https://iranpedia.net/w/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%B1%D8%AC%D8%A8 2026-06-07T10:17:10Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.44.2 https://iranpedia.net/w/index.php?title=%D8%B1%D8%AC%D8%A8&diff=48046&oldid=prev 2026-05-24T14:37:54Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «<a href="/w/index.php?title=%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87:%D8%B1%D8%AC%D8%A8%DB%B1.jpg&amp;action=edit&amp;redlink=1" class="new" title="پرونده:رجب۱.jpg (صفحه وجود ندارد)">جایگزین=گلباران ضریح امام علی در آستانه سیزدهم رجب|بندانگشتی|گلباران ضریح امام علی در آستانه سیزدهم رجب</a> {{درشت|&#039;&#039;&#039;رجب؛&#039;&#039;&#039;}} هفتمین ماه قمری و از ماه‌های حرام در فرهنگ اسلامی. ماه رجب، هفتمین ماه از ماه‌های دوازده‌گانهٔ قمری و ا...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>[[پرونده:رجب۱.jpg|جایگزین=گلباران ضریح امام علی در آستانه سیزدهم رجب|بندانگشتی|گلباران ضریح امام علی در آستانه سیزدهم رجب]]<br /> {{درشت|&#039;&#039;&#039;رجب؛&#039;&#039;&#039;}} هفتمین ماه قمری و از ماه‌های حرام در فرهنگ اسلامی.<br /> <br /> ماه رجب، هفتمین ماه از ماه‌های دوازده‌گانهٔ قمری و از جمله ماه‌های حرام است که بین ماه‌های [[جمادی الثانی|جمادی‌الثانی]] و [[شعبان]] قرار گرفته است. به‌دلیل وجود برخی مناسک و مناسبت‌ها همچون لیلة الرغائب، [[اعتکاف]]، ایام‌البیض، ولادت [[امام علی]] (روز پدر) و عید [[مبعث]]، این ماه از اهمیت و جایگاه بالایی نزد [[شیعیان]] برخوردار است.<br /> <br /> ==واژه‌شناسی رجب==<br /> [[پرونده:رجب.png|جایگزین=ماه رجب سال ۱۴۴۷ هجری قمری|بندانگشتی|ماه رجب سال ۱۴۴۷ هجری قمری]]<br /> رجب در لغت به‌معنای بزرگوار،&lt;ref&gt;انوری، فرهنگ بزرگ سخن، 1381ش، ج4، ص3588.&lt;/ref&gt; بزرگ داشتن و بزرگ شمردن است.&lt;ref&gt;زبیدی، تاج العروس، 1386ش، ج2، ص484.&lt;/ref&gt; رجب المرجب نیز به‌معنای شخص بزرگوار آمده است.&lt;ref&gt;بستانی، فرهنگ ابجدی، 1375ش، ص805.&lt;/ref&gt; در روایات اسلامی، رجب، نام نهری است در [[بهشت]] که سفیدتر از [[شیر]] و شیرین‌تر از عسل است.&lt;ref&gt;صدوق، ثواب الأعمال، 1364ش، ج1، ص53.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==نام‌گذاری رجب==<br /> از ماه رجب به‌نام‌های مختلفی یاد شده است؛ مانند رَجبُ‌المُرَجّب، شَهرُاللهِ الأصَبّ، مُضر، رَجبُ‌الحَرام و مُنصِل‌الأسِنَة.&lt;ref&gt;دهخدا، لغت‌نامه، 1373ش، ج7، ص10502.&lt;/ref&gt; برخی، این ماه را به‌دلیل جدا ذکر شدن از بقیه ماه‌های حرام، رجب‌الفرد می‌خوانند.&lt;ref&gt;[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/89/4972/43003/ «گفتاری دربارة ماه رجب»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==ماه رجب قبل از اسلام==<br /> رجب در عصر اعراب جاهلی نیز از ماه‌های حرام بوده است. آنها حرمت این ماه را حفظ و از [[جنگ]]، خون‌ریزی، قتل و غارت اموال دیگران پرهیز می‌کردند.&lt;ref&gt;زبیدی، تاج العروس، 1386ش، ج2، ص484.