https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B1%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D8%A2%D9%87%D9%86_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86راهآهن ایران - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-07T11:19:01Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.44.2https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%B1%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D8%A2%D9%87%D9%86_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=47949&oldid=prevمحمدعارف نجفی: صفحهای تازه حاوی «نقشه خطوط ریلی ایران مربوط به پاییز ۱۴۰۳ش '''راهآهن ایران'''؛ مسیر تردد وسایل نقلیه ریلی بهمنظور جابهجایی بار یا مسافر در ایران. راهآهن ایران از دورۀ قاجا...» ایجاد کرد2026-05-24T13:00:44Z<p>صفحهای تازه حاوی «<a href="/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B1%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%D8%A2%D9%87%D9%86%DB%B2.jpg&action=edit&redlink=1" class="new" title="پرونده:راهآهن۲.jpg (صفحه وجود ندارد)">جایگزین=نقشه خطوط ریلی ایران مربوط به پاییز ۱۴۰۳ش|بندانگشتی|نقشه خطوط ریلی ایران مربوط به پاییز ۱۴۰۳ش</a> '''راهآهن ایران'''؛ مسیر تردد وسایل نقلیه ریلی بهمنظور جابهجایی بار یا مسافر در ایران. راهآهن ایران از دورۀ قاجا...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:راهآهن۲.jpg|جایگزین=نقشه خطوط ریلی ایران مربوط به پاییز ۱۴۰۳ش|بندانگشتی|نقشه خطوط ریلی ایران مربوط به پاییز ۱۴۰۳ش]]<br />
'''راهآهن ایران'''؛ مسیر تردد وسایل نقلیه ریلی بهمنظور جابهجایی بار یا مسافر در ایران.<br />
<br />
راهآهن ایران از دورۀ [[قاجاریه|قاجار]] مورد توجه قرار گرفت؛ اما دولتهای روسیه و انگلستان با هدف تأمین منافع و اهداف استعماری خود، ایدۀ راهآهن سراسری را در در دورۀ رضاخان پیگیری کردند. راهآهن بهدلیل نقش مؤثری که در پیشرفت اقتصادی دارد، امروزه در بسیاری از مناطق [[ایران]] نفوذ کرده و حتی به راهآهن کشورهای همجوار نیز متصل شده و موجب تسهیل جابهجایی بار و مسافر شده است.<br />
<br />
==پیشینه راه آهن ایران==<br />
<br />
فکر احداث راهآهن در ایران، از نیمه دوم قرن نوزدهم در زمان حکومت قاجار بهوجود آمد<ref>مکملی، تاریخ جامع راهآهن، ج2، 1379ش، ص84.</ref> و ناصرالدین شاه معتقد بود که ایران برای رسیدن به پیشرفت، چارهای جز احداث راهآهن ندارد.<ref>کرزن، ایران و قضیة ایران، ۱۳87ش، ص5۹6.</ref> در ابتدا راهآهن جزء اهداف استعماری کشورهای اروپایی برای گسترش نفوذ و سلطه سیاسی و اقتصادی آنان بود.<ref>مکملی، تاریخ جامع راهآهن، ج2، 1379ش، ص415.</ref><br />
<br />
==اولین خطوط راهآهن در ایران==<br />
