رفعت حسن - تاریخچهٔ نسخه‌ها

علیرضا محمددوست در ۲۶ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۲۷

2026-04-15T07:27:36Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۶ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۵۷
خط ۱:		خط ۱:
			[[پرونده:رفعت حسن.jpg\|جایگزین=رفعت حسن\|بندانگشتی\|رفعت حسن]]
	{{درشت\|'''رفعت حسن؛'''}} فمینیست مسلمان و فعال حقوق بشر در ایالات متحده آمریکا.		{{درشت\|'''رفعت حسن؛'''}} فمینیست مسلمان و فعال حقوق بشر در ایالات متحده آمریکا.

حمید گلزار: حمید گلزار صفحهٔ پیش‌نویس:رفعت حسن را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به رفعت حسن منتقل کرد

2026-04-12T15:03:40Z

حمید گلزار صفحهٔ پیش‌نویس:رفعت حسن را بدون برجای‌گذاشتن تغییرمسیر به رفعت حسن منتقل کرد

→ نسخهٔ قدیمی‌تر	نسخهٔ ۲۳ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۸:۳۳
(بدون تفاوت)

حمید فاضل: ابرابزار

2026-02-17T08:22:23Z

ابرابزار

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۸ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۵۲
خط ۱:		خط ۱:
	{{درشت\|'''رفعت حسن؛'''}} ~~فمنیست اسلامی~~ و فعال حقوق بشر در ایالات متحده آمریکا.		{{درشت\|'''رفعت حسن؛'''}} فمینیست مسلمان و فعال حقوق بشر در ایالات متحده آمریکا.

	رفعت حسن، نظریه‌پرداز [[فمینیسم اسلامی]] و از نخستین کسانی است که برچسب فمینیست اسلامی را پذیرفت. . او استاد بازنشستهٔ مطالعات دینی در دانشگاه لوئیزویل، کنتاکی است و به‌عنوان رهبر فمینیست‌های مسلمان در [[آمریکا\|ایالات متحده]] شناخته می‌شود. رفعت حسن در چارچوب [[الهیات فمینیستی]] استدلال می‌کند که متن قرآن، گویای [[برابری جنسیتی]] است، اما [[تفسیر قرآن\|تفاسیر]] مردسالارانه و سنت‌های فرهنگی موجب تبعیض علیه زنان شده‌اند. او با نقد خوانش‌های سنتی از [[داستان آفرینش]] و تأکید بر حقوق انسانی در [[قرآن]]، خواستار [[مشارکت زنان]] در فرایند تفسیر می‌شود. این در حالی است که قرآن آشکارا به تفاوت‌های جنسی و جنسیتی زن و مرد اشاره کرده است و انگاره تساوی مطلق زن و مرد، از سوی اسلام‌شناسان و قرآن‌پژوهان، گونه‌ای از [[تفسیر به‌رأی]] تلقی می‌شود.		رفعت حسن، نظریه‌پرداز [[فمینیسم اسلامی]] و از نخستین کسانی است که برچسب فمینیست اسلامی را پذیرفت. . او استاد بازنشستهٔ مطالعات دینی در دانشگاه لوئیزویل، کنتاکی است و به‌عنوان رهبر فمینیست‌های مسلمان در [[آمریکا\|ایالات متحده]] شناخته می‌شود. رفعت حسن در چارچوب [[الهیات فمینیستی]] استدلال می‌کند که متن قرآن، گویای [[برابری جنسیتی]] است، اما [[تفسیر قرآن\|تفاسیر]] مردسالارانه و سنت‌های فرهنگی موجب تبعیض علیه زنان شده‌اند. او با نقد خوانش‌های سنتی از [[داستان آفرینش]] و تأکید بر حقوق انسانی در [[قرآن]]، خواستار [[مشارکت زنان]] در فرایند تفسیر می‌شود. این در حالی است که قرآن آشکارا به تفاوت‌های جنسی و جنسیتی زن و مرد اشاره کرده است و انگاره تساوی مطلق زن و مرد، از سوی اسلام‌شناسان و قرآن‌پژوهان، گونه‌ای از [[تفسیر به‌رأی]] تلقی می‌شود.

	== زندگی‌نامه و فعالیت ==		== زندگی‌نامه و فعالیت ==
	رفعت حسن (زادهٔ ۱ ژانویه ۱۹۴۳) در لاهور پاکستان و در یک خانوادهٔ سید مسلمان، متولد شد. او یکی از نه فرزند خانواده بود. پدرش در چارچوب سنت فرهنگی رایج، معتقد بود که دختران باید در شانزده‌سالگی با انتخاب والدین، [[ازدواج]] کنند. در مقابل، مادرش که فرزند شاعر و دانشمندی به نام حکیم احمد شجاع، با این نگرش مخالفت می‌کرد. این اختلاف نظر باعث آشفتگی و انزوای رفعت در کودکی شد و او را به سمت [[کتاب‌خوانی]] و سرودن [[شعر]] سوق داد.<ref>[https://pdfs.semanticscholar.org/00b2/bc7871f6cbf872809dd806daa69bee4922f0.pdf “Riffat Hassan's Thoughts on Gender Issues in the Qur'an” 2024, Page 131- 150.]</ref> او در یک مدرسه مذهبی انگلیکان و سپس در کالج سنت‌مری در دانشگاه دوره‌ای [[انگلستان]] به تحصیل [[زبان انگلیسی]] و [[فلسفه]] پرداخت. رفعت حسن در سال ۱۹۶۸م از رساله دکتری خود با موضوعی ~~درباره~~ [[محمد اقبال لاهوری]] دفاع کرد.<ref>[https://archive.org/details/wisewomenovertwo00cahi Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. p. 329. I]</ref>		رفعت حسن (زادهٔ ۱ ژانویه ۱۹۴۳) در لاهور پاکستان و در یک خانوادهٔ سید مسلمان، متولد شد. او یکی از نه فرزند خانواده بود. پدرش در چارچوب سنت فرهنگی رایج، معتقد بود که دختران باید در شانزده‌سالگی با انتخاب والدین، [[ازدواج]] کنند. در مقابل، مادرش که فرزند شاعر و دانشمندی به نام حکیم احمد شجاع، با این نگرش مخالفت می‌کرد. این اختلاف نظر باعث آشفتگی و انزوای رفعت در کودکی شد و او را به سمت [[کتاب‌خوانی]] و سرودن [[شعر]] سوق داد.<ref>[https://pdfs.semanticscholar.org/00b2/bc7871f6cbf872809dd806daa69bee4922f0.pdf “Riffat Hassan's Thoughts on Gender Issues in the Qur'an” 2024, Page 131- 150.]</ref> او در یک مدرسه مذهبی انگلیکان و سپس در کالج سنت‌مری در دانشگاه دوره‌ای [[انگلستان]] به تحصیل [[زبان انگلیسی]] و [[فلسفه]] پرداخت. رفعت حسن در سال ۱۹۶۸م از رساله دکتری خود با موضوعی دربارهٔ [[محمد اقبال لاهوری]] دفاع کرد.<ref>[https://archive.org/details/wisewomenovertwo00cahi Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. p. 329. I]</ref>

