سیدعلیرضا سیدموسوی: /* نقش شیخ عبدالکریم حائری یزدی در ترویج روضه‌خوانی */

2026-05-18T04:18:55Z

نقش شیخ عبدالکریم حائری یزدی در ترویج روضه‌خوانی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۷:۴۸
خط ۲۳:		خط ۲۳:

	=== نقش شیخ عبدالکریم حائری یزدی در ترویج روضه‌خوانی ===		=== نقش شیخ عبدالکریم حائری یزدی در ترویج روضه‌خوانی ===
	شیخ عبدالکریم حائری یزدی (۱۲۳۸–۱۳۱۵ش)، مؤسس حوزه علمیه ~~قم،~~ نقش مهمی در ترویج مجالس روضه‌خوانی داشت. او [[شبیه‌خوانی]] را در قم ممنوع کرد و مجالس [[تعزیه‌خوانی]] را به روضه‌خوانی تبدیل کرد.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/روضه‌خوانی_(آیین) «روضه‌خوانی» در ویکی شیعه.]</ref>		شیخ عبدالکریم حائری یزدی (۱۲۳۸–۱۳۱۵ش)، مؤسس [[حوزه علمیه قم]]، نقش مهمی در ترویج مجالس روضه‌خوانی داشت. او [[شبیه‌خوانی]] را در قم ممنوع کرد و مجالس [[تعزیه‌خوانی]] را به روضه‌خوانی تبدیل کرد.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/روضه‌خوانی_(آیین) «روضه‌خوانی» در ویکی شیعه.]</ref>

	== آیین روضه‌خوانی ==		== آیین روضه‌خوانی ==

علی شاهرودی: /* منابع */

2026-05-10T04:41:34Z

منابع

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۱۱
خط ۵۸:		خط ۵۸:
	* یاراحمدی، جهانشیر، «روضه‌خوانی به‌مثابه یک نظام نمایشی»، فصلنامه تئاتر، شماره ۴۱، بهار ۱۳۸۷ش.		* یاراحمدی، جهانشیر، «روضه‌خوانی به‌مثابه یک نظام نمایشی»، فصلنامه تئاتر، شماره ۴۱، بهار ۱۳۸۷ش.
	{{پایان منابع}}		{{پایان منابع}}

			{{فرهنگ عاشورا}}

مهدی مهدوی: صفحه‌ای تازه حاوی «شیخ رضا سراج از سخنرانان و روضه‌خوان‌های معروف دهه‌های ۴۰ و ۵۰ شمسی {{درشت|'''روضه‌خوانی؛'''}} آیین ذکر مصیبت اهل‌بیت و به‌ویژه امام حسین، با صدای بلند و به نظم و نثر. روضه‌خوان...» ایجاد کرد

2026-05-07T11:51:40Z

صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=شیخ رضا سراج -روضه‌خوان|بندانگشتی|شیخ رضا سراج از سخنرانان و روضه‌خوان‌های معروف دهه‌های ۴۰ و ۵۰ شمسی {{درشت|'''روضه‌خوانی؛'''}} آیین ذکر مصیبت اهل‌بیت و به‌ویژه امام حسین، با صدای بلند و به نظم و نثر. روضه‌خوان...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[پرونده:روضه خوانی.png|جایگزین=شیخ رضا سراج -روضه‌خوان|بندانگشتی|شیخ رضا سراج از سخنرانان و روضه‌خوان‌های معروف دهه‌های ۴۰ و ۵۰ شمسی]]
{{درشت|'''روضه‌خوانی؛'''}} آیین ذکر مصیبت اهل‌بیت و به‌ویژه امام حسین، با صدای بلند و به نظم و نثر.

روضه‌خوانی، هنر و آیینی شیعی برای یادآوری مصائب امام حسین و دیگر پیشوایان شیعه است که ریشه در کتاب «روضة الشهداء» دارد. این آیین از دوره [[صفویه|صفوی]] رواج یافت، در دوره [[قاجاریه|قاجار]] رونق گرفت و با تلاش روحانیان برجسته‌ای چون شیخ عبدالکریم حائری یزدی به شکل گسترده‌تری ادامه یافت. در مجالس روضه، واعظان و ذاکران با مرثیه و سخنرانی، حضار را به یاد [[شهادت]] [[اهل‌بیت]] می‌آورند و گریه و اندوه را بر دل‌ها جاری می‌کنند. این آیین، علاوه‌بر بعد مذهبی، نمادی از فرهنگ، همبستگی و آموزش اخلاقی جامعه شیعی است و از زمان [[امام جعفر صادق|امام صادق]] تا رهبران معاصر، جایگاه ویژه‌ای در حفظ مذهب و کنشگری اجتماعی دارد.