اولین تجربه احداث راهآهن در ایران به دوره قاجار در ۱۲۲۷ش، از رشت به بندر پیربازار و بندرانزلی بازمیگردد و ۱۲ کیلومتر از این راهآهن تا اواسط دوره رضاشاه همچنان مورد استفاده بود.<ref>«مسیر بندر انزلی به پیربازار و رشت، اولین و قدیمیترین راهآهن کشور/عکس»، خبر آنلاین.</ref> راهآهن [[تهران]] – شاهعبدالعظیم بهطول ۸۷۰۰ متر در سال ۱۲۶۶ش، به بهرهبرداری رسید<ref>«تاریخچة راهآهن در ایران»، وبسایت تین نیوز.</ref> که سالیانه ۶۹۰ هزار مسافر را از تهران تا شهرری جابهجا میکرد.<ref>سازمان اسناد و کتابخانة ملی، راهآهن در ایران (اسناد احداث راهآهن سراسری)، 1400ش، ص10.</ref> <br />
<br />
راهآهن بوشهر-برازجان بهطول ۶۰ کیلومتر توسط انگلستان و با اهداف نظامی در ۱۲۸۵ش، احداث شد که در پایان جنگ جهانی اول، انگلیسیها خطوط آن را جمعآوری کرده و به بصره بردند.<ref>«تاریخچة راهآهن در ایران»، وبسایت تین نیوز.</ref> در ۴ بهمن ۱۲۹۱ش، قرارداد احداث راهآهن [[جلفا]]–[[تبریز]] بهطول ۱۴۷ کیلومتر و خط فرعی صوفیان تا شرفخانه واقع درساحل دریاچه ارومیه با ۵۲ کیلومتر طول، بین ایران و بانک استقراضی روسیه بسته شد<ref>فرحبخش و همکاران، «تحلیل تاثیر راهآهن بهعنوان میراث صنعتی در ایران»، 1394ش، ص38.</ref> و در [[اردیبهشت]] ۱۲۹۵ش، افتتاح شد.<ref>«تاریخچة راهآهن در ایران»، وبسایت تین نیوز. </ref> <br />
<br />
دولت روسیه از این خط برای حملونقل نیروی نظامی، مهمات و خواروبار استفاده میکرد.<ref>سازمان اسناد و کتابخانة ملی، راهآهن در ایران (اسناد احداث راهآهن سراسری)، 1400ش، ص11-12.</ref> انگلستان در۱۲۹۷ش، برای پیشبرد اهداف خود، راهآهن هندوستان–[[ایران]] را احداث کرد. هدف از احداث این راهآهن تأمین احتیاجات نظامی بود. در۲۷ اسفند ۱۳۳۷ش، موافقتنامهای بین ایران و پاکستان امضا شد و خط زاهدان–میرجاوه رسماً به دولت ایران تحویل داده شد.<ref>[http://«تاریخچة%20راهآهن%20در%20ایران»،%20وبسایت%20تین%20نیوز. «تاریخچة راهآهن در ایران»، وبسایت تین نیوز. ]</ref><br />
<br />
==دیدگاهها دربارۀ احداث راهآهن در دوران ناصرالدینشاه==<br />
با وجود آنکه راهآهن عامل رونق اقتصادی، تأمین امنیت، برقراری پیوند تجاری ایران با جهان و زمینهساز گسترش دانش در جامعه است،<ref>پاشازاده، «راهآهن و ترقی از نگاه اندیشمندان ایران عصر ناصرالدین شاه»، 1391ش، ص59.</ref> اما دربارۀ احداث بخشهایی از راهآهن ایران و انگیزههای پشتپردۀ آن، برخی صاحبنظران به مخالفت برخاستند؛ بهطور مثال، لایحه احداث خطآهن خورموسی و بندرخرمشهر به بندر جز (بندرگز) با مخالفت امثال مصدق روبرو شد که اجرای چنین طرحی را در آن زمان، فاقد توجیه اقتصادی میدانستند.<ref>هدایت، خاطرات و خطرات، 1344ش، ص372. </ref> <br />
<br />
بعضی معتقد بودند که قصد دولت انگلستان از احداث خطآهن ایران از شمال به جنوب، استفادۀ نظامی علیه روسیه تزاری است<ref>[http://«نگاهی%20به%20تاریخ%20احداث%20راهآهن%20سراسری%20ایران%20از%20دوره%20قاجار%20تا%20پهلوی%20اول»،%20وبسایت%20مرکز%20بررسی%20اسناد%20تاریخی. «نگاهی به تاریخ احداث راهآهن سراسری ایران از دوره قاجار تا پهلوی اول»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی.]