	رفعت حسن از ۱۹۶۶م تا ۱۹۶۷م در دانشگاه پنجاب لاهور تدریس کرد. در وزارت اطلاع‌رسانی و صداوسیمای [[پاکستان]] از ۱۹۶۹م تا ۱۹۷۲م فعالیت کرد. وی در ۱۹۷۲م با دخترش به ایالات متحدهٔ آمریکا [[مهاجرت]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110719061105/http://stderr.org/pipermail/tariqas/2001-May/000583.html "Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original]</ref> و در دانشگاه‌هایی چون اوکلاهاما و هاروارد تدریس کرد. حسن از اولین کسانی بود که برچسب فمینیست اسلامی را پذیرفت و در حال‌حاضر استاد مطالعات دینی در دانشگاه لوئیزویل، کنتاکی است.<ref>[https://louisville.edu/artsandsciences/about/hallofhonor/inductees/riffat-hassan "Riffat Hassan — The College of Arts and Sciences". ''louisville.edu''.]</ref>		رفعت حسن از ۱۹۶۶م تا ۱۹۶۷م در دانشگاه پنجاب لاهور تدریس کرد. در وزارت اطلاع‌رسانی و صداوسیمای [[پاکستان]] از ۱۹۶۹م تا ۱۹۷۲م فعالیت کرد. وی در ۱۹۷۲م با دخترش به ایالات متحدهٔ آمریکا [[مهاجرت]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110719061105/http://stderr.org/pipermail/tariqas/2001-May/000583.html "Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original]</ref> و در دانشگاه‌هایی چون اوکلاهاما و هاروارد تدریس کرد. حسن از اولین کسانی بود که برچسب فمینیست اسلامی را پذیرفت و در حال‌حاضر استاد مطالعات دینی در دانشگاه لوئیزویل، کنتاکی است.<ref>[https://louisville.edu/artsandsciences/about/hallofhonor/inductees/riffat-hassan "Riffat Hassan — The College of Arts and Sciences". ''louisville.edu''.]</ref>
خط ۱۸:		خط ۱۸:
	* مبانی فکری حسن، تساوی کامل حقوقی و شرعی زن و مرد را نتیجه می‌گیرد؛ در حالی که قرآن در برخی احکام مانند [[ارث]]، [[شهادت دادن\|شهادت]] یا [[قضاوت]] تفاوت‌هایی را میان آنان مقرر داشته است؛ بنابراین برابری مطلق در همه شئون با متن صریح برخی آیات قرآن قابل جمع نیست.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص1.</ref>		* مبانی فکری حسن، تساوی کامل حقوقی و شرعی زن و مرد را نتیجه می‌گیرد؛ در حالی که قرآن در برخی احکام مانند [[ارث]]، [[شهادت دادن\|شهادت]] یا [[قضاوت]] تفاوت‌هایی را میان آنان مقرر داشته است؛ بنابراین برابری مطلق در همه شئون با متن صریح برخی آیات قرآن قابل جمع نیست.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص1.</ref>
	* استدلال‌های حسن به‌طور عمده متکی بر سنت تفسیری [[اهل‌سنت]] است و از نقدهای درون‌مذهبی [[شیعه]] نسبت به برخی از همان احادیث، یا از احادیث اکرام‌آمیز شیعه دربارهٔ زنان، غفلت کرده است. این امر، دیدگاه او را تا حدی ناقص و یک‌سویه جلوه می‌دهد.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص21.</ref>		* استدلال‌های حسن به‌طور عمده متکی بر سنت تفسیری [[اهل‌سنت]] است و از نقدهای درون‌مذهبی [[شیعه]] نسبت به برخی از همان احادیث، یا از احادیث اکرام‌آمیز شیعه دربارهٔ زنان، غفلت کرده است. این امر، دیدگاه او را تا حدی ناقص و یک‌سویه جلوه می‌دهد.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص21.</ref>
	* منتقدان دارای رویکرد ~~سنتی‌،~~ رویکرد حسن و دیگر فمینیست‌های مسلمان را مصداق [[تفسیربه‌رأی]] و تحمیل پیش‌فرض‌های مدرن بر متن دینی می‌دانند. از نگاه آنان، فهم صحیح قرآن نیازمند تخصص در علوم اسلامی است و نمی‌توان صرفاً با انگیزه برابری‌خواهانه، مفاهیم جدیدی را به قرآن نسبت داد. آنان همچنین اشاره می‌کنند که حتی مفسران زن نیز گاه برداشت‌هایی متفاوت از فمینیست‌ها داشته‌اند و برخی تفاوت‌های حقوقی در قرآن را مبتنی بر تفاوت‌های طبیعی زن و مرد دانسته‌اند.<ref>امین، تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن، 1361ش، ج‏4، ص63.</ref>		* منتقدان دارای رویکرد سنتی، رویکرد حسن و دیگر فمینیست‌های مسلمان را مصداق [[تفسیربه‌رأی]] و تحمیل پیش‌فرض‌های مدرن بر متن دینی می‌دانند. از نگاه آنان، فهم صحیح قرآن نیازمند تخصص در علوم اسلامی است و نمی‌توان صرفاً با انگیزه برابری‌خواهانه، مفاهیم جدیدی را به قرآن نسبت داد. آنان همچنین اشاره می‌کنند که حتی مفسران زن نیز گاه برداشت‌هایی متفاوت از فمینیست‌ها داشته‌اند و برخی تفاوت‌های حقوقی در قرآن را مبتنی بر تفاوت‌های طبیعی زن و مرد دانسته‌اند.<ref>امین، تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن، 1361ش، ج‏4، ص63.</ref>

	== آثار ==		== آثار ==
خط ۳۳:		خط ۳۳:
	\|۱۹۹۹		\|۱۹۹۹
	\|Feiminism in Islam [in Feiminism and World Religion]<ref>حسن‌نیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص23.</ref>		\|Feiminism in Islam [in Feiminism and World Religion]<ref>حسن‌نیا و دیگران، «[https://ensani.ir/file/download/article/1580211605-9559-98-4-5.pdf نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات]»، 1398ش، ص23.</ref>
	\|فمینیسم در اسلام (در فمینیسم و ~~دین~~ جهانی)		\|فمینیسم در اسلام (در فمینیسم و دین جهانی)
	\|-		\|-
	\|۲۰۰۷		\|۲۰۰۷
	\|Human liberation in supported by the Holy Quran<ref>بدره و دیگران، «[https://jwica.ut.ac.ir/article_58300_fe832782b6f6e05341cfb034c47f79a4.pdf چشم‌انداز ~~جريان~~ موسوم به ~~فمینيسم~~ اسلامی به بازنگری فقه سنّی]»، 1394ش، ص377.</ref>		\|Human liberation in supported by the Holy Quran<ref>بدره و دیگران، «[https://jwica.ut.ac.ir/article_58300_fe832782b6f6e05341cfb034c47f79a4.pdf چشم‌انداز جریان موسوم به فمینیسم اسلامی به بازنگری فقه سنّی]»، 1394ش، ص377.</ref>
	\|آزادی انسان در کنف حمایت قرآن کریم		\|آزادی انسان در کنف حمایت قرآن کریم
	\|-		\|-
خط ۴۴:		خط ۴۴:
	\|-		\|-
	\|۲۰۱۳		\|۲۰۱۳
	\|Woman and man’s ~~»fall»~~: A Quranic theological perspective, In Muslim Theology: The voices of Muslim Women Theologicans<ref>بدره و دیگران، «[https://jwica.ut.ac.ir/article_58300_fe832782b6f6e05341cfb034c47f79a4.pdf چشم‌انداز ~~جريان~~ موسوم به ~~فمینيسم~~ اسلامی به بازنگری فقه سنّی]»، 1394ش، ص377.</ref>		\|Woman and man’s "fall": A Quranic theological perspective, In Muslim Theology: The voices of Muslim Women Theologicans<ref>بدره و دیگران، «[https://jwica.ut.ac.ir/article_58300_fe832782b6f6e05341cfb034c47f79a4.pdf چشم‌انداز جریان موسوم به فمینیسم اسلامی به بازنگری فقه سنّی]»، 1394ش، ص377.</ref>
	\|«سقوط» زن و مرد: یک دیدگاه الهیاتی قرآنی، در الهیات اسلامی: آرای زنان متکلم مسلمان		\|«سقوط» زن و مرد: یک دیدگاه الهیاتی قرآنی، در الهیات اسلامی: آرای زنان متکلم مسلمان
	\|}		\|}
خط ۵۲:		خط ۵۲:

	== منابع ==		== منابع ==
			{{آغاز منابع}}
	* امین، سیده نصرت، تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن، تهران، نهضت زنان مسلمان، ۱۳۶۱ش.		* امین، سیده نصرت، تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن، تهران، نهضت زنان مسلمان، ۱۳۶۱ش.
	* بدره، محسن و دیگران، «چشم‌انداز ~~جريان~~ موسوم به ~~فمینيسم~~ اسلامی به بازنگری فقه سنّی»، زن در فرهنگ و هنر، دوره 7، شماره 3، پاییز ~~1394ش~~.		* بدره، محسن و دیگران، «چشم‌انداز جریان موسوم به فمینیسم اسلامی به بازنگری فقه سنّی»، زن در فرهنگ و هنر، دوره ۷، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۴ش.
	* حسن، رفعت، «حقوق بشر در قرآن»، مجلهٔ اندیشهٔ اصلاح، شمارهٔ ۶، ۱۳۹۵ش.		* حسن، رفعت، «حقوق بشر در قرآن»، مجلهٔ اندیشهٔ اصلاح، شمارهٔ ۶، ۱۳۹۵ش.
	* حسن‌نیا، علی و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، مجلهٔ فلسفه دین، دوره ~~16،~~ شماره ۴، زمستان ۱۳۹۸ش.		* حسن‌نیا، علی و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، مجلهٔ فلسفه دین، دوره ۱۶، شماره ۴، زمستان ۱۳۹۸ش.
	{{آغاز چپ‌چین}}		{{آغاز چپ‌چین}}
	* Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. <q>riffat hassan</q>		* Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. <q>riffat hassan</q>
خط ۶۱:		خط ۶۲:
	* "Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original on 19 July 2011. Retrieved 4 March 2008.		* "Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original on 19 July 2011. Retrieved 4 March 2008.
	{{پایان چپ‌چین}}		{{پایان چپ‌چین}}
			{{پایان منابع}}

حمید فاضل: بازسازی متن

2026-02-17T08:21:34Z

بازسازی متن

نمایش تغییرات

رضا عسکری: ابرابزار

2026-02-15T08:00:51Z

ابرابزار

نمایش تغییرات

امان الله فصیحی در ۲۶ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۰۷:۵۶

2026-02-15T07:56:53Z

حبیب الله نجفی: /* دیدگاه درباره حقوق بشر در قرآن */

2026-02-08T09:52:46Z

دیدگاه درباره حقوق بشر در قرآن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۹ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۲۲
خط ۱۲:		خط ۱۲:

	=== دیدگاه درباره حقوق بشر در قرآن ===		=== دیدگاه درباره حقوق بشر در قرآن ===
	رفعت حسن با اتکا به متن قرآن، آن را سند بنیادین حقوق بشر می‌داند که غایتش رهایی انسان از هرگونه ستم و محدودیتِ نارو است. از نگاه او، حقوق مندرج در قرآن مانند حق حیات، کرامت، عدالت، آزادی و تحصیل علم، ذاتیِ انسان و ناشی از ارادهٔ الهی است؛ حقوقی تغییرناپذیر که هیچ قدرت بشری نمی‌تواند آن‌ها را سلب کند. او تأکید ویژه‌ای بر مفهوم عدالت قرآنی دارد که از «عدل» به‌مثابۀ برابری و انصاف و «احسان» به‌عنوان جبران کاستی‌ها و توجه ویژه به محرومان ترکیب شده است. حسن باورمند است که قرآن نه تنها برده‌داری را عملاً منسوخ کرده، بلکه آزادی‌های فردی، از جمله آزادی عقیده و بیان را به‌صورت مطلق تضمین می‌کند.<ref>~~[https://www.bastak-md.com/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86~~ «حقوق بشر در قرآن»، ~~وب‌سایت مجتمع دینی بستک~~.]</ref>		رفعت حسن با اتکا به متن قرآن، آن را سند بنیادین حقوق بشر می‌داند که غایتش رهایی انسان از هرگونه ستم و محدودیتِ نارو است. از نگاه او، حقوق مندرج در قرآن مانند حق حیات، کرامت، عدالت، آزادی و تحصیل علم، ذاتیِ انسان و ناشی از ارادهٔ الهی است؛ حقوقی تغییرناپذیر که هیچ قدرت بشری نمی‌تواند آن‌ها را سلب کند. او تأکید ویژه‌ای بر مفهوم عدالت قرآنی دارد که از «عدل» به‌مثابۀ برابری و انصاف و «احسان» به‌عنوان جبران کاستی‌ها و توجه ویژه به محرومان ترکیب شده است. حسن باورمند است که قرآن نه تنها برده‌داری را عملاً منسوخ کرده، بلکه آزادی‌های فردی، از جمله آزادی عقیده و بیان را به‌صورت مطلق تضمین می‌کند.<ref>حسن، «حقوق بشر در قرآن»، 1395ش، ص10-12.</ref>

	=== دیدگاه درباره فمینیسم اسلامی ===		=== دیدگاه درباره فمینیسم اسلامی ===
خط ۳۴:		خط ۳۴:
	==منابع==		==منابع==
	*امین، سیده نصرت، تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن، تهران، نهضت زنان مسلمان، 1361ش.		*امین، سیده نصرت، تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن، تهران، نهضت زنان مسلمان، 1361ش.
			*حسن، رفعت، «حقوق بشر در قرآن»، مجلۀ اندیشۀ اصلاح، شمارۀ 6، 1395ش.
	*حسن‌نیا و دیگران، نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات، مجلۀ فلسفه دین، شماره 4، 1398ش.		*حسن‌نیا و دیگران، نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات، مجلۀ فلسفه دین، شماره 4، 1398ش.
	*«حقوق بشر در قرآن»، وب‌سایت مجتمع دینی بستک، تاریخ درج مطلب: 5 آذر 1396ش.
	{{آغاز چپ‌چین}}		{{آغاز چپ‌چین}}
	*Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. <q>riffat hassan</q>		*Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. <q>riffat hassan</q>

حبیب الله نجفی: /* نقد دیدگاه‌های رفعت حسن */

2026-02-07T16:18:32Z

نقد دیدگاه‌های رفعت حسن

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۸ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۹:۴۸
خط ۲۲:		خط ۲۲:

	== نقد دیدگاه‌های رفعت حسن ==		== نقد دیدگاه‌های رفعت حسن ==
	دیدگاه‌های رفعت حسن از سوی برخی محققین نقد شده است:		دیدگاه‌های رفعت حسن دربارۀ الهیات فمینسیم در قرآن از سوی برخی محققین نقد شده است:
	* چالش در تحقق برابری مطلق: مهم‌ترین نقد پژوهشگران این است که مبانی فکری حسن، تساوی کامل حقوقی و شرعی زن و مرد را نتیجه می‌گیرد، در حالی که قرآن در برخی احکام مانند ارث، شهادت یا قضاوت تفاوت‌هایی را میان آنان مقرر داشته است. بنابراین، هدف نهایی فمینیسم (برابری مطلق در همه شئون) با متن صریح برخی آیات قرآن قابل جمع نیست.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص1.</ref>		* چالش در تحقق برابری مطلق: مهم‌ترین نقد پژوهشگران این است که مبانی فکری حسن، تساوی کامل حقوقی و شرعی زن و مرد را نتیجه می‌گیرد، در حالی که قرآن در برخی احکام مانند ارث، شهادت یا قضاوت تفاوت‌هایی را میان آنان مقرر داشته است. بنابراین، هدف نهایی فمینیسم (برابری مطلق در همه شئون) با متن صریح برخی آیات قرآن قابل جمع نیست.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص1.</ref>
	* مبانی محدود تفسیری: نقد دیگر به منابع تفسیری او بازمی‌گردد. استدلال‌های حسن به‌طور عمده متکی بر سنت تفسیری اهل سنت است و از نقدهای درون‌مذهبی شیعه نسبت به برخی از همان احادیث، یا از احادیث اکرام‌آمیز شیعه دربارۀ زنان، غفلت کرده است. این امر، دیدگاه او را تا حدی ناقص و یک‌سویه جلوه می‌دهد.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص21.</ref>		* مبانی محدود تفسیری: نقد دیگر به منابع تفسیری او بازمی‌گردد. استدلال‌های حسن به‌طور عمده متکی بر سنت تفسیری اهل سنت است و از نقدهای درون‌مذهبی شیعه نسبت به برخی از همان احادیث، یا از احادیث اکرام‌آمیز شیعه دربارۀ زنان، غفلت کرده است. این امر، دیدگاه او را تا حدی ناقص و یک‌سویه جلوه می‌دهد.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص21.</ref>

حبیب الله نجفی در ۱۸ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۶:۱۷

2026-02-07T16:17:04Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۸ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۹:۴۷
خط ۵:		خط ۵:

	==زندگی‌نامه و فعالیت==		==زندگی‌نامه و فعالیت==
	رفعت حسن در لاهور ~~پاکستان، در 1943م~~ در یک [[خانواده\|خانوادۀ]] رده‌بالای سید مسلمان، متولد شد. او یکی از نه فرزند خانواده بود. پدرش، فردی محترم و با افکار سنتی، معتقد بود که دختران باید در شانزده‌سالگی با انتخاب والدین ازدواج کنند. در مقابل، مادرش که دختر شاعر و دانشمند برجسته، حکیم احمد شجاع بود، با این نگرش مخالفت می‌کرد. این اختلاف نظر باعث آشفتگی و انزوای رفعت در کودکی شد و او را به سمت کتاب‌خوانی و سرودن شعر سوق داد.<ref>[https://pdfs.semanticscholar.org/00b2/bc7871f6cbf872809dd806daa69bee4922f0.pdf “Riffat Hassan's Thoughts on Gender Issues in the Qur'an” 2024, Page 131- 150.]</ref> او در مدرسۀ عالی کلیسای جامع، یک مدرسه مذهبی انگلیکان و بعد از آن کالج سنت مری در دانشگاه دوره‌ای انگلستان تحصیل کرد و در آنجا به تحصیل انگلیسی و فلسفه پرداخت. رفعت حسن مدرک دکترای خود را از دانشگاه دورهم در سال 1968م برای پایان‌نامه خود در مورد محمداقبال دریافت کرد.<ref>[https://archive.org/details/wisewomenovertwo00cahi Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. p. 329. I]</ref>		رفعت حسن در لاهور پاکستان در یک [[خانواده\|خانوادۀ]] رده‌بالای سید مسلمان، متولد شد. او یکی از نه فرزند خانواده بود. پدرش، فردی محترم و با افکار سنتی، معتقد بود که دختران باید در شانزده‌سالگی با انتخاب والدین ازدواج کنند. در مقابل، مادرش که دختر شاعر و دانشمند برجسته، حکیم احمد شجاع بود، با این نگرش مخالفت می‌کرد. این اختلاف نظر باعث آشفتگی و انزوای رفعت در کودکی شد و او را به سمت کتاب‌خوانی و سرودن شعر سوق داد.<ref>[https://pdfs.semanticscholar.org/00b2/bc7871f6cbf872809dd806daa69bee4922f0.pdf “Riffat Hassan's Thoughts on Gender Issues in the Qur'an” 2024, Page 131- 150.]</ref> او در مدرسۀ عالی کلیسای جامع، یک مدرسه مذهبی انگلیکان و بعد از آن کالج سنت مری در دانشگاه دوره‌ای انگلستان تحصیل کرد و در آنجا به تحصیل انگلیسی و فلسفه پرداخت. رفعت حسن مدرک دکترای خود را از دانشگاه دورهم در سال 1968م برای پایان‌نامه خود در مورد محمداقبال دریافت کرد.<ref>[https://archive.org/details/wisewomenovertwo00cahi Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. p. 329. I]</ref>

	رفعت حسن از 1966م تا 1967م در دانشگاه پنجاب لاهور تدریس کرد. در وزارت اطلاع‌رسانی و صدا و سیمای پاکستان از 1969م تا 1972م فعالیت کرد. وی در 1972م با دخترش به ایالات متحدۀ آمریکا مهاجرت<ref>[https://web.archive.org/web/20110719061105/http://stderr.org/pipermail/tariqas/2001-May/000583.html "Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original] </ref> و در دانشگاه‌هایی چون اوکلاهاما و هاروارد تدریس کرد و در سال‌اخیر مطالعات مذهبی را در دانشگاه لوییزویل تدریس می‌کرد. حسن جزء اولین کسانی بود که برچسب فمینیست اسلامی را پذیرفت و در حال‌حاضر استاد مطالعات دینی در دانشگاه لوئیزویل، کنتاکیا است.<ref>[https://louisville.edu/artsandsciences/about/hallofhonor/inductees/riffat-hassan "Riffat Hassan — The College of Arts and Sciences". ''louisville.edu''.] </ref>		رفعت حسن از 1966م تا 1967م در دانشگاه پنجاب لاهور تدریس کرد. در وزارت اطلاع‌رسانی و صدا و سیمای پاکستان از 1969م تا 1972م فعالیت کرد. وی در 1972م با دخترش به ایالات متحدۀ آمریکا مهاجرت<ref>[https://web.archive.org/web/20110719061105/http://stderr.org/pipermail/tariqas/2001-May/000583.html "Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original] </ref> و در دانشگاه‌هایی چون اوکلاهاما و هاروارد تدریس کرد و در سال‌اخیر مطالعات مذهبی را در دانشگاه لوییزویل تدریس می‌کرد. حسن جزء اولین کسانی بود که برچسب فمینیست اسلامی را پذیرفت و در حال‌حاضر استاد مطالعات دینی در دانشگاه لوئیزویل، کنتاکیا است.<ref>[https://louisville.edu/artsandsciences/about/hallofhonor/inductees/riffat-hassan "Riffat Hassan — The College of Arts and Sciences". ''louisville.edu''.] </ref>
خط ۱۲:		خط ۱۲:

	=== دیدگاه درباره حقوق بشر در قرآن ===		=== دیدگاه درباره حقوق بشر در قرآن ===
	رفعت حسن با اتکا به متن قرآن، آن را سند بنیادین حقوق بشر می‌داند که غایتش رهایی انسان از هرگونه ستم و محدودیتِ نارو است. از نگاه او، حقوق مندرج در قرآن مانند حق حیات، کرامت، عدالت، آزادی و تحصیل علم، ذاتیِ انسان و ناشی از ارادهٔ الهی است؛ حقوقی تغییرناپذیر که هیچ قدرت بشری نمی‌تواند آن‌ها را سلب کند. او تأکید ویژه‌ای بر مفهوم عدالت قرآنی دارد که ~~ترکیبی است~~ از «عدل» به‌مثابۀ برابری و ~~انصاف،~~ و «احسان» به‌عنوان جبران کاستی‌ها و توجه ویژه به محرومان. حسن باورمند است که قرآن نه تنها برده‌داری را عملاً منسوخ کرده، بلکه آزادی‌های فردی، از جمله آزادی عقیده و بیان را به‌صورت مطلق تضمین می‌کند.<ref>[https://www.bastak-md.com/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 «حقوق بشر در قرآن»، وب‌سایت مجتمع دینی بستک.]</ref>		رفعت حسن با اتکا به متن قرآن، آن را سند بنیادین حقوق بشر می‌داند که غایتش رهایی انسان از هرگونه ستم و محدودیتِ نارو است. از نگاه او، حقوق مندرج در قرآن مانند حق حیات، کرامت، عدالت، آزادی و تحصیل علم، ذاتیِ انسان و ناشی از ارادهٔ الهی است؛ حقوقی تغییرناپذیر که هیچ قدرت بشری نمی‌تواند آن‌ها را سلب کند. او تأکید ویژه‌ای بر مفهوم عدالت قرآنی دارد که از «عدل» به‌مثابۀ برابری و انصاف و «احسان» به‌عنوان جبران کاستی‌ها و توجه ویژه به محرومان ترکیب شده است. حسن باورمند است که قرآن نه تنها برده‌داری را عملاً منسوخ کرده، بلکه آزادی‌های فردی، از جمله آزادی عقیده و بیان را به‌صورت مطلق تضمین می‌کند.<ref>[https://www.bastak-md.com/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 «حقوق بشر در قرآن»، وب‌سایت مجتمع دینی بستک.]</ref>

	=== دیدگاه درباره فمینیسم اسلامی ===		=== دیدگاه درباره فمینیسم اسلامی ===

حبیب الله نجفی: /* زندگی‌نامه و فعالیت */

2026-02-07T15:57:18Z

زندگی‌نامه و فعالیت

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۸ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۹:۲۷
خط ۵:		خط ۵:

	==زندگی‌نامه و فعالیت==		==زندگی‌نامه و فعالیت==
	رفعت حسن در لاهور پاکستان، در یک [[خانواده\|خانوادۀ]] رده‌بالای سید مسلمان، متولد شد.~~<ref group="دیدگاه">سال تولد مشخص نیست؟</ref> پدربزرگ مادری حسن،~~ حکیم احمد ~~شجاع، شاعر، نویسنده~~ و ~~نمایشنامه‌‌نویس پاکستانی بود.~~ او ~~کودکی راحتی~~ را ~~در اثر درگیری بین دیدگاه‌های سنتی پدر~~ و ~~مادرش تجربه نکرده بود~~. ~~ویبیشتر عمرش را به‌دلیل نظراتش دربارۀ نقش‌های جنسیتی از پدرش متنفر بود،~~<ref ~~group="دیدگاه"~~>~~جمله مبهم است~~</ref> ~~اما بعدها به سبب مهربانی و دلسوزی پدر، از او قدردانی کرد.~~ او در مدرسۀ عالی کلیسای جامع، یک مدرسه مذهبی انگلیکان و بعد از آن کالج سنت مری در دانشگاه دوره‌ای انگلستان تحصیل کرد و در آنجا به تحصیل انگلیسی و فلسفه پرداخت. رفعت حسن مدرک دکترای خود را از دانشگاه دورهم در سال 1968م برای پایان‌نامه خود در مورد محمداقبال دریافت کرد.<ref>[https://archive.org/details/wisewomenovertwo00cahi Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. p. 329. I]</ref>		رفعت حسن در لاهور پاکستان، در 1943م در یک [[خانواده\|خانوادۀ]] رده‌بالای سید مسلمان، متولد شد. او یکی از نه فرزند خانواده بود. پدرش، فردی محترم و با افکار سنتی، معتقد بود که دختران باید در شانزده‌سالگی با انتخاب والدین ازدواج کنند. در مقابل، مادرش که دختر شاعر و دانشمند برجسته، حکیم احمد شجاع بود، با این نگرش مخالفت می‌کرد. این اختلاف نظر باعث آشفتگی و انزوای رفعت در کودکی شد و او را به سمت کتاب‌خوانی و سرودن شعر سوق داد.<ref>[https://pdfs.semanticscholar.org/00b2/bc7871f6cbf872809dd806daa69bee4922f0.pdf “Riffat Hassan's Thoughts on Gender Issues in the Qur'an” 2024, Page 131- 150.]</ref> او در مدرسۀ عالی کلیسای جامع، یک مدرسه مذهبی انگلیکان و بعد از آن کالج سنت مری در دانشگاه دوره‌ای انگلستان تحصیل کرد و در آنجا به تحصیل انگلیسی و فلسفه پرداخت. رفعت حسن مدرک دکترای خود را از دانشگاه دورهم در سال 1968م برای پایان‌نامه خود در مورد محمداقبال دریافت کرد.<ref>[https://archive.org/details/wisewomenovertwo00cahi Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. p. 329. I]</ref>