== تعریف روضه‌خوانی ==
روضه به‌معنای گلزار، بوستان و [[بهشت]]،<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/روضه+خوانی دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه «روضه».]</ref> در اصطلاح شیعیان به سوگواری برای [[امام حسین]] (سیدالشهداء)<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/روضه+خوانی دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه «روضه‌خوانی».]</ref> و ذکر مصیبت او و دیگر پیشوایان مذهب [[شیعه]] گفته می‌شود که معمولاً به‌صورت مرثیه‌خوانی منظوم یا منثور، صورت می‌گیرد.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/مرثیه#cite_ref-2 «مرثیه» در دانشنامه اسلامی.]</ref>

== پیشینه روضه‌خوانی ==
[[پرونده:۲روضه خوانی.jpg|جایگزین=شیخ قاسم حرمی، بنیانگذار نخستین روضه خانگی سنگلج|بندانگشتی|شیخ قاسم حرمی، بنیانگذار نخستین روضه خانگی سنگلج]]

=== ریشه اصطلاح از کتاب روضة الشهداء ===
رواج اصطلاح روضه‌خوانی و کاربرد آن در مرثیه‌خوانی برای [[امام حسین]]، برگرفته از کتاب «روضة الشهداء» [[ملاحسین واعظ کاشفی]] (درگذشته ۹۱۰ق) است که به [[زبان فارسی]]، مصائب امام حسین را بیان کرده است. مرثیه‌خوانان در منبرها و مجالس، از روی این کتاب برای مردم می‌خواندند و به‌تدریج، «روضه‌خوان» نامیده شدند،<ref>[https://fa.wikishia.net/view/روضه‌خوانی_(آیین) «روضه‌خوانی» در ویکی شیعه.]</ref> در حالی که مرثیه‌خوان‌ها پیش از آن، اسم مخصوصی نداشتند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/روضه‌خوانی_(آیین) «روضه‌خوانی» در ویکی شیعه.]</ref>

=== روضه‌خوانی در عصر صفوی ===
در سفرنامه‌های عصر صفوی (۸۸۰–۱۱۱۴ش)، از مراسم روضه‌خوانی یاد شده است.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/روضه‌خوانی_(آیین) «روضه‌خوانی» در ویکی شیعه.]</ref> از این دوره مرثیه‌خوانی، خطابه و وعظ در روضه‌خوانان جمع شد و آنها جای قصه‌گویان، و مقتل‌خوانان را گرفتند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/92815/تاریخ-عزاداری-برای-امام-حسین-علیه-السلام محرمی، «تاریخ عزاداری برای امام حسین (ع)»، 1382ش، ص۲۹۵-۲۹۶.]</ref>

=== فراز و نشیب روضه‌خوانی از دوره نادری تا قاجاریه ===
نادرشاه، روضه‌خوانی را محدود کرد،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/321749/رسانه-شیعه-سوگواری-شیعیان-ایران-از-اغاز-تا-پیش-از-پیروزی-انقلاب-اسلامی حسام مظاهری، «رسانه شیعه»، 1385ش، ص۴۲.]</ref> اما در عصر [[قاجاریه]] (۱۱۷۴–۱۳۰۴ش)، روضه‌خوانی دوباره رونق گرفت. پادشاهان قاجار در مناسبت‌های گوناگون و به‌ویژه [[ماه محرم]]، مجلس روضه‌خوانی برپا می‌کردند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/روضه‌خوانی_(آیین) «روضه‌خوانی» در ویکی شیعه.]</ref>

=== محدودیت‌های دوره پهلوی اول ===
پس از قاجاریه، رضاشاه آیین‌های مذهبی مانند روضه‌خوانی را خرافات نامید و بعد از واقعه گوهرشاد (۱۳۱۴ش)، شهربانی موظف شد از برگزاری مجالس روضه‌خوانی جلوگیری کند و به‌همین دلیل برخی واعظان و روضه‌خوانان، روانهٔ زندان شدند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/321749/رسانه-شیعه-سوگواری-شیعیان-ایران-از-اغاز-تا-پیش-از-پیروزی-انقلاب-اسلامی حسام مظاهری، «رسانه شیعه»، 1385ش، ص47.]</ref>

=== نقش شیخ عبدالکریم حائری یزدی در ترویج روضه‌خوانی ===
شیخ عبدالکریم حائری یزدی (۱۲۳۸–۱۳۱۵ش)، مؤسس حوزه علمیه قم، نقش مهمی در ترویج مجالس روضه‌خوانی داشت. او [[شبیه‌خوانی]] را در قم ممنوع کرد و مجالس [[تعزیه‌خوانی]] را به روضه‌خوانی تبدیل کرد.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/روضه‌خوانی_(آیین) «روضه‌خوانی» در ویکی شیعه.]</ref>

== آیین روضه‌خوانی ==
[[پرونده:روضه خوانی۳.jpg|جایگزین=روضه‌خوانی مرحوم کوثری در حسینیه جماران|بندانگشتی|روضه‌خوانی مرحوم کوثری در حسینیه جماران]]

=== مکان، زمان و محتوای مجالس ===
امروزه ایرانیان، آیین روضه‌خوانی را در سالروز [[شهادت]] پیشوایان مذهب [[شیعه]]، به‌ویژه در ماه‌های [[محرم]] و [[صفر]]، در [[مساجد]]، حسینیه‌ها، تکیه‌ها و منازل برگزار می‌کنند<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/376154/روضه-خوانی-به-مثابه-یک-نظام-نمایشی یاراحمدی، «روضه‌خوانی به‌مثابه یک نظام نمایشی»، 1387ش، ص۱۷۴.]</ref> و به ذکر فضایل، مصائب و چگونگی شهادت اهل‌بیت می‌پردازند. روضه‌خوان بر منبر یا صندلی می‌نشیند و با صدایی سوزناک، مرثیه می‌خواند و اهل مجلس را به گریه وامی‌دارد.