</ref> و احداث راهآهن شرق به غرب، منافع ایرانیان را بیشتر و بهتر تأمین میکند؛<ref>[http://«رد%20پیشنهاد%20انگلیس%20توسط%20احمدشاه/%20ایران%20برای%20ساخت%20راهآهن%20باید%20از%20چند%20کشور%20اجازه%20میگرفت!»،%20خبرگزاری%20فارس. «رد پیشنهاد انگلیس توسط احمدشاه/ ایران برای ساخت راهآهن باید از چند کشور اجازه میگرفت!»، خبرگزاری فارس.]</ref> اما با وجود این دیدگاه، رضاشاه مسیر شمال–جنوب را برای احداث راهآهن انتخاب کرد.<ref>[http://«نگاهی%20به%20تاریخ%20احداث%20راهآهن%20سراسری%20ایران%20از%20دوره%20قاجار%20تا%20پهلوی%20اول»،%20وبسایت%20مرکز%20بررسی%20اسناد%20تاریخی. «نگاهی به تاریخ احداث راهآهن سراسری ایران از دوره قاجار تا پهلوی اول»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی.]</ref> <br />
<br />
این در حالی است که روسیه تزاری، احداث خطآهن شمال-جنوب را زمینهساز نفوذ بریتانیا از استانهای جنوبی به مناطق شمالی و تهدیدی برای منافع روسیه میانگاشت<ref>[http://کاظم%20بیگی،%20«مسیر%20راهآهن%20سراسری%20ایران%20چگونه%20تعیین%20شد»،%20وبسایت%20موسسة%20مطالعات%20و%20پژوهشهای%20سیاسی. کاظم بیگی، «مسیر راهآهن سراسری ایران چگونه تعیین شد»، وبسایت موسسة مطالعات و پژوهشهای سیاسی.]</ref> و با احداث راهآهن در ایران مخالفت میکرد.<ref>[http://«تاریخچه%20راهآهن%20ایران»،%20پایگاه%20جامع%20تاریخ%20معاصر%20ایران. «تاریخچه راهآهن ایران»، پایگاه جامع تاریخ معاصر ایران.]</ref> از سوی دیگر، دولت انگلستان هم ساخت راهآهن در ايران را تسهیلگر حضور نیروهای روسیه در [[خلیج فارس|خليج فارس]] و سپس به مرز هندوستان میپنداشت<ref>[http://کاظم%20بیگی،%20«مسیر%20راهآهن%20سراسری%20ایران%20چگونه%20تعیین%20شد»،%20وبسایت%20موسسة%20مطالعات%20و%20پژوهشهای%20سیاسی. کاظم بیگی، «مسیر راهآهن سراسری ایران چگونه تعیین شد»، وبسایت موسسة مطالعات و پژوهشهای سیاسی. ]</ref> و مسیر غرب به شرق را با منافع استعماری خویش سازگارتر ارزیابی میکرد.<ref>[http://«چرا%20ایران%20در%20دورة%20قاجار%20صاحب%20راهآهن%20نشد؟»،%20وبسایت%20پژوهشکدة%20تاریخ%20معاصر. «چرا ایران در دورة قاجار صاحب راهآهن نشد؟»، وبسایت پژوهشکدة تاریخ معاصر.]</ref> <br />
<br />
==راه آهن و اتصال ایران به کشورهای همسایه==<br />
[[پرونده:راهآهن۱.jpg|alt=پل راهآهن خوی|بندانگشتی|پل راهآهن خوی؛ سازه ۴۵۰ متری بر فراز رودخانه قطور، نقطه اتصال حیاتی راهآهن ترانزیتی ایران و ترکیه به ایستگاه مرز رازی]]<br />
امروزه راهآهن ایران به کشورهای روسیه، ترکیه، ارمنستان، جمهوری آذربایجان، گرجستان، ترکمنستان، افغانستان<ref>[http://«آخرین%20دستاوردهای%20ساخت%20راهآهن%20توسط%20ایران%20در%20کشورهای%20همسایه»،%20وبسایت%20تین%20نیوز. «آخرین دستاوردهای ساخت راهآهن توسط ایران در کشورهای همسایه»، وبسایت تین نیوز.]</ref> و عراق متصل است و در جابهجایی مسافر و توسعه [[گردشگری]] مذهبی و مبادلات تجاری نقش عمدهای دارد و موجب تحول در سبک زندگی مردم شده است.<ref>[http://«راه%20اندازی%20خط%20راهآهن%20عراق%20و%20ایران»،%20وبسایت%20باشگاه%20خبرنگاران%20جوان. «راه اندازی خط راهآهن عراق و ایران»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref><br />