	رفعت حسن از 1966م تا 1967م در دانشگاه پنجاب لاهور تدریس کرد. در وزارت اطلاع‌رسانی و صدا و سیمای پاکستان از 1969م تا 1972م فعالیت کرد. وی در 1972م با دخترش به ایالات متحدۀ آمریکا مهاجرت<ref>[https://web.archive.org/web/20110719061105/http://stderr.org/pipermail/tariqas/2001-May/000583.html "Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original] </ref> و در دانشگاه‌هایی چون اوکلاهاما و هاروارد تدریس کرد و در سال‌اخیر~~<ref group="دیدگاه">سال دقیق ذکر شود</ref>~~ مطالعات مذهبی را در دانشگاه لوییزویل تدریس ~~می‌کند~~.~~<ref group="دیدگاه">تدریس می‌کند یا می‌کرد؟</ref>~~ حسن جزء اولین کسانی بود که برچسب فمینیست اسلامی را پذیرفت و در حال‌حاضر~~<ref group="دیدگاه">دقیق است؟</ref>~~ استاد مطالعات دینی در دانشگاه لوئیزویل، کنتاکیا است.<ref>[https://louisville.edu/artsandsciences/about/hallofhonor/inductees/riffat-hassan "Riffat Hassan — The College of Arts and Sciences". ''louisville.edu''.] </ref>		رفعت حسن از 1966م تا 1967م در دانشگاه پنجاب لاهور تدریس کرد. در وزارت اطلاع‌رسانی و صدا و سیمای پاکستان از 1969م تا 1972م فعالیت کرد. وی در 1972م با دخترش به ایالات متحدۀ آمریکا مهاجرت<ref>[https://web.archive.org/web/20110719061105/http://stderr.org/pipermail/tariqas/2001-May/000583.html "Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original] </ref> و در دانشگاه‌هایی چون اوکلاهاما و هاروارد تدریس کرد و در سال‌اخیر مطالعات مذهبی را در دانشگاه لوییزویل تدریس می‌کرد. حسن جزء اولین کسانی بود که برچسب فمینیست اسلامی را پذیرفت و در حال‌حاضر استاد مطالعات دینی در دانشگاه لوئیزویل، کنتاکیا است.<ref>[https://louisville.edu/artsandsciences/about/hallofhonor/inductees/riffat-hassan "Riffat Hassan — The College of Arts and Sciences". ''louisville.edu''.] </ref>

	== دیدگاه‌های رفعت حسن ==		== دیدگاه‌های رفعت حسن ==
	رفعت حسن، با تأثیرپذیری از جریان الهیات فمینیستی در مسیحیت، رویکردی موسوم به الهیات فمینیستی در قرآن را ارائه می‌دهد. هستۀ مرکزی دیدگاه او این ~~ادعاست~~ که قرآن ذاتاً با اصول فمینیستی در تعارض نیست، بلکه متنی است که در پی رهایی انسان از قیود ناعادلانه از جمله تبعیض جنسیتی است. او قرآن را منشور کبیر حقوق بشر می‌خواند که حقوقی چون زندگی، احترام، عدالت، آزادی و دانش را برای همه انسان‌ها، فارغ از جنسیت، تضمین می‌کند.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص1.</ref>
			=== دیدگاه درباره حقوق بشر در قرآن ===
			رفعت حسن با اتکا به متن قرآن، آن را سند بنیادین حقوق بشر می‌داند که غایتش رهایی انسان از هرگونه ستم و محدودیتِ نارو است. از نگاه او، حقوق مندرج در قرآن مانند حق حیات، کرامت، عدالت، آزادی و تحصیل علم، ذاتیِ انسان و ناشی از ارادهٔ الهی است؛ حقوقی تغییرناپذیر که هیچ قدرت بشری نمی‌تواند آن‌ها را سلب کند. او تأکید ویژه‌ای بر مفهوم عدالت قرآنی دارد که ترکیبی است از «عدل» به‌مثابۀ برابری و انصاف، و «احسان» به‌عنوان جبران کاستی‌ها و توجه ویژه به محرومان. حسن باورمند است که قرآن نه تنها برده‌داری را عملاً منسوخ کرده، بلکه آزادی‌های فردی، از جمله آزادی عقیده و بیان را به‌صورت مطلق تضمین می‌کند.<ref>[https://www.bastak-md.com/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%D8%B4%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86 «حقوق بشر در قرآن»، وب‌سایت مجتمع دینی بستک.]</ref>

			=== دیدگاه درباره فمینیسم اسلامی ===
			رفعت حسن، با تأثیرپذیری از جریان الهیات فمینیستی در مسیحیت، رویکردی موسوم به الهیات فمینیستی در قرآن را ارائه می‌دهد. هستۀ مرکزی دیدگاه او این ادعا است که قرآن ذاتاً با اصول فمینیستی در تعارض نیست، بلکه متنی است که در پی رهایی انسان از قیود ناعادلانه از جمله تبعیض جنسیتی است. او قرآن را منشور کبیر حقوق بشر می‌خواند که حقوقی چون زندگی، احترام، عدالت، آزادی و دانش را برای همه انسان‌ها، فارغ از جنسیت، تضمین می‌کند.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص1.</ref>

	حسن باورمند است که نابرابری‌های کنونی علیه زنان در جوامع مسلمان، ریشه در فرهنگ‌ها و تفاسیر مردسالارانه دارد، نه در متن اصیل قرآن. به عقیدۀ او، غیبت تاریخی زنان از فرآیند تفسیر و علوم دینی، منجر به حاکمیت خوانش‌های یک‌سویه و تبعیض‌آمیز شده است. راه‌حل او، توانمندسازی زنان از طریق آموزش، مشارکت اجتماعی و ورود به عرصه تفسیر قرآن است تا بتوانند با آگاهی از حقوق خویش، در برابر تفاسیر جانب‌دارانه بایستند و قرائت‌های اصیل مساوات‌طلبانه قرآن را احیا کنند.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص5-15.</ref>		حسن باورمند است که نابرابری‌های کنونی علیه زنان در جوامع مسلمان، ریشه در فرهنگ‌ها و تفاسیر مردسالارانه دارد، نه در متن اصیل قرآن. به عقیدۀ او، غیبت تاریخی زنان از فرآیند تفسیر و علوم دینی، منجر به حاکمیت خوانش‌های یک‌سویه و تبعیض‌آمیز شده است. راه‌حل او، توانمندسازی زنان از طریق آموزش، مشارکت اجتماعی و ورود به عرصه تفسیر قرآن است تا بتوانند با آگاهی از حقوق خویش، در برابر تفاسیر جانب‌دارانه بایستند و قرائت‌های اصیل مساوات‌طلبانه قرآن را احیا کنند.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص5-15.</ref>

	او سه انگاره الهیاتی را که به باور وی مبنای نگرش فرودست‌انگاری زنان شده، به چالش می‌کشد: تابعیت زن در آفرینش، ~~مسئولیت~~ حوا در هبوط آدم و آفرینش زن برای مرد. حسن با نقد این انگاره‌ها، استدلال می‌کند که قرآن هیچ برتری ذاتی برای مردان قائل نیست.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص1.</ref>		او سه انگاره الهیاتی را که به باور وی مبنای نگرش فرودست‌انگاری زنان شده، به چالش می‌کشد: تابعیت زن در آفرینش، مسئولیتد حوا در هبوط آدم و آفرینش زن برای مرد. حسن با نقد این انگاره‌ها، استدلال می‌کند که قرآن هیچ برتری ذاتی برای مردان قائل نیست.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص1.</ref>

	== نقد دیدگاه‌های رفعت حسن ==		== نقد دیدگاه‌های رفعت حسن ==
خط ۲۵:		خط ۳۰:
	{{پانویس}}		{{پانویس}}
	{{پانویس پیش‌نویس}}		{{پانویس پیش‌نویس}}


	==منابع==		==منابع==
			*امین، سیده نصرت، تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن، تهران، نهضت زنان مسلمان، 1361ش.
	*حسن‌نیا و دیگران، نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات، مجلۀ فلسفه دین، شماره 4، 1398ش.		*حسن‌نیا و دیگران، نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات، مجلۀ فلسفه دین، شماره 4، 1398ش.
	*~~امین، سیده نصرت، تفسير مخزن العرفان~~ در ~~علوم قرآن، تهران، نهضت زنان مسلمان، 1361ش~~.		*«حقوق بشر در قرآن»، وب‌سایت مجتمع دینی بستک، تاریخ درج مطلب: 5 آذر 1396ش.
	{{آغاز چپ‌چین}}		{{آغاز چپ‌چین}}
	*Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. <q>riffat hassan</q>		*Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. <q>riffat hassan</q>

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۶ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۲۶
خط ۲:		خط ۲:
	<big>'''رفعت حسن‌؛'''</big> فمنیست اسلامی و فعال حقوق بشر در ایالات متحده آمریکا.		<big>'''رفعت حسن‌؛'''</big> فمنیست اسلامی و فعال حقوق بشر در ایالات متحده آمریکا.