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==فضیلت ماه رجب==<br /> ماه رجب، از ماه‌های با فضیلت قمری است؛ در روایات اسلامی بر حفظ حرمت این ماه و [[عبادت]] در آن، تأکید زیادی شده است. [[پیامبر اسلام]]، ماه رجب را ماه خدا، استغفار امت و ماه ریزش رحمت دانسته و آن را ماهی معرفی کرده که [[روزه]] گرفتن در آن موجب خشنودی خداوند، دور شدن از غضب الهی و نجات از جهنم می‌شود.&lt;ref&gt;صدوق، ثواب الأعمال، 1364ش، ج1، ص53.&lt;/ref&gt; <br /> <br /> روزه گرفتن در این ماه، سکرات مرگ، هول بعد از مرگ و وحشت قبر را از بین برده و عبور از پل صراط را آسان می‌کند.&lt;ref&gt;قمی، مفاتیح‌الجنان، 1370ش، ص132.&lt;/ref&gt; آنان که به عبادت در این ماه، اهتمام داشته‌اند در قیامت، با چهره‌های نورانی وارد محشر شده و با ندای الهی «أَیْنَ الرَّجَبیُّون» از آنها استقبال می‌شود.&lt;ref&gt;ابن‌بابویه، فضائل الاشهرالثلاثة، 1396ق، ص31.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==وقایع ماه رجب==<br /> وقوع غزوهٔ تبوک، جنگ یرموک، تغییر قبلهٔ [[مسلمانان]]، ولادت [[امام علی]]، وفات ابوطالب، بعثت [[پیامبر اسلام]]، حرکت [[امام حسین]] از مدینه به‌سمت مکه، وفات [[حضرت زینب]]، ولادت [[امام باقر]] و امام جواد، وفات ابراهیم (فرزند پیامبر اسلام)، [[شهادت]] [[امام کاظم]] و امام هادی از مهم‌ترین وقایع ماه رجب است.&lt;ref&gt;[https://wiki.ahlolbait.com/ «ماه رجب»، دانشنامة اسلامی.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==ماه رجب در فرهنگ مسلمانان==<br /> [[پرونده:رجب۳.jpg|جایگزین=جشن میلاد امام علی در دوره قاجار|بندانگشتی|جشن میلاد امام علی در دوره قاجار]]<br /> ماه رجب به‌دلیل مناسک عبادی و مناسبت‌های مذهبی که در آن وجود دارد، از اهمیت خاصی نزد [[مسلمانان]] برخوردار است. در فرهنگ مردم [[ایران]]، سیزده رجب به مناسبت ولادت امام علی که در روایت از او به‌عنوان پدر [[مسلمانان]] یادشده&lt;ref&gt;مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج1، ص95.&lt;/ref&gt; [[روز پدر]] و مرد نام‌گذاری شده است. <br /> <br /> در این روز، خانواده‌ها با برپایی مراسم [[جشن]] و سرور، پخش [[شربت]] و شیرینی، پوشیدن لباس‌های نو، خریدن هدایا، رفتن نزد اقوام، این روز را گرامی می‌دارند.<br /> <br /> فرزندان و زنان با تقدیم هدایا از زحمات پدران و همسران خود قدردانی و از مقام آنها تجلیل می‌کنند. برپایی مراسم عروسی در سیزدهم و بیست‌وهفتم ماه رجب از دیگر برنامه‌های مردم در این ماه است. خانواده‌های [[مسلمان]] به‌دلیل اعتقاد و باور مذهبی که دارند، روز ولادت [[امام علی]] و بعثت [[پیامبر اکرم|پیامبر]] را به‌عنوان روز مبارک و پربرکت برای برپایی مراسم عقد، [[مراسم عروسی|عروسی]] و شادی‌های خود انتخاب می‌کنند.&lt;ref&gt;[https://www.yjc.news/fa/news/7273984/ «زیباترین استوری‌ها ویژه سیزده رجب و روز پدر»، باشگاه خبرنگاران جوان.]&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==اعمال عبادی ماه رجب==<br /> ===اعمال خاص===<br /> [[پرونده:رجب۲.jpg|جایگزین=اعتکاف دختران دانشجو در دانشگاه تهران|بندانگشتی|اعتکاف دختران دانشجو در دانشگاه تهران فروردین ۱۳۹۶ش]]<br /> اعمال خاص، اعمالی است که به شب یا روز معینی اختصاص دارد؛ همچون اعمال لیلة الرغائب که روز پنجشنبهٔ اول ماه رجب بوده و در آن گرفتن روزه، مستحب است. علاوه بر آن، در اولین شب [[جمعه]] این ماه، میان نماز مغرب و