<br />
==کارکرد راهآهن==<br />
راهآهن بهعنوان یک سیستم حملونقل میتواند کلیه قطبهای اجتماعی، اقتصادی، نظامی و کشاورزی را به یکدیگر وصل کرده و بیشترین حجم مسافر و کالا را با ضریب اطمینان بالا جابهجا کند.<ref>[http://«مهندسی%20راهآهن%20(تئوری%20و%20کاربرد)»،%20وبسایت%20ادارۀ%20انتشارات%20دانشگاه%20علم%20و%20صنعت%20ایران. «مهندسی راهآهن (تئوری و کاربرد)»، وبسایت ادارۀ انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران.]</ref><br />
<br />
===کارکرد اقتصادی راه آهن===<br />
برخی از کارکردهای اقتصادی راهآهن عبارتند از:<br />
<br />
#کاهش هزینهها؛<br />
#كاهش مصرف انرژی؛<br />
#افزايش درآمدزايی؛<br />
#افزايش ارزشافزوده زمين؛<br />
#كاهش هزينه خانوار؛<br />
#افزايش اشتغال؛<br />
#افزايش ثروت؛<br />
#افزايش رفاه؛<br />
#پايداري زيستمحيطی؛<ref>مهتدي و همکاران، «توسعة پايدار ايستگاه راهآهن تهران با رويكرد توسعة حملونقل محور»، 1402ش، ص112.</ref><br />
#اتصال تجارت به تجارت، زمانیکه شهرها و مراکز شهری بهخوبی با هم مرتبط باشند، مردم تمایل بیشتری به سفر برای اهداف تجاری دارند.<ref>مقیمی و همکاران، «حرکت به سمت پایداری توسعۀ ایستگاههای راهآهن و فضاهای شهری پیرامون کریدورهای حملونقل ریلی (مطالعۀ تجارب بریتانیا)»، 1395ش، ص4.</ref><br />
<br />
===کارکرد سیاسی راه آهن===<br />
بسیاری از کریدورهای ارتباطی بهعنوان یک ابزار سیاسی نیز بهکار میروند. همچنین راهآهن، میتواند در حوادث غیرمترقبه و یا پشتیبانی از جبهههای جنگ برای انتقال نیروهای نظامی و مجروحان و همچنین ادوات نظامی نقش ایفا کند.<ref>[http://«نقشآفرینی%20راهآهن%20لرستان%20در%208%20سال%20جنگ%20تحمیلی/%20تلاشهای%20ناکام%20رژیم%20بعثی%20برای%20انسداد%20گلوگاه%20ریلی%20جنوب»،%20خبرگزاری%20فارس. «نقشآفرینی راهآهن لرستان در 8 سال جنگ تحمیلی/ تلاشهای ناکام رژیم بعثی برای انسداد گلوگاه ریلی جنوب»، خبرگزاری فارس.]</ref><br />
<br />
===کارکردهای اجتماعی و فرهنگی راه آهن===<br />
راهآهن موجب تحول در سبک زندگی مردم و فضای اجتماعی-فرهنگی جامعه شده است؛<ref>چاهیان، «طرح راهآهن و مجلس در دورة پهلوی اول»، 1390ش، ص72-95.</ref> خردهفرهنگهای ایرانی را به همدیگر نزدیک کرده است.<ref>دیوسالار و همکاران، «تحول چشمانداز زیست و معیشت روستایی مازندران در دورة پهلوی اول»، 1398ش، ص166.</ref> در این چارچوب، احداث و توسعه راهآهن، کارکردهای اجتماعی و فرهنگی زیر را در پی دارد:<br />
<br />
===='''افزايش عدالت اجتماعي'''====<br />
شبکههای حملونقل با نزدیککردن مراکز جمعیتی پراکنده به یکدیگر و به مراکز ارائۀ خدمات، موجب کاهش اختلافات فرهنگی اقوام ساکن در نقاط مختلف کشور و ارتقاء حس همبستگی و غرور ملی میشود.<ref>مقیمی و همکاران، «حرکت به سمت پایداری توسعۀ ایستگاههای راهآهن و فضاهای شهری پیرامون کریدورهای حملونقل ریلی (مطالعۀ تجارب بریتانیا)»، 1395ش، ص6.</ref><br />