	رفعت حسن، فمینیست اسلامی و استاد مطالعات دینی، با ارائه الهیات فمینیستی در ~~قرآن،~~ استدلال می‌کند که متن قرآن ذاتاً با برابری جنسیتی در تضاد نیست بلکه این تفاسیر مردسالارانه و سنت‌های فرهنگی هستند که موجب تبعیض علیه زنان شده‌اند. او با نقد خوانش‌های سنتی از داستان آفرینش و تأکید بر حقوق انسانی در قرآن، خواستار احیای تفسیرهای عادلانه و مشارکت زنان در فرآیند تفسیر می‌شود. دیدگاه او با نقدهایی مواجه شده است؛ از جمله اینکه تساوی مطلق خواسته‌شده توسط فمینیسم با برخی تفاوت‌های حقوقی مصرح در قرآن ناسازگار است و رویکرد او از سوی برخی متخصصان، تفسیر به‌رأی و غفلت از مبانی اسلامی تلقی می‌شود.		رفعت حسن، [[فمینیست اسلامی]] و استاد مطالعات دینی، با ارائه الهیات فمینیستی در [[قرآن]]، استدلال می‌کند که متن قرآن ذاتاً با برابری جنسیتی در تضاد نیست بلکه این تفاسیر مردسالارانه و سنت‌های فرهنگی هستند که موجب تبعیض علیه زنان شده‌اند. او با نقد خوانش‌های سنتی از داستان آفرینش و تأکید بر حقوق انسانی در قرآن، خواستار احیای تفسیرهای عادلانه و [[مشارکت زنان]] در فرآیند تفسیر می‌شود. دیدگاه او با نقدهایی مواجه شده است؛ از جمله اینکه تساوی مطلق خواسته‌شده توسط [[فمینیسم]] با برخی تفاوت‌های حقوقی مصرح در قرآن ناسازگار است و رویکرد او از سوی برخی متخصصان، تفسیر به‌رأی و غفلت از مبانی اسلامی تلقی می‌شود.

	==زندگی‌نامه و فعالیت==		==زندگی‌نامه و فعالیت==
	رفعت حسن در لاهور پاکستان در یک [[خانواده\|خانوادۀ]] رده‌بالای سید مسلمان، متولد شد. او یکی از نه فرزند خانواده بود. پدرش، فردی محترم و با افکار سنتی، معتقد بود که دختران باید در شانزده‌سالگی با انتخاب والدین ازدواج کنند. در مقابل، مادرش که دختر شاعر و دانشمند برجسته، حکیم احمد شجاع بود، با این نگرش مخالفت می‌کرد. این اختلاف نظر باعث آشفتگی و انزوای رفعت در کودکی شد و او را به سمت کتاب‌خوانی و سرودن شعر سوق داد.<ref>[https://pdfs.semanticscholar.org/00b2/bc7871f6cbf872809dd806daa69bee4922f0.pdf “Riffat Hassan's Thoughts on Gender Issues in the Qur'an” 2024, Page 131- 150.]</ref> او در مدرسۀ عالی کلیسای جامع، یک مدرسه مذهبی انگلیکان و بعد از آن کالج سنت مری در دانشگاه دوره‌ای انگلستان تحصیل کرد و در آنجا به تحصیل انگلیسی و فلسفه پرداخت. رفعت حسن مدرک دکترای خود را از دانشگاه دورهم در سال 1968م برای پایان‌نامه خود در مورد محمداقبال دریافت کرد.<ref>[https://archive.org/details/wisewomenovertwo00cahi Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. p. 329. I]</ref>		رفعت حسن در لاهور پاکستان در یک [[خانواده\|خانوادۀ]] رده‌بالای سید مسلمان، متولد شد. او یکی از نه فرزند خانواده بود. پدرش، فردی محترم و با افکار سنتی، معتقد بود که دختران باید در شانزده‌سالگی با انتخاب والدین ازدواج کنند. در مقابل، مادرش که دختر شاعر و دانشمند برجسته، حکیم احمد شجاع بود، با این نگرش مخالفت می‌کرد. این اختلاف نظر باعث آشفتگی و انزوای رفعت در کودکی شد و او را به سمت کتاب‌خوانی و سرودن شعر سوق داد.<ref>[https://pdfs.semanticscholar.org/00b2/bc7871f6cbf872809dd806daa69bee4922f0.pdf “Riffat Hassan's Thoughts on Gender Issues in the Qur'an” 2024, Page 131- 150.]</ref> او در مدرسۀ عالی کلیسای جامع، یک مدرسه مذهبی انگلیکان و بعد از آن کالج سنت مری در دانشگاه دوره‌ای انگلستان تحصیل کرد و در آنجا به تحصیل انگلیسی و فلسفه پرداخت. رفعت حسن مدرک دکترای خود را از دانشگاه دورهم در سال 1968م برای پایان‌نامه خود در مورد [[محمداقبال لاهوری]] دریافت کرد.<ref>[https://archive.org/details/wisewomenovertwo00cahi Cahill, Susan N. (1996). ''Wise Women: Over Two Thousand Years of Spiritual Writing by Women''. W.W. Norton and Company. p. 329. I]</ref>

	رفعت حسن از 1966م تا 1967م در دانشگاه پنجاب لاهور تدریس کرد. در وزارت اطلاع‌رسانی و صدا و سیمای پاکستان از 1969م تا 1972م فعالیت کرد. وی در 1972م با دخترش به ایالات متحدۀ آمریکا مهاجرت<ref>[https://web.archive.org/web/20110719061105/http://stderr.org/pipermail/tariqas/2001-May/000583.html "Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original] </ref> و در دانشگاه‌هایی چون اوکلاهاما و هاروارد تدریس کرد و در سال‌اخیر مطالعات مذهبی را در دانشگاه لوییزویل تدریس می‌کرد. حسن جزء اولین کسانی بود که برچسب فمینیست اسلامی را پذیرفت و در حال‌حاضر استاد مطالعات دینی در دانشگاه لوئیزویل، کنتاکیا است.<ref>[https://louisville.edu/artsandsciences/about/hallofhonor/inductees/riffat-hassan "Riffat Hassan — The College of Arts and Sciences". ''louisville.edu''.] </ref>		رفعت حسن از 1966م تا 1967م در دانشگاه پنجاب لاهور تدریس کرد. در وزارت اطلاع‌رسانی و صدا و سیمای پاکستان از 1969م تا 1972م فعالیت کرد. وی در 1972م با دخترش به ایالات متحدۀ آمریکا [[مهاجرت]]<ref>[https://web.archive.org/web/20110719061105/http://stderr.org/pipermail/tariqas/2001-May/000583.html "Tariqas - Dr. Riffat Hassan". 16 May 2001. Archived from the original] </ref> و در دانشگاه‌هایی چون اوکلاهاما و هاروارد تدریس کرد و در سال‌اخیر مطالعات مذهبی را در دانشگاه لوییزویل تدریس می‌کرد. حسن جزء اولین کسانی بود که برچسب فمینیست اسلامی را پذیرفت و در حال‌حاضر استاد مطالعات دینی در دانشگاه لوئیزویل، کنتاکیا است.<ref>[https://louisville.edu/artsandsciences/about/hallofhonor/inductees/riffat-hassan "Riffat Hassan — The College of Arts and Sciences". ''louisville.edu''.] </ref>

