علی شاهرودی در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۴۰

2026-05-07T10:40:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۱۰
خط ۴۸:		خط ۴۸:

	{{گیاکان}}		{{گیاکان}}
			{{گیاهان دارویی}}

علی شاهرودی در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۳۱

2026-05-07T10:31:40Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۰۱
خط ۴۶:		خط ۴۶:
	* مهرین، مهرداد، خواص میوه‌ها ـ خوراکی‌ها، تهران، خشایار، ۱۳۷۳ش.		* مهرین، مهرداد، خواص میوه‌ها ـ خوراکی‌ها، تهران، خشایار، ۱۳۷۳ش.
	* نورالله، «مادة الحیاة، رساله در علم طباخی»، کارنامه و مادة الحیاة (متن دو رساله در آشپزی از دورهٔ صفوی)، به‌تحقیق ایرج افشار، تهران، سروش، ۱۳۶۰ش.		* نورالله، «مادة الحیاة، رساله در علم طباخی»، کارنامه و مادة الحیاة (متن دو رساله در آشپزی از دورهٔ صفوی)، به‌تحقیق ایرج افشار، تهران، سروش، ۱۳۶۰ش.

			{{گیاکان}}

زهرا فاضل: صفحه‌ای تازه حاوی «{{درشت|'''رازیانه'''}}؛ گیاهی علفی و خوش‌بو با مصرف دارویی{{سخ}} رازیانه رازیانه گیاهی دو ساله از تیرهٔ چتریان است که ارتفاعی حدود ۱ تا ۱٫۵ متر دارد. برگ‌های آن متناوب و دارای بریدگی، و گل‌های آن زرد خوشه‌ای است. دانه...» ایجاد کرد

2026-04-19T12:10:34Z

صفحه‌ای تازه حاوی «{{درشت|'''رازیانه'''}}؛ گیاهی علفی و خوش‌بو با مصرف دارویی{{سخ}} 200px|thumb|left|رازیانه رازیانه گیاهی دو ساله از تیرهٔ چتریان است که ارتفاعی حدود ۱ تا ۱٫۵ متر دارد. برگ‌های آن متناوب و دارای بریدگی، و گل‌های آن زرد خوشه‌ای است. دانه...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

{{درشت|'''رازیانه'''}}؛ گیاهی علفی و خوش‌بو با مصرف دارویی{{سخ}}
[[پرونده:رازیانه.jpg|200px|thumb|left|رازیانه]]
رازیانه گیاهی دو ساله از تیرهٔ چتریان است که ارتفاعی حدود ۱ تا ۱٫۵ متر دارد. برگ‌های آن متناوب و دارای بریدگی، و گل‌های آن زرد خوشه‌ای است. دانه‌های ریز رازیانه نیز مصرف دارویی دارند. رازیان، رازیانج، رازنج، رازیام، رازیانک،<ref>[https://www.vajehyab.com/amid/رازیانه عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه رازیانه.]</ref> بادیان و والان<ref>[https://www.vajehyab.com/moein/رازیانه معین، فرهنگ فارسی معین، ذیل واژه رازیانه.]</ref> نام‌های دیگر این گیاه است. برخی رازیانه و بادیان را مترادف یکدیگر می‌دانند، اما برخی دیگر این دو گیاه را متفاوت از یکدیگر دانسته‌اند.<ref>اخوینی بخاری، هدایة المتعلمین، ۱۳۷۱ش، ص263 و 367 و 432 و 434.</ref> خاستگاه این گیاه در ایران، در مناطق شمالی و دامنه‌های رشته‌کوه البرز است.<ref>خوش‌بین، گیاهان معجزه‌گر، ج2، ۱۳۸۹ش، ص108؛{{سخ}}
تائب، «مقدمه‌ای بر طب سنتی گیلان (گیل‌تجربه)»، ۱۳۶۶ش، ج1، ص31.</ref> رازیانه به دو نوع «بری» و «بستانی» تقسیم می‌شود؛ نوع بستانی آن گرم و خشک، تخم آن گرم‌تر و ریشه‌اش نیز در مقایسه با نوع بری قوی‌تر از دیگر اجزاء آن است.<ref>ابومنصور موفق هروی، الابنیة عن حقائق الادویة، ۱۳۴۶ش، ص13 و 17.</ref>