<br />
===='''دسترسی آسان به زیرساختهای اجتماعی'''====<br />
راهآهن مردم را با زیرساختهای اجتماعی مانند مؤسسات آموزشی-فرهنگی، مراکز خرید شهر، امکانات تفریحی و اوقات فراغت و موقعیتهای مهم ملی مرتبط میکند. همچنین دیدار اعضای خانواده را آسانتر کرده و اجتماعیشدن در جامعه را افزایش میدهد.<ref>مقیمی و همکاران، «حرکت به سمت پایداری توسعۀ ایستگاههای راهآهن و فضاهای شهری پیرامون کریدورهای حملونقل ریلی (مطالعۀ تجارب بریتانیا)»، 1395ش، ص7.</ref><br />
<br />
===='''همگرایی منطقهای'''====<br />
راهآهن در شکلگیری همگرایی، زمینههای تحکیم روابط، حرکت بهسمت مناسبات فرهنگی و اجتماعی و ساختارهاي اقتصادی منطقهای، میتواند نقش برجستهای داشته باشد. این همگرایی با طراحی و بهرهبرداری از راهآهن شرق دریای خزر یا همان راهآهن ایران-ترکمنستان-قزاقستان نمود قابل توجهی پیدا کرده است.<ref>زهرانی و همکاران، «جایگاه راهآهن شرق دریای خزر در همگرایی منطقهای ایران با آسیای مرکزی»، 1394ش، ص94.</ref> این راهآهن با ایجاد زیربناهای اقتصادی، تولیدی و تجاری موجبات توسعه منطقهای و تحکیم روابط دوستانه کشورهای همسایه را فراهم میکند.<ref>حیدری، «چشمانداز توسعة پایدار شرق ایران»، 1384ش، ص54.</ref> <br />
<br />
همچنین رئیسجمهور وقت ایران، افتتاح راهآهن خواف–هرات را رویدادی تاریخی در روابط ایران و افغانستان توصیف کرد که پیوند دلها، اندیشهها و فرهنگها، رفتار و تلاشها را مستحکمتر میکند.<ref>[http://«افتتاح%20راهآهن%20خواف–هرات%20گام%20بزرگ%20برای%20جهش%20اقتصادی%20است»،%20وبسایت%20اطلاعات%20روز. «افتتاح راهآهن خواف–هرات گام بزرگ برای جهش اقتصادی است»، وبسایت اطلاعات روز.]</ref> با اجرای این طرح روابط فرهنگی و اقتصادی بین این کشورها گسترش خواهد یافت،<ref>[http://روحانی،%20«اولین%20راهآهن%20ایران–افغانستان%20افتتاح%20شد؛%20دو%20کشور%20خواب%20اتصال%20منطقهی%20را%20میبینند»،%20وبسایت%20روزنامۀ%20اطلاعات%20روز. روحانی، «اولین راهآهن ایران–افغانستان افتتاح شد؛ دو کشور خواب اتصال منطقهی را میبینند»، وبسایت روزنامۀ اطلاعات روز.]</ref> زمینه [[گردشگری]] زیارتی و تفریحی فراهم شده<ref>یادگاری، «ایران در مسیر تجارت ترانزیتی کشورهای منطقه»، ۱۳۹۹ش. </ref> و موجب تحول در سبک زندگی مردم میشود.<ref>[http://آخوندی،%20«اقدامات%20بسیار%20بزرگی%20در%20حوزة%20ریل%20باری%20و%20مسافری%20انجام%20شده%20است»،%20وبسایت%20پایگاة%20اطلاعرسانی%20دولت. آخوندی، «اقدامات بسیار بزرگی در حوزة ریل باری و مسافری انجام شده است»، وبسایت پایگاة اطلاعرسانی دولت.]</ref><br />
<br />
===='''توسعۀ گردشگری'''====<br />
[[پرونده:راهآهن.jpg|جایگزین=مسیر راهآهن شمال در البرز معروف به سه خط طلایی، حدفاصل ایستگاه گدوک تا ورسک|بندانگشتی|مسیر راهآهن شمال در البرز معروف به سه خط طلایی، حدفاصل ایستگاه گدوک تا ورسک]]<br />