	== دیدگاه‌های رفعت حسن ==		== دیدگاه‌های رفعت حسن ==

	=== دیدگاه ~~درباره~~ حقوق بشر در قرآن ===		=== دیدگاه دربارۀ حقوق بشر در قرآن ===
	رفعت حسن با اتکا به متن قرآن، آن را سند بنیادین حقوق بشر می‌داند که غایتش رهایی انسان از هرگونه ستم و محدودیتِ ~~نارو~~ است. از نگاه او، حقوق مندرج در قرآن مانند حق ~~حیات، کرامت، عدالت،~~ آزادی و ~~تحصیل علم، ذاتیِ~~ انسان و ناشی از ارادهٔ الهی است؛ حقوقی تغییرناپذیر که هیچ قدرت بشری نمی‌تواند آن‌ها را سلب کند. او تأکید ویژه‌ای بر مفهوم عدالت قرآنی دارد که از «عدل» به‌مثابۀ برابری و انصاف و «احسان» به‌عنوان جبران کاستی‌ها و توجه ویژه به محرومان ترکیب شده است. حسن باورمند است که قرآن نه تنها برده‌داری را عملاً منسوخ کرده، بلکه آزادی‌های فردی، از جمله آزادی عقیده و بیان را به‌صورت مطلق تضمین می‌کند.<ref>حسن، «حقوق بشر در قرآن»، 1395ش، ص10-12.</ref>		رفعت حسن با اتکا به متن قرآن، آن را سند بنیادین حقوق بشر می‌داند که غایتش رهایی انسان از هرگونه ستم و محدودیتِ ناروا است. از نگاه او، حقوق مندرج در قرآن مانند [[حق حیات]]، [[حق کرامت]]، [[عدالت]]، [[آزادی]] و [[علم‌آموزی]]، ذاتی انسان و ناشی از ارادهٔ الهی است؛ حقوقی تغییرناپذیر که هیچ قدرت بشری نمی‌تواند آن‌ها را سلب کند. او تأکید ویژه‌ای بر مفهوم عدالت قرآنی دارد که از «عدل» به‌مثابۀ برابری و انصاف و «احسان» به‌عنوان جبران کاستی‌ها و توجه ویژه به محرومان ترکیب شده است. حسن باورمند است که قرآن نه تنها برده‌داری را عملاً منسوخ کرده، بلکه آزادی‌های فردی، از جمله آزادی عقیده و بیان را به‌صورت مطلق تضمین می‌کند.<ref>حسن، «حقوق بشر در قرآن»، 1395ش، ص10-12.</ref>

	=== دیدگاه درباره فمینیسم اسلامی ===		=== دیدگاه درباره فمینیسم اسلامی ===
	رفعت حسن، با تأثیرپذیری از جریان الهیات فمینیستی در مسیحیت، رویکردی موسوم به الهیات فمینیستی در قرآن را ارائه می‌دهد. هستۀ مرکزی دیدگاه او این ادعا است که قرآن ذاتاً با اصول فمینیستی در تعارض نیست، بلکه متنی است که در پی رهایی انسان از قیود ناعادلانه از جمله تبعیض جنسیتی است. او قرآن را منشور کبیر حقوق بشر می‌خواند که حقوقی چون زندگی، احترام، عدالت، آزادی و دانش را برای همه انسان‌ها، فارغ از جنسیت، تضمین می‌کند.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص1.</ref>		رفعت حسن، با تأثیرپذیری از جریان الهیات فمینیستی در مسیحیت، رویکردی موسوم به [[الهیات فمینیستی]] در قرآن را ارائه می‌دهد. هستۀ مرکزی دیدگاه او این ادعا است که قرآن ذاتاً با اصول فمینیستی در تعارض نیست، بلکه متنی است که در پی رهایی انسان از قیود ناعادلانه از جمله تبعیض جنسیتی است. او قرآن را منشور کبیر [[حقوق بشر]] می‌خواند که حقوقی چون زندگی، احترام، عدالت، آزادی و دانش را برای همه انسان‌ها، فارغ از جنسیت، تضمین می‌کند.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص1.</ref>

	حسن باورمند است که نابرابری‌های کنونی علیه زنان در جوامع مسلمان، ریشه در فرهنگ‌ها و تفاسیر مردسالارانه دارد، نه در متن اصیل قرآن. به عقیدۀ او، غیبت تاریخی زنان از فرآیند تفسیر و علوم ~~دینی،~~ منجر به حاکمیت خوانش‌های یک‌سویه و تبعیض‌آمیز شده است. راه‌حل او، توانمندسازی زنان از طریق آموزش، مشارکت اجتماعی و ورود به عرصه تفسیر قرآن است تا بتوانند با آگاهی از حقوق خویش، در برابر تفاسیر جانب‌دارانه بایستند و قرائت‌های اصیل مساوات‌طلبانه قرآن را احیا کنند.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص5-15.</ref>		حسن باورمند است که نابرابری‌های کنونی علیه زنان در جوامع مسلمان، ریشه در فرهنگ‌ها و تفاسیر [[مردسالاری\|مردسالارانه]] دارد، نه در متن اصیل قرآن. به عقیدۀ او، غیبت تاریخی زنان از فرآیند تفسیر و [[علوم دینی]]، منجر به حاکمیت خوانش‌های یک‌سویه و تبعیض‌آمیز شده است. راه‌حل او، توانمندسازی زنان از طریق آموزش، مشارکت اجتماعی و ورود به عرصه [[تفسیر قرآن]] است تا بتوانند با آگاهی از حقوق خویش، در برابر تفاسیر جانب‌دارانه بایستند و قرائت‌های اصیل مساوات‌طلبانه قرآن را احیا کنند.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص5-15.</ref>

	او سه انگاره الهیاتی را که به باور وی مبنای نگرش فرودست‌انگاری زنان شده، به چالش می‌کشد: تابعیت زن در آفرینش، ~~مسئولیتد~~ حوا در هبوط آدم و آفرینش زن برای مرد. حسن با نقد این انگاره‌ها، استدلال می‌کند که قرآن هیچ برتری ذاتی برای مردان قائل نیست.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص1.</ref>		او سه انگاره الهیاتی را که به باور وی مبنای نگرش فرودست‌انگاری زنان شده، به چالش می‌کشد: تابعیت زن در آفرینش، مسئولیت حوا در هبوط آدم و آفرینش زن برای مرد. حسن با نقد این انگاره‌ها، استدلال می‌کند که قرآن هیچ برتری ذاتی برای مردان قائل نیست.<ref>حسن‌نیا و دیگران، «نقد نظریه الهیات فمینیستی در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، 1398ش، ص1.</ref>

	== نقد دیدگاه‌های رفعت حسن ==		== نقد دیدگاه‌های رفعت حسن ==