== کاربرد طبی رازیانه ==
در طب سنتی، همواره بر خواص درمانی رازیانه و راه‌های استفاده از آن تأکید می‌شود.<ref>ابن‌سینا، رسالهٔ جودیه، ۱۳۸۳ش، ص۴؛{{سخ}}
رازی، الجدری و الحصبة، ۱۳۴۴ش، ص64 و 65؛{{سخ}}
جمالی یزدی، فرخ‌نامه، ۱۳۴۶ش، ص172.</ref> مردم ایران، بر اساس تجربه‌های خود در طب سنتی بر این باورند که رازیانه آرامش‌بخش است و برای درمان آسم، سرفه و درد پهلو مؤثر است. رازیانه خواص دیگری نیز دارد، از جمله افزایش شیر مادران شیرده،<ref>مهرین، خواص میوه‌ها ـ خوراکی‌ها، ۱۳۷۳ش، ص۹۸.</ref> برطرف کردن سوء هاضمه، بهبود دل‌درد (مخلوط شیر و رازیانه)،<ref>رضایی نورآبادی، «طب و درمان عامیانه در بین قوم لک»، ۱۳۸۶ش، ص71 و 78؛{{سخ}}
ثواقب، دریاچهٔ پریشان و فرهنگ منطقهٔ فامور، ۱۳۸۶ش، ص412؛{{سخ}}
جانب‌اللهی، پزشکی سنتی و عامیانهٔ مردم ایران، ۱۳۹۰ش، ص81 و 85 و 86.</ref> رفع ناراحتی‌های قلبی،<ref>لهسایی‌زاده، تاریخ و فرهنگ مردم دوان، ۱۳۷۰ش، ص۳۳۵.</ref> جوان‌کننده پوست، ملین و مسهل، ضد ورم و التهاب روده. از آن‌جا که این گیاه بسیار گرم و خشک است، دمنوش آن را با عسل یا سکنجبین می‌خورند.

== سایر موارد مصرفی رازیانه در ایران ==
رازیانه از دوران صفوی، به‌عنوان ادویه در پخت برخی خوراک‌ها مانند کماج، آش آماج، ترشی‌ها، نان‌ها و حلواها کاربرد دارد.<ref>باورچی بغدادی، «کارنامه، در باب طباخی و صنعت آن»، ۱۳۶۰ش، ص۴۱؛{{سخ}}
نورالله، «مادة الحیاة، رساله در علم طباخی»، ۱۳۶۰ش، ص۲۴۴؛</ref> علاوه بر آن، رازیانه در برخی غذاهای مناسبتی و آئینی مصرف می‌شود. برای مثال، پس از جشن عروسی در گیلان مرسوم است که مادر عروس، حلوایی با آرد برنج، روغن و رازیانه بپزد و به خانهٔ داماد بفرستد.<ref>پایندهٔ لنگرودی، آیین‌ها و باورداشت‌های گیل و دیلم، ۱۳۵۵ش، ص۶۹.</ref> شاهرودی‌ها نیز همزمان با بردن سیسمونی نوزاد، معجونی از تخم‌شوید، رازیانه و نان‌خام کوبیده آماده می‌کنند. گاهی نیز این معجون را درکاچی ریخته و به زن زائو می‌خورانند که به آن «بلماق» گویند.<ref>شریعت‌زاده، فرهنگ مردم شاهرود، ۱۳۷۱ش، ص۲۵۰ و ۲۵۲.</ref> «بُرساق» نیز نام مایه‌پنیر طبیعی‌ای است که حاوی شیردان گوساله/ بره به‌همراه نمک، رازیانه و پونه است. پس از پُر کردن شیردان از مواد مذکور، آن را در پارچهٔ سفیدی پیچیده و درجایی خنک نگهداری می‌کنند تا خشک شود، سپس در تهیهٔ پنیر از آن استفاده می‌شود.<ref>رسولی، پژوهشی در فرهنگ مردم پیرسواران، ۱۳۷۸ش، ص۱۷۶.</ref>