راهآهن نقش مهمی در توسعه گردشگری دارد و به مردم امکان میدهد که مکان های جدید را کشف کنند و فرهنگهای مختلف را تجربه کنند.<ref>[http://«حملونقل%20چیست%20و%20چرا%20در%20زندگی%20ما%20اهمیت%20دارد؟»،%20وبسایت%20ایزی%20حمل. «حملونقل چیست و چرا در زندگی ما اهمیت دارد؟»، وبسایت ایزی حمل.]</ref> در سالهای اخیر مسافرت با قطار مورد استقبال عموم مردم قرار گرفته است. در ۱۴۰۱ش، تعداد ۲۹ میلیون مسافر از طریق ناوگان حملونقل ریلی کشور جابهجا شدهاند.<ref>[http://«جابجایی%20مسافر%20از%20طریق%20ناوگان%20ریلی%20به%20۲۹%20میلیون%20نفر%20رسید»،%20وبسایت%20وزارت%20راه%20و%20شهرسازی. «جابجایی مسافر از طریق ناوگان ریلی به ۲۹ میلیون نفر رسید»، وبسایت وزارت راه و شهرسازی.]</ref> این آمار در نیمه نخست ۱۴۰۲ش، با عبور از مرز ۱۶ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر، از رشد ۱۰درصدی نسبت به ۱۴۰۱ش، حکایت دارد.<ref>[http://«رکورد%20۶%20ماهه%20جابهجایی%20مسافر%20ریلی%20شکسته%20شد»،%20خبرگزاری%20جمهوری%20اسلامی. «رکورد ۶ ماهه جابهجایی مسافر ریلی شکسته شد»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> <br />
==پانویس==<br />
{{پانویس}}<br />
<br />
==منابع==<br />
{{آغاز منابع}}<br />
*«آخرین دستاوردهای ساخت راهآهن توسط ایران در کشورهای همسایه»، وبسایت تین نیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ آبان ۱۳۹۹ش.<br />
*آخوندی، عباس، «اقدامات بسیار بزرگی در حوزة ریل باری و مسافری انجام شده است»، پایگاه اطلاعرسانی دولت، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۳۹۶ش.<br />
*«افتتاح راهآهن خواف–هرات گام بزرگ برای جهش اقتصادی است»، وبسایت اطلاعات روز، تاریخ درج مطلب: ۲۰ قوس ۱۳۹۹ش.<br />
*پاشازاده، غلامعلی، «راهآهن و ترقی از نگاه اندیشمندان ایران عصر ناصرالدین شاه» پژوهشهاي تاریخی، شمارة چهارم، زمستان ۱۳۹۱ش.<br />
*«تاریخچة راهآهن در ایران»، وبسایت تین نیوز، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۴۰۱ش.<br />
*«تاریخچة راهآهن ایران»، پایگاه جامع تاریخ معاصر ایران، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۲ش.<br />
*«جابجایی مسافر از طریق ناوگان ریلی به ۲۹ میلیون نفر رسید»، وبسایت وزارت راه و شهرسازی، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۱ش.<br />
*چاهیان، علیاصغر، «طرح راهآهن و مجلس در دورة پهلوی اول»، اسناد بهارستان، برگزیدة مقالات دومین نشست تخصصی تاریخ مجلس، ۱۳۹۰ش.<br />
*«چرا ایران در دورة قاجار صاحب راهآهن نشد؟»، وبسایت پژوهشکدة تاریخ معاصر، تاریخ بازدید: ۴ اسفند ۱۳۹۵ش.<br />
*«حملونقل چیست و چرا در زندگی ما اهمیت دارد؟»، وبسایت ایزی حمل، تاریخ بازدید: ۲۰ بهمن ۱۴۰۲ش.<br />
*دیوسالار، مهرداد و همکاران، «تحول چشمانداز زیست و معیشت روستایی مازندران در دورة پهلوی اول»، مجلة تاریخ و تمدن اسلامی، شمارة سی، پاییز و زمستان ۱۳۹۸ش.<br />
