علی شاهرودی در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۳۹

2026-05-07T10:39:58Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۰۹
خط ۳۹:		خط ۳۹:
	* هدایت، صادق، فرهنگ عامیانه مردم ایران، تهران، چشمه، چ۴، ۱۳۸۱ش.		* هدایت، صادق، فرهنگ عامیانه مردم ایران، تهران، چشمه، چ۴، ۱۳۸۱ش.
	* یاحقی، محمدجعفر، فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی، تهران، سروش، چ۱، ۱۳۶۹ش.		* یاحقی، محمدجعفر، فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی، تهران، سروش، چ۱، ۱۳۶۹ش.

			{{گیاهان دارویی}}

حانیه کلهر: صفحه‌ای تازه حاوی «'''ریواس'''؛ گیاهی از تیره هفت‌بندیان با مصارف غذایی و دارویی. ریواس گیاهی علفی و خودروهدایت، فرهنگ انجمن‌آرای ناصری، ذیل واژه ریباس. با ساقه‌های نازک سفید و ترش‌مزه[https://vajehyab.com/amid/ریواس عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه ریواس.]...» ایجاد کرد

2026-04-28T13:35:45Z

صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''ریواس'''</big>؛ گیاهی از تیره هفت‌بندیان با مصارف غذایی و دارویی. ریواس گیاهی علفی و خودرو<ref>هدایت، فرهنگ انجمن‌آرای ناصری، ذیل واژه ریباس.</ref> با ساقه‌های نازک سفید و ترش‌مزه<ref>[https://vajehyab.com/amid/ریواس عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه ریواس.]</ref>...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

<big>'''ریواس'''</big>؛ گیاهی از تیره هفت‌بندیان با مصارف غذایی و دارویی.