عشا، ۱۲ رکعت نماز می‌خوانند و در پایان، حاجات خود را مطرح می‌کنند. اعتکاف در ایام البیض (سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم ماه)، از دیگر اعمال خاص در این ماه است که با ولادت [[امام علی]] آغاز و با خواندن دعای اُم‌داوود در روز پانزدهم پایان می‌یابد. شخص معتکف در این سه روز، باید از [[خانواده]] و زندگی مادی کناره گیرد و در [[مسجد]] به روزه‌داری و [[عبادت]] مشغول شود. روزة روز بیست‌وهفتم، انجام غسل، شب‌زنده‌داری، [[نماز]] و عبادت در شب پانزده و بیست‌وهفتم رجب، از اعمال خاصی است که روایات بر آنها تأکید کرده‌اند.&lt;ref&gt;قمی، مفاتیح‌الجنان، 1370ش، ص139-149.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ===اعمال مشترک===<br /> اعمال مشترک، اعمالی است که اختصاص به شب یا روز معینی ندارد. دعای «یَا مَنْ یَمْلِک حَوَائِجَ السَّائِلِینَ»، در هر ساعات از شبانه‌روز و دعای «یَا مَنْ أَرْجُوهُ لِکُلِ خَیْرٍ وَ آمَنُ سَخَطَهُ عِنْدَ کُلِّ شَرٍّ»، در تعقیب نمازهای یومیه، استغفار و دادن [[صدقه]] از اعمال مشترکی است که برای همه ایام این ماه سفارش شده است.&lt;ref&gt;قمی، مفاتیح‌الجنان، 1370ش، ص132-137.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> ==ماه رجب در ادبیات فارسی==<br /> شاعران فارسی‌زبان، همچون [[ناصر خسرو]] و منوچهری در قصیده‌های خود از ماه رجب یاد کرده‌اند؛ برای مثال، منوچهری گفته است:&lt;ref&gt;دهخدا، لغت‌نامة دهخدا، 1373ش، ج7، ص10502.&lt;/ref&gt;<br /> {{آغاز نستعلیق}}<br /> {{شعر|نستعلیق}}<br /> {{ب| پنج شش ماه زمستانی نگشاد درش<br /> | دو ربیع و دو جمادی و تمام رجبی }}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{پایان نستعلیق}}<br /> <br /> ناصر خسرو نیز در شعری به این ماه اشاره کرده است:&lt;ref&gt;دهخدا، لغت‌نامه، 1373ش، ج7، ص10502.&lt;/ref&gt;<br /> <br /> {{آغاز نستعلیق}}<br /> {{شعر|نستعلیق}}<br /> {{ب| نزد مردم مررجب را آب و جاه و حرمتست<br /> | گرچه گاو و خر نداند حرمت ماه رجب<br /> }}<br /> {{ب| زیشان جز از محال و خرافات کی شنود<br /> | آدینه‌ها و عید نه شعبان و نه رجب.<br /> }}<br /> {{پایان شعر}}<br /> {{پایان نستعلیق}}<br /> <br /> ==پانویس==<br /> {{پانویس}}<br /> <br /> ==منابع==<br /> {{آغاز منابع}}<br /> *ابن‌بابویه، محمد، فضائل الاشهر الثلاثة، قم، کتاب‌فروشی داوری، ۱۳۹۶ق.<br /> *انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، چ۱، ۱۳۸۱ش.<br /> *بستانی، فؤاد، فرهنگ ابجدی، تهران، اسلامی، چ۲، ۱۳۷۵ش.<br /> *دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران، دانشگاه تهران، چ۱، ۱۳۷۳ش.<br /> *زبیدی، محمد، تاج العروس، بیروت، دارالهدایة، ۱۳۸۶ش.<br /> *«زیباترین استوری‌ها ویژه سیزده رجب و روز پدر»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ بازدید: ۳۰ آذر ۱۴۰۱ش.<br /> *صدوق، محمد بن علی، ثواب الأعمال، قم، شریف رضی، ۱۳۶۴ش.<br /> *قمی، شیخ عباس، مفاتیح الجنان، تهران، فرهنگ اسلامی، چ۵، ۱۳۷۰ش.<br /> *«گفتاری دربارة ماه رجب»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۳۰ آذر ۱۴۰۱ش.<br /> *مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چ۲، ۱۴۰۳ق.<br /> {{پایان منابع}}</div>

غلامرضا حسنی ارزگانی