*«راه اندازی خط راهآهن عراق و ایران»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۶ بهمن ۱۴۰۱ش.<br />
*«رد پیشنهاد انگلیس توسط احمدشاه/ ایران برای ساخت راهآهن باید از چند کشور اجازه میگرفت!»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مهر ۱۳۹۸ش.<br />
*«رکورد ۶ ماهه جابهجایی مسافر ریلی شکسته شد»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۲ مهر ۱۴۰۲ش.<br />
*روحانی، واجد، «اولین راهآهن ایران–افغانستان افتتاح شد؛ دو کشور خواب اتصال منطقهی را میبینند»، وبسایت اطلاعات روز، تاریخ درج مطلب: ۲۰ قوس ۱۳۹۹ش.<br />
*زهرانی، مصطفی و همکاران، «جایگاه راهآهن شرق دریای خزر در همگرایی منطقهای ایران با آسیای مرکزی»، مجلة مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، شمارة ۸۹ ، بهار ۱۳۹۴ش.<br />
*سازمان اسناد و کتابخانة ملی، راهآهن در ایران (اسناد احداث راهآهن سراسری)، سازمان اسناد و کتابخانة ملی جمهوری اسلامی ایران، مهرماه ۱۴۰۰ش.<br />
*فرحبخش، مرتضی و همکاران، «تحلیل تاثیر راهآهن بهعنوان میراث صنعتی در ایران»، نشریة هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، شمارة ۴، زمستان ۱۳۹۴ش.<br />
*کاظم بیگی، محمدعلی، «مسیر راهآهن سراسری ایران چگونه تعیین شد»، وبسایت موسسة مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تاریخ درج مطلب: ۴ اسفند ۱۳۹۹ش.<br />
*کرزن، جورج ناتانیل، ایران و قضیة ایران، ترجمة غلامعلی وحید مازندرانی، تهران، علمی و فرهنگی ایران، ۱۳۸۷ش.<br />
*«مسیر بندر انزلی به پیربازار و رشت، اولین و قدیمیترین راهآهن کشور/عکس»، وبسایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آذر ۱۳۹۴ش.<br />
*مقیمی، مهدی و همکاران، «حرکت به سمت پایدا ی توسعۀ ایستگاههای راهآهن و فضاهای شهری پیرامون کریدورهای حمل و نقل ریلی (مطالعۀ تجارب بریتانیا)»، دومین همایش شهرسازی ریل پایه، ۱۳۹۵ش.<br />
*مکملی، محمدکاظم، تاریخ جامع راهآهن، تهران، راهآهن جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۷۹ش.<br />
*مهتدي، محمدمهدی و همکاران، «توسعة پايدار ايستگاه راهآهن تهران با رويكرد توسعة حمل و نقل محور»، فصلنامة علمي جاده، شماره ۱۱۶، پاييز ۱۴۰۲ش.<br />
*«مهندسی راهآهن (تئوری و کاربرد)»، وبسایت اداره انتشارات دانشگاه علم و صنعت ایران، تاریخ بازدید: ۲۰ بهمن ۱۴۰۲ش.<br />
*«نقشآفرینی راهآهن لرستان در ۸ سال جنگ تحمیلی/ تلاشهای ناکام رژیم بعثی برای انسداد گلوگاه ریلی جنوب»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۷ مهر ۱۳۹۳ش.<br />
*«نگاهی به تاریخ احداث راهآهن سراسری ایران از دورة قاجار تا پهلوی اول»، وبسایت مرکز بررسی اسناد تاریخی، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اسفند ۱۴۰۱ش.<br />
*هدایت، مهدیقلیخان، خاطرات و خطرات، کتابفروشی زوار، چاپ دوم، ۱۳۴۴ش.<br />
*یادگاری، سهیلا، «ایران درمسیر تجارت ترانزیتی کشورهای منطقه»، روزنامة ایران، شمارة ۷۵۱۳، ۲۰ آذر ۱۳۹۹ش.<br />
{{پایان منابع}}</div>محمدعارف نجفی