== رازیانه در فرهنگ و ادبیات ایران ==
برخی از مردم ایران معتقدند که گذاشتن رازیانه بر سر سفرهٔ عقد، منجر به دور کردن چشم شیطان از آن می‌شود.<ref>تمیم‌داری، فرهنگ عامه، ۱۳۹۰ش، ص۱۹۸.</ref> علاوه بر آن این گیاه وارد زبان عامه مردم نیز شده است. برای مثال: «از صدقهٔ سر رازیانه، آب می‌ره پای سیاه‌دانه»،<ref>خدیش، فرهنگ مردم شیراز، ۱۳۸۵ش، ص۱۹۷؛{{سخ}}
ذوالفقاری، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، ج1، ۱۳۸۸ش، ص296 و 1289.</ref> «یکی در خانه‌اش پر از رازیانه است، ولی از دل‌درد می‌میرد»،<ref>ذوالفقاری، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، ج2، ۱۳۸۸ش، ص1999.</ref> «در خانهٔ پر از بادیان کوهی، از دل‌درد می‌میرم».<ref>ذوالفقاری، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، ج2، ۱۳۸۸ش، ص964.</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
* ابن‌سینا، رسالهٔ جودیه، به‌تحقیق محمود نجم‌آبادی، همدان، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، دانشگاه بوعلی‌سینا، ۱۳۸۳ش.
* ابومنصور موفق هروی، الابنیة عن حقائق الادویة، به‌تحقیق احمد بهمنیار و حسین محبوبی اردکانی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۶ش.
* اخوینی بخاری، ربیع، هدایة المتعلمین، به‌تحقیق جلال متینی، مشهد، دانشگاه فردوسی مشهد، ۱۳۷۱ش.
* باورچی بغدادی، محمدعلی، «کارنامه، در باب طباخی و صنعت آن»، کارنامه و مادة الحیاة (متن دو رساله در آشپزی از دورهٔ صفوی)، به‌تحقیق ایرج افشار، تهران، سروش، ۱۳۶۰ش.
* پایندهٔ لنگرودی، محمود، آیین‌ها و باورداشت‌های گیل و دیلم، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۵ش.
* تائب، حسن، «مقدمه‌ای بر طب سنتی گیلان (گیل‌تجربه)»، گیلان‌نامه، به‌تحقیق محمدتقی پوراحمد جکتاجی، رشت، ۱۳۶۶ش.
* تمیم‌داری، احمد، فرهنگ عامه، تهران، مهکامه، ۱۳۹۰ش.
* ثواقب، جهانبخش، دریاچهٔ پریشان و فرهنگ منطقهٔ فامور، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۸۶ش.
* جانب‌اللهی، محمدسعید، پزشکی سنتی و عامیانهٔ مردم ایران، تهران، امیرکبیر، ۱۳۹۰ش.
* جرجانی، اسماعیل، الاغراض الطبیة، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۴۵ش.
* جمالی یزدی، مطهر، فرخ‌نامه، به‌تحقیق ایرج افشار، تهران، فرهنگ ایران‌زمین، ۱۳۴۶ش.
* خدیش، حسین، فرهنگ مردم شیراز، شیراز، نوید شیراز، ۱۳۸۵ش.
* خوش‌بین، سهراب، گیاهان معجزه‌گر، تهران، کردگاری، ۱۳۸۹ش.
* ذوالفقاری، حسن، فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی، تهران، معین، ۱۳۸۸ش.
* رازی، محمد بن زکریا، الجدری و الحصبة، به‌تحقیق محمود نجم‌آبادی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۴ش.
* رضایی نورآبادی، علی‌عباس، «طب و درمان عامیانه در بین قوم لک»، نجوای فرهنگ، تهران، س۳، شماره۵–۶، ۱۳۸۶ش.
* رسولی، غلامحسن، پژوهشی در فرهنگ مردم پیرسواران، تهران، بلخ، ۱۳۷۸ش.
* شریعت‌زاده، علی‌اصغر، فرهنگ مردم شاهرود، تهران، ناشر مؤلف، ۱۳۷۱ش.
* عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۷ مهر ۱۴۰۰ش.
* لهسایی‌زاده، عبدالعلی و سلامی، عبدالنبی، تاریخ و فرهنگ مردم دوان، تهران، اطلاعات، ۱۳۷۰ش.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی معین، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۷ مهر ۱۴۰۰ش.
* مهرین، مهرداد، خواص میوه‌ها ـ خوراکی‌ها، تهران، خشایار، ۱۳۷۳ش.
* نورالله، «مادة الحیاة، رساله در علم طباخی»، کارنامه و مادة الحیاة (متن دو رساله در آشپزی از دورهٔ صفوی)، به‌تحقیق ایرج افشار، تهران، سروش، ۱۳۶۰ش.

رازیانه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

علی شاهرودی در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۴۰

علی شاهرودی در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۳۱