیهیم اشکانی از سربند مشابهی که یونانیان آن را به دور سر خود می‌بستند و دیادِم می‌خواندند اقتباس شده است.<ref>سودآور، ‌ ‌فره‌ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص36.</ref>

==دیهیم در عصر ساسانیان==
بر سکه‌های عصر ساسانی، دیهیم قابل مشاهده است. این محتوای تصویری در ظروف سیمین ساسانیان و به‌عنوان نقش برجسته، تصویری از حضور الهة آناهیتا به‌همراه یکی از پادشاهان ساسانی که دیهیمی بر گردن آویخته، دیده می‌شود. ساسانیان دیهیم را نماد شهریاری می‌دانستند و اغلب فرماندهان ساسانی با دیهیم تصویر شده‌اند. دیهیم فّر ایزدی بود که فرمانروا را از مردم عادی جدا و او را سزاوار سروری و حکمرانی می‌کرد. ساسانیان با به تصویر کشیدن صحنه‌هایی از اهدای دیهیم توسط اهورامزدا (نقش برجستة نقش رستم)، (مراسم تاج‌گذاری بهرام اول) و (مراسم تاج‌گیری نرسی از الهة آناهیتا) خود را نمایندة او و برگزیدۀ ایزد بزرگ معرفی می‌کردند.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص37-36.]</ref>

==ارتباط دیهیم و دستار در عصر ساسانی==
در سنگ‌نگارة مشهور نقش رستم که صحنة تایید سلطنت اردشیر اول ساسانی را به نمایش می‌گذارد، اهورامزدا و اردشیر سوار بر اسب با ترکیب‌بندی متقارن در پیشاروی هم قرار گرفته‌اند و حلقة تاییدِ دستارداری را اهورامزدا به اردشیر اعطا می‌کند. ساسانیان به جای دیهیم از دستاری ضخیم‌تر و بلند‌تر در زیر تاج خود استفاده می‌کردند.<ref>سودآور، ‌ ‌فره‌ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، 1383ش، ص38-37.</ref>

==انتقال به اروپا==
دیهیم در زمان ساسانی به غرب منتقل شد و بعدها از طریق کروات‌های ایرانی‌تبار به فرانسه و سپس سایر نقاط اروپا راه یافته است و امروز جزئی از پوشش رسمی اروپاییان محسوب می‌شود.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص37-36.]</ref>

==کارکرد دیهیم==
دیهیم در حقیقت همان فرّ ایزدی است که توسط الهة آناهیتا به پادشاه اعطا می‌شود تا شاه به‌عنوان شخصیتی متمایز از سایرین شایستة فرمانبراری و سروری شود. ساسانیان با نمایش دیهیم شاه را نمایندة اهورامزدا معرفی می‌کردند.<ref>[https://www.jaco-sj.com/article_3689_c2372679d950eba3fd259eab723b66d8.pdf اورزمانی، «راز گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، 1392ش، ص34.]</ref>

==دیهیم در اشعار فارسی==
در منظومة ادبی ورقه و گلشا عیوقی چنین آمده است؛ <ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/news/178512/%C2%AB%D9%88%D8%B1%D9%82%D9%87-%D9%88-%DA%AF%D9%84%D8%B4%D8%A7%D9%87%C2%BB--%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%82-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%B4%D9%88%D9%82%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D9%BE%DB%8C%D8%BA%D8%A7%D ««ورقه و گلشاه: » عاشق و معشوقی که به دست پیغامبر (صلی‌الله‌علیه‌‌و‌آله‌وسلّم) زنده شدند»، وب‌سایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|بخواند آن زمان باب گلشاه را| بگفت و نمودش بدو راه را}}
{{ب|که گر مال خواهی و دیهیم و تخت| دلش را گشاده کن از بند سخت}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
یا در سروده‌ای از رودکی نیز به دیهیم اشاره شده است؛ <ref>[https://ganjoor.net/roodaki/baghimande/sh2 رودکی، «قصاید و قطعات»، وب‌سایت گنجور.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|به یک گردش به شاهنشاهی آرد| دهد دیهیم و تاج و گوشوارا}}
{{ب|توشان زیر زمین فرسوده کردی| زمین داده مر ایشان را زغارا}}
{{ب|از آن جانِ تو لختی خون فِسُرده| سپرده زیر پایْ‌اندر سپارا}}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}

==یادداشت‌ها==
<references group="یادداشت"/>
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* افکنده، احسان و افشاری، فاطمه، «خاستگاه سر‌پوش در نخستین سکه‌های اشکانی (از ارشک یکم تا مهرداد یکم)»، فصلنامة علمی پژوهش‌های تاریخی دانشگاه تهران، شمارة 2، 1398ش.
* اورزمانی، فریدون، «راز‌ گشایی نمادهای آیینی در پوشش شهریاران ساسانی»، فصلنامة هنر و تمدن شرق، شمارة اول پاییز، 1392ش.
* دادور، ابوالقاسم و مکوندی، لیلا، «بررسی طرح تاج شاهان درسکه‌های ایرانی از دورة هخامنشی تا ساسانی»، نشریة هنرهای زیبا - هنر‌های‌تجسمی، ‌ تابستان1391ش.
* رودکی، «قصاید و غزلیات»، وب‌سایت گنجور، تاریخ درج مطلب: 17 دی 1402ش.
* سودآور، ابوالعلاء، فرّه ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان، میرک، ایالات متحدة امریکا، 1383ش.
* شهشهانی، سهیلا، تاریخ پوشش سر در ایران، تهران، مدبر، چاپ اول، 1374ش.
* «کلاه‌هایی‌که ایرانیان برسر می‌گذاشتند»، وب‌سایت ویستا نیوز‌هاب، تاریخ درج مطلب: 24 آذر 1402ش.
* گودرزی، سیمین دخت، «ستیز میان مهریان و میترائیان»، دومین کنفرانس بین‌المللی علوم رفتاری و مطالعات اجتماعی، 1394ش.
* «نگاهی به کلاه پارسیان»، وب‌سایت مگ ایرانز، تاریخ درج مطلب: 24آذر 1402ش.
* ««ورقه و گلشاه: » عاشق و معشوقی که به دست پیغامبر (صلی‌الله‌علیه‌‌و‌آله‌وسلّم) زنده شدند»، وب‌سایت مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 3 مرداد 1396ش.

[[رده: ویکی‌رز]]