=== انواع روضه‌خوانان: واعظان و ذاکران ===
واعظان و ذاکران دو صنفی هستند که روضه‌خوانی می‌کنند. واعظان قبل از روضه، به سخنرانی پرداخته و پس از آن، ذکر مصیبت می‌کنند؛ اما ذاکران تنها به خواندن مرثیه و مصیبت اکتفا می‌کنند.<ref>[https://fa.wikishia.net/view/روضه‌خوانی_(آیین) «روضه‌خوانی» در ویکی شیعه.]</ref>

=== نحوه حضور مردان و زنان در مجالس ===
مجالس روضه‌خوانی به دو شکل مردانه و زنانه برگزار می‌شود. در روضه‌خوانی زنانه، اهل مجلس فقط زنان هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/376154/روضه-خوانی-به-مثابه-یک-نظام-نمایشی یاراحمدی، «روضه‌خوانی به‌مثابه یک نظام نمایشی»، 1387ش، ص۱۷۴.]</ref> حضور زنان در مجالس مردان، در پشت پرده یا محلی جداگانه است که صدا یا تصویر روضه‌خوان برای آنان نیز پخش می‌شود.

== اهمیت و جایگاه روضه‌خوانی ==
در روایات اهل‌بیت، تأکید بسیاری بر عزاداری و گریه بر مصائب [[امام حسین]] شده<ref>[http://lib.eshia.ir/14032/2/268/فابک_للحسین صدوق، عیون أخبار الرضا، 1383ش، ج2، ص268.]</ref> و [[امام صادق]]، شعر گفتن، گریستن، گریاندن و تباکی (به گریه واداشتن خویش) بر امام حسین را مورد تقدیر قرار داده و پاداش آن را بهشت معرفی کرده است.<ref>ابن‌قولویه قمی، کامل الزیارات، 1356ق، ج1، ص104.</ref>

[[امام خمینی]]، بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران، همواره نقش و جایگاه آیین روضه‌خوانی در حفظ [[اسلام]] و مذهب شیعه را گوشزد نموده و به برپایی این مجالس، سفارش می‌کرد.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/C207_42537/_تکالیف_روحانیون_و_اهل_محراب_و_منبر#page526 امام خمینی، صحیفه امام، ج۸، صص 526-528.]</ref> آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران نیز بر اهمیت مجالس روضه‌خوانی در کنشگری سیاسی جامعه دینی، تأکید کرده است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=24774 خامنه ای، «بیانات در دیدار اعضای ستاد مرکزی هیئت رزمندگان اسلام».]</ref>

== پانویس ==
{{پانویس}}

== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* ابن‌قولویه، جعفر بن محمد، کامل الزیارات، نجف، المطبعة المبارکة المرتضویة، ۱۳۵۶ق.
* امام خمینی، روح‌الله، صحیفه امام، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س)، تاریخ بازدید: ۳۰ فروردین ۱۴۰۱.
* حسام مظاهری، محسن، «رسانه شیعه: سوگواری شیعیان ایران از آغاز تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی»، دوماهنامه اخبار ادیان، شماره ۱۸، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۵ش.
* خامنه‌ای، سیدعلی، «بیانات در دیدار اعضای ستاد مرکزی هیئت رزمندگان اسلام»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۰ آبان ۱۳۹۲ش.
* «روضه‌خوانی»، ویکی شیعه، تاریخ بازدید: ۲۷ فروردین ۱۴۰۱ش.
* دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۷ فروردین ۱۴۰۱.
* صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا، قم، المکتبة الحیدریة، ۱۳۸۳ش.
* محرمی، غلامحسین، «تاریخ عزاداری برای امام حسین (ع)»، فصلنامه تاریخ اسلام در آینه پژوهش، پاییز ۱۳۸۲ش.
* «مرثیه»، دانشنامه اسلامی، تاریخ بازدید: ۲۷ فروردین ۱۴۰۱ش.
* یاراحمدی، جهانشیر، «روضه‌خوانی به‌مثابه یک نظام نمایشی»، فصلنامه تئاتر، شماره ۴۱، بهار ۱۳۸۷ش.
{{پایان منابع}}

روضه‌خوانی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

سیدعلیرضا سیدموسوی: /* نقش شیخ عبدالکریم حائری یزدی در ترویج روضه‌خوانی */

علی شاهرودی: /* منابع */