ریواس گیاهی علفی و خودرو<ref>هدایت، فرهنگ انجمن‌آرای ناصری، ذیل واژه ریباس.</ref> با ساقه‌های نازک سفید و ترش‌مزه<ref>[https://vajehyab.com/amid/ریواس عمید، فرهنگ فارسی، ذیل واژه ریواس.]</ref> و برگ‌های پهن است که حاوی مقدار زیادی ویتامین C است.<ref>[https://vajehyab.com/moein/ریواس معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژه ریواس.]</ref> ریواس، غالبا در مناطق کوهستانی رشد می‌کند. از انواع اصلاح شده آن به‌عنوان سبزی خورشی استفاده می‌شود. این نوع از ریواس در استان‌های یزد و آذربایجان رشد می‌کند و در تبریز با نام «زیبا» شناخته می‌شود.<ref>صحت نیاکی، گیاهان کشاورزی ایران، ۱۳۵۱ش، ص۶۵.</ref> از نام‌های دیگر ریواس می‌توان به ریواج، ریباج، ریویج، ریباس، ریوا، ریونج، ریواص، ریویز،<ref>محمد پادشاه، آنندراج، ذیل واژه ریوا و ریباس.</ref> زرنبلج، جوکر، جکری، اشرغ و اشطیاله اشاره کرد.<ref>ابن‌میمون، شرح اسماء العقار، ۱۹۴۰م، ص۳۸؛ زمخشری، پیشرو ادب یا مقدمة الادب، ۱۳۴۲ش، ج۱، ص۹۳.</ref>
==انواع ریواس و مناطق رویش==
ریواس دارای حدود ۱۰۳ گونه در جهان است که بیشتر در آمریکای شمالی، اروپا، ترکیه، ایران، افغانستان، پاکستان، روسیه و چین می‌روید.<ref>بشیری، «ارزیابی و مدل‌سازی پارامتر‌های اقلیمی موثر بر تولید سالانه گونه مرتعی ریواس با الگوریتم‌های داده‌کاوی»، ۱۳۹۹ش، ص۴۳۶. </ref> ریواس در ایران، دارای ۳ گونه چند ساله است. ریواس خوراکی، ریواس ترکستانی یا تاتاری و ریواس ایرانی. ریواس ایرانی به‌طور انحصاری در ایران می‌روید.<ref>مظفریان، فلور استان یزد، ۱۳۷۹ش، ص۴۵۷.</ref> در ایران ریواس غالبا در مناطق مرکزی،<ref>حجازی، غذاهای محلی و سنتی استان مرکزی، ۱۳۸۲ش، ص۵۵و۶۷و۷۷.</ref> گروس،<ref>هاشم‌نیا، فرهنگ مردم گروس (بیجار و حومه)، ۱۳۸۰ش، ص۱۲۵.</ref> بروجرد<ref>کرزبر یاراحمدی، فرهنگ مردم بروجرد، ۱۳۸۸ش، ‌ص۲۴۳.</ref> و چهارمحال و بختیاری رشد می‌کند.<ref>امیراحمدیان، ایل بختیاری، ۱۳۷۸ش، ص۲۱۶.</ref>
==ریواس در طب قدیم==
از ریواس و عصاره آن در برخی نسخه‌های طب سنتی استفاده می‌شود.<ref>ابن‌ربن، فردوس الحکمة، ۱۴۱۶ق، ص۳۹۲.</ref> طبع ریواس سرد و خشک است و حرارت را فرو می‌نشاند.<ref>اسحاق بن سلیمان، الاغذیة و الادویة، ۱۴۱۲ق، ص۴۱۹.</ref> ریواس تشنگی را از بین برده و قابض است. این گیاه باعث تقویت معده شده<ref>رازی، الحاوی، ۱۳۸۴ش، ج۲۰، ص۳۰۴.</ref> و تب‌های حصبه (سرخک)، آبله و سرطان را کاهش می‌دهد.<ref>ابن‌سینا، قانون، ۱۳۷۰ش، ج۲، ص۳۰۷.</ref> جهت پیشگیری از بروز آبله یا کاهش دانه‌های ایجاد شده در بدن از آبله، خوردن رب ریواس، غوره و سماق مفید است.<ref>رازی، الجدری و الحصبه، ۱۳۷۱ش، ص۴۸-۴۹.</ref> اگر برگ‌های ریواس را کوبیده و آب آن به موها کشیده شود، آن‌ها بی‌موقع سفید نخواهند شد.<ref>جمالی یزدی، فرخ‌نامه، ۱۳۴۶ش، ص۱۶۷.</ref> ریواس مقوی، مسهل، صفرابر، رفع کننده جوش و چربی پوست، تقویت کننده چشم و برطرف کننده سوزش حلق است.<ref>ناظم‌جهان، اکسیر اعظم، ۱۳۸۷ش، ج۲، ص۱۱۶.</ref> رب ریواس برای گلو، سینه و قلنج مضر بوده و مربای ترنج و رب انار مصلح آن است.<ref>حکیم مؤمن، تحفة المؤمنین، ۱۳۸۶ش، ص۲۲۱.</ref>
==ریواس در فرهنگ مردم==
مهم‌ترین وجه ریواس در باورهای مردمی مربوط به داستان اسطوره‌ای آفرینش انسان است که ریشة بسیار کهن داشته و در متون پهلوی نیز دیده می‌شود. اقوام ابتدایی ایران بر این باور بودند که از گیاه ریواس پدید آمده‌اند و این گیاه نشانی مقدس نزد قبیله بود.<ref>یاحقی، فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی، ۱۳۶۹ش، ص۲۲۰.</ref> در افسانه‌ای بیان شده است که ۴۰ سال پس از درگذشت کیومرث، مرد و زنی شبیه به ریباس از زمین بیرون آمدند.<ref>وزیدگی‌های زادسپرم، ۱۳۸۵ش، ص۷۱-۷۳.</ref> برخی محققان بر این باورند که دلیل تشابه اولین انسان‌ها به ریواس این است که ریواس را مهرگیاه خوانند و ریشه‌ی آن شبیه مرد و زنی است که به یکدیگر پیوسته‌اند.<ref>بهار، حاشیه بر تاریخ بلعمی، ۱۳۸۷ش، ص۱۲-۱۳، حاشیه ۱۱.</ref> برخی اعتقاد دارند که ریواس هنگام وقوع رعدوبرق بر سنگ کوه می‌روید.<ref>هدایت، فرهنگ عامیانه مردم ایران، ۱۳۸۱ش، ص۱۰۴.</ref>
