حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ ربیع الثانی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به ربیع‌الثانی منتقل کرد

2026-05-30T10:37:58Z

حمید گلزار صفحهٔ ربیع الثانی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به ربیع‌الثانی منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۹ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۰۷
(بدون تفاوت)

حمید فاضل: ایجاد لینک داخلی

2026-05-24T15:02:59Z

ایجاد لینک داخلی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۳ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۳۲
خط ۱:		خط ۱:
	<big>'''ربیع‌الثانی؛'''</big> چهارمین ماه از ماه‌های تقویم قمری در فرهنگ اسلامی.		<big>'''ربیع‌الثانی؛'''</big> چهارمین ماه از ماه‌های تقویم قمری در فرهنگ اسلامی.

	ماه ربیع‌الثانی و یا ربیع‌الآخر، چهارمین ماه از ماه‌های دوازده‌گانۀ قمری در فرهنگ اسلامی است که بین ماه‌های ربیع‌الاول و جمادی‌الاول قرار گرفته است. به‌دلیل وجود برخی مناسبت‌های مذهبی همچون ولادت امام حسن عسکری و وفات فاطمۀ معصومه، این ماه از اهمیت خاصی نزد شیعیان برخوردار است.		ماه ربیع‌الثانی و یا ربیع‌الآخر، چهارمین ماه از ماه‌های دوازده‌گانۀ قمری در [[فرهنگ اسلامی]] است که بین ماه‌های ربیع‌الاول و جمادی‌الاول قرار گرفته است. به‌دلیل وجود برخی مناسبت‌های مذهبی همچون ولادت امام حسن عسکری و وفات فاطمۀ معصومه، این ماه از اهمیت خاصی نزد شیعیان برخوردار است.
	==مفهوم‌شناسی==		==مفهوم‌شناسی==
	ربیع، در لغت به‌معنای بهار، فصل بهار، اسم عشایر، قبیله و کوه آمده است.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1373ش، ج7، ص10483.</ref>		ربیع، در لغت به‌معنای بهار، فصل بهار، اسم عشایر، قبیله و کوه آمده است.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1373ش، ج7، ص10483.</ref>

غلامرضا حسنی ارزگانی: صفحه‌ای تازه حاوی «'''ربیع‌الثانی؛''' چهارمین ماه از ماه‌های تقویم قمری در فرهنگ اسلامی. ماه ربیع‌الثانی و یا ربیع‌الآخر، چهارمین ماه از ماه‌های دوازده‌گانۀ قمری در فرهنگ اسلامی است که بین ماه‌های ربیع‌الاول و جمادی‌الاول قرار گرفته است. به‌دلیل وجو...» ایجاد کرد

2026-05-24T14:51:27Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''ربیع‌الثانی؛'''</big> چهارمین ماه از ماه‌های تقویم قمری در فرهنگ اسلامی. ماه ربیع‌الثانی و یا ربیع‌الآخر، چهارمین ماه از ماه‌های دوازده‌گانۀ قمری در فرهنگ اسلامی است که بین ماه‌های ربیع‌الاول و جمادی‌الاول قرار گرفته است. به‌دلیل وجو...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<big>'''ربیع‌الثانی؛'''</big> چهارمین ماه از ماه‌های تقویم قمری در فرهنگ اسلامی.

ماه ربیع‌الثانی و یا ربیع‌الآخر، چهارمین ماه از ماه‌های دوازده‌گانۀ قمری در فرهنگ اسلامی است که بین ماه‌های ربیع‌الاول و جمادی‌الاول قرار گرفته است. به‌دلیل وجود برخی مناسبت‌های مذهبی همچون ولادت امام حسن عسکری و وفات فاطمۀ معصومه، این ماه از اهمیت خاصی نزد شیعیان برخوردار است.
==مفهوم‌شناسی==
ربیع، در لغت به‌معنای بهار، فصل بهار، اسم عشایر، قبیله و کوه آمده است.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1373ش، ج7، ص10483.</ref>
==فلسفه نام‌گذاری==
ربیع از مادۀ «ربع» گرفته شده و معنای اصلی این ماده «چهار» است؛ زیرا قوم عرب به فصل بهار که یک‌چهارم سال است، ربیع می‌گویند. به‌دلیل این‌که دو ماه ربیع‌الاول و ربیع‌الثانی در آغاز این فصل واقع شده، این ماه را به‌نام همین فصل نام‌گذاری کرده‌اند<ref>مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، 1368ش، ج‌۴، ص۳۲.</ref> و یا نام‌گذاری این دو ماه در فصل بهار انجام شده است.<ref>مسعودی، مروج الذهب، 1409ق، ج۲، ص188.</ref>
==ماه ربیع‌الثانی قبل از اسلام==
در دوران جاهلیت ده روز اول ماه ربیع‌الثانی جزء ماه‌های حرام بوده و هرگونه جنگ، تعدی و خونریزی در آن ممنوع بوده است. مدت روزهای این ماه و ماه ربیع‌الاول قراردادی و تناوبی بوده، بدین‌صورت که یک سال، ماه ربیع‌الاول 29 روز و ربیع‌الثانی 30 روز و سال بعد ربیع‌الاول 30 روز و ربیع‌الثانی 29 روز بوده که بعد از اسلام مثل دیگر ماه‌های قمری بر اساس رؤیت هلال 29 و یا 30 روز تعیین می‌شود.<ref>قاسملو، «ربیع»، دانشنامۀ جهان اسلام، 1393ش، ج19، ص477.</ref>
==وقایع تاریخی ماه ربیع‌الثانی==
در ماه ربیع‌الثانی رویدادهای زیر واقع شده است:

ولادت عبدالعظیم حسنی (4 ربیع‌الثانی 173ق)؛<ref>ابن‌اثیر، الکامل فی‌التاریخ، 1385ق، ج5، ص261-264.</ref>

ولادت امام حسن عسکری (8 ربیع‌الثانی 232ق)؛<ref>قمی، مفاتیح‌الجنان، 1370ش، «اعمال ماه ربیع‌الثانی».</ref>

درگذشت فاطمۀ معصومه (11 ربیع‌الثانی 201ق)؛<ref>منتخب ادعیه و زیارات، 1398ش، «زیارت‌نامۀ فاطمۀ معصومه».</ref>
==ماه ربیع‌الثانی در فرهنگ شیعیان ایران==
در تقویم اسلامی، روز هشتم این ماه ولادت امام حسن عسکری است. در این روز هیئت‌های مذهبی با تزئین و چراغانی کردن مساجد و اماکن متبرکه و با برپایی مراسم سخنرانی، مدیحه‌سرایی، شعرخوانی، مولودی‌خوانی، پخش شیرینی، چای و شربت این روز را جشن می‌گیرند.<ref> «ا[https://www.farsnews.ir/news/14010810000575/%D8%A7%DB%8C%D9%86-%DB%B2%DB%B0-%D9%87%DB%8C%D8%A3%D8%AA-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B3%D9%86-%D8%B9%D8%B3%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%B9-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%AF ین ۲۰ هیأت، جشن میلاد امام حسن عسکری دارند»، خبرگزاری فارس.]</ref>
برپایی مراسم عزاداری به‌مناسبت وفات فاطمۀ معصومه در شهرهای مختلف ایران از جمله قم، مشهد و شیراز در یازدهم ربیع‌الثانی از دیگر مناسبت‌های مهم این ماه در ایران است. در شب و روز وفات فاطمۀ معصومه که او را «کریمۀ اهل‌بیت» می‌نامند، علاوه بر مراسم سخنرانی، مداحی و سینه‌زنی در حرم حضرت معصومه، دسته‌های عزاداری از اطراف حرم، وارد صحن کریمۀ اهل‌بیت می‌شوند که یکی از این دسته‌ها، دستۀ عزاداری خادمان حرم حضرت معصومه است که هر ساله در سالروز وفات او، از مسجد بیت‌النور (محل اقامت ۱۷ روزۀ او در شهر قم) به‌سمت حرم عزاداری می‌کنند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1401081409389/%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%AA-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B3 «مراسم عزاداری وفات حضرت معصومه»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>
برگزاری مراسم شعرخوانی، خطبه‌خوانی، شمعدان‌گردانی خادمان حرم و همچنین برپایی موکب‌های متعدد از شهرهای مختلف ایران و عراق در اطراف حرم فاطمۀ معصومه به‌منظور توزیع و پخش غذا و چای، برای زائران و عزاداران کریمۀ اهل‌بیت، از دیگر برنامه‌های شب و روز یازدهم ربیع‌الثانی در قم است.<ref>[https://www.irna.ir/news/84932014/%D8%A7%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%82-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%A7%DB%8C%DA%AF%DB%8C-%D9%82%D9%85%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA «ادای حق همسایگی قمی‌ها در سالروز رحلت شهادت گونه بانوی کرامت»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
==اعمال عبادی ماه ربیع‌الثانی==
از اعمال مستحبی ماه ربیع‌الثانی، خواندن دعای «اللَّهُمَّ أَنْتَ إِلَهُ كُلِّ شَيْ‏ءٍ...» در روز اول و روزه گرفتن در روز دوازدهم این ماه است.<ref>مجلسى، زاد المعاد، 1423ق، ص273-276.</ref>
==ماه ربیع‌الثانی در ادبیات فارسی==
در ادبیات و اشعار فارسی،‌ شاعران فارسی‌زبان قدیم و جدید همچون سعدی، حافظ، ساوجی و سازگار، واژۀ ربیع، ربیع‌الثانی و ربیع‌الآخر را در اشعار خود به‌کار برده‌اند؛ برای مثال، سعدی در اشعار خود چنین می‌گوید:<ref>[https://ganjoor.net/saadi/divan/molhaghat/sh14 سعدی، دیوان اشعار، ملحقات و مفردات، شماره 14، وب‌سایت گنجور.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب| خیز و غنیمت شمار جنبش باد ربیع | نالۀ موزون مرغ، بوی خوش لاله‌زار }}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
حافظ در قصیده‌ای می‌گوید:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghete/sh22 حافظ، قطعات، قطعۀ شماره22، وب‌سایت گنجور.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب| سادس ماه ربیع‌الآخر اندر نیمروز | روز آدینه به‌حکم کردگار ذوالمنن }}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
ساوجی نیز در قصیدۀ خود چنین می‌سراید:<ref>[https://ganjoor.net/simi/?v=%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%AA%D9%86%20%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%AA%D9%86%20%D9%81%D8%B9%D9%84%D8%A7%D8%AA%D9%86%20%D9%81%D8%B9%D9%84%D9%86%20%28%D8%B1%D9%85%D9%84%20%D9%85%D8%AB%D9%85%D9%86%20%D9%85%D8%AE%D8%A8%D9%88%D9%86%20%D9%85%D8%AD%D8%B0%D9%88%D9%81%29&g=%D8%A7%D9%84&page=2 ساوجی، دیوان اشعار، قصاید، قصیدۀ، شماره 58، وب‌سایت گنجور.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب| بر دمانید سپهر از چمن جاه و جلال | روز آدینه نه از ماه ربیع‌الآخر }}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
سازگار در ضمن اشعار خود می‌گوید:<ref>«[https://www.beharalashar.ir/%D9%85%DB%8C-%D9%88%D8%B2%D8%AF-%D8%B7%D8%B1%D9%81%D9%87-%D9%86%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D9%85-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%D8%AA می‌وزد طرفه نسیمی که دم روحانی‌ست»، بحار الاشعار.]</ref>
{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب| شب وجد و شب شادی، شب مدحت‌خوانی است | هشتمین روز همایون ربیع‌الثانی ا‌ست }}
{{پایان شعر}}
{{پایان نستعلیق}}
==پانویس==
{{پانویس}}

==منابع==
* «ادای حق همسایگی قمی‌ها در سالروز رحلت شهادت گونه بانوی کرامت»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج: 13 آبان1401ش.
* «این ۲۰ هیئت، جشن میلاد امام حسن عسکری دارند»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج: 11 آبان1401ش.
* «آیین جشن میلاد امام حسن عسکری در قم برگزار شد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج: 13 آذر1398ش.
* ابن‌اثیر، علی بن محمد، الکامل فی‌التاریخ، بیروت، دار صادر، چ1، 1385ق.
* حافظ، قطعات، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید:23 بهمن1401ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران، دانشگاه تهران، چ1، 1373ش.
* ساوجی، دیوان اشعار، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: 23 بهمن1401ش.
* قاسملو، فرید، «ربیع»، دانشنامۀ جهان اسلام، تهران، بنیاد دایرة‌المعارف اسلامی، چ1، 1393ش.
* قمی، شیخ عباس، مفاتیح‌الجنان، تهران، فرهنگ اسلامی، چ5، 1370ش.
* «مراسم عزاداری وفات حضرت معصومه»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج: 14 آبان1401ش.
* مجلسى، محمدباقر، زاد المعاد، بیروت، موسسة الأعلمي للمطبوعات‏، چ1، 1423ق.
* مسعودی، علی بن الحسین، مروج ‌الذهب و معادن ‌الجوهر، قم، دار‌الهجرة، چ2، 1409ق.
* مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن ‌الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368ش.
* ملکی تبریزی، میرزا جواد، المراقبات، قم، مؤسسة‌ دارالاعتصام، 1416ق.
* منتخب ادعیه و زیارات، قم، زائر، چ22، 1398ش.
* مولوی، جلالدین محمد بلخی، مثنوی معنوی، تهران، نگاه، چ8، 1401ش.
* «می‌وزد طرفه نسیمی که دم روحانی‌است»، بحار الاشعار، تاریخ بازدید: 23 بهمن1401ش.

ربیع‌الثانی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ ربیع الثانی را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به ربیع‌الثانی منتقل کرد

حمید فاضل: ایجاد لینک داخلی