==ریواس در غذا==
در دوران صفویه با ریواس، نوعی غذا با نام قلیه ریواس طبخ می‌شد. جهت تهیه این غذا، ریواس را له کرده و آب آن را می‌گرفتند. سپس آن را جوشانده و صاف می‌کردند. به آب ریواس گوشت بره، نخود، پیاز و ترشی اضافه کرده و از قند به‌عنوان چاشنی آن استفاده می‌کردند. در انتها چند ریواس را برش داده و به سایر مواد می‌افزودند. در منابع آشپزی دوران قاجاریه نیز از ریواس استفاده می‌شد. امروزه در طبخ غذاهای خورش ریواس، آش ریواس، قلیه ریواس، مسمّن ریواس و شربت ریواس از این گیاه استفاده می‌شود.<ref>آشپزباشی، سفره اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۲۳۲.</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
==منابع==
* آشپزباشی، علی‌اکبر، سفره اطعمه، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ۱۳۵۳ش.
* ابن‌ربن، علی، فردوس الحکمه، به‌تحقیق محمد زبیر صدیقی، فرانکفورت، [بی‌نا]، ۱۴۱۶ق.
* ابن‌سینا، قانون، به‌ترجمه عبدالرحمن شرفکندی، تهران، سروش، ۱۳۷۰ش.
* ابن‌میمون، موسى، شرح اسماء العقار، به‌تحقیق ماکس مایرهف، بیروت، مکتبه ‌المثنى، ۱۹۴۰م.
* اسحاق بن سلیمان اسرائیلی، الاغذیه و الادویه، به‌تحقیق محمد صباح، بیروت، موسسه عزالدین، ۱۴۱۲ق.
* امیراحمدیان، بهرام، ایل بختیاری، تهران، دشتستان، ۱۳۷۸ش.
* بشیری، مهدی و ماروسی، علی، «ارزیابی و مدل‌سازی پارامتر‌های اقلیمی موثر بر تولید سالانه گونه مرتعی ریواس با الگوریتم‌های داده‌کاوی»، نشریه علمی مرتع، شماره ۳، ۱۳۹۹ش.
* بهار، محمدتقی، حاشیه بر تاریخ بلعمی، تهران، هرمس، ۱۳۸۷ش.
* جمالی یزدی، مطهّر، فرخ‌نامه، به‌تحقیق ایرج افشار، تهران، فرهنگ ایران زمین، ۱۳۴۶ش.
* حجازی، شبنم و یاراحمدی، علی‌رضا، غذاهای محلی و سنتی استان مرکزی، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور، ۱۳۸۲ش.
* حکیم مؤمن، محمد، تحفه المؤمنین، به‌تحقیق روجا رحیمی و دیگران، تهران، نشر شهر، ۱۳۸۶ش.
* رازی، محمد بن زکریا، الجدری و الحصبه، به‌تحقیق محمود نجم‌آبادی، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۱ش.
* رازی، محمد بن زکریا، الحاوی، به‌ترجمه سلیمان افشاری‌پور، تهران، فرهنگستان علوم پزشکی جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۸۴ش.
* زمخشری، محمود، پیشرو ادب یا مقدمه الادب، به‌تحقیق محمدکاظم امام، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۴۲ش.
* صحت نیاکی، نصرت‌‌الله، گیاهان کشاورزی ایران، اهواز، [بی‌نا]، ۱۳۵۱ش.
* عمید، حسن، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۹ خرداد ۱۴۰۱ش.
* کرزبر یاراحمدی، غلام‌حسین، فرهنگ مردم بروجرد، به‌تحقیق علی آنی‌زاده، تهران، طرح آینده، ۱۳۸۸ش.
* محمد پادشاه، آنندراج، به‌تحقیق محمد دبیرسیاقی، تهران، طبع و نشر، ۱۳۶۳ش.
* مظفریان، ولی‌الله، فلور استان یزد، تهران، یزد، ۱۳۷۹ش.
* معین، محمد، فرهنگ فارسی، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۹ خرداد ۱۴۰۱ش.
* ناظم‌جهان، محمداعظم، اکسیر اعظم، تهران، دانشگاه علوم پزشکی ایران، ۱۳۸۷ش.
* وزیدگی‌های زادسپرم، به‌ترجمه محمدتقی راشد محصل، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ۱۳۸۵ش.
* هاشم‌نیا، محمود و ملک‌محمدی، ملوک، فرهنگ مردم گروس (بیجار و حومه)، بیجار، مولف، ۱۳۸۰ش.
* هدایت، رضاقلی، فرهنگ انجمن‌آرای ناصری، تهران، اسلامیه، ۱۳۳۸ش.
* هدایت، صادق، فرهنگ عامیانه مردم ایران، تهران، چشمه، چ۴، ۱۳۸۱ش.
* یاحقی، محمدجعفر، فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی، تهران، سروش، چ۱، ۱۳۶۹ش.

ریواس - تاریخچهٔ نسخه‌ها

علی شاهرودی در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۳۹